+ Nêu được các quy trình công nghệ nhân giống bằng nuôi cấy mô tế bào - Kỹ năng: rèn luyện được kỹ năng phân tích, tổng hợp.. - Thái độ: Nhận biết được tầm quan trọng của kỹ thuật nuôi [r]
Trang 1TaiLieu.VN Page 1
BÀI 6 ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ NUÔI CẤY MÔ TRONG NHÂN GIỐNG
CÂY TRỒNG NÔNG, LÂM NGHIỆP
I Mục tiêu
Sau khi học xong bài này, HS phải:
- Kiến thức:
+ Trình bày được khái niệm về kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào, cơ sở khoa học của phương pháp này
+ Nêu được các quy trình công nghệ nhân giống bằng nuôi cấy mô tế bào
- Kỹ năng: rèn luyện được kỹ năng phân tích, tổng hợp
- Thái độ: Nhận biết được tầm quan trọng của kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào
II Chuẩn bị
- GV: SGK, SGV, trình chiếu P.P
- HS: SGK, vở , bút
III Phương pháp thực hiện
- PP vấn đáp
- PP thảo luận
- PP nêu vấn đề và giải quyết vấn đề
IV Tiến trình tổ chức dạy học
A Ổn định và kiểm tra sĩ số
Trang 2TaiLieu.VN Page 2
B Kiểm tra bài cũ: không
C Các hoạt động dạy và học
Nội dung Hoạt động dạy và học
Hoạt động 1 Giới thiệu bài học
Bằng các phương pháp truyền thống ( lai tạo, gây đột biến) các nhà tạo giống đã tạo ra nhiều giống cây trồng đa dạng, phong phú, năng suất, chất lượng cao Nhưng để tạo giống mới bằng phương pháp này thường rất lâu( từ khi tạo giống cho đến khi sản xuất đại trà phải mất
10 năm) Ngày nay, yêu cầu của con người ngày càng cao, tốc độ tạo giống như trên không còn phù hợp nữa Vì vậy, người ta đã áp dụng những thành tựu của công nghệ sinh học vào nuôi cấy mô tế bào để vừa tạo được nhiều giống mới trong thời gian rất ngắn Vậy thế nào là nuôi cấy mô tế bào, cơ sở khoa học và quy trình tiến hành các em sẽ được nghiên cứu trong bài này
Hoạt động 2
Tìm hiểu khái niệm và cơ sở khoa học của phương pháp nuôi cấy mô tế bào
H Đơn vị cấu tạo nên cơ thể các loài thực vật
Trang 3TaiLieu.VN Page 3
I Khái niệm về phương pháp
nuôi cấy mô tế bào
Là phương pháp tách rời tế
bào, mô nuôi cấy trong điều kiện
nhân tạo, vô trùng để chúng tiếp
tục phân bào rồi biệt hoá thành
mô, cơ quan rồi phát triển thành
cây mới
I
là gì?
H Các tế bào thực vật có thể sống khi tách rời
khỏi cơ thể cây mẹ được không? Cần có những điều kiện gì?
GV trình chiếu P.P về hình ảnh minh hoạ về
phương pháp nuôi cấy mô tế bào
H Nghiên cứu SGK trang 19 và kết hợp hình
ảnh minh hoạ trên hãy cho biết thế nào là phương pháp nuôi cấy mô tế bào thực vật?
H Môi trường dinh dưỡng nhân tạo là môi
trường như thế nào?
GV trình chiếu hình ảnh minh hoạ về môi
trường nuôi cấy nhân tạo
( - Là môi trường đảm bảo các yếu tố về ánh
sáng, nhiệt độ, độ ẩm như trong cơ thể thực vật ban đầu
- Phải có đủ dinh dưỡng: các nguyên tố đalượng, vi lượng, vitamin, đường, môi trường thạch )
H Vì sao từ một tế bào có thể phát triển thành
một cây hoàn chỉnh?
H Nghiên cứu SGK trang 19,20 em hiểu thế
Trang 4TaiLieu.VN Page 4
II Cơ sở khoa học của phương
pháp nuôi cấy mô tế bào
1- Tính toàn năng của tế bào
TB chứa hệ gen quy định kiểu
gen loài đó, mang toàn bộ thông
tin của loài Có thể sinh sản vô
tính khi nuôi cấy trong môi
trường thích hợp để tạo cây hoàn
chỉnh
nào là tính toàn năng của tế bào thực vật? Vì sao nó có tính toàn năng đó?
GV trình chiếu P.P về sơ đồ phân hoá và phản
phân hoá tế bào ( ở dạng chưa hoàn thiện)
H Nghiên cứu SGK trang 19,20 hãy hoàn
thiện sơ đồ sau?
Quá trình phân hoá 3( )
HS thảo luận và hoàn thiện sơ đồ
GV nhận xét, kết luận
Tế bào hợp tử
1( )
2 ( )
Cây hoàn chỉnh
Trang 5TaiLieu.VN Page 5
2- Sự phân hoá và phản phân hoá
tế bào
+ Sự phân hoá: là quá trình biến
đổi tế bào phôi sinh thành tế bào
chuyên hoá đặc hiệu cho các mô,
cơ quan khác nhau, để đảm nhận
các chức năng khác nhau
+ Sự phản phân hoá tế bào: là quá
trình chuyển tế bào chuyên hoá về
một chức năng nào đó về trạng
thái vô sinh ban đầu và phân chia
mạnh mẽ
1: tế bào phôi sinh 2: tế bào chuyên hoá 3: quá trình phản phân hoá
GV trình chiếu P.P về sơ đồ phân hoá và phản phân hoá tế bào ( ở dạng đã hoàn thiện )
H Nghiên cứu SGK hãy phân biệt tế bào phôi
sinh và tế bào chuyên hóa và cho biết thế nào
là sự phân hoá, phản phân hoá tế bào?
H Em hãy giải thích sơ đồ trên?
H Từ đó hãy đưa ra kết luận : kỹ thuật nuôi
cấy mô tế bào thực vật là gì?
( Kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào là kỹ thuật điều khiển sự phát sinh hình thái của TBTV một cách định hướng dựa vào sự phân hoá, phản phân hoá trên cơ sở tính toàn năng của TBTV khi được nuôi cấy trong điều kiện nhân tạo, vô trùng)
Hoạt động 3 Tìm hiểu quy trình công nghệ
nhân giống bằng nuôi cấy mô tế bào
GV trình chiếu p.p về hình ảnh minh hoạ các
bước của quy trình nuôi cấy mô tế bào
H Nghiên cứu sơ đồ hình 6 SGK trang 21 kết
Trang 6TaiLieu.VN Page 6
III Quy trình công nghệ nhân
giống bằng nuôi cấy mô tế bào
1 Quy trình
hợp với hình ảnh minh hoạ trên hãy nêu các bước của quy trình nuôi cấy mô tế bào?
GV nhận xét và thông báo
H Giải thích tại sao thường lấy mô phân sinh
đỉnh làm vật liệu nuôi cấy?
HS thảo luận và trả lời
GV kết luận
- Do ở đó không có hoặc rất ít vi rút
- Tốc độ phân bào cao không phù hợp với tốc
độ nhân bản ADN của vi rút
- Nhiều auxin ức chế sự nhân bản của vi rút
- Không có hệ thống dẫn để vi rút xâm nhiễm
và lan truyền
- Chứa các tế bào kháng vi rút
H Nêu kỹ thuật khử trùng?
GV: Mẫu nuôi cấy được làm vệ sinh sơ bộ và
rửa bằng xà phòng dưới vòi nước chảy, rửa lại nhiều lần bằng nước máy, cuối cùng rửa bằng nước cất vô trùng 3,4 lần trước khi cho vào khử trùng
Trang 7TaiLieu.VN Page 7
Bước 1 Chọn vật liệu nuôi cấy
Bước 2 Khử trùng
Bước 3 Tạo chồi
Bước 4: Tạo rễ
Bước 5: Cấy cây vào môi trường
thích ứng
Bước 6: Trồng cây trong vườn
ươm
Ca(OCl) 2 ,HgCl 2 , H 2 O 2 , C 2 H 5 OH (5 -15 phút) Dụng cụ khử trùng: Lò sấy, nồi hấp cao áp, tia cực tím
H Trong môi trường tạo chồi, tạo rễ thường
sử dụng nhóm chất điều hoà sinh trưởng nào?
GV
MT tạo chồi: xitokinin ( Kinetin, BA,zeatin)
MT tạo rễ: auxin (α NAA, IBA, IAA; 2,4 D)
H Nếu bỏ qua bước cấy cây vào môi trường
thích ứng có được không?
( Không thể vì cây mới tạo ra rất yếu, nếu trồng trực tiếp vào môi trường tự nhiên cây sẽ
dễ nhiễm bệnh và chết)
H Nghiên cứu SGK trang 20 hãy cho biết
phương pháp nuôi cấy mô tế bào có ưu điểm, nhược điểm gì?
Trang 8TaiLieu.VN Page 8
H Phương pháp này đã được ứng dụng với
những loại cây trồng nào?
( Cây lương thực, thực phẩm, cây cộng nghiệp, cây hoa, cây ăn quả, cây lâm nghiệp )
Trang 9TaiLieu.VN Page 9
2 ý nghĩa
2.1 Ưu điểm
- Nhân với số lượng lớn trên quy
mô công nghiệp
- Sản phẩm sạch bệnh và đồng
nhất về mặt di truyền
- Hệ số nhân giống cao
- Không phụ thuộc vào điều kiện
tự nhiên
2.2 Nhược điểm
- Tốn kém kinh phí , công sức
- Đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao
3.ứng dụng
Trang 10TaiLieu.VN Page 10
D Củng cố
H Nêu cơ sở khoa học của pp nuôi cấy mô tế bào?
H Trình bày tóm tắt quy trình công nghệ nhân giống cây trồng bằng nuôi cấy mô
tế bào?
E Hướng dẫn về nhà:
Tìm hiểu một số tính chất của đất trồng