Triết học - Bài thu hoạch hoàn chỉnh cao cấp chính trị

MỞ ĐẦU1. Lý do chọn vấn đề nghiên cứuKinh tế và chính trị là hai lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội, có tác động trực tiếp đến những hoạt động cơ bản của con người cũng như quá trình phát triển của loài người. Mặc dù, C.Mác và Ph.Ăngghen không có một tác phẩm riêng nào bàn về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, nhưng khi nghiên cứu về quá trình vận động, phát triển của xã hội loài người, C.Mác và Ph.Ăngghen đã bàn đến khá nhiều vấn đề kinh tế, chính trị và mối quan hệ của chúng. Các quan điểm lý luận về quan hệ giữa kinh tế và chính trị được các ông thể hiện trong nhiều tác phẩm khác nhau, được viết vào các thời kỳ khác nhau và được rút ra khi phân tích những sự kiện cụ thể khác nhau.Bên cạnh những thành tựu đạt được, quá trình đổi mới đất nước nói chung và đổi mới kinh tế, chính trị ở nước ta nói riêng vẫn còn những bất cập, hạn chế. Đại hội XII của Đảng đã chỉ rõ: “Nền kinh tế chủ yếu vẫn phát triển theo chiều rộng, tăng trưởng kinh tế còn phụ thuộc nhiều vào các yếu tố về vốn, tài nguyên, lao động trình độ thấp, chưa dựa vào tri thức và khoa học công nghệ, thiếu nhiều lao động có kỹ năng”. Ngoài ra, đổi mới chính trị còn chậm và hiệu quả còn thấp.Việc nghiên cứu quan điểm của C.Mácvà Ph.Ăngghen về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị là cơ sở phương pháp luận để xem xét việc giải quyết mối quan hệ này ở Việt Nam hiện nay. Đó cũng là nội dung báo cáo thu hoạch môn học của học viên.

VIỆN TRIẾT HỌC

BÀI THU HOẠCH MÔN TRIẾT HỌC

MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA KINH TẾ VÀ CHÍNH TRỊ

VỚI CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI TẠI VIỆT NAM

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn vấn đề nghiên cứu

Kinh tế và chính trị là hai lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội, có tácđộng trực tiếp đến những hoạt động cơ bản của con người cũng như quá trìnhphát triển của loài người Mặc dù, C.Mác và Ph.Ăngghen không có một tácphẩm riêng nào bàn về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị, nhưng khinghiên cứu về quá trình vận động, phát triển của xã hội loài người, C.Mác vàPh.Ăngghen đã bàn đến khá nhiều vấn đề kinh tế, chính trị và mối quan hệcủa chúng Các quan điểm lý luận về quan hệ giữa kinh tế và chính trị đượccác ông thể hiện trong nhiều tác phẩm khác nhau, được viết vào các thời kỳkhác nhau và được rút ra khi phân tích những sự kiện cụ thể khác nhau

Bên cạnh những thành tựu đạt được, quá trình đổi mới đất nước nóichung và đổi mới kinh tế, chính trị ở nước ta nói riêng vẫn còn những bất cập,hạn chế Đại hội XII của Đảng đã chỉ rõ: “Nền kinh tế chủ yếu vẫn phát triểntheo chiều rộng, tăng trưởng kinh tế còn phụ thuộc nhiều vào các yếu tố vềvốn, tài nguyên, lao động trình độ thấp, chưa dựa vào tri thức và khoa họccông nghệ, thiếu nhiều lao động có kỹ năng” Ngoài ra, đổi mới chính trị cònchậm và hiệu quả còn thấp

Việc nghiên cứu quan điểm của C.Mácvà Ph.Ăngghen về mối quan hệgiữa kinh tế và chính trị là cơ sở phương pháp luận để xem xét việc giải quyếtmối quan hệ này ở Việt Nam hiện nay Đó cũng là nội dung báo cáo thuhoạch môn học của học viên

2 Mục đích nghiên cứu

Thông qua việc tìm hiểu quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về quan

hệ giữa kinh tế và chính trị, quan điểm mang tính định hướng của Đảng về đổimới kinh tế và đổi mới chính trị ở Việt Nam, từ đó kiến nghị, giải pháp biệnchứng trong đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị

3 Kết cấu của bài thu hoạch

Ngoài mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, phần nội dung bao gồm 2mục: (1) Chủ nghĩa Mác - Lênin về mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế vàchính trị; (2) Vận dụng quan điểm Mác xít về quan hệ biện chứng giữa kinh tế

và chính trị trong đổi mới ở Việt Nam hiện nay

NỘI DUNG

1 CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VỀ MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA KINH TẾ VÀ CHÍNH TRỊ

1.1 Khái niệm kinh tế và chính trị

1.1.1 Khái niệm kinh tế

Trước hết, trong lịch sử tư tưởng triết học phương Đông, khái niệmkinh tế được quan niệm là hoạt động “kinh bang tế thế” Đó chính là các côngviệc mà tầng lớp cai trị trong xã hội phải đảm nhiệm trong việc chăm lo đờisống vật chất và đời sống tinh thần cho cộng đồng, làm cơ sở của hoạt độngcai trị đảm bảo sự ổn định của quốc gia và vương triều Theo nghĩa đó, kháiniệm về đời sống kinh tế đã hàm nghĩa cả đời sống chính trị

Đối với lịch sử xã hội Hy Lạp cổ đại, kinh tế là thuật ngữ được ghépbởi hai từ οἶκος [oikos] và oikos] và νόμος [oikos] và nomos], nghĩa là tổ chức và quản lý đờisống gia đình, bao hàm điều tiết để đảm bảo sự tiêu hao thấp nhất về nhânlực, vật lực, thời gian để đạt hiệu quả cao nhất trong sản xuất Như vậy, so vớiquan niệm của người phương Đông, trong xã hội phương Tây thời kỳ cổ đại,quan niệm về hoạt động kinh tế có phạm vị hẹp hơn

Xét về các quan điểm chung trong lịch sử tư tưởng, kinh tế được nghiêncứu trong triết học có phạm vi khái quát rộng hơn so với kinh tế học Trong

lĩnh vực triết học, kinh tế được hiểu là triết học kinh tế, và do vậy luôn được

tiếp cận theo hai chức năng cơ bản của triết học bao gồm thế giới quan vàphương pháp luận

Theo quan điểm của triết học Mác - Lênin, kinh tế hay những quan hệ

kinh tế là những cách thức và phương thức tiến hành sản xuấtcũng như trao

đổi sản phẩm giữa người và người trong việc duy trì đời sống vật chất xã hội,

và trên cơ sở đó quy định mọi quan hệ xã hội khác Do vậy, kinh tế là cơ sởquyết định sự vận động và phát triển của lịch sử xã hội.Như vậy về phươngdiện triết học, nói đến kinh tế là nói đến quan hệ giữa các chủ thể trong tổnghợp của các quan hệ sản xuất hợp thành kết cấu kinh tế - xã hội, hợp thànhmột cơ sở hạ tầng trong một hình thái kinh tế - xã hội Và do đó, kinh tế là cơ

sở quy định quy định trên đó một kiểu quan hệ chính trị của kiến trúc thượngtầng tương ứng trong xã hội đó

Tóm lại, kinh tế là tổng hòa các quan hệ lợi ích giữa người và người

trong một nền sản xuất xã hội, đồng thời là cơ sở quy định quan hệ giữa người

và người trong mọi phương diện của đời sống xã hội, và cũng đồng thời là cơ

sở động lực cho mỗi cá nhân và cho cả xã hội phát triển

1.1.2 Khái niệm chính trị

Chính trị là quan niệm được hình thành đồng thời với sự xuất hiện củanhà nước Dù trong lịch sử xã hội phương Đông hay phương Tây, nói đếnchính trị là nói đến lĩnh vực hoạt động duy trì địa vị và thực thi quyền lực củatầng lớp cai trị quốc gia

Trong lịch sử phương Đông của người Trung Hoa thời kỳ cổ đại, theonghĩa chung, chính trị là hoạt động của bộ máy cai trị nhằm duy trì địa vị củatầng lớp cầm quyền và công việc đảm bảo sự ổn định của quốc gia Xét về nộidung của tư tưởng chính trị bao gồm hai đường lối chính trị cơ bản là “Đứctrị” và “Pháp trị” Theo đó, đường lối “Đức trị” luôn nhấn mạnh nguyên tắc

“Vi chính dĩ đức”, nghĩa là lấy đức cai trị xã hội Ngược lại, đường lối “Pháptrị” luôn nhấn mạnh nguyên tắc “Dĩ pháp trị quốc”, nghĩa là trị nước bằng luậtpháp Những quan điểm này cho đến nay vẫn có sự ảnh hưởng nhất định trongđời sống chính trị của một số nước phương Đông

Trong lịch sử phương Tây của người Hy Lạp cổ đại, theo Arixtốt chínhtrị là một cộng đồng xã hội - nhà nước thành bang (polis) được hình thành từ

xã hội tự nhiên của cộng đồng các gia đình Tuy nhiên, một khi đời sống xã

hội tự nhiên đã chuyển sang đời sống xã hội của nhà nước thành bang (polis),được tổ chức bởi “cộng đồng chính trị” (Koinonia politike), và khi đó conngười vừa sống tự nhiên, vừa đồng thời sống trong cộng đồng Song, sự biếnđổi từ trạng thái tự nhiên của xã hội sang trạng thái xã hội của một nhà nước,cũng chính là cơ sở hình thành trạng thái chính trị của đời sống con người Vànhư vậy, trong quan niệm của Arixtốt, nhà nước thành bang chính là một xãhội được tổ chức trong một chế độ chính trị, và đây cũng chính là cơ sở quyđịnh cho sự phát triển của con người theo nghĩa là “động vật chính trị”, so với

sự tồn tại của con người khi vẫn còn trong cộng đồng xã hội tự nhiên

Đến quan niệm của chủ nghĩa Mác - Lênin, với tư cách là một hiện tượng

xã hội đặc biệt - thuộc về kiến trúc thượng tầng, chính trị chỉ xuất hiện khi xã hộiphân chia thành các giai cấp, đồng thời với sự xuất hiện của nhà nước

Như vậy, xuất phát trên lập trường của chủ nghĩa duy vật lịch sử, chínhtrị luôn phải được xem xét trong mối quan hệ biện chứng với kinh tế, nghĩa làtrong mối quan hệ với bản thân quan hệ giữa các giai cấp có địa vị kinh tế hợpthành chỉnh thể xã hội Theo đó, xét về bản chất, chính trị là quan hệ giữa cácgiai cấp,được hình thành và bị quy định bởi một cơ sở hạ tầng - kết cấu kinh

tế của một xã hội, bởi bậy “chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế”;

“chính trị là cái kinh tế được cô đọng lại”; “chính trị là sự đấu tranh giữa các

giai cấp”; “Chính trị là sự tham gia vào những công việc của nhà nước, là

việc vạch hướng đi cho nhà nước, là việc xác định hình thức, nhiệm vụ, nộidung hoạt động của nhà nước” Như vậy, quan hệ giữa các giai cấp dựa trênđịa vị kinh tế của mình là cơ sở quy định nội dung và tạo thành nền tảng hếtsức quan trọng của chính trị

Tuy nhiên, không chỉ dừng lại trong hoạt động kinh tế, quan hệ giai cấpchỉ trở thành chính trị theo đúng nghĩa, khi chúng là hình thức biểu hiện củacuộc đấu tranh giành lấy quyền lực nhà nước nhằm đạt tới địa vị thống trị.Nói cách khác, bất kỳ cuộc đấu tranh giai cấp nào ở trình độ phát triển caocủa nó đều là đấu tranh chính trị Với sự xuất hiện của đảng chính trị đã nói

lên sự tưởng thành của cuộc đấu tranh giai cấp “Cuộc đấu tranh của cácchính đảng là biểu hiện hoàn chỉnh, đầy đủ và rõ rệt nhất của cuộc đấu tranhchính trị của các giai cấp”.

Tóm lại, chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế, là cơ sở quy định

nội dung trong mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các đảng phái, giữa cácdân tộc, giữa các quốc gia có liên quan tới vấn đề giành, giữ và sử dụngquyền lực nhà nước Đến lượt mình, hoạt động chính trị thực tiễn của các giaicấp, các đảng phái, các dân tộc và các nhà nước chính là việc hiện thực hoálợi ích cơ bản của mình trong mối tương quan với các chủ thể chính trị khácnhằm củng cố cho sự ổn định của một chế độ nhà nước

1.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về quan hệ giữa kinh tế

và chính trị.

1.2.1 Vai trò quyết định của kinh tế đối với chính trị.

Trong lý luận hình thái kinh tế - xã hội, C.Mác và Ph.Ăngghen đãnghiên cứu một cách sâu sắc mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúcthượng tầng - thực chất của mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị

Các ông cho rằng, cơ sở hạ tầng bao giờ cũng là nhân tố cơ bản quyết

định kiến trúc thượng tầng, nhân tố quyết định trong lịch sử, xét đến cùng, là

sự sản xuất và sự tái sản xuất ra đời sống hiện thực C.Mác chỉ rõ: “Phươngthức sản xuất đời sống vật chất quyết định các quá trình sinh hoạt xã hội,chính trị và tinh thần nói chung”, và khi “cơ sở kinh tế thay đổi thì tất cả cáikiến trúc thượng tầng đồ sộ cũng bị đảo lộn ít nhiều, nhanh chóng”

Kinh tế, nếu hiểu theo nghĩa là toàn bộ các quan hệ sản xuất hợp thànhkết cấu kinh tế - xã hội của một giai đoạn lịch sử thì nó là một hệ thống tácđộng đến chính trị, chứ không phải tác động với tư cách là từng nhân tố rờirạc Trong hệ thống này, lực lượng kinh tế nào giữ vai trò thống trị sẽ quyết

định kiến trúc thượng tầng kể cả tư tưởng lẫn thiết chế tương ứng Trong Hệ

tư tưởng Đức, C.Mác và Ph.Ăngghen đã chỉ rõ: “Trong mọi thời đại, những

tư tưởng của giai cấp thống trị là những tư tưởng thống trị” và “Những tư

tưởng thống trị không phải là cái gì khác mà chỉ là sự biểu hiện tinh thần củanhững quan hệ vật chất thống trị, chúng là những quan hệ vật chất thống trịđược biểu hiện dưới hình thức tư tưởng; do đó, là sự biểu hiện của chính ngaynhững quan hệ làm cho một giai cấp trở thành giai cấp thống trị; do đó, đó lànhững tư tưởng của sự thống trị của giai cấp ấy”.

Điều đó có nghĩa là, quan hệ sản xuất thống trị là cơ sở để tạo ra giaicấp thống trị và tư tưởng chính trị Song khi nói kinh tế quyết định chính trị,chủ nghĩa Mác không bao giờ xem kinh tế là yếu tố duy nhất Xã hội, theoquan điểm của chủ nghĩa Mác, là sản phẩm tổng hợp các mối quan hệ giữangười và người Trong xã hội, ngoài các yếu tố vật chất còn các yếu tố tinhthần Tất cả các yếu tố này đều nằm trong một chỉnh thể và thường xuyên tácđộng qua lại với nhau tạo nên sự vận động và biến đổi của xã hội

Tuy nhiên không tuyệt đối hóa kinh tế, Ph.Ăngghen còn chỉ rõ: “theoquan điểm duy vật lịch sử, nhân tố quyết định trong quá trình lịch sử xét đếncùng là sự sản xuất ra đời sống hiện thực Cả tôi lẫn Mác chưa bao giờ khẳngđịnh gì hơn thế Còn nếu ai xuyên tạc luận điệu này theo ý nghĩa nhân tố kinh

tế là nhân tố quyết định duy nhất, thì người đó biến lời khẳng định này thànhcâu trống rỗng, trừu tượng, vô nghĩa…”

Cũng trên tinh thần đó, trong tác phẩm Nguồn gốc của gia đình, của

chế độ tư hữu và của nhà nước, Ph.Ăngghen đã nêu rõ sự hình thành của ba

nhà nước khác nhau: nhà nước Aten, nhà nước La Mã và nhà nước Giécmanh.Đây là ba nhà nước đều hình thành cùng với sự xuất hiện chế độ tư hữu đầutiên trong lịch sử loài người Song với những điều kiện cụ thể khác nhau ởtừng nước, nên các hình thức tổ chức của các nhà nước này vì thế lại khácnhau Điều này cho thấy, việc nhận thức về sự hình thành nhà nước không chỉthuần túy dựa vào yếu tố kinh tế cho việc giải thích được các hiện tượng phứctạp trên hình thức tổ chức của bộ máy nhà nước ở mỗi quốc gia

Như vậy, mỗi một chế độ nhà nước cũng như mỗi một thể chế chính trịngoài sự bị quy định bởi những tiền đề, điều kiện kinh tế, chính trị - xã hội, nócòn chịu ảnh hưởng đáng kể của các yếu tố truyền thống của mỗi một dân tộc.

Theo nghĩa đó, khi nói về nhà nước vô sản, Lênin khẳng định: “Tất cảcác dân tộc đều sẽ đi đến chủ nghĩa xã hội, đó là điều không tránh khỏi,nhưng tất cả các dân tộc đều tiến tới chủ nghĩa xã hội không phải một cáchhoàn toàn giống nhau; mỗi dân tộc sẽ đưa đặc điểm của mình vào hình thứcnày hay hình thức khác của chế độ dân chủ, vào loại này hay loại khác củachuyên chính vô sản, vào nhịp độ này hay nhịp độ khác nhau của việc cải tạo

xã hội chủ nghĩa đối với các mặt khác nhau của đời sống xã hội”

Những điều này cho thấy, khi nói đến kinh tế quyết định chính trị, chủnghĩa Mác không bao giờ xem kinh tế là yếu tố duy nhất Bởi vì trong một xãhội cụ thể nhất định, ngoài các yếu tố trong lĩnh vực vật chất còn có các yếu

tố trong lĩnh vực tinh thần Tất cả các yếu tố này đều nằm trong một chỉnh thể

và thường xuyên tác động qua lại với nhau tạo nên sự vận động và biến đổicủa xã hội, và xét đến cùng luôn chịu sự tác động quyết định của lực lượngsản xuất

Điều đó nhấn mạnh rằng, để xem xét một thể chế chính trị phải xem xétmột cách toàn diện Nếu tuyệt đối hóa phương diện kinh tế cũng như kể cảviệc tuyệt đối hóa bất kỳ một phương diện nào khác, thì đều rơi vào quanđiểm phiến diện, một chiều, thậm chí là cực đoan trong việc xem xét về chínhtrị và đương nhiên sẽ không tránh khỏi sai lầm

Cũng trên cơ sở phương pháp luận trong việc xem xét về mối quan hệgiữa kinh tế và chính trị, thì mặc dù, chủ nghĩa Mác - Lênin nêu lên hai luận

điểm nền tảng: Một là, chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế; Hai là,

chính trị không thể không chiếm vị trí ưu tiên so với kinh tế; song điều đó này

có nghĩa là, so với kinh tế, chính trị là sự phản ánh, là “tính thứ hai”; không

có quan hệ chính trị và quy luật chính trị độc lập tuyệt đối với các quan hệ vàquy luật kinh tế

Như vậy, kinh tế là nền tảng của chính trị, là thước đo tính hợp lý củachính trị, tương ứng với một trình độ phát triển nhất định về kinh tế là mộttrình độ phát triển nhất định về chính trị Nói cách khác, cơ cấu thể chế chínhtrị bao giờ cũng tương ứng với một cơ sở kinh tế nhất định Do đó, khi giảithích mọi sự biến đổi về chính trị, cần phải xuất phát từ căn nguyên kinh tế.

Sự biến đổi, phát triển kinh tế là nguồn gốc sâu xa của mọi sự biến đổi về xãhội và đảo lộn về chính trị Khi kinh tế phát triển thì chính trị tiến bộ, ngượclại khi kinh tế khủng hoảng, chính trị cũng sẽ ảnh hưởng thậm chí có thể bịkhủng hoảng theo

1.2.2 Tính độc lập tương đối của chính trị so với kinh tế

1.2.2.1 Chính trị có quy luật vận động “riêng”.

Tính độc lập tương đối của chính trị thể hiện ở chỗ, bản thân “Chính trị

có lôgic khách quan của nó, không phụ thuộc vào những dự tính của cá nhânnày hay cá nhân khác, của đảng này hay đảng khác” Hơn nữa, chính trị với tưcách là biểu hiện tập trung của kinh tế, do vậy chính trị “là quyền lực nhànước - cũng là một tiềm lực kinh tế”

Tính độc lập tương đối theo quy luật “riêng” của chính trị trên cơ sởcủa “sự tác động qua lại giữa hai lực lượng không giống nhau: một bên là của

sự vận động kinh tế, còn bên kia là của lực lượng chính trị mới đang vươn tớitính độc lập càng lớn càng tốt và một khi nó bắt đầu hoạt động thì nó cũng có

sự vận động riêng của nó Sự vận động kinh tế nói chung và nhìn tổng thể sẽtiện mở đường cho mình, nhưng nó cũng sẽ chịu sự tác động ngược lại của sựvận động chính trị mà chính nó tạo ra và có tính độc lập tương đối”

Tuy nhiên, chính trị có quy luật vận động “riêng” của nó, song sự vậnđộng của chính trị luôn bị quy định bởi mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị,

bị mối quan hệ này chi phối, nghĩa là quy luật “riêng” ấy chỉ có tính độc lậptương đối mà thôi Điều đó lại cho thấy, ở bất kỳ thời đại nào, chính trị nếukhông hướng vào việc giải quyết thỏa đáng các quan hệ lợi ích nhằm pháttriển kinh tế thì sẽ không có cơ sở để tồn tại, sớm muộn sẽ bị thay thế bởi một

chính trị mới phù hợp hơn, tiến bộ hơn Chính trị chủ yếu là xây dựng nhànước về mặt kinh tế.

1.2.2.2 Chính trị tác động trở lại kinh tế

Chính trị là nhân tố lãnh đạo kinh tế, vạch hướng đi cho kinh tế, tạonhững điều kiện chính trị, xã hội cho kinh tế phát triển Do đó, “Chính trịkhông thể không giữ địa vị hàng đầu so với kinh tế”, “không thể không ưutiên hơn, so với kinh tế”, “không có một lập trường chính trị đúng thì một giaicấp nhất định nào đó không thể nào giữ được thống trị của mình, và do đó,cũng không thể hoàn thành được nhiệm vụ của mình trong lĩnh vực sản xuất”

Mặc dù là cơ sở quy định đối với chính trị, song “sự vận động kinh tếchịu ảnh hưởng một bên là sự vận động quyền lực nhà nước, còn một bên làcủa lực lượng đối lập sinh ra đồng thời với quyền lực ấy.”

Lịch sử chứng minh, không có nền kinh tế nào trong xã hội có giai cấp

mà lại không chịu sự chi phối điều tiết của chính trị, không trực tiếp thì cũnggián tiếp, không biểu hiện bên ngoài thì cũng ẩn dấu ở bên trong Điều khácnhau chỉ là nền chính trị nào? Nhà nước thuộc về ai? Khi nói kinh tế cótrước chính trị, quyết định chính trị có nghĩa là phải tìm nguồn gốc nguyênnhân của chính trị trong kinh tế Và khi nói chính trị là biểu hiện tập trung củakinh tế, chính trị ưu tiên so với kinh tế, chính trị không thể không chiếm vị tríhàng đầu là nói đến tác động tích cực của chính trị khi giải quyết nhiệm vụkinh tế Bởi vì, một giai cấp muốn giải quyết vấn đề kinh tế của mình phảinâng lên quy mô giai cấp mà giải quyết chứ không phải là ở từng cá nhân vàtất yếu phải nắm quyền lực nhà nước để giải quyết lợi ích của giai cấp mình.Đây là điều kiện, là tiền đề để giải quyết các vấn đề kinh tế Ở đây chính trị đãđược “thiết chế hoá” thành hệ thống của các các bộ máy mà biểu hiện tậptrung là nhà nước Nó tác động trở lại kinh tế như là sức mạnh kinh tế Trongthực tiễn, sự tác động này có thể theo các hướng:

Một là, cùng chiều với sự phát triển kinh tế, khi đó, chính trị có vai trò

tích cực đối với sự phát triển kinh tế - xã hội

Hai là, ngược chiều với sự phát triển kinh tế, khi đó, chính trị là một

vật cản, kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội

Thứ nhất: Giai cấp công nhân, nhân dân lao động muốn giải phóng

mình khỏi những quan hệ tư sản và tiểu tư sản làm tha hoá con người, trướchết họ phải giành lấy quyền lực chính trị, phải hình thành hệ thống chính trịcủa mình Chỉ sau đó, họ mới có tiền đề để cải tạo các quan hệ kinh tế - xãhội, biến mình thành chủ thể sở hữu các tư liệu sản xuất cơ bản, phát triểnkinh tế vì lợi ích của bản thân mình và sự phát triển của toàn xã hội Đề cập

tới điều đó, trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, Mác và Ăngghen

viết: “bước thứ nhất trong cuộc cách mạng công nhân là giai cấp vô sản biếnthành giai cấp thống trị, là giành lấy dân chủ”

Thứ hai: Phải bảo đảm quan điểm chính trị khi giải quyết các vấn đề

kinh tế và xã hội Ở đây, các quan điểm chính trị khoa học mang lại khả năngcan thiệp một cách tự giác vào quá trình kinh tế khách quan

Bằng nhận thức khoa học về những xu hướng và quy luật kinh tế - xãhội khách quan, chính trị có thể vận dụng tổng hợp một số quy luật, một sốđiều kiện để tăng cường tác động của quy luật này, hạn chế tác động tiêu cựccủa quy luật khác nhằm đưa đời sống kinh tế - xã hội phát triển theo đúng quỹđạo khách quan, đồng thời có lợi nhất cho chủ thể chính trị Chỉ như vậy mới

có thể làm cho sự tăng trưởng kinh tế đạt mục tiêu giải phóng con người, pháttriển tự do và toàn diện của con người - lý tưởng cao cả của chủ nghĩa xã hội

Ngày nay, chúng ta xây dựng nền kinh tế thị trường nhằm giải phóng

và phát huy các năng lực sản xuất, tăng nhanh năng suất lao động, tạo ranhiều của cải vật chất cho xã hội Cho nên ngay từ buổi bình minh của nó,