Rghien cli'u Ljch Slr. Con d Vi~t Nam, m1,1ctieu chu yeu cua cUQckhang chien la danh du6i th1,iCdfm Phap d~ bao v~ dQcl?p va thong nhat T6 quoc, tinh chat co ban vfln la phong trao giai [r]
Trang 1HIEP DINH GIONEVO 19~4
d~y 24 gid sau khi quan Phap that b;;tit;;ti
t~p doan cu di~m Di~n Bien Phu Ca
nuoc Phap treo Cdru Doan d;;tibi~u Phap
do Ngo;;titrubng Bidon d§.n d~u buoc vao
hQi trudng trong tang ph1,1cmau den
Doan d;;ti bi~u Vi~t Nam Dan chu C(>ng
hoa (VNDCCH) do PM Thu tuong kiem
B(> trubng Ngo;;ti giao Ph;;tm Van D6ng
lam Trubng doan de'n H(>inghi voi tu the'
cua ngudi chie'n thitng C6 th~ n6i, day 1a
l~n thu tu di~n ra cu(>cglilp chinh thuc
giua Phap va Vi~t Nam tren ban dam
phan k~ tU khi nuoc Vi~t Nam d(>cl~p ra
ddi
1 L~n glilpd~u tien du<;lctie'n hanh t;;ti
Ha N(>ivao d~u nam 1946 Chi vai ngay
sau khi ca nuoc tie'n hanh T6ng khbi
nghia, Xanhtony da trb l;;tiHa N(>itrong
s1;1che cM cua ngudi My de'n Vi~t Nam
trong tu cach phai b(>D6ng Minh Ngay
tit giay phut d~u tien bay tren vimg trdi
Ha N(>i,ong ta da bi "cu sac" tinh th~n:
"Trong khi may bay 1uot thap tren vimg
trdi, chung toi nhin thay nhung chum
hoa 1;;tmau do nb r(> rat nhanh trong
May bay h;;t xuang thap hon nua, 1uc d6
chung toi ll)oi phan bi~t du<;lcd6 1a nhung
'GS D~i h<}cQuac gia Hfl NQi.
vD DUONG NINU'
1a Cd do saD Yang Chung toi 'nhin nhau,
kinh ng;;tc,'hi~u ding day khOng phai 1a
s1;1d6n tie'p ma chung Wi hy v<;mgtit day
long" (1)
Trong hoan canh ay, ngudi Phap bitt
VNDCCH do Chu tich H6 Chi Minh dung d~u Sau m(>t thdi gian thuong 1u<;lngbi m~t, ngay 6-3-1946, ban Hi~p dinh so b(> du<;lcky ke't Day 1a l~n d~u tien, ngudi d;;ti di~n nuoc Phap 1a Xanhtony da phai
dam phan voi Vi~t Nam - m(>t ben dai tho;;ti voi tu cach binh d:1ng cua 2 quac gia, khOng con 1a mai quan h~ giua chinh quac va thu'(>c dia nua Phap ph8.i cong nh~n Vi~t Nam 1a "m(>t quac gia t1;1do" nghia 1a khOng phai m(>txu t1;1tri nhung clmg chua 1a m(>t ntioc d(>cl~p mlilc du nha nuoc nay c6 "chinh phu, nghi vi~n, quan d(>iva tai chinh rieng cua minh"
Va cling theo Hi~p dinh, Phap du<;lcdua
15 ngan quan vao phia Bitc vi tuye'n 16 trong thdi h;;tn 5 nam Day 1a m(>t s1;1 nhan nhu<;lng c~n thie't trong bai canh d~y phuc t;;tp cua mai quan h~ ba ben Phap - Hoa - Vi~t Chung ta hOa voi Phap nh~m "tranh tinh the' bat l<ji:phai co l~p chie'n dau cung m(>t 1uc voi nhigu l1;1c 1u<;lngphan dQng (th1;1cdan Phap, Tau tritng, bc;mphan dQng trong nuoc), chung
Trang 2f
quoc Anh, My giup suc d~ dimh ta " (2)
Cling trong nam 1946, sau cUQcg?P
H6 Chi Minh - D~cgianglio t?i vtnh H?
Long, da c6 2 cUQcdam phim tiep theo
cua doan d?i bi~u VNDCCH voi doan d?i
PhOngtennoblo Trong ca 2 cUQcg?P nay,
l?p trubng cua Vi~t Nam la 1'6 rang va
nhat quan, doi s1,icong nh?n dQcl?p, chu
quy~n va thong nhat Thai dQ ngoan co
cua Chinh phu Phap da dfln toi s1,itan va
cua ca 2 hQi nghi va cuoi cung, cUQc
khang chien chong Phap bung n6 trong
ca nuoc
Phai den nam 1965, trong thu glli Chu
ttch H6 Chi Minh, T6ng thong Phap Db
chua hi~u biet Ifln nhau va nam 1993,
Minh d~ tim ngubi doi tho?i truoc HQi
thuong lu<;jng vg huong dQc l?p nhung
khOng tim du<;jc"(3)
2 HQi nghi Gionevo vg Dong Duong
di~n ra trong mQt boi canh khac truoc
CUQckhang chien cua nhan dan Vi~t Nam
da gianh du<;jcnhigu chien th~ng vang dQi
ma dinh cao la chien th~ng Di~n Bien
Phu Th1,iCdan Phap du<;jcMy vi~n tr<;jWi
73% chi phi chien tranh vfln khOng thoat
khoi s1,ibe t~c dfln Wi that b?i Trong thbi
gian nay, Chinh phu Pari da thay d6i Wi
20 nQi cac, Cll 13 chinh khach va danh
tuong sang Dong Duong lam cao uy va
t6ng chI huy chien trubng (4) nhung cling
khong cuu van n6i tinh hinh R6 rang,
tuong quan 11,iclu<;jnggiua hai ben da thay
d6i so voi 9 nam vg truoc
Digu khac bi~t thu hai la tinh hinh
the gioi da c6 nhigu bien d6i IOn trong
Rghien cli'u Ljch Slr so '1.2004
khong khi chien tranh l?nh giua 2 phe
d6 bQclQtrong s1,ira dbi 2 nha nuoc tren
ban dao Tri~u Tien la Han Quoc va CHDCND Tri~u Tien, s1,ithanh l?p cua nuoc CHND Trung Hoa va Chinh quy~n Quoc dan dang thao ch?y ra Dai Loan
CUQcchien tranh Tri~u' Tien (1950-1953)
cang lam n6i 1'6s1,idoi dftu giua mQt ben la' mi~n Biic voi Chi nguy~n quan Trung Quoc "khang My vi~n Tri~u" va mQt ben
la mign Nam voi s1,itham chien tr1,ictiep cua quan My Con d Vi~t Nam, m1,1ctieu
chu yeu cua cUQckhang chien la danh
du6i th1,iCdfm Phap d~ bao v~ dQcl?p va thong nhat T6 quoc, tinh chat co ban vfln la phong trao giai ph6ng dan tQc
Nhung tU nam 1950, cUQckhang chien
cua nhan dan Vi~t Nam da gianh du<;jc s1,i d6ng tinh ung hQ va vi~n tr<;j cua Trung Quoc va Lien XO, trong khi Phap du<;jcMy cung cap ti~n b?c, vli khi va cac phuong ti~n chien tranh Nghia la chien trubng Vi~t Nam tuy khong c6 s1,i doi dftu giap m?t giua quan Trung Quoc va
quan My nhu d Tri~u Tien nhung cUQc
vong xoay cua moi mau thufln hai phe thbi chien tranh l?nh Tren mQt muc dQ nhat dinh, chien tranh Dong Duong da
bi quoc te h6a.
Den nam 1953, vi~c dinh chien d Tri~u Tien du<;jccoi nhu mQt giai phap d?t ra
cho cUQcchien tranh Dong Duong trong
tinh the quan Phap ngay cang sa Ifty T?i hQi nght Beclin (thang 2-1954), van dg tri~u t?P mQt hQi nghi quoc te vg Dong
nuoc la Lien Xo, My, Anh, Phap Tu d6 di~n ra mQt qua trinh thu xep giua cac nuoc Ion d~ tien toi t6 chuc HQi nght Gionevo vg Dong Dudng Nhu V?y, tren binh di~n ngo?i giao, van dg Dong Duong
cling da du<;jcquoc te h6a CUQc dam
,
Trang 31}i~p djnh Gianevo 1954 13
phim 111nnay khOng chi tien hanh giua 2
doi thu tn,ic tiep 1a Vi~t Nam va Phap
nhli h6i nam 1946 ma c6 s1;itham gia cua
cac nlioc Ion Voi yeu to quoc te bOa nhli
V?y, dau an cua cac clidng quoc trong tien
trinh va ket qua hQi nght 1a dieu khOng
tranh kh6i
Dieu khac bi~t thu ba, VNDCCH 1a
mQt ben chu yeu trong cUQc chien tranh
di'i dli<;JCmdi den d1;iHQi nght Gionevo d~
ban ve chinh cong vi~c cua minh chu
khOng phai 1a tham gia mQt cach chu
dQng trong cUQc dam ph an song phliong
voi doi thu nhli tinh hinh nam 1946 Ll,J.i
nua, de ngh! cua Vi~t Nam ve s1;itham
d1;i cua cac 11;ic1li<;Jngkhang chien 6 Lao
va Campuchia deu khOng dli<;Jcxet den
trong khi 3 chfnh phu bli nhin do Phap
d1;ing 1en 1I,J.itham gia voi tli cach dl1y du
cua 3 doan dl,J.ibi~u "quoc gia lien ket"
Do V?y, voi phep tfnh don gian ve thanh
phl1n hQi nght, se thay c6 s1;ichenh l~ch
theo ty 1~ 3 tren 6 trong tliong quan giua
hai phfa D6 1a dieu bat l<;Jidoi voi ta song
khong th~ lam thay d6i hoan toan tliong
quan 11;iC1li<;Jngdi'i dli<;JCthll thach tren
chien trlidng
Dieu khac bi~t thu tli chfnh 1a nhung
thanh t1;iu ma ta di'i gianh dli<;JCtrong cac
van ki~n cua Hi~p dtnh Gionevo Neu
nhli nam 1946, dl,J.ibi~u Phap co tranh ne
tU "dQc l?p" ma chi cong nh?n Vi~t Nam
1a mQt "quoc gia t1;ido" voi nQi ham kha
mo h6 thi sau 9 nam chien tranh, trong
ban Tuyen bo cuoi cling cua HQi ngh!
Gionevo di'i viet: "HQi nght tuyen bo doi
voi Vi~t Nam, vi~c giai q'uyet cac van de
chinh trt, th1;iChi~n tren co s6 ton tn;mg
nguyen t:1c dQc l?p, thong nhat va to an
v~n 1i'inh th6" va "HQi nght chung nh?n
tuyen bo cua chinh phu Phap se ton
tn;mg dQc l?p, chu quyen, thong nhat va
toan v~n 1i'inh th6 Cao Mien, Lao va Vi~t
Nam" (5) Cung nam 1946, ta chap nh?n
cho 15 ngan quan Phap vao mien B:1cvi: tuyen 16 thi Hi~p dtnh Gionevo quy dtnh quan Phap phai t?P ket 6 phia Nam vi tuyen 17 d~ sau d6 rut kh6i Vi~t Nam:
Chinh phu Phap n6i d.ng s~n sang rut quan dQi Phap kh6i Cao Mien, Lao va Vi~t Nam " (6)
Nhli v?y, Chinh phu Phap di'i chinh
thuc tuyen bo voi s1;ichung nh?n quoc te
ve 2 dieu co ban 1a cong nh?n dQc l?p cua Vi~t Nam va se rut quan kh6i Vi~t Nam, dieu ma trong Hi~p dtnh so bQ 8 nam ve trlioc ta phai nhan nhli<;Jng.Voi
Minh nh?n dtnh: "HQi nght Gionevo di'i ket thuc Ngol,J.igiao ta di'i th:1ng l<;Jito" (7) Trong Ldi keu g9i cua Ban Chap
vi dl,J.icua nhan dan va quan dQi ta doan ket, nhat tri, anh dung chien dau dlioi
s1;i 1i'inh dl,J.Ocua H6 Chu ttch va cua
Dang (8)
3 Doi voi Vi~t Nam, th:1ng l<;Jicua
trung vao 2 van de: van de gioi tuyen
quan s1;itl,J.mthdi 1a vi tuyen 13 hay 16
nhling cuoi cling 1a 17; Van de thdi hl,J.n tien hanh t6ng tuy~n Cll 1a sau 6 thang hay 12 thang nhling cuoi c\mg 1a 2 nam
D6 1a s1;ith1;iCItch stt ma ai cung thay,
song nhin nh?n dieu nay nhti the nao
thi 1I,J.ic6 nhung ykien khac nhau Nhat
tien trinh HQi nght Pari va dl,J.tdti<;Jcket qua trong nhung dieu khoan cua Hi~p dtnh Pari 1973 thi nhung ban khoan ve
Hi~p dtnh Gionevo 1I,J.idli<;JCnh:1c den R6 rang 1a b~ng nhung th:1ng l<;Jito Ion cua quan dan ta tren chien trlidng, My
Trang 414 Rghien Clm Ltch ;sa ;SO'1.2004
da bue')c phai dam phan tay doi voi ta
trong suot thai gian dai d~y triic trb, vua .
danh vua dam d~ cuoi cung di de'n vi~c ky
ke't Hi~p dinh vao thang 1-1973 Ta giu
du<;jcthe' chu de')ngtren ban dam phan voi
My, chu de')ngtrong moi quan h~ voi cac
nuoc anh em d~ dinh ra duang loi ngo?i
giao de')cl~p, tt,i chu cua minh D6 la
thanh cong IOn tren m;;it tr~n ngo?i giao
trong thai ky chong My cuu nuoc, danh
giao Vi~t Nam My phai cong nh~n de')c
l~p, thong nhat, chu quygn va toan v~n
lanh th6 cua Vi~t Nam "nhu Hi~p dinh
Gionevo da cong nh~n", digu ma 19 nam
khOi Vi~t Nam, digu ma 19 nam truoc,
My tt,i cho minh cai quygn xam lu<;jcVi~t
Nam voi st,i thanh l~p SEATO Nhung tu
nhung ke't qua Pari 1973 nhin l?i, chung
ta nen danh gia vg ke't qua Gionevo 1954
nhu the' nao?
Trii lai cau h6i nay, trudc he't nen
nhiic l?i "lu~t choi" tren ban dam ph an
quoc te' Tru truang h<;jpd~u hang khong
digu ki~n ma ben thua phai chap nh~n
mqi doi hoi cua ben thiing con trong cac
cue')cthuong lu<;jng,m6i ben dgu co gianh
ph~n Ion nhat ma mlnh c6 th~, d6ng thai
chua th~ Cho nen ngay sau khi hi~p uoc
du<;jcky ke't thi m6i ben dgu c6 digu thOa
man va cling c6 nhung digu chua thoa
ben se tie'n len me')t buoc cao hon Hon
the' nua~ khi cue')cdam phan du<;jcquoc te'
h6a voi nhigu ben tham gia thi trong khi
.im giai phap cho cai chung, m6i ben
('gu tinh de'n ph~n thanh qua cho rieng
11inh Nha nghien cuu lich S11ngo?i giao
Khiic Huynh vie't rat dung r~ng: IICho
nen tht,ic chat Hi~p dinh Gionevo la me')t
thoa hi~p quoc te' du<;jccac nuoc IOn siip
d?t, trong d6 m6i ben tham gia dgu du<;jc
banh d6 to hay nho tuy thue')c vao tht,ic
It,ic cua m6i ben va st,i khon kheo cua
m6i doan d?i bi~u
Trb l?i boi canh lich S11n11ad~u th~p
ky 50 Cue')ckhang chie'n toan dan toan
du<;jcst,i doan ke't nhat tri cua toan th~ nhan dan va st,i d6ng tinh ung he')cua
chue')ng hoa binh the' gioi, k~ ca nhan dan Phap Quan dan ta da thiing IOn trong nhigu chie'n dich, d?<:bi~t vi d?i la chie'n dich Di~n Bien Phu chan dQng dia duo Nhin l?i, c6 y kie'n cho r{.,ngtren da thiing l<;jinhu v~y, ne'u ta cu danh tie'p de'n cung, khong ky Hi~p dinh thi se khong ph3.i di mQt ch?ng duang dai gian kh6 tie'p sau d~ giai ph6ng mign Nam, thong nhat dat nuoc D6 la mQt nguy~n vqng chinh dang nhung mang tinh chu quan, khong tinh de'n tinh hinh khach quan cua ta, cua phe ta va cua doi phuong
He')inghi Trung uong l~n thu 6 di~n ra truoc khi ky Hi~p dinh Gionevo me')ttu~n
"Nhung thiing l<;jiay da lam cho It,iclu<;jng
so sanh giUa ta va dich bie'n chuy~n c61<;ji cho ta nhung chua phai bie'n chuy~n can ban c6 tinh chat chie'n lu<;jc"(10) Neh luu
y d~y du de'n do?n "chua phdi bien chuyln din ban co tinh chien tUlle".D6 la
mQt nh~n dinh sang suot va tht,ic te', danh gia dung muc tuong quan It,iclu<;jng d~ c6 th~ tim di~m dung c~n thie't Digu nay khOng chi thu h~p trong ph?m vi
quan st,i ma ngay trong linh vt,ic ngo?i
giao, ta cling chtia th~ dam phan trt,ic tie'p tay doi voi Phap khi ma cUQcchie'n
quoc te' h6a
Trang 514 Rghien cUu 1tch :iu :i6 '1.2004
da bUQc phai dam phan tay doi voi ta
danh vua dam d~ cuO'icung di d~n vi~c ky
k~t Hi~p dinh vao thang 1-1973 Ta giU
My, chu dQng trong mO'iquan h~ voi cac
ntioc anh em d~ dinh ra dtidng 1O'ingo:;'li
giao dQc l~p, tt,i chu cua minh Do la
thanh cong IOn tren mi)t tr~n ngo:;'ligiao
trong thdi ky chO'ng My cuu ntioc, danh
giao Vi~t Nam My phai cong nh~n dQc
l~p, thO'ng nhat, chu quy~n va toan vE;!n
lanh th6 cua Vi~t Nam "nhti Hi~p dinh
Gielnevelda cong nh~n", di~u ma 19 nam
khOi Vi~t Nam, di~u ma 19 nam trtioc,
Nam voi st,i thanh l~p SEATO Nhting tu
nhung k~t qua Pari 1973 nhin l:;'li,chung
ta nen danh gia v~ k~t qua Gielnevel1954
nhti th~ nao?
Tra Idi cau hoi nay, trtidC h~t nen
nhiic l:;'li"lu~t cheli" tren ban dam ph an
quO'ct~ Tru trtidng h<;1pd~u hang khong
di~u ki~n ma ben thua phai chap nh~n
mqi doi hoi cua ben thiing con trong cac
cUQcthtielng lti<;1ng,m6i ben d~u cO'gianh
ph~n IOn nhat ma mlnh co th~, d6ng thdi
man va ciing co nhung di~u chtia thoa
ben se ti~n len mQt btioc cao heln Hon
hoa voi nhi~u ben tham gia thi trong khi
.im giai phap cho cai chung, m6i ben
('~U tinh d~n ph~n thanh qua cho rieng
11inh Nha nghien cuu lich S11ngo:;'ligiao
Khiic Huynh vi~t rat dung r:ing: IICho
nen tht,ic chat Hi~p dinh Gielnevella mQt
di)t, trong do m6i ben tham gia Mu dti<;1C
banh do to hay nho tuy thuQc vao th\ic
It,ic cua m6i ben va st,i khon kheo cua
m6i doan d:;'libi~u
Trd l:;'libO'icanh lich S11n11ad~u th~p
ky 50 CUQckhang chi~n toan dan toan
nhan dan va st,i d6ng tinh ung hQ cua
chuQng hoa binh th~ gioi, k~ ca nhan dan Phap Quan dan ta da thiing IOn trong nhi~u chi~n dich, di)<;bi~t vi d:;'lila chi~n dich Di~n Bien Phu chan dQng dia duo Nhin l:;'li,co y ki~n cho r:ing tren da thiing l<;1inhti v~y, n~u ta cu danh ti~p d~n cung, khong ky Hi~p dinh thi se khong ph3.i di mQt ch~ng dtidng dai gian kh6 ti~p sau d~ giai phong mi~n Nam, thO'ng nhat dat ntioc Do la mQt nguy~n vqng chinh dang nhting mang tinh chu quan, khong tinh d~n tinh hinh khach quan cua ta, cua phe ta va cua dO'i phtielng
HQi nghi Trung tieing l~n thu 6 di~n ra trtiOc khi ky Hi~p dinh GielnevelmQt tu~n
so sanh giua ta va dich bi~n chuy~n col<;1i cho ta nhting chtia phai bi~n chuy~n can
y d~y du d~n dO:;'ln "chlia phdi bien chuyln din ban co tink chien lli<!C".Do la mQt nh~n dinh sang suO't va tht,ic t~, danh gia dung muc ttielng quan l\ic lti<;1ng d~ co th~ tim di~m dung c~n thi~t Di~u nay khOng chi thu hE;!ptrong ph:;'lm vi
quan st,i ma ngay trong linh vt,ic ngo:;'li
giao, ta ciing chtia th~ dam phan trt,ic ti~p tay doi voi Phap khi ma cUQcchi~n
quO'c t~ h6a.
Trang 6I}i~p dtnh Gianeva 1954 15
Nhat la nhung bie'n chuy~n trong tinh
hinh quo'c te' khi cac nuoc IOn c6 xu
huong tim giai phap hoa hoan thi cac
nuoc nho cling kh6 ma di ngu<;lcll;li xu
huong d6 Vg phe ta, Trung Quo'c, Lien
XO tich c1$c ung hQ cUQc khang chie'n
cho'ng Phap, da g6p phfin quan tr<;mgvao
thllng lqi cua cac chie'n dich Song tinh
hinh cac nuoc d6 doi hoi lam diu khong
khi cang th:1ng 6 vling Dong A Digu
Lien Xo quan tam la van dg Tay Au ma
di~m n6ng thudng tr1$Cla Beclin va nuoc
Duc cling mo'i de d9a chu ye'u de'n tit My
va NATO Nhat la sau khi Stalin tit trfin
trong dudng lo'i quo'c te' cua Lien XOngay
cang ro net va s1$ khong 6n dinh cua
hang ngli lanh dl;lOcap cao trong Dang
va Nha nuoc cling doi hOi mQt s1$ dan
xe'p ben ngoai d~ giai quye't nhung van
v~n chua th1$Cs1$ra khoi tinh hinh thdi
quan Quo'c dan dang va luon dg phong
s1$ phan cong tit Dai Loan c6 My giup
suc; 2 Tham gia tr1$Ctie'p cUQc chie'n
tranh Trigu Tien cho'ng My; 3 Vi~n trq
cho cUQckhang chie'n cua nhan dan Vi~t
Nam cho'ng Phap Do v~y, Trung Quo'c
cfin tl;lo d\ing mQt moi trudng hoa binh
trong khu v1$Cd~ c6 digu ki~n ph\lc h6i
va xay d1$ng dat nuoc sau nhigu nam
Chinh phu Phap phiii tim cach rut lui
trong danh d1$ S1$ tinh toan d6 duqc
Anh ung hQ vi khong muo'n anh hu6ng
cach ml;lng Ian rQng sang cac thuQc dia
cua minh My vita muo'n Phap d§:y ml;lnh
chie'n tranh d~ gianh uu the', vita muo'n
thay the' Phap tren dia ban chie'n luqc
nay nhung ll;li chua th1$C'S~n sang vi 10
ngl;li xay ra mQt Trigu Tien thu hai Trong bo'i canh nhu v~y, cUQcdinh chie'n
6 Trigu Tien la buoc di dfiu tien cua s1$ hoa hoan giua cac nuoc IOn va duqc coi nhu mQt khuon m~u d~ giai quye't van
M chie'n tranh Dong Duong
*
Tit nhung di~m tren, c6 th~ thay ding Hi~p dinh Gionevo la san ph§:m cua mQt qua trinh vita dau tranh, vita nhan nhuqng giua cac ben tham gia cUQc dam phan N6 phan anh tuong quan l1$c luqng tren chie'n trudng, d6ng thdi chiu
tac dQng chung cua tinh hinh the' gioi Doan dl;libi~u m6i nuoc dgu co' gianh cho minh duqc phfin c6 lqi nhat song v~n khong th~ vuqt ra khoi kha nang th1$Cte'
va khong th~ khong can nhllc de'n y d6 cua cac bl;ln d6ng minh cling nhu cua do'i phuong Tren nguyen tllc binh d:1ng giua cac doan dl;li bi~u, cling khong th~ phu nh~n mQt th1$Cte' vg mo'i quan h~ giua nuoc IOn va nuoc nho trong lich stt quan h~ quo'c te'
M~c dli con c6 mong muo'n dl;lt duqc
doi digu c6 lqi hon nhung nhin tit cac
khia cl;lnh, c6 th~ thay ding Hi~p dinh Gionevo la mQt thllng lqi vg chinh tri va ngol;li giao tuong ung voi nhung thiing lqi quan s1$.D6ng thdi, HQi nghi cling d~ ll;li nhigu kinh nghi~m dau tranh ngol;li giao ma sau nay du<;lcv~n d\lng thanh cong trong cUQc hoa dam 6 Pari Cho
nen, nhin suo't qua trinh dau tranh tit
sau Cach ml;lng Thang Tam, Hi~p dinh
cua cUQckhang chie'n cho'ng Phap, danh
trinh giai ph6ng dan tQc
Thang 6 nam 2004
Trang 716 Rghh~n elm Ljeh su so '1.2004
CHU THicH
(1) Jean Sainteny: Ccru chuy~n vi mQt n€n hOa
binh bi bo ld Xxb Cong an Nhan dan, Ha N(>i,
2003 tr 92.
(2) Ban nghien cuu Ijch si.'1Dang Trung u'ang:
Van hi~n Dang 1945-1954. t:)p 1 Xxb S1;Ith:)t Ha
X(>i 1978 tr 43.
(3) Dfin theo George Saunier: Fran90is
Mitterand veli ch6u A. Tham lu:)n t~i H(>i thao
khoa hqc "Di~n Bien Phil - 50 nam nhin l{li" t6
chuc t~i Ha X(>i, ngay 13 va 14-4-2004.
(4) Ban chi d!.lo t6ng ke"t chie"n tranh tr1;lc thu(>c
8(> Chinh trj: Chien tranh cach m{lng Vi~t Nam
1945-1975 Thdng lC/iva bili hQc Ph~n ph1,ll1,lc.Nxb.
Chinh trj Qu6c gia Ha X(>i, 2000 tr 479-480.
(5) Dfin theo Ngo{li giao Vi~t Nam
1945-2000 Nxb Chinh trj Qu6c gia, Ha N(>i, 2002, tr.
159.
(6) Ngo{li giao Vi~t Nam 1945 - 2000 Sdd tr.
159.
(7) Dang C(>ng san Vi(!t :-.Jam: Van hi~n Dang
toan t(tp, t(lp 15 Nxb Chinh trj Qu6c gia Ha N(>i.
2001 tr 228.
(8) Dang C(>ng san Vi(!t Nam Sdd, tr 233 (9) Kh:lc Huynh: HQi nghi Ceneve 1954 ve Dong Dt/llng sou 5 th(tp hy nhin l{li T~p chi Xu'a &
Nay, so' 143, thang 7-2003, tr 7.
(10) Dang C(>ng san Vi(!t Xam Sdd, tr 223.
CIAO SI1 OAO OUYANI1 VA MON OIA LY lIQC LICII StJ
- Lai lich thanh Sai Con (Tli li(!u dja Iy Ijch si.'1),
T!.Ipchi Nghien cztu ljch sit, so' 140, nam 1971 tr.
63-64.
- Cd' sit Vi~t Nam Ha N(>i 1955 (Cac chu'ang
vie"tv~ Vi(!t t(>c,Bach Vi(!t, Tu'QngQu:)n, Giao Chi,
Ci.'1uChan, Kh:)t Nam ).
- H6i hy Dao Duy Anh (Nhc1nghi chi€u hOm),
Nxb Tre, 2000 (ph~n Nghien cuu Dja Iy hqc Ijch
si.'1va tie"pt1,lClam tu di~n) tr 147- 153.
(8) H6i hy Dao Duy Anh (Nhc1nghi chi€u horn),
Sdd tr 147.
(9) Tie"c la cong trinh quan trqng nay khong
du'Qc xuat ban thanh SD.ch Tuy Giao su' Dao Duy
Anh cung t1;lan ui minh rllng "toi dii dem dung vao
ph~n chti giai cua sach D{li Vi~t sit hy toan tht/ do
toi hi(!u dinh va khao chung nen ban thao ay ma
khong du'Qc in ra thi cung khong thi(!t thoi gi l:lm".
(Titp tkeo trang 6)
(10) Hinh nhli Giiw su' Dao Duy Anh cung
chu'a kjp xuat ban thanh sach rieng v~ van d~ nay.
(11) Qua Hai ky Dao Duy Anh (Nhc1 nghi chieu hOm) va qua tu' li(!u cua Giao su' Vi(!n si
Dao The" Tuan, con trai ca cua Giao su' thi vao cu6i nhftng niim 1940 va d~u nam 1950, Giao su'
Dao Duy Anh dii tung di di~n dii d Thanh Hoa va
tri~n khai nghien cuu bien so~n Dja chi Thanh Hoa Tuy nhien cong vi(!c chu'a Mn hai ke"t thtic thi vao mua He nam 1950, Giao su' Dao Duy Anh
du'Qcdi~u d(>ngra cong tac d Vi(!t B:lC,moi chi kjp
in th~ch ban m(>t t:)p tai li(!u d~ thong bao cho h(>ivien Chi h(>iVan hoa Thanh HoD.,con ta't cii cac tai li(!u thu th(lp du'QcGiao su' dii ban giao I~i cho thu'dng tr1;lc Chi h(>i Van hoa Thanh Hoa.
(Hai ky Dao Duy Anh (Nhc1nghi chieu hOrn), Sdd,
tr 123).