Kiến thức: Nắm khái quát về thể hịch; Hoàn cảnh lịch sử liên quan đến sự ra đời của bài “Hịch tường sĩ”; Tình yêu nước, ý chí quyết thắng kẻ thù xâm lược của quân dân thời Trần; Đặc điểm[r]
Trang 1PHÒNG GD&ĐT TP KON TUM
TRƯỜNG THCS NGUYỄN SINH SẮC
NỘI DUNG KIẾN THỨC CẦN NẮM VÀ CÂU HỎI ÔN TẬP
VĂN BẢN: HỊCH TƯỚNG SĨ (T2) (Trần Quốc Tuấn)
A MỤC TIÊU: Giúp HS:
1 Kiến thức: Nắm khái quát về thể hịch; Hoàn cảnh lịch sử liên quan đến sự ra đời
của bài “Hịch tường sĩ”; Tình yêu nước, ý chí quyết thắng kẻ thù xâm lược của quân dân thời Trần; Đặc điểm văn chính luận ở “Hịch tướng sĩ”
2 Kĩ năng : Đọc – hiểu một văn bản viết theo thể hịch; Nhận biết được không khí
thời đại sục sôi thời Trần ở thời điểm dân tộc ta chuẩn bị cuộc kháng chiến chống giặc Mông-Nguyên xâm lược lần thứ hai Phân tích được nghệ thuật lập luận, cách dùng các điển tích, điển cố trong văn bản nghị luận trung đại Giáo dục kĩ năng sống: Kĩ năng giao tiếp, suy nghĩ sáng tạo, xác định giá trị bản thân
3 Thái độ: Giáo dục HS lòng yêu nước, tự hào dân tộc; Tích hợp đạo đức Hồ Chí
Minh
B Kiến thức cụ thể cần nắm.
I Tìm hiểu chung văn bản.
1 Tác giả: Trần Quốc Tuấn (1231-1300): Là người có phẩm chất cao đẹp; văn võ song
toàn; người có công lớn trong kháng chiến chống quân Mông-Nguyên (lần 2+3)
2 Tác phẩm: Hịch tướng sĩ được viết trước kháng chiến chống Mông - Nguyên lần 2;
công bố tháng 9/1284 tại cuộc duyệt binh ở Đông Thăng Long
- Thê loại: Hịch: Chủ yếu viết bằng văn biền ngẫu nhằm khích lệ tinh thần học tập “Binh
thư yếu lược” của tướng sĩ
3 Hoàn cảnh sáng tác: Được viết trước kháng chiến chống Mông- Nguyên lần 2 Công bố
tháng 9/1284 tại cuộc duyệt binh ở Đông Thăng Long
II Tìm hiểu chi tiết văn bản:
(Tiết 1: Học phần I: Tìm hiểu chung + phần II: phần mục nhỏ 1+2;
Tiết 2: Học phần II phần mục nhỏ 3+4 + Phần III: Tổng kết)
1 Nêu những tấm gương trung quân ái quốc
- Kỉ Tín, Do Vu, Dự Nhượng, -> gương các tướng trung quân xưa
- Nguyễn Văn Lập, Xích Tu Tư -> gương các trung thần thời nay (thế kỉ 13)
-> Liệt kê ngắn gọn những tấm gương trung thần vì chủ, vì nước đã được ghi vào sử
sách (Trung Quốc) -> để tướng sĩ dưới quyền suy ngẫm về lòng trung quân, ái quốc
2 Hoàn cảnh đất nước và nỗi lòng của vị chủ tướng
- Hoàn cảnh đất nước:
Sứ giặc đi lại nghênh ngang , uốn lưỡi cú diều chửi mắng , đem thân dê chó bắt nạt -> ngang ngược, hống hách, khiêu khích
Đòi ngọc lụa, thu bạc vàng, vơ vét của kho , như hổ đói -> hạch sách, tham lam
-> Giọng văn căm giận, cách nói khinh bỉ-> khích lệ lòng căm thù giặc của tướng sĩ.
- Nỗi lòng của vị chủ tướng: “Ta quên ăn, chỉ căm tức chưa xả thịt cam lòng”
-> cách nói quá (khoa trương) nhưng giải bày (hết tâm can), bộc lộ trực tiếp nỗi đau
xót, căm thù, uất hận quân giặc; tâm huyết sẵn sàng hi sinh để giết giặc
Trang 2-> Đoạn văn đậm chất trữ tình trong bài chính luận: làm lay động lòng người một cách
tự nhiên
3 Phê phán tướng sĩ:
- “Lúc trận mạc xông pha thì cùng nhau sống chết ; không có thì ta cho ” -> lặp cấu trúc câu, kể rõ sự quan tâm, thương yêu cụ thể, kịp thời, đầy bao dung của ông với tướng sĩ -> nhắc nhở ân tình để thức tỉnh trách nhiệm tận trung của tướng sĩ
- “Nay các người phỏng có được không?” -> những câu văn biền ngẫu chặt chẽ, cân đối; cách nói tăng cấp -> chỉ ra cụ thể những sai trái: cách sống tầm thường, thờ ơ không phù hợp trong hoàn cảnh đất nước lâm nguy sẽ dẫn đến hậu quả khôn lường -> giọng văn vừa nghiêm khắc (sỉ mắng, răn đe), lúc chân thành, tình cảm -> Khích tướng, đánh vào
lòng tự trọng, liêm sĩ để thức tỉnh người nghe
- “Nay ta bảo thật có được không? -> chỉ ra thái độ, hành động đúng đắn: cảnh giác, tích cực luyện tập trau dồi binh thư để thành tướng giỏi, giết được giặc
=> Phê phán thẳng thắn, nghiêm khắc, đúng chỗ, vừa có lí, có tình, thuyết phục cao
4 Lời kêu gọi
- Nay ta chọn binh pháp nghịch thù -> giọng đanh thép, dứt khoát – đưa ra chủ trương, mệnh lệnh ngắn gọn, rõ ràng
- Giặc với ta trời đất nữa -> vạch ra 2 con đường đối lập, chỉ được chọn một -> thu phục hoàn toàn tướng sĩ
- Ta viết ra biết bụng ta -> giọng tâm tình, chân thực bộc bạch
=> Lời kêu gọi hoàn toàn làm cho tướng sĩ tâm phục
III Tổng kết:
1 Nghệ thuật:
- So sánh, ẩn dụ, điệp từ, nói quá…
- Hình ảnh gợi cảm dễ hiểu
- Lập luận: chặt chẽ, lí lẽ sắc bén Luận điểm rõ ràng, luận cứ chính xác
- Sử dụng lời văn thể hiện tình cảm yêu nước mãnh liệt, chân thành, gây xúc động cho
người đọc.
2 Ý nghĩa: Văn bản “Hịch tướng sĩ” nêu lên vấn đề nhận thức và hành động trước
nguy cơ đất nước bị xâm lược
B NỘI DUNG LÀM BÀI ÔN TẬP: (Học sinh làm vào giấy kiểm tra)
Câu 1: Kết thúc bài hịch, tác giả vạch rõ ranh giới giữa hai con đường chính và tà để
thuyết phục tướng sĩ điều gì?
Câu 2: Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 8 – 10 câu) trình bày cảm nghĩ của em về lòng
yêu nước của Trần Quốc Tuấn được thể hiện qua bài Hịch