Là một nhà kinh tế tương lai đòi hỏi phải nắm được đặc điểm hoạtđộng, mục tiêu giải pháp phát triển kinh tế của đất nứơc.vì vậy tôi chọn đề tài “Một số vấn đề cơ bản về kinh tế thị trườn
Trang 1Một số vấn đề cơ bản về kinh tế thị trường
định hưỡng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
Trang 2MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU 1
B NỘI DUNG 2 I.SỰ CẦN THIẾT KHÁCH QUAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
XÃ HỘI CHỦ NGHIÃ 2
1 Quan niệm về kinh tế thị trường 2
2 Đặc trưng của kinh tế thị trường 3
3 Sự cần thiết khách quan phát triển kinh tế thị trường định hướng xãhội chủ nghĩa 5
II NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 7
1 Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tếtổng quát trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam 8
2 Về mục đích phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa ở nước ta 8
3 Những đặc điểm cơ bản của kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa 9
III THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 12
1 Thực trạng kinh tế thị trường ở Việt Nam còn ở trình độ kém pháttriển so với thế giới 12
2 Phân công lao động cơ sở kinh tế thị trường còn chưa phát triển 13
3 Mục tiêu phấn đấu và các giải pháp cơ bản để phát triển kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 14
4 Những giải pháp để phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa ở Việt Nam 17
IV KẾT LUẬN 21
Trang 3TÀI LIỆU THAM KHẢO 2
A- MỞ ĐẦU
Đất nước ta đang trong thời kỳ đổi mới và phát triển mạnh mẽ.Kể từ năm 1986 khi xoá bỏ bao cấp chuyển sang kinh tế thị trường nền kinh tế đã đạt được những kết quả hết sức to lớn
Có thể nói kinh tế thị trường là một phạm trù kinh tế hết sức rộng lớn,phức tạp Do vậy đảng ta mới thực hiện được những bước đi đầu tiên thậntrọng bước vào nền kinh tế thị trường
Là một nhà kinh tế tương lai đòi hỏi phải nắm được đặc điểm hoạtđộng, mục tiêu giải pháp phát triển kinh tế của đất nứơc.vì vậy tôi chọn đề
tài “Một số vấn đề cơ bản về kinh tế thị trường định hưỡng xã hội chủ
nghĩa ở Việt Nam”
Đề tài này không chỉ giúp tôi nâng cao kiến thức về kinh tế thị trường
mà còn giúp được một số người không có kiến thức cũng có thể hiểu được
sự vận hành của nền kinh tế Việt Nam.Do phạm vi nghiên cứu của đề tài này
là rộng, do vậy tôi chỉ tập trung vào một số vấn đề cơ bản đó là:
I Sự cần thiết khách quan phát triển kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa
II Những đặc điểm cơ bản của nền kinh tế thị trường,định hướng
xã hội chủe nghĩa ở việt nam
III Thực trạng và những giải pháp cơ bản để phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chũ nghĩa ở việt nam
Trang 4B- NỘI DUNG
I.SỰ CẦN THIẾT KHÁCH QUAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA.
1 Quan niện về kinh tế thị trường:
Kinh tế thị trường là mo hình kinh tế đều được thực hiện trên thịtrường thông qua quá tình trao đổi, mua bán quan hệ hàng tiền tệ phát triểnđến một trình độ nhất định sẻ đạt đến kinh tế thị trường.Kinh tế thị trường làgiai đoạn phát triển rất caocủa lực lượng sản xuất
Trong những điều kiện kinh tế-xã hội khác nhau sự phát triển củakinh tế hàng hoá tất nhiên chịu sự tác động của những quan hệ xã hội nhấtđịnh hình thành lên các chế độ kinh tế–xã hội khá nhau
Loài người đã chứng kiến kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽdưới chủ nghĩa tư bản, nhưng nó không phải là sản phẩm riêng của chủnghĩa tư bản mà là thành tựu của văn minh nhân loại
Kinh tế thị trường đã tồn tại rất lâu trong xã hội loài người, nhưngphải đến khi chủ nghĩa tư bản ra đời nó mới biết vận dụng khai thác nhữngquy luật tất yếu của kinh tế thị trường vào sản xuất và đạt được nhiều thànhtựu to lớn
Đảng ta đã khẳng định “sản xuấ hàng hoá không đối lâoh với chủnghĩa xã hội mà là thành tựu phát triển của văn minh nhân loại, tồn tại kháchquan, cần thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và con người khichủ nghĩa xã hội đã được xây dựng
Trong xã hội nếu có sản xuất và lưu thông hàng hoá thì tất yếu cóthị trường Quy mô của lưu thông hàng hoá và sức mua của xã hội quyết
Trang 5định dung lượng của thị trường.Ngược lại nếu mở rộng và lành mạnh hoá thịtrường lại có tác động lưu thông hàng hoá phát triển Nói đến thị trường lànói đến hàng hoá giá cả, tiền tệ, người bán, người mua.
Cơ sở của kinh tế thị trường là sự phân công lao đọng xã hội.Trình độ và quy mô thị trường gắn liền với sự phát triển của phân công laođộng xã hội,sản xuất và sức mua của xã hội Theo Mác thì “ thị trường làlĩnh vực trao đổi” Lê Nin cho rằng khái niệm thị trường hoàn toàn không thểtách rời khái niện phân công lao động xã hội
Kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường vận động theo cơ chế thịtrường và chịu sự chi phối của những quy luật vố có gồm:quy luật cung càu,cạnh tranh,giá trị thặng dư, quy luật lưu thông tiền tệ Trong nền kinh tế thịtrường, tính tự chủ của các chủ thể kinh tế là rất cao Mọi người có thể quyếtđịnh ssự việc, cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai nhằm thu lợinhuận tối đa
Trong nền kinh tế thị trường giá cả là phạm trù kinh tế trung tâm,
là công cụ quan trọng, thông qua cung cầu để kích thích điều tiết hoạt độngkinh tế của các chủ thể kinh tế.Tham gia thị trường,sự biến động của giá cảthị trường và ngược lại giá cả thị trường cùng điều tiết cung cầu Nói tómlại, sự hình thành giá cả thị trường do thị trường quyết định
Cạnh tranh giữa các chũ thể là tất yếu.Để giành giật được nhữngđiều kiện kinh doanh thuận lợi Chính sự cạnh tranh đó sẻ đào thải nhữngdoanh nghiệp yếu kém, những doanh nghiệp còn lại có trình độ tổ chức quản
lý sể sản xuất tốt,giá cả cạnh tranh, được người tiêu dùng chấp nhận
Như vậy, cuối cùng người được lợi là người tiêu dùng
2 Đặc trưng của kinh tế thị trường.
Trang 6Đấy là mô hình kinh tế tổng quát trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam,xét về thực chất là một nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phàn vận hành theo
cơ chế thị trường, có sự quản lý vĩ mô của nhà nước Nó không phải là môhình kinh tế thị trường tư bản cũng không phải kinh tế thị trường xã hội chũnghĩa, nó mang những đặc trưng chung của kinh tế thị trường Đặc trưng củakinh tế thị trường là một nền kinh tế mở phát triển theo định hướng xã hộichủ nghĩa
Xét về mục đích là phát triển lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế
để xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội, phát triển lựclượng sản xuất hiện đại gắn liền với xây dựng quan hệ sản xuất mới phù hợpvới cả ba mặt:sở hữu, quản lý, phân phối
Về sở hữu phát triển theo hướng còn tồn tại các hình thức sở hữukhác nhau, nhiều thành phần kinh tế khác nhau trong đó kinh tế nhà nướcgiữ vai trò chủ đạo
- Tiêu chuẩn căn bản để đánh giá hiệu quả xây dựng quanhệ sảnxuất theo định hướng xã hội chủ nghĩa.Là thúc đẩy lực lượng sản xuất pháttriển cải thiện đời sống nhân dân thực hiện đời sống công bằng xã hội Dovậy, phải từng xác lập và phát triển chế độ sở hữucông cộng về tư liệu sảnxuất,tránh nóng vội xây dựng ồ ạt
-Quản lý trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩathực hiện phân phối chủ yếu theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tếđồng thời yêu cầu phân phối theo mức đóng góp và các nguốn lực khác vàosản xuất kinh doanh và thông qua phúc lợi xã hội Cơ chế phân phối này vừatạo động lực kích thích các chủ thể kinh tế nâng cao hiệu quả hoạt động sảnxuất kinh doanh,đồng thời hạn chế những bất công trong xã hội Thực hiệntăng trưởng kinh tế gắn liền công bằng xã hội ngay từng bước phát triển
Trang 7-Tính định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trườngnước ta còn thể hiện ở chổ tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với phát triển vănhoá giáo dục, xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dantộc Nâng cao dân trí giáo dục đào tạo con người,xây dựng và phát triểnnguồn nhâ lực của đất nước.
- Kinh tế thị trường là một nền kinh tế mới,nghĩa là có sự hợptác giữa các quốc gia Một quốc gia không thể hội tụ được các yêú tố sảnxuất Do vậy, phải hợp tác và phân công lao động với nhau
3 Sự cần thiết khách quan phát triển kinh tế thị trườngđịnh
hướng xã hội chủ nghĩa.
a Phát triển kinh tế thị trường là sự lựa chọn đúng đắn
Phát triển kinh tế hàng hoá kinh tế thị trường có vai trò hết sức quantrọng Đối với nước ta muốn chuyển từ nền kinh tế còn kém phát triển lênsản xuất lớn chủ nghĩa xã hội thì không còn đường nào khác là phải pháttriển kinh tế hàng hoá Kinh tế hàng hoá khắc phục được kinh tế tự cung tựcấp, tự túc,tự đẩy mạnh, Phân công lao động xã hội phát triển ngành nghề,tạo việc làm cho người lao động, khuyến khích ứng dụng công nghệ kỹ thuậtmới nhằm tăng năng suất lao động,tăng số lượng chủng loại, chất lượnghàng hoá, dịch vụ, thúc đẩy tính tập trung sản xuất, mở rộng giao lưu kiếnthức giữa các địa phương,các vùng lãnh thổ, thúc đẩy phát huy tính tìnhnăng động, sáng tạo cuả mỗi con người lao động, mỗi đơn vị kinh tế đồngthời tạo ra cơ chế phân bổ và sử dụng các nguồn lực của xã hội hợp lý, tiếtkiệm Vì vậy, phát triển kinh tế hàng hoá được coi là chiếc đòn kéo xe đểxây dựng chủ nghĩa xã hội, là phương tiện khách quan để xã hội hoá chủnghĩa xã hội chủ nghĩa nền sản xuất Nền kinh tế hàng hoá, kinh tế thịtrường ở mức này không thể là bản sao của kinh tế hàng hoá, kinh tế thị
Trang 8trường ở nước khác Trong các tiêu thức để phân biệt nền kinh tế hàng hoá,kinh tế thị trường này với kinh tế thị trường khác phải kể đến định hướngchính trị, kinh tế,xã hội chi phối sự vận động phát triển của nền kinh tế.
Đất nước ta sau 30 năm chiến tranh cơ sở vật chất bị tàn phá nặng
nề, nền kinh tế bị kiệt quệ gần như không cân sức sống Muốn đưa đất nước
ta ra khỏi tình trạng đó thì không cón con đường nào khác ngoài phát triểnkinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Nó vừa phù hợp với hoàncảnh của đất nước trong thời kỳ đó vừa hợp với xu thế phát triển của thờiđại.Với phương châm “đi tắt đón đầu,đảng và nhà nước ta đã chọn được mộthướng đi đúng để Việt Nam có thẻ sánh vai với các cường quốc”.Vấn đề cònlại bây giờ chỉ còn là thời gian và hiệu quả quản lý kinh tế của cơ quan nhànước
b Kinh tế thị trường không những tồn tại khách quan mà còn cầnthiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Ngay khi giành đượcđộc lập,Đảng,Bác Hồ kính yêu đã đưa nước ta tến lên theo chủ nghĩa xã hội.Đây là một xã hội không có người bóc lột người, ở đó mọi mọi người đều cóquyền bình đẳng như nhau, đều hưởng quyền lợi mà trong các chế độ kháckhông có được Đó là mục tiêu lâu dài,để thực hiện được mục tiêu đó thìtrước đó phải thực hiện mục tiêu trước mắt, đó là phát triển mục tiêu kinh tếbảo đảm nâng cao đời sống cho nhân dân Muốn phát triển kinh tế nhanh ổnđịnh không bị chệch hướng xã hội chủ nghĩa thì việc lựa chọn phát triểnkinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa là cần thiết
Sự sụp đổ của Liên Xô và một số nước xã hội chủ nghĩa đã chứngminh cho sự chệch hướng giữa đường lối và bản chất chế độ Nền kinh tếLiên Xô thúc đẩy là một nền kinh tế đóng Nừu xét về một khía cạnh nào đó
Do vậy sẻ bị tụt hậu so với các nước TBCN, mặt khácnhà nứoc quản lý nền
Trang 9kinh tế tập trung do vậy không phát huy được tính tự giác trong lao động củamọi người làm cho năng suất lao đọng giảm, giẫn đến mức sống của côngnhân nói riêng và toàn bộ nhân dân nói chung bị giảm sút nghiêm trọngmMọi người lúc này đã không tin tưởng vào chế độ Đảng cộng sản vì khôngmang lại cho họ cuộc sống tốt hơn Sự sụp đổ của các nước liên xô và cácnước Đông Âu là một tất yếu, không thể tránh khỏi.
Đảng và nhà nước ta đã sơm nhận ra đựoc những bất cập yếukém trong cách quản lý kinh tế theo mô hình của Liên Xô, vì vậy đã tránhđược những vết xe đổ của Liên Xô và các nước Đông Âu
Đảng đã lựa chọn phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xãhội chủ nghĩa, đây là một nền kinh tế mở nhưng nhưng có sự điều tiết vĩ môcủa nhà nước đảm bảo không bị chệch hướng chế độ và ngày càng nâng caomức sống của nhân dân Nhân dân ngày càng tin tưởng vào Đảng, Nhà nước
và chế độ xã hội chủ nghĩa mà Đảng đã lựa chọn Vì thế càng làm rút ngắnthời gian cần thiết để đưa đất nước ta tiến lên chủ nghĩa xã hội và trở thànhmột nhà nước kiểu mẩu trên thế giới
Không phải ngẫu nhiên mà Đảng, nhà nước ta lựa chọn con đườngphát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà còn do ở ViệtNam có những cơ sở để tồn tại nền kinh tế thị trường đó là:
-Sự phân công lao động xã hội và chuyên môn hoá, không nhữngkhông mất đi mà còn có những chuyên môn hoá ngày càng sâu rộng Phâncông lao động trong nước còn tiến tới phân công lao động quốc tế Điều nàythể hiện ở sự phong phú đa dạng, chất lượng càng cao trên thị trường
-Trong nền kinh tế nước ta tồn tại nhiều hình thức sở hửu tạo ra nhiều
sự khác biệt nhất định về kinh tế giữa các chủ thể kinh tế Ngay cả các đơn
Trang 10vị kinh tế dựa trên cùng quan hệ sở hữu cũng có sự tách biệt về kinh tế dotrình độ xã hội hoá chưa cao,chưa thể phân phối trực tiếp sản phẩm cho nhau
do vậy vẫn phải sử dụng quan hệ hàng hoá tiền tệ
II NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG
XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
1 Kinh tế thị trường định hướng xã hội chử nghĩa là mô hình kinh tế tổng quát trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam
- Nó là sự kết hợp giữa cái chung kinh tế thị trường và cí đặctrưng (định hướng xã hội chủ nghĩa) ở nước ta những định hướng xã hộichủ nghĩa của nền kinh tế như: phá triển nền kinh tế hàng hoá, kinh tế thịtrường với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế với sự đa dạng các hìnhthức sở hữu và các tổ chức sản xuất kinh doanh trong đó kinh tế nhà nướcđóng vai trò chủ đạo
Phát triển nền kinh tế hàng hoá vận động theo cơ chế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của nhà nước đảm bảo thống nhấtgiữa sự phát triển, tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội
Xây dựng nền kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường hội nhập vàonền kinh tế thị trường nhiều khu vực và thế giới với nhiều hình thức quan hệ,liên kết phong phú, đa phương, đa dạng
2.Về mục đích phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta
Một là: kinh tế hàng hoá,kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa là một kiểu tổ chức nền kinh tế trong quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội
từ một nước nông nghiệp lạc hậu kém phát triển Kiểu tổ chức nền kinh tế
Trang 11này nhằm nhanh chóng đưa nước ta dến mục tiêu dân giàu nước mạnh, xãhội công bằng, dân chủ văn minh
Hai là: Nền kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa làmột nền kinh tế gồm nhiều thành phần trong đó kinh tế nhà nước và kinh tếhợp tác phải giữ vai trò chủ đạo các thành phần kinh tế khác đều vận độngtheo định hướng chung và khuôn khổ pháp luật của nhà nước xã hội chủnghĩa
Ba là: Nền kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa thực chất là kiểu tổ chức nền kinh tế dựa trên những nguyên tắc vàquy luật của kinh tế hàng hoá, vừa dựa trên những nguyên tắc và bản chấtcủa chủ nghĩa xã hội
Bốn là: Nó là một mô hình kinh tế mở cả với bên trong và bênngoài tồn tại trong nhiều hình thái kinh tế xã hội hoạt động của cơ chế thịtrường không chỉ chịu sự tác động của các quy luật kinh tế hàng hoá nóichung mà còn chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế đặc thù của cácphương thức sản xuất chủ đạo Do vậy mô hình cơ chế thị trường có sự quản
lý của nhà nước trong nền kinh tế Tư Bản Chủ Nghĩa và trong nền kinh tếđịnh hướng xã hội chủ nghĩa có những đặc điểm cơ bản khác nhau
3 Những đặc điểm cơ bản của kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Kinh tế hàng hoá trong thời kỳ quá độ là nền kinh tế hàng hoá quá độthể hiện trong nền kinh tế quá độ nhiều loại hình sản xuất hàng hoá đan xennhau, sản xuất hàng hoá xã hội chủ nghiã, sản xuất hàng hoá tư bản chủnghĩa, sản xuất hàng hoá nhỏ Mỗi kiểu sản xuất hàng hoá có những nét đặcthù về bản chất kinh tế xã hội và trình độ phát triển, nhưng nó đều là những
Trang 12bộ phận khác nhau của nền kinh tế quốc dân thống nhất hình thành và chịu
sự chi phối của thị trường xã hội thống nhất với các quan hệ cung cầu giá cảchung, đòng tiền chung Bởi vậy nó vừa hợp tác vừa cạnh tranh với nhaubình đẳng trước pháp luật, được pháp luật bảo hộ quyền sở hửu và quyền thunhập hợp pháp Nhưng các kiểu sản xuất hàng hoá này không còn giữnguyên bản chất, vì nó mang tính chất quá độ Nhân tố kinh tế và quá độkinh tế trong sản xuất tu bản chủ nghĩa đã có những nhân tố kinh tế kinh tếcủa kinh tế nhà nước như điện nước, cơ sở hạ tầng, thông tin liên lạc và đã
có những quan hệ kinh tế với các thành phần kinh tế khác chịu sự quản lýcủa nhà nước xã hội chủ nghĩa Trong nền kinh tế hàng hoá quá độ, sản xuấthàng hoá giữ vai trò chủ đạo định hướng với các kiểu sản xuất hàng hoákhác… Do có nhiều thành phần kinh tế chịu nhiều tác động của các quyluật kinh tế riêng, vì thế ngoà tính thống nhất chúng còn mau thuẫn khiếncho nền kinh tế nước ta khả năng tăng theo những phườn hướng khác nhau.Các doanh nghiệp có thể vì lợi nhwnj mà bất chấp tất cả luậtpháp, thực hiệnlừa đảo, trốn lậu thuế Do vậy nhà nước ta phải sử dụng nhiều biện pháp dểngăn chạn và hạn chế những khuynh hướng tự phát những hiện tượng tiêucực, hướng sự phát triển của thành phần kinh tế này theo định hướng xã hộichủ nghiã Để giải quyết được vấn đề này nhà nước phải quan tâm tạo điềukiện cũng cố, phát huy hiệu quả, ra sức xây dựng khu vực nhà nước đủ mạnh
để làm tốt vai trò chủ đạo Nừu nền kinh tề nước không đảm nhiệm được vaitrò chủ đạo này thì nền kinh tế quốc dân ắt sẻ không tránh khỏi nguy cơ chệchướng xã hội chủ nghiã
- Kinh tế hàng hoá ở nước ta còn có trình độ kém phát triển biểu hiện
ở số sử dụng mặt hàng và chủng loại hàng hoá nghèo nàn, khối lượng hànghoá lưu thông và kim ngạch xuất nhập khẩu nhỏ, chi phí sản xuất và giá cả