Tiết 59: TỔNG KẾT VỀ TỪ VỰNG(Luyện tập tổng hợp)

Trong các từ gạch chân trên từ nào được dùng theo nghĩa gốc, từ nào được dùng theo nghĩa chuyển.. Theo phương thức nào?.?[r]

GV: Trịnh Thị Lan Trường THCS Gia Thụy.

Hãy cho biết đây là con

gì? Cái gì?

Nhắc tới chúng em nhớ tới câu chuyện cổ tích dân gian nào? Câu chuyện nhắc em nhớ tới kiến thức nào đã học ở lớp mấy ?

Từ đơn

Từ phức

Thành ngữ

Nghĩa của từ

Từ nhiều nghĩa, Hiện tượng chuyển nghĩa của từ

Từ đồng âm

Từ đồng nghĩa

Từ trái nghĩa

Cấp độ khái quát của nghĩa

từ ngữ

Trường

từ vựng

Sự phát triển

của từ vựng

Từ mượn,

Từ Hán Việt

Từ vựng

Thuật ngữ,

Biệt ngữ

xã hội

Trau dồi vốn từ

Từ tượng thanh, tượng hình

Một số phép tu

từ từ vựng

Kể tên các đơn vị kiến thức về từ vựng mà em

đã tìm hiểu?

Bài tập 6: Truyện cười sau đây phê phán điều gì?

Một ông sính chữ bất chợt lên cơn đau ruột thừa

Bà vợ hốt hoảng bảo con:

- Mau đi gọi bác sĩ ngay!

Trong cơn đau quằn quại, ông ta vẫn gượng dậy nói với theo:

- Đừng… đừng gọi bác sĩ, gọi cho bố đốc tờ!

( Theo Truyện cười Việt Nam)

Bác sĩ = Đốc tờ

Truyện phê phán thói sính dùng từ nước ngoài của một số người.

- Thời gian: 3 phút

- Nhóm: hai bàn

NHÓM 1:

Bài tập 1: (Sgk/158)

NHÓM 2:

Bài tập 2: (Sgk/158)

NHÓM 3:

Bài tập 3: (Sgk/158)

NHÓM 4:

Bài tập 4: (Sgk/159)

Bài tập 1: So sánh dị bản hai câu ca dao.

Râu tôm nấu với ruột bầu

Chồng chan vợ húp gật

đầu khen ngon

Cúi đầu xuống rồi ngẩng

lên ngay, tỏ vẻ đồng ý.

Râu tôm nấu với ruột bù Chồng chan vợ húp gật gù khen ngon.

Từ tượng hình gợi tư thế của 2 vợ chồng: gật nhẹ đầu nhiều lần - chỉ sự tán thưởng Tuy nghèo khó với món ăn dân dã, đạm bạc nhưng họ cảm thấy ngon miệng, cùng nhau chia sẻ niềm vui đơn sơ trong cuộc sống.

 Từ gật đầu: không phù hợp

 Từ gật gù: phù hợp hơn

Bài tập 2: Nhận xét cách hiểu nghĩa từ ngữ

trong truyện cười.

Chồng vừa ngồi xem bóng đá vừa nói:

- Đội này chỉ có một chân sút, thành ra mấy lần

bỏ lỡ cơ hội ghi bàn.

Vợ nghe thấy liền than thở:

- Rõ khổ! Có một chân thì còn chơi bóng làm gì

cơ chứ!

Chồng: một chân sút

Cả đội bóng chỉ có một

người giỏi ghi bàn

Dùng với nghĩa chuyển

theo phương thức

hoán dụ

Vợ: có một chân

Cầu thủ chỉ còn một

chân

Hiểu theo nghĩa gốc

Hiểu sai

Vi phạm phương châm

quan hệ

Bài tập 3: Đọc đoạn thơ.

Áo anh rách vai

Quần tôi có vài mảnh vá

Miệng cười buốt giá Chân không giày

Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Đêm nay rừng hoang sương muối Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới

Đầu súng trăng treo.

( Chính Hữu – Đồng chí)

Trong các từ gạch chân trên từ nào được dùng theo nghĩa gốc, từ nào được dùng theo nghĩa chuyển? Theo phương thức nào?

đầu(súng)  ẩn dụ

- Miệng, chân, tay Dùng theo nghĩa gốc

miệng (người) chân (người) tay (người)

- Vai, đầu Dùng theo nghĩa chuyển

vai(áo)  hoán dụ

Bài tập 4: Chỉ ra các trường từ vựng? Các trường từ vựng có liên quan đến nhau không?

Ý nghĩa trong bài thơ?

Áo đỏ em đi giữa phố đông Cây xanh như cũng ánh theo hồng

Em đi lửa cháy trong bao mắt Anh đứng thành tro, em biết không?

( Vũ Quần Phương- Áo đỏ)

- Có hai trường từ vựng:

+ Chỉ màu sắc: đỏ, xanh, hồng.

+ Chỉ lửa, sự vật và hiện tượng liên quan đến lửa: lửa, cháy, tro.

 Liên quan chặt chẽ.

 Thể hiện một tình yêu, mãnh liệt, cháy bóng.

Bài tập 5: Đọc đoạn trích.

Ở đây, người ta gọi tên đất, tên sông không phải bằng danh

từ mĩ lệ, mà cứ theo đặc điểm riêng biệt của nó mà gọi

thành tên.Chẳng hạn như gọi rạch Mái Giầm, vì hai bên bờ rạch mọc toàn cây mái giầm cọng tròn xốp nhẹ, trên chỉ xòa

ra độc một cái lá xanh hình chiếc bơi chèo nhỏ; gọi là kênh

Bọ Mắt vì ở đó tụ không biết cơ man nào là bọ mắt, đen như hạt vừng, chúng cứ bay theo thuyền từng bầy như những

đám mây nhỏ, ta bị nó đốtvào da thịt chỗ nào là chỗ đó ngứa ngáy nổi mẩn đỏ tấy lên; gọi kênh Ba Khía vì ở đó hai bên

bờ tập trung toàn những con Ba Khía, chúng bám đặc sệt

quanh các gốc cây ( Ba Khía là một loại còng biển lai cua, càng tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon)

( Đoàn Giỏi – Đất rừng phương Nam)

Các tên gọi : rạch Mái Giầm, kênh Bọ Mắt, kênh Ba

Khía được đặt tên theo cách nào ?

A Đặt từ ngữ mới để gọi riêng sự vật đó.

B Dùng từ ngữ đã có sẵn theo một nội dung mới

Khía được đặt tên theo cách nào ?

A Đặt từ ngữ mới để gọi riêng sự vật đó.

B Dùng từ ngữ đã có sẵn theo một nội dung mới B.

Đây là một trong những cách phát triển từ vựng tiếng Việt

Em hãy cho biết đó là sự phát triển

từ vựng theo cách nào ?

Đây là một trong những cách phát triển từ vựng tiếng Việt

Em hãy cho biết đó là sự phát triển

từ vựng theo cách nào ?

Tạo từ ngữ mới

Tạo từ ngữ mới bằng cách dùng từ ngữ có sẵn

Tạo từ ngữ mới bằng cách dùng từ ngữ có sẵn

Tìm ví dụ về những

sự vật hiện tượng, sự vật được gọi tên theo cách dựa vào đặc điểm riêng biệt của chúng ?

Tìm ví dụ về những

sự vật hiện tượng, sự vật được gọi tên theo cách dựa vào đặc điểm riêng biệt của chúng ?

Mỗi đội gồm 3 người.

Trong vòng 2 phút xem đội nào tìm được nhiều hơn!

Một số ví dụ về những sự vật, hiện tượng được gọi tên dựa theo cách dựa vào đặc điểm riêng biệt của chúng:

+ Cà tím:

+ Cá kiếm:

+ Chè móc câu:

+ Ớt chỉ thiên:

+ Ong ruồi:

+ Xe cút kít:

+ Dưa bở:

+ Chim lợn:

+ Mực:

+ Tắc kè hoa:

+ ọc kĩ nội dung bài Đọc kĩ nội dung bài

+ Tìm một số từ địa phương

+ Chu n b cho ti t h c sau ẩn bị cho tiết học sau ị cho tiết học sau ết học sau ọc sau.

HƯỚNG DẪN HỌC TẬP:

Cảm ơn quý thầy cô đã đến

dự giờ tiết học

này.