So sánh bốn kiểu nhà nước trong lịch sử

Trong lịch sử xã hội có giai cấp đã tồn tại 4 hình thái kinh tế xã hội : chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa. Phù hợp với bốn kiểu quan hệ sản xuất đó là bốn kiểu nhà nước: nhà nước chủ nô, nhà nước phong kiến , nhà nước tư sản và nhà nước xã hội chủ nghĩa. Để so sánh các kiểu nhà nước trên , ta dựa vào các phương diện sau : cơ sở kinh tế, bản chất nhà nước, hình thức nhà nước và chức năng nhà nước

Tiểu luận : Pháp luật đại cương

Đề bài : Anh chị hãy so sánh bốn kiểu nhà nước trong lịch sử: Kiểu nhà nước chủ nô, kiểu nhà nước phong kiến, kiểu nhà nước tư sản, kiểu nhà nước xã hội chủ nghĩa

Bài làm Trong lịch sử xã hội có giai cấp đã tồn tại 4 hình thái kinh tế xã hội : chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa Phù hợp với bốn kiểu quan hệ sản xuất đó là bốn kiểu nhà nước: nhà nước chủ nô, nhà nước phong kiến , nhà nước tư sản và nhà nước xã hội chủ nghĩa Để so sánh các kiểu nhà nước trên , ta dựa vào các phương diện sau : cơ sở kinh tế, bản chất nhà nước, hình thức nhà nước và chức năng nhà nước

1 Cơ sở kinh tế

- Nhà nước chủ nô

- Cơ sở kinh tế của nhà nước chủ nô là quan hệ sản xuất được đặc trưng

bởi chế độ tư hữu của chủ nô đối với toàn bộ tư liệu sản xuất, sản phẩm lao động và người nô lệ

Trong chế độ này, chủ nô là người sở hữu toàn bộ đất đai, tư liệu sản xuất và

cả người sản xuất là nô lệ Do vậy, chủ nô có toàn quyền bóc lột nô lệ, nô lệ phải phục tùng hoàn toàn vào chủ nô

- Nhà nước phong kiến

- Cơ sở kinh tế của nhà nước phong kiến là chế độ sở hữu của giai cấp địa chủ phong kiến đối với tư liệu sản xuất mà chủ yếu là ruộng đất, người nông

dân không có hoặc có rất ít ruộng đất nên phải phụ thuộc vào địa chủ phong kiến

→ Xác lập quyền sở hữu trên danh nghĩa của nhà nước đối với ruộng đất công xã, nhưng chấp nhận và tôn trọng quyền sở hữu ruộng đất trên thực tế của công xã dựa trên chính sách thuế ruộng

- Nhà nước tư sản

- Cơ sở kinh tế của nhà nước tư sản là quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ,

đặc trưng là chế độ chiếm hữu của địa chủ phong kiến với đất đai, tư liệu sản xuất khác và đối với một phần sức lao động của nông dân

+ Phong kiến phương Tây: chế độ tư hữu ruộng đất phát triển triệt để,nông dân hoàn toàn không có ruộng đất và trở thành nông nô

+ Phong kiến phương Đông : nông dân cày ruộng thuộc quyền tư hữu của địa chủ phong kiến, theo phát canh và thu địa tô; hoặc ruộng công hữu thuộc quyền quản lý của làng xã trên danh nghĩa thuộc quyền sở hữu của nhà Vua , nộp thuế ruộng đất cho nhà nước

- Nhà nước xã hội chủ nghĩa

- Cơ sở kinh tế của nhà nước xã hội chủ nghĩa là chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, lao động là nghĩa vụ đối với mọi người, thực hiện chế độ phân phối theo số lượng và chất lượng lao động

2 Bản chất nhà nước

Các kiểu nhà nước chủ nô, phong kiến, tư sản có chung bản chất vì đều được xây dựng trên cơ sở tư hữu về tư liệu sản xuất , đều là những công cụ

bạo lực, bộ máy chuyên chính của các giai cấp bóc lột chống lại nhân dân lao động

Nhà nước chủ nô là nhà nước của giai cấp chủ nô, do giai cấp chủ nô

lãnh đạo và tồn tại vì giai cấp chủ nô, thực hiện bảo vệ củng cố chế độ sở hữu của chủ nô đối với tư liệu sản xuất, sản phẩm lao động và người nô lệ đàn áp sự phản kháng của nô lệ và các tầng lớp khác bằng bạo lực, củng cố

hệ tư tưởng tôn giáo và sử dụng nó để thống trị về mặt tư tưởng đối với xã hội

Bản chất của nhà nước chủ nô được thể hiện thông qua 2 thuộc tính : tính

xã hội và tính giai cấp

- Tính giai cấp thể hiện ở chỗ : nhà nước chủ nô là một bộ máy đem lại cho giai cấp chủ nô quyền lực và khả năng cai trị tất cả nô lệ ; cho phép giai cấp chủ nô cưỡng bức và đàn áp nô lệ

- Tính xã hội thể hiện ở chỗ : nhà nước chủ nô sinh ra để quản lí xã hội, thay thế cho chế độ cộng sản nguyên thủy không còn khả năng quản lí xã hội nữa Nhà nước chủ nô tiến hành một số hoạt động vì sự tồn tại và phát triển chung của toàn bộ xã hội : tổ chức quản lí kinh tế ở quy mô lớn , quản lí đất đai , khai hoang, làm cho đất nước phát triển nâng cao đời sống nhân dân

- Nhà nước phong kiến là công cụ trong tay giai cấp địa chủ phong kiến

để thực hiện chuyên chính đối với giai cấp nông dân, thợ thủ công và các tầng lớp lao động khác, là phương tiện duy trì địa vị kinh tế, bảo vệ lợi ích

và sự thống trị của giai cấp địa chủ phong kiến

+ Tính giai cấp: bộ máy chuyên chính của giai cấp địa chủ, phong kiến, là công cụ để thực hiện và bảo vệ lợi ích, quyền, địa vị thống trị của giai cấp địa chủ, quý tộc phong kiến trong xã hội trên cả 3 lĩnh vực : kinh tế , chính trị, xã hội

+ Tính xã hội: Nhà nước phong kiến còn là tổ chức quyền lực chung của

xã hội, là đại diện chính thức của toàn xã hội nên nhà nước phong kiến có nhiệm vụ tổ chức và điều hành các hoạt động chung của xã hội vì sự tồn tại

và lợi ích chung của cả cộng đồng xã hội tiến hành 1 số hoạt động nhằm phát triển kinh tế xã hội

- Nhà nước tư bản : Bản chất của nhà nước tư bản được thể hiện qua 2

thuộc tính

- Tính giai cấp : thời kì 1: nhà nước tư bản là ủy ban giải quyết công việc chung của giai cấp tư sản , nhà nước đối với các giai cấp tư sản hoàn toàn như nhau, nhà nước là phương tiện, công cụ giải quyết công việc chung Thời kì 2: Nhà nước tư bản sẵn sàng tước đoạt, chà đạp quyền lợi nhà tư bản nhỏ và vừa dưới danh nghĩa quốc hữu hóa vì quyền lợi của quốc gia

- Tính xã hội qua các thời kì

+ Giai đoạn của Chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh: tư sản và vô sản là

2 đồng minh chống phong kiến Cạnh tranh tự do cá thể , chưa có yếu tố độc quyền

+ Giai đoạn của chủ nghĩa đế quốc : hình thành tập đoàn tư bản lớn sở hữu tập thể Xuất hiện sở hữu tư bản nhà nước

+ Giai đoạn của chủ nghĩa tư bản hiện đại : yếu tố tư nhân hóa phát triển mạnh, người lao động có sở hữu tư liệu sản xuất

- Nhà nước xã hội chủ nghĩa có bản chất khác hẳn ba kiểu nhà nước trước

đó vì được xây dựng trên cơ sở công hữu về tư liệu sản xuất và quan hệ thân thiện giữa những người lao động, do nhân dân thiết lập và hoạt động vì nhân dân, quyền lực nhà nước do nhân dân tổ chức ra để phục vụ nhân dân Nhà nước xã hội chủ nghĩa là bộ máy để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân

lao động, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, trên cơ sở liên minh giai cấp, dưới sự lãnh đạo của chính đảng của giai cấp công nhân

- Nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước có bản chất dân chủ thật sự

- Nhà nước xã hội chủ nghĩa có bản chất nhân văn và nhân đạo sâu sắc

- Nhà nước xã hội chủ nghĩa có bản chất chính trị sâu sắc do sự lãnh đạo của đảng cộng sản

3 Chức năng

- Nhà nước chủ nô :

Chức năng của nhà nước chủ nô được thể hiên ở 2 mặt : các chức năng đối nội và các chức năng đối ngoại:

- Chức năng đối nội :

+ Bảo vệ và duy trì chế độ sở hữu của chủ nô với tư liệu sản xuất và

nô lệ, duy trì các hình thức bóc lột của chủ nô với nô lệ và những người lao động khác

+ Trấn áp nô lệ và những người lao động khác về mọi mặt

+ Quản lí kinh tế và xã hội, nhà nước chủ nô cũng tổ chức một số hoạt động kinh tế như quản lý đất đai, tổ chức khai hoang xây dựng và quản

lý các công trình thuỷ nông

- Chức năng đối ngoại :

+ Nhà nước chủ nô tiến hành chiến tranh xâm lược bằng chiến tranh giai cấp chủ nô thực hiện khát vọng làm giàu, cướp bóc của cải, bắt tù binh bổ sung vào đội quân nô lệ và mở rộng phạm vi thống trị

+ Phòng thủ đất nước

+ Buôn bán ngoại giao với các nước khác

- Nhà nước phong kiến

- Chức năng bảo vệ quan hệ sản xuất phong kiến, duy trì các hình thức bóc lột của địa chủ phong kiến đối với nông dân và các tầng lớp lao đông khác

- Chức năng trấn áp những người lao động bằng quân sự về tư tưởng: nhằm củng cố và bảo vệ quyền và địa vị thống trị của lực lượng cầm quyền

- Chức năng kinh tế xã hội: nhà nước phong kiến thực hiện 1 số hoạt động quản lý kinh tế xã hội nhằm phát triển nền kinh tế , thiết lập và giữ gìn trật

tự và sự ổn định của xã hội phong kiến, ổn định đời sống nhân dân

- Chức năng tiến hành chiến tranh xâm lược để mở rộng lãnh thổ và thực hiện mưu đồ bành trướng thế lực: bởi vì chiến tranh là phương tiện chủ yếu

và hữu hiệu nhất để chứng minh sức mạnh quốc gia trong quan hệ đối ngoại

và giải quyết tranh chấp

- Chức năng phòng thủ để bảo vệ đất nước và chống xâm lược: xây dựng

và củng cố quân sự là mối quan tâm hàng đầu và là nhiệm vụ thường trực của tất cả các nhà nước phong kiến

- Chức năng thiết lập các mối quan hệ ngoại giao hữu nghị quốc tế : chưa thực sự phát triển; thậm chí có 1 số nước thực hiện chính sách bế quan tỏa

cảng

- Nhà nước tư sản

- Chức năng củng cố và bảo vệ chế độ tư hữu tư sản: thực hiện bằng nhiều

biện pháp: dùng pháp luật để ghi nhận quyền sở hữu tài sản là một quyền thiêng liêng, bất khả xâm phạm

- Chức năng trấn áp: bảo vệ địa vị thống trị và thiết lập trật tự xã hội

- Chức năng kinh tế - xã hội

+ giai đoạn đầu: chủ yếu tập trung vào các hoạt động nhằm duy trì sự thống trị của giai cấp tư sản mà không quan tâm nhiều đến giải quyết các vấn đề bức bách trong xã hội

+ bắt đầu can thiệp vào cuối giai đoạn thứ 2: mục đích là để tạo ra các điều kiện đảm bảo vật chất kĩ thuật, pháp lí và chính trị cho các hoạt động sản xuất kinh doanh, điều tiết nền kinh tế theo 2 hướng gần như đối lập, tác động sự cân đối của nền kinh tế, tạo sự ổn định về kinh tế dẫn đến sự ổn định xã hội, khuyến khích cạnh tranh để thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế +Giai đoạn 3 : do sự phát triển các phong trào dân chủ dân sinh, do sự phát triển của trình độ xã hội, do sự thay đổi của bầu không khí chính trị,do ảnh hưởng phong trào cách mạng trên thế giới mà nhiều nhà nước tư sản đã chú

ý giải quyết các vấn đề vì quốc kế dân sinh

- Chức năng phòng thủ và bảo vệ đất nước

- Xúc tiến và thành lập các liên minh trên thế giới

- Nhà nước xã hội chủ nghĩa

- Chức năng tổ chức, xây dựng nhằm cải biến trật tự chủ nghĩa tư bản và

hình thành trật tự chủ nghĩa xã hội và đây là chức năng căn bản nhất của nhà nước xã hội chủ nghĩa

- Chức năng trấn át nhằm chống lại sự phản kháng của kẻ thù giai câp đang chống phá công cuộc tổ chức, xây dựng xã hội mới của giai cấp công nhân và nhân dân lao động

4. Hình thức nhà nước

- Nhà nước chủ nô :

- Hình thức chính thể: chủ yếu theo chính thể quân chủ, quân chủ chuyên chế, một số nước có hình thức chính thể cộng hoà

- Hình thức cấu trúc nhà nước : đơn nhất

- Chế độ chính trị : chủ yếu là phản dân chủ , dân chủ bị hạn chế

- Nhà nước phong kiến :

- Hình thức chính thể phổ biến nhất của nhà nước phong kiến là chính thể quân chủ với những biến dạng khác nhau: chính thể quân chủ trung ương tập quyền, chính thể quân chủ phân quyền cát cứ, chính thể quân chủ đại diện đẳng cấp, chính thể quân chủ chuyên chế cực đoan

+ Quân chủ chuyên chế : người có quyền lực cao nhất về mặt pháp lí

là vua lên ngôi theo nguyên tắc thế tập nhưng quyền lực của vua thay đổi theo từng giai đoạn

+ Quân chủ đại diện đẳng cấp: hình thành ở các nước Châu Âu thế

kỉ XIII,XIV Đứng đầu nhà nước vẫn là ông vua lên ngôi theo nguyên tắc thế tập, bên cạnh còn có một số cơ quan gồm các đẳng cấp khác nhau chia sẻ quyền lực với vua và hạn chế quyền của vua

- Hình thức cấu trúc nhà nước : phổ biến nhất là hình thức đơn nhất

- Chế độ chính trị : chủ yếu là phản dân chủ

- Nhà nước tư sản

- Nhà nước tư sản cũng được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau, nhưng nói chung, chỉ có hai hình thức cơ bản nhất là hình thức cộng hoà và hình thức quân chủ lập hiến

Hình thức cộng hoà lại được tổ chức dưới những hình thức khác nhau như cộng hoà Đại nghị, cộng hoà Tổng thống trong đó hình thức cộng hoà Đại nghị là hình thức điển hình và phổ biến nhất Trong thực tế, nhằm thích ứng với điều kiện lịch sử cụ thể của mỗi quốc gia, các hình thức cụ thể của nhà nước tư sản hiện đại lại có sự khác nhau khá lớn, về chế độ bầu cử, chế độ tổ chức một viện hay hai viện, về nhiệm kỳ tổng thống, về sự phân chia quyền lực giữa tổng thống và nội các

- Hình thức cấu trúc nhà nước :

+ Nhà nước đơn nhất : 2 biến dạng

- Cơ quan nhà nước ở địa phương phục tùng tuyệt đối nhà nước ở Trung Ương

- Cơ quan nhà nước ở địa phương có quyền tự trị nhất định : do nhân dân bầu ra , nhà nước Trung ương kiểm soát một cách gián tiếp

+ Nhà nước liên bang : hình thành bằng nhiều con đường như tự nguyện liên kết, mua hoặc xâm chiếm lãnh thổ của nước khác rồi nhập vào thahf một bang của mình

- Chế độ chính trị : xu hướng dân chủ ngày càng thể hiện rõ, nhà nước sử dụng phương pháp dân chủ thực thi quyền lực nhà nước

- Nhà nước xã hội chủ nghĩa :

- Hình thức chính thể: chính trị cộng hòa dân chủ

+ Quốc hội được quy định là cơ quan đại biểu cao nhất, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, do dân trực tiếp bầu ra một cách dân chủ, chịu

sự giám sát của nhân dân, thành viên Quốc hội có thể bị bãi nhiệm hoặc miễn nhiệm, không có tình trạng Quốc hội bị giải tán trước thời hạn, Quốc hội thành lập chính phủ, chủ tịch nước,

+ Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội, thực hiên chức năng hành pháp, chịu trách nhiệm trước Quốc hội, không có tình trạng tập thể chính phủ bị giải tán

+ Đảng cộng sản là chính đảng duy nhất nắm giữ quyền lực nhà nước

- Hình thức cấu trúc nhà nước: Nhà nước xã hội chủ nghĩa có thể là những liên bang cũng có thể là nhà nước đơn nhất

+ Đơn nhất : đầy đủ tính chất

+ Liên bang : Liên minh trên tinh thần tự nguyện, bình đẳng , nhập hay tách là tự quyết , không ép buộc

- Chế độ chính trị : dân chủ xã hội chủ nghĩa, giáo dục thuyết phục là biện pháp hàng đầu