Trong thời gian qua, Chính phủ Lào đã tiến hành cải thiện môi trường pháp luật và hệ thống chính sáchtheo hướng thông thoáng và minh bạch hơn, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát [r]
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
Trang 2Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
Người hướng dẫn khoa học:
1 PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn
2 PGS.TS Trần Đăng Khâm
Phản biện 1:PGS TS Lê Thị Kim Nhung
Phản biện 2:PGS.TS Từ Thúy Anh
Phản biện 3:TS Lê Thanh Tâm
Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước
họp tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội vào hồi trường: Nhà 6, phũng 401 giờ 16:00ngày 26 tháng 09 năm 2016
Có thể tỡm hiểu luận án tại:
- Thư viện Quốc gia
- Thư viện Đại học Kinh tế Quốc dân
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm qua, CHDCND Lào đã rất tích cực theo đuổi chủ trương hội nhập khu vực và toàn cầu, đẩy mạnh hợp tác với các nước bạn bè và các đối tác chiến lược, trong
đó, những dấu mốc hội nhập quan trọng cần phải kể đến đó là: gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 1997; gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2013
và gia nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) vào ngày 31/12/2015 Có thể nói, hội nhập kinh tế quốc tế đã và sẽ đem lại cho CHDCND Lào nhiều cơ hội song hành với nhiều thách thức trong thời gian tới.Bên cạnh đó, sự phát triển của khoa học công nghệ ngày nay đã thúc đẩy sự chuyển dịch mạnh mẽ trong cơ cấu các ngành kinh tế của các quốc gia theo hướng tăng tỷ trọng các ngành có hàm lượng khoa học công nghệ cao và các ngành dịch vụ, đặc biệt là các ngành đem lại giá trị gia tăng cao như ngân hàng, tài chính, bảo hiểm, logistics, công nghệ thông tin.Trong xu thế đó, việc phát triển dịch vụ tài chính ngân hàng, trong đó
có dịch vụ tín dụng (DVTD), là một định hướng đúng đắn, nhằm thúc đẩy nhanh quá trình phát triển của CHDCND Lào.Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy, sự phát triển của DVTD tại Lào còn rất hạn chế, biểu hiện ở quy mô tín dụng còn nhỏ; đối tượng, phạm vi cung cấp dịch vụ còn hạn hẹp; phương thức cung ứng dịch vụ còn đơn giản, đơn điệu; chất lượng, hiệu quả dịch vụ còn thấp Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, những hạn chế này sẽ trở thành những thách thức không nhỏ cho sự phát triển lĩnh vực DVTD nói riêng và sự phát triển kinh tế của CHDCND Lào nói chung
Đối với mỗi quốc gia, hệ thống luật pháp, cơ chế chính sách, sự quản lý vĩ mô của Nhà nước là những yếu tố bên trong mang tính quyết định đối với sự phát triển kinh tế đất nước nói chung và của mỗi ngành kinh tế nói riêng Đặc biệt trong bối cảnh hội nhập, mỗi quốc gia đều phải rất nỗ lực cải thiện hệ thống khuôn khổ pháp lý để đáp ứng yêu cầu hội nhập khi trở thành thành viên của các Hiệp định thương mại song phương và đa phương trong khu vực và trên thế giới Có thể khẳng định, lĩnh vực tín dụng của CHDCND Lào trong thời gian qua chưa đạt được những bước phát triển lớn, một phần cơ bản là do hệ thống chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng tại Lào còn chưa hoàn thiện Nhà nước Lào còn thiếu kinh nghiệm trong việc đưa ra những chính sách hợp lý nhằm tạo nên những bước đột phá trên con đường phát triển của lĩnh vực tín dụng trong nền kinh tế quốc dân
Nhằm thúc đẩy sự phát triển dịch vụ tín dụng của CHDCND Lào trong thời gian tới, tận dụng được những cơ hội và hạn chế những thách thức mà hội nhập đem lại, việc cải thiện và đổi mới hệ thống chính sách quản lý vĩ mô của Nhà nước trong lĩnh vực tín dụng đang trở thành một yêu cầu mang tính cấp thiết hiện nay Chính vì vậy, tác giả đã lựa chọn
đề tài: “Chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng ở CHDCND Lào đến năm
2020” làm Luận án tiến sĩ kinh tế của nghiên cứu sinh
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án
Mục đích của Luận án:
- Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của Luận án là tìm kiếm giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách Nhà nước về phát triển DVTD tại CHDCND Lào, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của DVTD tại CHDCND Lào trong bối cảnh CHDCND Lào đang đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế với các nước trong khu vực và trên thế giới
Trang 4- Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của Luận án là đề xuất hệ thống giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách Nhà nước về phát triển DVTD ở CHDCND Lào, tập trung vào DVTD do các tổ chức tín dụng (TCTD) cung cấp, đến năm 2020 Hệ thống chính sách Nhà nước về phát triển DVTD ở CHDCND Lào được Luận án nghiên cứu với ba trụ cột cơ bản: chính sách Nhà nước về phát triển các TCTD; chính sách Nhà nước về phát triển các chủ thể sử dụng DVTD; và chính sách Nhà nước về phát triển các sản phẩm DVTD
Nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án: Để đạt được mục đích của Luận án nêu trên, Luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau:
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về chính sách của Nhà nước về phát triển tín dụng nhằm thúc đẩy phát triển DVTD của nước CHDCND Lào
- Phân tích thực trạng chính sách của Nhà nước về phát triển DVTDở CHDCND Lào trong thời gian qua, trên cơ sở đó chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân dẫn đến những hạn chế
- Đề xuất hệ thống các giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng ở CHDCND Lào đến năm 2020
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của Luận án
Đối tượng nghiên cứu của Luận án:
Đối tượng nghiên cứu của Luận án là chính sách Nhà nước về phát triển DVTD và tiếp cận chủ yếu trên giác độ thương mại, bao gồm chính sách Nhà nước về phát triển sản phẩm DVTD, phát triển chủ thể cung ứng DVTD và phát triển chủ thể sử dụng DVTD
Chính sách tín dụng (CSTD) có nội dung rộng lớn, bao hàm cả CSTD của Ngân hàng Nhà nước và CSTD của bản thân mỗi một TCTD hoặc các tổ chức tài chính tham gia hoạt động cung ứng dịch vụ tín dụng Tuy nhiên, đối tượng nghiên cứu và giải quyết của Luận án
là chính sách Nhà nước về phát triển DVTD do các TCTD cung cấp Với dịch vụ tín dụng này, chủ thể cung ứng dịch vụ là các TCTD được thành lập hợp pháp và thực hiện nghiệp vụ cấp tín dụng theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng, bao gồm: Ngân hàng và các tổ chức tín dụng phi ngân hàng (công ty tài chính; công ty cho thuê tài chính; quỹ tín dụng; hợp tác xã tín dụng ); và khách hàng tiếp nhận dịch vụ là các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế - xã hội và các cá nhân Bên cạnh đó, khái niệm DVTD trong Luận án này không bao hàm nghĩa “Tín dụng chính sách” của Nhà nước, bởi tín dụng chính sách chỉ là một loại tín dụng có tính chất ưu đãi cho một số đối tượng và chương trình kinh tế - xã hội nhất định
Như vậy, Luận án chỉ tập trung nghiên cứu chính sách Nhà nước ở tầm vĩ mô, đóng vai trò là công cụ quản lý và điều hành hoạt động dịch vụ tín dụng trong nền kinh tế quốc dân, mà không đi vào phân tích CSTD mang tính vi mô thuộc sách lược và nghiệp vụ kinh doanh của mỗi TCTD Về giác độ nghiên cứu, Luận án nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng đứng trên giác độ của các cơ quan Nhà nước ban hành chính sách phát triển dịch vụ tín dụng tại CHDCND Lào hiện nay, bao gồm: Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và các Bộ, ngành có liên quan
Phạm vi nghiên cứu của Luận án:
Về không gian nghiên cứu, Luận án tập trung nghiên cứu về chính sách Nhà nước về
phát triển DVTD, tập trung vào DVTD do các TCTD cung cấp, tại CHDCND Lào
Trang 5Về thời gian nghiên cứu, Luận án tập trung nghiên cứu thực trạng hệ thống chính
sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng và thực trạng phát triển dịch vụ tín dụng tại CHDCND Lào trong giai đoạn 2000 - 2015 và định hướng giải pháp hoàn thiện hệ thống chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng tại CHDCND Lào đến năm 2020
4 Những đóng góp mới về mặt khoa học của Luận án
Về phương diện lý luận, Luận án đã có đóng góp:(i)Tổng kết được kinh nghiệm
hoàn thiện chính sách phát triển dịch vụ tín dụng ở Trung Quốc, Hàn Quốc và Việt Nam, là những nước có điều kiện tương đồng với CHDCND Lào, qua đó, đúc kết được những bài kinh nghiệm mới, tạo điều kiện cho việc phát triển dịch vụ tín dụng ở CHDCND Lào; (ii)
Hệ thống hóa và làm rõ hơn một số vấn đề lý luận cơ bản về dịch vụ tín dụng và chính sách của Nhà nước nhằm phát triển dịch vụ tín dụng, làm rõ nội dung chính sách phát triển dịch
vụ tín dụng trên ba trụ cột: Chính sách phát triển các chủ thể cung cấp dịch vụ - các tổ chức tín dụng; chính sách phát triển các chủ thể sử dụng dịch vụ- các khách hàng của các TCTD; chính sách phát triển các sản phẩm dịch vụ tín dụng; (iii) Luận án xây dựng được hệ thống các chỉ tiêu đánh giá mức độ phát triển dịch vụ tín dụng cũng như hệ thống các chỉ tiêu đánh giá mức độ hoàn thiện của chính sách phát triển dịch vụ tín dụng, đồng thời, luận giải được các nhân tố ảnh hưởng tới mức độ hoàn thiện của chính sách phát triển dịch vụ tín dụng
Về phương diện thực tiễn, Luận án đã phân tích được thực trạng chính sách phát
triển DVTD của CHDCND Lào trên ba trụ cột: Chính sách phát triển các chủ thể cung cấp dịch vụ - các TCTD; chính sách phát triển các chủ thể sử dụng dịch vụ - các khách hàng của các TCTD; chính sách phát triển các sản phẩm DVTD, qua đó, khẳng định chính sách phát triển dịch vụ tín dụng của CHDCND Lào chưa hoàn thiện Từ những nguyên nhân chủ quan
và khách quan khiến chính sách phát triển DVTD của CHDCND Lào chưa hoàn thiện và định hướng hoàn thiện chính sách, Luận án đã đề xuất được 10 nhóm giải pháp và 2 nhóm kiến nghị nhằm hoàn thiện chính sách phát triển DVTD của CHDCND Lào đến năm 2020
5 Ý nghĩa của Luận án
- Ý nghĩa về lý luận:Luận án tổng hợp được những vấn đề lý thuyết về chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng
- Ý nghĩa về thực tiễn: Luận án mô tả và phân tích thực trạng chính sách của Nhà nước Lào đối với phát triển dịch vụ tín dụng, từ đó đề xuất được hệ thống giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống chính sách.Kết quả nghiên cứu của Luận án có thể làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy ở các trường đại học; là tài liệu tham khảo trong hoạch định chính sách của Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng
6 Kết cấu của Luận án
Ngoài Lời mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Luận án được kết cấu thành 4 chương:
Chương 1:Tổng quan nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
Chương 2:Tổng quan chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng
Chương 3:Thực trạng chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng ở
CHDCND Lào
Chương 4:Phương hướng và giải pháp hoàn thiện chính sách Nhà nước về phát triển
dịch vụ tín dụng ở CHDCND Lào
Trang 6CHƯƠNG 1 TỔNG QUANNGHIÊN CỨUVÀPHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1.1 Tổng quan nghiên cứu
Dịch vụ tín dụng là một trong những dịch vụ tài chính đặc thù và cũng là một trong những dịch vụ tài chính quan trọng nhất trong nền kinh tế Vì vậy, đã có nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước đề cập đến việc phát triển dịch vụ tín dụng trong từng lĩnh vực cụ thể, trong đó đáng chú ý là một số công trình sau đây:
1.1.1 Các nghiên cứu ở Việt Nam về dịch vụ tín dụng và chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng
1.1.1.1 Các nghiên cứu về dịch vụ tín dụng
Ở Việt Nam, trong khoảng 20 năm trở lại đây có những công trình nghiên cứu về tín
dụng như: “Những giải pháp chủ yếu để mở rộng và nâng cao hiệu quả tín dụng Ngân hàng đối với kinh tế ngoài quốc doanh” (1993), Luận án tiến sĩ kinh tế Tài chính – Ngân hàng của tác giả Nguyễn Thạc Hoát, tại Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội; “Tín dụng ngân hàng trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam” (1996), Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Thanh Đảo, tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội; “Đổi mới hoạt động tín dụng ngân hàng góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên địa bàn Nghệ An theo h- ướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá” (2003), Luận án tiến sĩ Kinh tế của tác giả Hà Huy Hùng, tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội; “Phát triển các nghiệp vụ tín dụng của các ngân hàng thương mại Việt Nam” (2004), Luận án Tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Kim Anh, tại ĐH Kinh tế Quốc dân, Hà Nội; “Hoàn thiện hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên địa bàn miền Đông Nam Bộ theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa” (2010),Luận án Tiến sĩ kinh tế của tác giả Đặng Hà Giang, tại Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội; “Nâng cao chất lượng tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam trong quá trình hội nhập” (2012),
Luận án Tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Thu Đông, tại ĐH Kinh tế Quốc dân, Hà Nội;
“Tín dụng ngân hàng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại các chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trên địa bàn TP HCM” (28/10/2013), Luận án Tiến
sĩ kinh tế của tác giả Trần Trọng Huy, tại Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh; “Tăng trưởng tín dụng ngân hàng đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong điều kiện kinh tế vĩ mô bất ổn định” (2014), Luận án Tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Văn Lê, tại Học
viện Ngân hàng, Hà Nội
Trong các công trình được thực hiện tại Việt Nam, đã có những công trình nghiên cứu về tín dụng tại nước CHDCND Lào, song số lượng còn tương đối hạn chế Một số công
trình nghiên cứu có thể kể tên là: “Tín dụng đầu tư phát triển nền kinh tế Lào” (2003), Luận
án tiến sĩ kinh tế của nghiên cứu sinh Meemuoa YONGMAMOUA,tại Đại học Kinh tế quốc
dân; “Thẩm định dự án đầu tư vay vốn tại Ngân hàng Ngoại thương Lào” (2014), Luận án
Tiến sĩ kinh tế của nghiên cứu sinh Diengkham SENGKEOMYSAY, tại Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội
Trang 71.1.1.2 Các nghiên cứu về chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng
Các nghiên cứuở Việt Nam đề cập đến chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng và các vấn đề liên quan tớidịch vụ tín dụng đến thời điểm hiện nay có thể kể tên
là:“Hoàn thiện cơ chế lãi suất trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam” (2001), Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Dũng, tại Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội; “Giải pháp xử lí nợ xấu trong tiến trình tái cơ cấu các ngân hàng thương mại Việt Nam” (2003),
Kỷ yếu hội thảo khoa học, Viện Nghiên cứu Khoa học Ngân hàng, NXB Thống kê, Hà Nội;
“Chính sách lãi suất trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam” (2005), Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Bảo Ngọc, tại ĐH Kinh tế Quốc dân, Hà Nội; “Vai trò của nhà nước trong việc phát triển thị trường tài chính ở Việt Nam”(2010), Luận án tiến sĩ của tác giả Bùi Văn Thạch; “Quản lý nhà nước đối với hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam” (2011), Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Ngọc Lân,Học viện Khoa học xã hội;“Hoàn thiện chính sách tỷ giá ở Việt Nam giai đoạn 2010 – 2020” (2013), Luận án tiến sĩ kinh tế
của tác giả Hoàng Thị Lan Hương, tại Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội
Đề cập đến chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng tại nước CHDCND
Lào, trong thời gian qua có một số công trình sau:“Đổi mới hệ thống Ngân hàng Lào giai đoạn chuyển sang kinh tế thị trường” (2002), Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Khăm Kình Phăn Tha Vông, tại Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội; “Hoàn thiện hệ thống quản lý các ngân hàng của NHNN Lào” (2002), Luận án Tiến sĩ kinh tế của nghiên cứu sinh Kham Kinh – cán bộ Ngân hàng Nhà nước Lào; “Demand for money in Lao PDR and policy implications” (2013), Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Somphao Phaysith, tại Đại học Kinh tế quốc dân,
Hà Nội; “Công cụ nghiệp vụ thị trường mở tại CHDCND Lào” (2014), Luận án tiến sĩ kinh tế
của tác giả Thonmy Keokinnaly, tại Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội
1.1.2 Các nghiên cứu ở nước ngoài về dịch vụ tín dụng và chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng
1.1.2.1 Các nghiên cứu ở nước ngoàivề dịch vụ tín dụng
Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về dịch vụ tín dụng trên nhiều khía
cạnh khác nhau như: Luận án tiến sĩ của tác giả Andras Bethlendi “Studies on the Hungarian credit market, market trend, macroeconomic and financial stability consequences” (2009), Budapest University of Technology and Economics; Bài viết “Diversification of Nigerian Agricultural Credit and Rural Development Bank’s Credit for Agricultural Production: A Sub- Sectoral Analysis” (2011) của tác tác giả J.O Lawal và R.A Sanusi [tr.1-5]; Bài viết trích từ U.S Bancorp với chủ đề “Credit Diversification” (2008); Luận án tiến sĩ của tác giả Valeria Arina Balaceanu; “Promoting banking services and products”(2011), Romanian Academy national institute of economic research “Costin C Kiritescu”; Bài viết “Diversification and determinants of international credit portfolios: Evidence from German banks” (2012) của
Benjamin Böninghausen (Munich Graduate School of Economics) và Matthias Köhler (Deutsche Bundesbank); Nghiên cứu của tác giả Santiago (2008), Tây Ban Nha về tín dụng ngân hàng, các khó khăn trong tiếp cận thị trường tài chính và hoạt động đầu tư của các doanh nghiệp tại Tây Ban Nha; Nghiên cứu của tác giả Brindusa, (2008), “Credit risk in financing SME in Romania”
Trang 81.1.2.2 Các nghiên cứu ở nước ngoài về chính sách Nhà nướcnhằm phát triển dịch vụ tín dụng
Có rất ít nghiên cứu về chính sách Nhà nước về phát triển tín dụng Hiện nay chỉ có một số công trình liên quan đến vấn đề này, đó là:Sách “The Banking Regulation Review” (2010) của Jan Putnis, tại Anh, nghiên cứu nhiều cách tiếp cận khác nhau mà các chính phủ
và các cơ quan quản lý ngân hàng các nước đã điều phối hoạt động ngân hàng, đề xuất các sáng kiến nhằm ổn định, cải cách lĩnh vực ngân hàng; Bài viết nghiên cứu chính sách
“Clarifying Central Bank Responsibilities for Monetary Policy, Credit Policy, and Financial Stability” (2010) của Marvin Goodfriend, Carnegie Mellon University and National Bureau
of Economic Research Shadow làm rõ trách nhiệm của NHNN về chính sách tiền tệ, chính sách tín dụng, và ổn định tài chính)
1.1.3 Kết luận về khoảng trống nghiên cứu
Tính đến nay, các nghiên cứu ở Việt Nam và nước ngoài về dịch vụ tín dụng rất nhiều
và tương đối phong phú, đa dạng Tuy nhiên, các nghiên cứu ở Việt Nam và nước ngoàivề chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng lại rất hạn chế, đặc biệt trên giác độ kinh doanh thương mại
Khoảng trống nghiên cứu được thể hiện ở các câu hỏi nghiên cứu sau:
- Mức độ phát triển dịch vụ tín dụng của một quốc gia được đánh giá qua những chỉ tiêu nào?
- Chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng bao gồm những nội dung nào?
- Những cơ quan Nhà nước nào chịu trách nhiệm hoạch định và thực thi chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng? Mối quan hệ giữa các cơ quan này trong việc hoạch định và thực thi chính sách phát triển dịch vụ tín dụng là như thế nào?
- Chính sách phát triển dịch vụ tín dụng của một quốc gia như thế nào được coi là hoàn thiện? Có thể đánh giá mức độ hoàn thiện của chính sách Nhà nước nhằm phát triển dịch vụ tín dụng qua những tiêu chí nào?
- Có những nhân tố nào ảnh hưởng đến việc hoàn thiện chính sách phát triển dịch vụ tín dụng của một quốc gia?
- Các phương pháp nào có thể sử dụng để đánh giá mức độ phát triển dịch vụ tín dụng cũng như đánh giá mức độ hoàn thiện chính sách của Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng?
- Những hạn chế và nguyên nhân nào dẫn đến hạn chế trong chính sách phát triển dịch vụ tín dụng ở CHDCND Lào?
- Làm thế nào để hoàn thiện chính sách phát triển dịch vụ tín dụng ở CHDCND Lào?
Với khoảng trống nghiên cứu như vậy,đề tài “Chính sách phát triển dịch vụ tín dụng
ở CHDCND Làođến năm 2020”là đề tài nghiên cứu có nhiều điểm mớivềnội dung.Kết quả
nghiên cứu có tính độc lập,không trùng lặp với các công trình và bài viết đã công bố
1.2 Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu
1.2.1 Phương pháp nghiên cứu về mức độ phát triển của dịch vụ tín dụng và mức độ hoàn thiện chính sách Nhà nước về chính sách phát triển dịch vụ tín dụng
Để giải quyết những nhiệm vụ đặt ra, Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng với quy trình nghiên cứu được thực hiện thông qua các bước ở sơ đồ phân tích dưới đây
Trang 9Hình 1.1: Mô hình nghiên cứu
Ngoài ra, Luận án cũng sử dụng các phương pháp nghiên cứu khác như: Phương pháp luận duy vật biện chứng, phương pháp luật duy vật lịch sử và phương pháp hệ thống; Phương pháp so sánh, đối chiếu; Phương pháp phân tích tổng hợp; Phương pháp mô hình hóa; Phương pháp mô tả,phân tích; Phương pháp logic biện chứng; và Phương pháp chuyên gia
1.2.2 Dữ liệu nghiên cứu về mức độ phát triển của dịch vụ tín dụng và mức độ hoàn thiện chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng
Dữ liệu nghiên cứu được sử dụng trong Luận án chủ yếu là nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các nguồn chính thức như Cục thống kê, UN Comtrade, World Bank, ADB, IMF, các báo cáo thường niên, báo cáo định kỳ của các bộ ngành có liên quan, các nghị định, Quyết định của Chính phủ, các văn bản pháp quy, định hướng phát triển của Ngân hàng Nhà nước Lào, các tạp chí, các số liệu từ các đề tài được công bố
Bên cạnh đó, là những ý kiến đánh giá từ các chuyên gia được thu thập qua quá trình tiếp xúc trực tiếp với các chuyên gia, nhà quản lý ngân hàng; và qua các bài phát biểu chính thức của các cán bộ quản lý Nhà nước thuộc Ngân hàng Nhà nước Lào, Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư… cũng như các cán bộ cao cấp trong lĩnh vực ngân hàng tại các Hội nghị
hạn chế
(6) Giải pháp, Kiến nghị dựa trên kết
quả nghiên cứu
(5) Thực trạng chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng
(1) Xác định vấn đề nghiên cứu
(2) Tổng hợp những nhân tố ảnh hưởng và các chỉ tiêu đánh giá mức độ hoàn thiện của chính sách Nhà
nước về phát triển dịch vụ tín dụng
(3) Nghiên cứu khám phá bằng phương pháp định tính
định lượng
Trang 10CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN CHÍNH SÁCH NHÀ NƯỚCVỀ PHÁT TRIỂNDỊCH VỤ TÍN DỤNG
2.1 Dịch vụ tín dụng và phát triển dịch vụ tín dụng
2.1.1 Dịch vụ tín dụng
2.1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của dịch vụ tín dụng
Từ việc nghiên cứu khái niệm “dịch vụ” và khái niệm “tín dụng”, dịch vụ tín dụng có thể được hiểu là sản phẩm vô hình được bên cho vay cung cấp cho bên đi vay dưới hình thức bên cho vay chuyển giao tài sản cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận và bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả vốn gốc và lãi cho bên cho vay khi đến hạn thanh toán
Trong nền kinh tế thị trường, quan hệ tín dụng rất phong phú và đa dạng với sự tham gia của nhiều chủ thể, bao gồm:Tín dụng Nhà nước; Tín dụng thương mại; Tín dụng ngân hàng; Tín dụng quốc tế Trong phạm vi nghiên cứu của Luận án, đối tượng tín dụng được nghiên cứu là DVTD ngân hàng, với chủ thể cung ứng dịch vụ là các TCTD được thành lập hợp pháp và thực hiện nghiệp vụ cấp tín dụng theo quy định của pháp luật và khách hàng tiếp nhận dịch vụ là các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế - xã hội và các cá nhân trong xã hội
Dịch vụ tín dụng, trước tiên mang những đặc điểm cơ bản của sản phẩm dịch vụ, đó
là tính vô hình, tính không tách rời giữa cung ứng và tiêu dùng dịch vụ, tính không đồng nhất, và tính không lưu giữ được Bên cạnh đó, dịch vụ tín dụng còn mang những đặc điểm riêng, cụ thể là: (i)Dựa trên cơ sở lòng tin; (ii) Là sự chuyển nhượng một tài sản có thời hạn hay có tính hoàn trả; (iii) Dựa trên cơ sở cam kết hoàn trả vô điều kiện và dựa trên nguyên tắc “Hoàn trả cả gốc và lãi”; (iv) Là hoạt động tiềm ẩn rủi ro cao; (v)Có tính dễ bắt chước, liên tục thay đổi và không có bản quyền; và (vii) Phát triển trên nền tảng công nghệ cao
2.1.1.2 Các loại hình dịch vụ tín dụng ngân hàng
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, các loại hình DVTD ngày càng phong phú và đa dạng Về cơ bản, các loại hình DVTDđược các TCTD cung cấp cho khách hàng bao gồm: (i) Cho vay trực tiếp với nhiều loại hình cụ thể căn cứ theo thời hạn cho vay, mục đích vay vốn, phương thức cho vay, tính chất đảm bảo, phương thức hoàn trả nợ vay; (ii) Chiết khấu; (iii) Bao thanh toán; (iv) Cho thuê tài chính; (v) Tín dụng chấp nhận; (vi) Tín dụng chứng từ; (vii) Bảo lãnh ngân hàng
2.1.2 Phát triển dịch vụ tín dụng
2.1.2.1 Khái niệm phát triển dịch vụ tín dụng
Khái niệm “phát triển dịch vụ tín dụng” có thể hiểu là quá trình lớn lên (hay tăng
tiến) về mọi mặt của dịch vụ tín dụng trong một thời kỳ nhất định, bao gồm cả sự tăng thêm
về quy mô sản phẩm dịch vụvà sự tiến bộ về cơ cấu và chất lượng của sản phẩm dịch vụ, nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu về tín dụng của khách hàng, phù hợp với sự phát triển kinh
tế xã hội và đảm bảo sự tồn tại, phát triển của hệ thống TCTD
Nói một cách khác, đối với một TCTD, sự phát triển trong hoạt động cung ứng DVTD phải được thể hiện trên cả khía cạnh chiều rộng và chiều sâu: (i) Sự phát triểnDVTD theo chiều rộng là sự gia tăng về quy mô DVTD được cung ứng và đa dạng hóa các sản phẩm DVTD tiên tiến, đem lại sự thỏa mãn và tiện lợi cho khách hàng; (ii)Sự phát triển dịch
Trang 11vụ tín dụng theo chiều sâu được thể hiện bởi sự tiến bộ về cơ cấu dịch vụ tín dụng và sự gia tăng chất lượng sản phẩm dịch vụ tín dụng
2.1.2.2 Các chỉ tiêu đánh giá sự phát triển DVTD
Sự phát triển DVTD được đánh giá qua 03 nhóm chỉ tiêu cơ bản, bao gồm: (i) Nhóm chỉ tiêu về quy mô DVTD; (ii) Nhóm chỉ tiêu về cơ cấu của DVTD; (iii) Nhóm chỉ tiêu về chất lượng và hiệu quả DVTD
- Nhóm chỉ tiêu về quy mô DVTD bao gồm: Số khách hàng được vay vốn và Tốc độ tăng trưởng khách hàng; Doanh số cho vay và tốc độ tăng trưởng doanh số cho vay; Dư nợ tín dụng và Tốc độ tăng trưởng tín dụng; Tỷ lệ tín dụng/GDP và Tốc độ tăng trưởng tỷ lệ tín dụng/GDP
- Nhóm chỉ tiêu về cơ cấu DVTD bao gồm: Cơ cấu đối tượng khách hàng vay vốn;
Cơ cấu tín dụng theo ngành; Cơ cấu tín dụng theo phạm vi cho vay; Cơ cấu tín dụng theo loại hình tín dụng; Cơ cấu tín dụng theo đồng tiền cho vay
- Nhóm chỉ tiêu về chất lượng và hiệu quả của DVTDbao gồm: Tỷ lệ thu lãi; Tỷ suất lợi nhuận; Vòng quay vốn; Tỷ lệ thu nợ; Tỷ lệ nợ quá hạn; và Tỷ lệ nợ xấu
2.2 Chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng
2.2.1 Chính sách Nhà nước
2.2.1.1 Khái niệm và đặc điểm của chính sách Nhà nước
Về cơ bản, chính sách Nhà nước được hiểu là tổng thể những quan điểm, tư tưởng, các giải pháp, công cụ mà Nhà nước sử dụng để tác động lên các chủ thể kinh tế - xã hội nhằm thực hiện những mục tiêu nhất định theo định hướng mục tiêu tổng thể của đất nước
Chính sách Nhà nước mang những đặc điểm cơ bản là: (i) Chủ thể ban hành chính sách là Nhà nước; (ii) Chính sách Nhà nước bao gồm nhiều quyết định có liên quan lẫn nhau, hướng vào giải quyết một vấn đề chính sách, do một hoặc nhiều cấp khác nhau trong
bộ máy Nhà nước ban hành trong một thời gian dài; (iii) Các quyết định chính sách là các quyết định hành động; (iv) Chính sách Nhà nước tập trung giải quyết một vấn đề đang đặt ra trong đời sống kinh tế - xã hội theo những mục tiêu xác định; (v) Chính sách Nhà nước tác động đến các đối tượng của chính sách; (vi) Chính sách Nhà nước được đề ra nhằm phục vụ
cho lợi ích chung của quốc gia, của cộng đồng
2.2.1.2 Nội dung cơ bản của chính sách Nhà nước và các phương tiện thể hiện chính sách
Mỗi một chính sách Nhà nước đều bao gồm những nội dung cơ bản sau: Mục tiêu của chính sách; Quy định của chính sách; Giải pháp và công cụ thực hiện mục tiêu
Về phương tiện thể hiện chính sách, chính sách Nhà nước được thể hiện thông qua các văn bản của Nhà nước, gọi chung là văn bản quy phạm pháp luật Tùy tầm quan trọng của chính sách mà Nhà nước lựa chọn những phương tiện thể hiện chính sách khác nhau như: Luật, Nghị định, Quyết định, Chỉ thị, Nghị quyết, Thông tư
2.2.1.3 Phân loại chính sách Nhà nước
Hệ thống chính sách Nhà nước có thể phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau Xét theo lĩnh vực tác động, hệ thống chính sách Nhà nước bao gồm:Chính sách kinh tế, Chính sách xã hội, Chính sách văn hóa, Chính sách đối ngoại, Chính sách an ninh, quốc phòng Xét theo thời gian thực hiện, chính sách Nhà nước bao gồm: Chính sách dài hạn, Chính sách trung hạn, Chính sách ngắn hạn Xét theo cấp độ ban hành, hệ thống chính sách Nhà
Trang 12nước bao gồm: Chính sách do chính quyền Trung ương ban hành và Chính sách do địa phương ban hành Xét theo quy mô tác động, có chính sách vĩ mô và chính sách vi mô
Hệ thống chính sách Nhà nước cần phải tạo thành một chỉnh thể thống nhất, hướng tới một mục tiêu chung và xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh và phát triển bền vững
2.2.2 Khái niệm và nội dung của chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng
2.2.2.1 Khái niệm chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng
Chính sách Nhà nước về phát triển DVTD là tổng thể những quan điểm, tư tưởng, các giải pháp, công cụ mà các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quản lý trong lĩnh vực tín dụng sử dụng để tác động lên các chủ thể cung cấp DVTD và chủ thể sử dụng DVTD nhằm đạt được sự tăng tiến về mọi mặt của DVTD, bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản phẩm dịch vụ và sự tiến bộ về cơ cấu và chất lượng của sản phẩm dịch vụ, nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu về tín dụng của khách hàng, phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội và đảm bảo sự tồn tại, phát triển của hệ thống TCTD
2.2.2.2 Nội dung của chính sách Nhà nước về phát triển dịch vụ tín dụng
Nhằm đạt được mục tiêu phát triển DVTD, chính sách Nhà nước về phát triển DVTD cần hướng đến các nội dung:
- Phát triển về chủ thể cung ứng DVTD:Là sự gia tăng về số lượng và chất lượng của
các TCTD trên thị trường
- Phát triển về chủ thể sử dụng DVTD:Là sự gia tăng nhu cầu sử dụng vốn của các tổ
chức, cá nhân trong nền kinh tế, nhằm thúc đẩy tăng trưởng tín dụng nói riêng và tăng trưởng kinh tế nói chung
- Phát triển về sản phẩm DVTD:bao gồm cả sự phát triển theo chiều rộng và chiều
sâu Sự phát triển theo chiều rộng là sự gia tăng về quy mô DVTD được cung ứng và đa dạng hóa các sản phẩm DVTD Sự phát triển theo chiều sâu được thể hiện bởi sự tiến bộ về
cơ cấu dịch vụ tín dụng và sự gia tăng chất lượng sản phẩm dịch vụ tín dụng
2.2.2.3 Hệ thống cơ quan quản lý Nhà nước về phát triển DVTD
Chính sách Nhà nước về phát triển DVTD được ban hành và thực thi bởi nhiều cơ quan quản lý Nhà nước, bao gồm: Quốc hội, Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước (NHNN), Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư
2.2.3 Hoàn thiện chính sách Nhà nước về phát triển DVTD
2.2.3.1 Quan niệm về hoàn thiện chính sách Nhà nước về phát triển DVTD
Hoàn thiện chính sách Nhà nước về phát triển DVTD là việc cải cách hệ thống các quan điểm, nguyên tắc, công cụ và biện pháp của Nhà nước về phát triển DVTDtrở nên đầy
đủ hơn, hiệu quả hơn trong từng thời kỳ nhất định để đạt được mục tiêu của Nhà nước Việc nàynên được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm cả việc thêm vào những quy định mới phù hợp
và việc loại bỏ những quy định không phù hợp trong việc phát triển DVTD
2.2.3.2 Các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện chính sách Nhà nước về phát triển DVTD
Mức độ hoàn thiện của chính sách Nhà nước về phát triển DVTD có thể được nhìn nhận và đánh giá thông qua hệ thống tiêu chí bao gồm: Tiêu chí hiệu lực; Tiêu chí hiệu quả; Tiêu chí phù hợp; Tiêu chí công bằng; Tiêu chí bền vững; và Tiêu chí kịp thời
Trang 132.2.3.3 Điều kiện hoàn thiện chính sách Nhà nước về phát triển DVTD
Các điều kiện để hoàn thiện chính sách Nhà nước về phát triển DVTD bao gồm cả nhóm điều kiện chủ quan và nhóm điều kiện khách quan Các điều kiện chủ quan bao gồm: (i) Hệ thống tổ chức bộ máy quản lý Nhà nước; (ii) Quy trình hoạch định, ban hành và thực thi chính sách; (iii) Nội dung chính sách; (iv) Công cụ chính sách; (v) Hệ thống thông tin quản lý; (vi) Đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế vĩ mô Các điều kiện khách quan bao gồm: (i) Các TCTD với các khía cạnhcụ thể là chính sách tín dụng, công tác tổ chức của ngân hàng, đội ngũ cán bộ ngân hàng, quy trình tín dụng, kiểm soát nội bộ và thông tin tín dụng; (ii) Khách hàng của các TCTD; (iii) Sự phát triển đồng bộ của hệ thống tài chính; (iv) Sự gia tăng nhu cầu sử dụng dịch vụ ngân hàng trong nền kinh tế; (v) Môi trường kinh tế vĩ mô;
(vi) Hội nhập kinh tế quốc tế
2.3 Kinh nghiệm quốc tế về chính sách phát triển DVTD
2.3.1 Kinh nghiệm của Trung Quốc
Kinh nghiệm của Trung Quốc về chính sách Nhà nước nhằm phát triển dịch vụ tín dụng được nghiên cứu trên các khía cạnh: (i) Chính sách đẩy mạnh tái cấu trúc hệ thống ngân hàng gắn với xử lý nợ xấu; (ii) Chính sách đẩy mạnh mở cửa lĩnh vực tài chính, tín dụng; (iii) Chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế; (iv) Chính sách thúc đẩy việc đa dạng hóa các sản phẩm DVTD của hệ thống NHTM
2.3.2 Kinh nghiệm của Hàn Quốc
Kinh nghiệm của Hàn Quốc về chính sách Nhà nước nhằm phát triển dịch vụ tín dụng được nghiên cứu trên các khía cạnh: (i) Chính sách nhằm khôi phục lĩnh vực tài chính sau cuộc khủng hoảng; (ii) Chính sách nhằm tái cấu trúc hệ thống ngân hàng ở Hàn Quốc;
và (iii) Chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế
2.3.3 Kinh nghiệm của Việt Nam
Kinh nghiệm của Việt Nam về chính sách Nhà nước nhằm phát triển dịch vụ tín dụng cũng được thể hiện trên các khía cạnh: (i) Chính sách tái cấu trúc hệ thống ngân hàng; (ii) Chính sách mở cửa lĩnh vực ngân hàng; (iii) Chính sách đẩy mạnh huy động nguồn vốn trong và ngoài nước; (iv) Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ; và (v) Chính sách hỗ trợ đối với cá nhân vay vốn
2.3.4 Bài học kinh nghiệm cho CHDCND Lào
Trên cơ sở phân tích thực tiễn chính sách phát triển DVTD ở Trung Quốc, Hàn Quốc
và Việt Nam, là những nước có điều kiện tương đồng với CHDCND Lào, CHDCND Lào có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm trong việc hoàn thiện chính sách Nhà nước về phát triển DVTD, cụ thể là: (i) Xây dựng, hoàn thiện khung pháp lý đầy đủ và đồng bộ; (ii) Ban hành các quy định hướng dẫn thực hiện các hình thức cấp tín dụng đồng bộ và kịp thời và phù hợp với các luật hiện hành; (iii) Xây dựng kế hoạch tăng trưởng tín dụng bảo đảm tính khả thi; (iv) Kiểm tra, thanh tra, giám sát hoạt động tín dụng của cácngân hàng thương mại theo thông lệ và chuẩn mực quốc tế; (v) Thực hiện một số hoạt động hỗ trợ và thúc đẩy của Nhà nước đối với quá trình đa dạng hóa hoạt động tín dụng