Chủ nghĩa hậu hiện đại - slides thuyết trình

 Về phương diện lý thuyết văn hoá và mỹ học, cuộc luận chiến nổ ra xung quanh một nghi vấn: Ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện đại modernism trong các ngành nghệ thuật đã thực sự bị khai tử

NHÓM I MBA 4

HỎI LỚP MBA 03

GVHD : TRƯƠNG VĂN CHUNG

MÔN : TRIẾT HỌC

BÀI THUYẾT TRÌNH

NHÓM I MBA 04

ĐỀ TÀI :

Tìm hiểu quan điểm cơ bản của chủ

nghĩa hậu hiện đại, cơ sở xã hội và ảnh hưởng của chủ nghĩa HHĐ trong các lĩnh vực khoa học

xã hội và nhân văn.

NỘI DUNG

 I- Quan điểm : Chủ nghĩa hậu hiện đại

 1- Nguồn gốc

 2- Nguyên nhân xuất hiện Chủ nghĩa hiện đại

 3- Thời kỳ hiện đại - chủ nghĩa hiện đại

 4- Tính Chất Hiện Đại -Tính Chất Hậu Hiện Đại

 5- Chủ nghĩa hậu hiện đại nhập môn

 6- Chủ nghĩa hậu hiện đại: Những Khái Niệm Căn Bản

 7- Chủ nghĩa hậu hiện đại là gì?

 II- Ảnh hưởng của chủ nghĩa HHĐ trong lĩnh vực XH&NV

 III- Ý kiến của nhóm

 IV- Câu hỏi đặt vấn đề

V- Thảo luận

CHỦ NGHĨA HHĐ NHẬP MÔN

MARY KLAGES CHỦ NGHĨA HẬU HIỆN ĐẠI

"Hậu Hiện Đại" theo bạn có phải là:

 Kết quả của chủ nghĩa hiện đại?

 Hậu quả của chủ nghĩa hiện đại?

 Con đẻ của chủ nghĩa hiện đại?

 Sự phát triển của chủ nghĩa hiện đại?

 Sự phủ nhận chủ nghĩa hiện đại?

 Sự khước từ chủ nghĩa hiện đại?

Jean Francois Lyotard

(1924 - 1998)

Jean Francois Lyotard

(1924 - 1998)

Nhà triết học Pháp, người sáng lập chủ nghĩa hậu hiện đại trong triết học

Quan điểm Jean Francois Lyotard

 Các học thuyết triết học phổ quát với các đại tự sự,

quy mọi tri thức về các phát ngôn ngôn ngữ, xoá nhoà ranh giới phân biệt có tính bản thể giữa khoa học với truyện kể

tri thức và cách tiếp cận đối với thực tại trong hoàn

cảnh xã hội hậu hiện đại

những nền tảng căn bản đầu tiên cho nhận thức luận của chủ nghĩa hậu hiện đại

I - QUAN ĐiỂM CHỦ NGHĨA HẬU HIỆN ĐẠI

Chủ nghĩa hậu hiện đại phủ nhận tính chất đô

hộ và áp đặt của đại tự sự : Đại tự sự là khái niệm rộng lớn có tính cách bao quát và toàn thể

Cổ xuý những tiểu tự sự: Tiểu tự sự là những lý

lẽ giải thích cho những hành động nhỏ bé, những biến cố có tính chất địa phương

phong trào hết sức rộng lớn ảnh hưởng đến

nhiều lãnh vực khác nhau trên khắp thế giới

 Về phương diện lý thuyết văn hoá và mỹ học,

cuộc luận chiến nổ ra xung quanh một nghi vấn: Ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện đại (modernism) trong các ngành nghệ thuật đã thực sự bị khai tử hay chưa? Nếu có, khuynh hướng nghệ thuật

(hậu hiện đại) nào sẽ tiếp nối?

1 – Nguồn gốc :

 Chủ nghĩa hậu hiện đại, theo giáo sư Mary Klages , là một từ ngữ phức tạp bao hàm một hệ thống tư tưởng được giới nghiên cứu đại học tiếp nhận, khai triển từ

những năm giữa thập niên 1980 đến nay

 Rất khó có một định nghĩa thật chính xác và hàm súc về chủ nghĩa hậu hiện đại, vì khái niệm chủ nghĩa hậu hiện đại xuất hiện trên nhiều lĩnh vực nghiên cứu khác nhau, bao gồm nghệ thuật, kiến trúc, âm nhạc, phim ảnh, văn chương, chính trị, xã hội, truyền thông, khoa học kỹ

thuật và ngay cả thời trang hay các phương tiện giải trí thường ngày

1- Nguồn gốc :

 Có lẽ cách tiếp cận dễ dàng nhất về chủ nghĩa hậu hiện đại là nên bắt đầu từ chủ nghĩa hiện đại (modernism):

nguồn gốc phát triển, đồng thời cũng là đối tượng bị

phủ nhận của chủ nghĩa hậu hiện đại

 Nếu dựa theo quan điểm lịch sử và xã hội để giải thích chủ nghĩa hậu hiện đại, có vẻ như đó là tên gọi cho toàn thể hình thái xã hội, hoặc là tên gọi cho những thái độ

xã hội của các khuynh hướng chính trị, triết lý, hay văn học nhất định

 Đứng trên một ngữ cảnh như thế, chủ nghĩa hậu hiện đại sẽ mang một ý nghĩa không có gì khác với thời kỳ hậu hiện đại cùng với những tính chất đặc trưng của nó

2-Nguyên nhân xuất hiện

Chủ nghĩa hiện đại

 Trong thời kì đầu của thế kỉ 19, người ta rất lạc quan về tương lai Kĩ thuật đang phát triển

nhanh chóng, một tương lai tươi sáng hơn dường như đã được bảo đảm

 Đến thập kỉ cuối của thế kỉ, người ta không còn chắc chắn về điều đó nữa

 Cách mạng công nghiệp (The industrial

nhưng hầu hết đều là những thay đổi tiêu cực

2 - Nguyên nhân xuất hiện

Chủ nghĩa hiện đại

những sự lung lay đó thêm chắc chắn.

+ Cuộc cách mạng về lý thuyết của Darwin

+ Thuyết phân tâm học của Freud

+ Thuyết tương đối của Einstein

nảy sinh ra nhiều câu hỏi khoa học Điều này làm con người trở nên cô đơn và vô nghĩa.

2-Nguyên nhân xuất hiện

Chủ nghĩa hiện đại

rất mong manh, chiến tranh thế giới thứ I đã phá

vỡ những niềm tin này thành hàng ngàn mảnh

khoa học và kĩ thuật để tạo nên một địa ngục trên trái đất

gắng hiểu được cái gì đã xảy ra, một thứ trở nên

rõ ràng: những quan điểm cũ đã bị loại bỏ.

3- Thời kỳ hiện đại và Chủ nghĩa hiện đại

 Về phương diện lịch sử, thời kỳ hiện đại đánh dấu một

kỷ nguyên tương đối dài trong lịch sử thế giới, bắt đầu

từ thời Phục Hưng (Renaissance), kéo dài gần 500 năm , cho đến giữa thế kỷ thứ hai mươi

 Khác với thời kỳ hiện đại kéo dài nhiều trăm năm, chủ nghĩa hiện đại (modernism) là một khuynh hướng văn hoá rộng lớn xuất hiện vào giai đoạn sau cùng của thời

kỳ hiện đại và chỉ kéo dài 50 hoặc 60 năm, từ cuối thế

kỷ thứ 19 đến những năm đầu thập niên 60

3- Thời kỳ hiện đại và Chủ nghĩa hiện đại

niệm thời gian, thì giai đoạn nối tiếp của

nó sẽ được xem như là thời kỳ hậu hiện đại (postmodernity).

 Và tính chất riêng biệt đặc trưng cho

từng thời kỳ gọi là tính chất hiện

4 -Tính Chất Hiện Đại và Tính Chất Hậu Hiện Đại

ý nghĩa của tính chất

giai đoạn hiện đại trong lịch sử trí thức Nó bắt đầu từ cuộc

cách mạng Pháp, 1789, và chấm dứt vào năm 1989, mốc điểm đánh dấu sự chấm dứt thời kỳ chiến tranh lạnh bằng sự sụp đổ bức tường ngăn chia Đông và Tây Berlin.

chấm dứt sau đệ nhị thế chiến Tuy có khác biệt trong việc sắp xếp thời gian, xu hướng chung đều đồng ý rằng, thời kỳ hiện đại gắn liền với giai đoạn Ánh Sáng tại Âu Châu.

*Baudelaire nhận định :

chất mỹ học hiện đại và tính chất thực tiễn của nền văn minh tư sản trong thời kỳ hiện đại.”

 Nếu thời kỳ hiện đại được hiểu với khái niệm thời gian, thì giai đoạn nối tiếp của nó sẽ được xem

đại và tính chất hậu hiện đại

*Tính chất hiện đại

tính duy lý và tiến trình hợp lý hoá, một quá trình nhằm tạo nên một trật tự từ những hỗn loạn

động trên cơ sở một giả định: xây dựng một xã

định; xã hội ổn định chừng nào thì chức năng

của nó càng hoạt động hữu hiệu chừng đó và

*Thời kỳ hậu hiện đại

 Tính chất Đế Quốc và Thực Dân; lý tưởng khai phóng của thời kỳ Ánh Sáng đã mang những ý nghĩa trái

ngược

 Với hai cuộc chiến tranh thế giới kéo theo những hệ luỵ khủng hoảng xã hội thời hậu chiến, cộng với sự nổi dậy của các dân tộc bị trị dưới chế độ thực dân

 Thời kỳ hiện đại cùng với những hệ tư tưởng triết lý của

nó tiến dần đến sự mâu thuẫn và khủng hoảng, mở

đường cho một giai đoạn kế tiếp: thời kỳ hậu hiện đại

 Khác với chủ nghĩa hiện đại xuất hiện trong giai đoạn cuối cùng của thời kỳ hiện đại, chủ nghĩa hậu hiện đại (postmodernism) xuất hiện gần như đồng thời với thời kỳ hậu hiện đại (postmodernity), và có thể xem như hình ảnh đối xứng của chủ nghĩa hiện đại theo khía

năm 1934, và được sử dụng lần đầu tiên bởi Arnold Toynbee vào

năm 1939

19, nghĩa là vào khoảng thời gian 1850 – 1875 Như vậy, thời kỳ

hậu hiện đại tiếp theo không phải nằm trong thế kỷ 20 mà bắt đầu

từ thế kỷ 19

điểm nằm trong khoảng thời gian từ năm 1918 đến 1939 có liên hệ nối tiếp với thời kỳ hiện đại, có thể kéo dài vài thế kỷ mà thời đại

5- Chủ nghĩa hậu hiện đại nhập môn

(postmodernism)

6-Chủ nghĩa hậu hiện đại:

Những Khái Niệm Căn Bản

Con người hậu hiện đại chấp nhận rằng bản chất của thế giới là hỗn mang Họ chỉ cố gắng làm chủ và điều chỉnh điều kiện tồn tại của

riêng họ trong mối tương quan với những điều kiện tồn tại của kẻ

khác.

phản và những giá trị tương đối Đối với họ, thế giới không phải là một thứ hiện thực đơn giản và đồng nhất trong nhãn quan của mỗi người

và có thể bị chi phối cùng lúc bởi nhiều hệ quy chiếu khác nhau Họ thấy rằng bản thể và thế giới là những thứ hiện thực đa tầng và đa phương

7-Chủ nghĩa hậu hiện đại là gì?

những trò phá sản” ngẫm kỹ đó cũng là cách định nghĩa đầu

tiên về hậu hiện đại

phá sản, bởi vì họ có đủ sự đồ sộ như một căn nhà lớn thì khi đổ mới trở thành đống gạch vụn, còn lều tre khi đổ không thể gọi là phá sản

hoảng vào thế kỷ XIX, nền kinh tế Mỹ từng khủng hoảng những năm 30 thế kỷ XX, là đã có sự phát triển đến mức bị rơi vào

khủng hoảng thừa

thuyết nhất, thì chiếc túi hậu hiện đại đã phải đựng lấy tất cả

như một chiếc túi đồng nát đựng những trò phá sản

8-Năm 1972 mốc thời gian

ra đời Chủ nghĩa HHĐ

Giai đoạn phát triển :chủ nghĩa hậu hiện đại cũng như chủ nghĩa hiện đại

thế kỷ 18 kéo dài đến cuối thế kỷ thứ 19

kỷ thứ 19 cho đến khi Âu Châu hoàn tất chương trình tái thiết thời hậu chiến

nghĩa tư bản đa quốc gia mang nặng yếu tố mở rộng thị trường, buôn bán và tiêu thụ sản phẩm Về kỹ thuật tương ứng với sự ra đời năng

lượng hạch tâm và kỹ nghệ điện tử Chủ nghĩa hậu hiện đại tương ứng với thời kỳ này.

*Lý thuyết chủ nghĩa HHĐ

của chủ nghĩa hiện đại mà hai yếu tố đóng vai trò chủ

Quan (Objective Knowledge) và Sự Thật Tuyệt

 Chủ nghĩa hiện đại được xây dựng trên một niềm tin là có một hiện thực khách quan, tồn tại một cách độc lập với mọi suy nghĩ của chủ thể quan sát, vì vậy chỉ có một kết quả biểu hiện khách quan duy nhất từ hiện thực: Sự Thật

Khoa Học

*QUAN ĐIỂM HẬU HIỆN ĐẠI

 Chủ nghĩa hậu hiện đại đi xa hơn để chỉ ra rằng, cũng giống như một số nền văn hoá Âu Châu trong thời kỳ cận đại đã áp đặt quan điểm của họ lên những nền văn hoá khác bằng vũ lực, bằng xâm lăng và đô hộ

 Thì ngay trong các quốc gia “hiện đại” đó cũng có một thiểu số thuộc giai cấp quyền thế, giai cấp quý tộc cầm quyền chiếm ưu thế bởi các nhóm nam giới trung niên,

đã thống trị và chi phối các dòng tư tưởng “chính mạch” trong các động hướng xã hội, chính trị, văn hoá và cả đến khoa học tự nhiên

Quan điểm của giai cấp thống trị

 Theo quan điểm hậu hiện đại, mỗi hệ thống đức tin

hoặc ý thức hệ, đều chứa đựng những “thần thoại hữu lý” của nó

 Ví dụ như tại Hoa Kỳ, một trong những đại tự sự về

chính trị hiện nay là Dân Chủ và Nhân Quyền, một đại tự

sự mà chính phủ Mỹ cho là chính sách hợp lý và văn

minh nhất trong vấn đề đối ngoại

*Chủ nghĩa HHĐ phê phán

nghĩa hiện đại bằng cách cảnh báo rằng, những đại tự sự đó được lạm dụng để che đậy những mặt đối lập và bất định gắn liền với mọi tổ chức xã hội cũng như mọi thực tiễn hành động

cho rằng sự hỗn loạn và bất ổn là xấu, là phá hoại, là phản động, cần phải tận diệt, trong khi đó trật tự và ổn định là luôn luôn tốt, luôn luôn đúng, phù hợp với cách mạng, hợp lý với khoa học!

tự sự, cổ xuý những tiểu tự sự, những lý lẽ giải thích cho những hành động nhỏ bé, những biến cố có tính chất địa phương thay vì những khái niệm rộng lớn có tính cách bao quát và toàn thể

*Hậu hiện đại phương đông

từ góc của người thuộc văn hóa phi phương Tây, của người phương Đông, người Nga: vốn coi quá khứ của phương Tây

là quá khứ độc ác, còn Ý Chí của phương Tây là ý Chí độc ác, thì thời hậu hiện đại lại mang ý nghĩa hoàn toàn ngược lại.

phương Tây là sự tự hủy, thì ở phương Đông lại là sự giải

phóng và sự trở về mình Sự phá hủy cái của kẻ khác và sự thức tỉnh cái của mình – đó là hai mặt của cùng một quá

trình.

*Hậu hiện đại phương đông

 Cả ở Dostoevsky, các thiền sư và vị linh mục Hồi giáo Nasreddin đều diễn ra “tư duy giữa những dòng chữ”, bài tập logic phi lý, thứ logic vỡ ra

chỉ ở những chỗ đứt gãy và hư hỏng của logic Tây phương

 Ở đâu tính duy lý Tây phương bị gãy đổ và vỡ vụn, hao hụt và bất lực, phải đánh nhau chí chết với chính mình Ở đó tư duy Đông phương có

được những hình thức phù hợp nhất với nó.

Linh mục Hồi giáo Nasreddin

và Tiểu thuyết gia Dostoevsky

Thiền - phép tu tập này chính là đóng vai trò

của “chủ nghĩa hậu hiện đại Đông phương”

Kiến trúc HHĐ Thiền

*Chủ nghĩa HHĐ nhận định

 Những tiểu tự sự của chủ nghĩa hậu hiện đại thường được nhìn dưới góc

độ hoàn cảnh tạm thời, ngẫu nhiên, không tuyên xưng tính thống nhất toàn thể, tính ổn định, tính hợp lý, hay sự thật khách quan.

 Trong giải trình ngôn ngữ của chủ nghĩa hậu hiện đại, có hai tên , có hai tên tuổi lớn luôn được nhắc đến: Foucault và Bakhtin Bakhtin và Foucault quan

niệm rằng, giải trình ngôn ngữ là một quá trình hành động để tạo nghĩa, Giải trình ngôn ngữ có thể tạo nghĩa từ những điệu luân vũ, dáng điệu, chuyển động; với hình ảnh, biểu đồ, bài hát, hay ngay cả với thực phẩm

và quần áo.

 Ký hiệu học hậu hiện đại nhấn mạnh đến sự giải trình ngôn ngữ về tạo vật hay hiện tượng tức là cách chúng ta nhìn sự vật và hiện tượng như thế nào, chứ không phải hiện tượng và sự vật được mô tả như thế nào bằng giải trình ngôn ngữ.

 Chủ nghĩa hậu hiện đại hoàn toàn không đề cập đến bản chất hiện

tượng đó, hay nói theo ngôn ngữ của chủ nghĩa hiện đại : Sự Thật đằng

II-Ảnh hưởng của chủ nghĩa HHĐ

XX thì chính hậu hiện đại lại trở thành truyền

thống Một số nghệ sĩ hậu hiện đại quay trở lại với nghệ thuật tiền hiện đại và sáng tác theo

phong cách mới.

Ảnh hưởng của chủ nghĩa HHĐ

trong lĩnh vực XH&NV

 Một trong những đặc điểm của nhận thức luận hậu hiện đại là truy tìm, khám phá ra những chân lý nằm cận kề, nằm song song với những cái đã khẳng định, ổn định, những cái chuẩn bị xuất hiện hay ẩn mình, chưa từng

thấy để tìm ra những giá trị mới, chân lý mới

 Cái học của tinh thần hậu hiện đại rất khác Học không chỉ để biết mà học để sáng tạo

 Ở các xã hội hậu công nghiệp , Sự phát triển mạnh mẽ với tốc độ cao của khoa học kỹ thuật Vì vậy , người

Ảnh hưởng của chủ nghĩa HHĐ

những cuộc chiến tranh cục bộ ở Apganixtang, Karabắc, Tsecnhia, Casơmia, Liên bang Nam Tư cũ v.v… Trong khi khối quân sự Vácsava ly khai, chia rẽ thì khối NATO liên kết với nhau trên diễn đàn chính trị quốc tế

Ảnh hưởng của chủ nghĩa HHĐ

trong VHNT ở VN

 Ở nước ta, vào đầu năm Đinh Sửu, 1997, tại

Văn Miếu - Quốc Tử Giám, với tinh thần "trăm

hoa đua nở", các cơ quan quản lý cho phép

nhóm nghệ sĩ tạo hình trưng bày cuộc triển lãm thể nghiệm hậu hiện đại gồm những "phòng

tranh" treo lủng lẳng xô màn bôi quệt phẩm

màu xanh đỏ, gậy gộc, mảnh sành, chum lọ,

xoong, nồi chảo thủng…

 Kết quả chỉ gây nên sự phản cảm, sự tò mò,

tâm lý chuộng lạ của người xem, chứ chẳng đem

Nghệ thuật sắp đặt

Ảnh hưởng của chủ nghĩa HHĐ

trong VHNT ở VN

 Chủ nghĩa hậu hiện đại xuất hiện ở Việt Nam khá muộn Phải đến những năm cuối thập kỉ 80 của thế kỉ XX, khi những tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp và Phạm Thị

Hoài ra đời, màu sắc hậu hiện đại mới thể hiện trong

văn xuôi Việt

 Văn học Việt Nam trải qua một thời gian dài nhận đường đến nay đã mang trong nó những đặc điểm đặc trưng của chủ nghĩa hậu hiện đại thế giới

 Những nhà văn như Phạm Thị Hoài, Nguyễn Huy Thiệp xứng đáng là " người mở đầu tinh anh và tài hoa" cho văn học bước vào một thời đại mới: Thời đại hậu hiện

Ảnh hưởng của chủ nghĩa HHĐ

 Vấn đề cơ bản hiện nay cho sự phát triển văn

học "hậu hiện đại" trong văn học Việt Nam là sự khuyến khích, môi trường có sự đối thoại, trao đổi, tranh luận trên các diễn đàn rộng rãi với

nhiều giới làm văn hóa tham gia và sự thông

hiểu dễ dàng thế nào là "hậu hiện đại"

Tóm lại :Thời đại vẫn tiếp diễn, hậu hiện đại vẫn chưa dừng lại

 Sau khủng hoảng bao giờ cũng là một giai đoạn phát triển thịnh vượng mới, hậu hiện đại cũng vậy, khi trở thành giao điểm của một trường phái và lý thuyết thì nó cũng bị tắc nghẽn và khủng hoảng, nhưng đó là một cuộc khủng hoảng có nội dung, khủng hoảng tích cực để sửa soạn mở màn, và manh nha mở màn

cho nhận thức mới bước vào trang mới của thời đại.

 Chúng ta đã đề cập đến hậu hiện đại theo cả nội dung và tính thời gian cụ thể Nhưng vẫn còn một bối cảnh cuối cùng Đó là thế giới đang sống trong khung cảnh đa cực và hội nhập, hậu hiện đại cũng không nằm ngoài khung cảnh đó

 Hiện nay, nó đang là cái túi bao dung mọi nền văn hoá, mọi

trào lưu, moi chủ thuyết khác nhau nhất.