In recent years, Pang Tieng villagers (Lat Commune, Lac Duong District, Lam Dong Province) have found quintals of ancient coins. Only a small amount of them remains while t[r]
Trang 1M ÌM TH
ÊNG (XÃ LÁT, HUY
Cao Th Trình a* , Nguy n Huy Khuy n a , Mai Minh Nh t b
a
b
Nh n ngày 22 tháng
Ch nh s a ngày 30 tháng m 2016 | Ch p nh n 16 tháng 03 6
Tóm t
th t thoát (bán ph li u), ch còn l i m t ph T ng ti n c còn l
l i, các tác gi ã xác minh c 42 hi u ti n c t s hi u ti n c a Vi t Nam (An Pháp nguyên b o, C o,…), còn l i là các hi u ti n Trung Qu c (các hi u ti n th ng, Ng i th p qu c, B c T ng và Minh m t- Tha
các cu c t n công vào các ph thành c a chúa Nguy n vùng Thu n Thành vào cu i th k
tránh s truy nã c a quan quân chúa Nguy n, h lánh n
c khi t n n sang Campuchia, h ã chôn l i s ti n trên vùng này
Ti n c Tây Nguyên
Cho t i cu i th k XIX - u th k XX, Lâm ng nói riêng và toàn vùng Tây
y d u v t c a ti n t , k c nh ng lo i ti n r t quen thu c v i
n v c Cauris Moneta hay ti n vòng c các lo i ti n t c a
* Tác gi liên h : Email: trinhct@dlu.edu.vn
Trang 2ti n Pháp”1 Chính nh n th ã làm chúng tôi h t s c b t ng c tin t i
c a mình liên quan t i s ti n c nói trên
1.
1.1 Vào trung tu n tháng 11.2015, TS Nguy ìnhTrung, Vi ng Vi n
chúng tôi ti n hành xác minh s ti n nói trên và m t khác - chu n b k ho ch kh o sát
B ng 1 Th ng kê các lo i ti n c t
do TS Nguy ình Trung cung c p
TT Lo i ti n
S
ng ng)
TT Lo i ti n
S
ng ng)
1
ng Nghiêm V n, “Bàn v l ch s t m kinh t , xã h T p chí Dân t c h c, s
3/1980, tr 7
Trang 36 Nguyên H u thông b o 1 13 Tr Bình thánh b o 1
hi u ti n c a Vi t Nam, liên quan t i tri u H và tri u M c2; lo i ti n Nguyên Phong
thông b o là hi u ti n v a có Vi t Nam (niên hi u th 3 c a vua Tr n Thái Tông, t
1251 - 1258), v a có Trung Qu c (th i T ng Th n Tông, ngôi t 1078 - 1085) và
v a có Nh t B n (niên hi u V n Tr th 2, t c 1659); các lo i ti n còn l u liên
quan t i các hi u ti n c a Trung Qu c, ch y u là các hi u ti n th i B c T ng (t th k
IX – th k XI), ch có hi u ti n Khang Hy thông b o liên quan t i th i nhà Thanh (niên
i, nh i th i phong ki n, ti n t tri i này v
nh ng “kho” ti tr l i câu h i này, không th không ti n hành kh o sát xác
minh t
ng t ch i ti t l thông tin vì e ng i b liên l y (t i t u tán, c tình bán c v t
, nên không quan tâm
2 Ti n c Vi t Nam, NXB Khoa h c xã h i, Hà N i, 1992, tr 65, 92
3 t thung l c b i núi và r ng già, cách trung tâm thành ph t kho ng 10
km v phía Tây B ng chim bay Tuy v y, cho t i nh ng th p niên 70 c a th k t này v n còn khá bi t l p,
m i khi c i dân ph i men theo nh ng l i mòn v t núi Trong nh ng th p niên g ng ô-tô
t ã v i t n thôn (chi u dài kho t s n ph i b t núi v i ta-luy cao t i c ch c mét
Trang 4K t qu kh o sát tr c ti p c a chúng tôi t y,
y v
li u Anh còn ch cho chúng tôi ch anh phát hi n ra ti n c ã san
thông b o và Nguyên H u thông b o – lo i ti n TS Nguy ình
nh , h còn tìm th y m t s ng ti n l n v
ã cho ng i khác Ngoài ra, h còn k l i khá nhi u chuy n ly k liên quan t i vi c tìm
ra ti n c c c a hang chôn ti n có con r n c p nong to b ng b p chân,
c u y khóc hu hu, m i ph i mang ng ti n l i ch l c kh n xin mãi, c u
m i t nh l i”…
n c , anh còn tìm th y m t thanh ki m c ã bán cho m t
mu n ti t l thông tin v i mua) R t may, thanh ki ã t ng rao bán trên
m ng v i nh ng hình nh khá chi ti t (xem hình 1) ã giúp cho vi c nh n di n v nó
Trang 5thu c lá Craven A c i u d nh n th y là chuôi ki m có hình thù t o nên s liên
ng t u mãng xà, hoàn toàn khác v i chuôi ki m ki u Vi t Nam hay Trung Hoa
Theo chúng tôi, lo i chuôi ki m ki u này g n v i ki m Thái Lan – i ta tôn
th r n th n Naga
Hình 1 Ki m tìm th y ình trên), chuôi ki m (hình d i, bên trái)
u chuôi ki m (hình d i, bên ph i)
ng, xem hình 2)
Trang 6th ng ti vào hi u ti n, chúng tôi l p thành b ng t ng h
trong B ng 2
B ng 2 Th ng kê các lo i ti n c t
14 Hoàng T ng thông b o 23 tri ng ch c chéo, 2r = 24, 7 mm ng ch
15 Hy Ninh nguyên b o 13 ng tng ch c vòng, 2r = 24 mm ng ch tri n, 2
4 ng kính c ng ti n
Trang 717 Gia H u thông b o 3 ch c chéo, 2r = 24,5 mm
ng ti n k m, 2r = 24,5 mm
21 Nguyên H u thông b o 23 c vòng, 2r = 21,5 mm, 25 mm ng t ng ch chân,
thông “h v c vòng, 2r = 24 , 21,4 và 21,3 mm (h v
27 Thánh Tông nguyên b o 16 c vòng, 2r = 24,1 mm ng ch tri ng ch kh i,
ng ch l c vòng, 2r = 24,5
mm, 22mm và 21 mm
32 Thi u Phong bình b o 6 c vòng, 2r = 20,4 mm ng ch ng t
Trang 836 Thu n Tr thông b o 1 ch c chéo, 2r = 22 mm
37 Tr Bình thánh b o 11 c vòng, 2r = 21 mm ng ch tri ng ch chân,
ti n c khá l n, có th lên t i hàng t R t ti c, do thi u hi u bi
ã th t thoát m t kh ng l n c v t có th góp ph n soi sáng nhi u v liên
xa, trong ph i 1,5 km2 Có nhi u d u hi u ch ng t s ti n này không ph i
i hàng hóa t a
Trang 9m t gi u là gì? D nh d i m t s suy ngh c
u liên quan t i nh ng câu h i v a nêu
2.
ã nói trên, s ti n c th t thoát là r t l n, tuy nhiên v i
hy v ng s giúp cho vi c nghiên c u ti p theo
2.1 T ng h p l i s ti n c c và d a vào s không trùng l p v i các
hi u ti n c Trung Qu c, có th nh n ra 6 hi u ti n c a các tri i phong ki n Vi t
u ti n Thi u Phong nguyên b o, Thi u Phong bình b o (th i Tr n),
Thánh Nguyên thông b o (th i H ), i Hòa thông b o (th An Pháp nguyên
b o (th i M c) và C o (th Các lo i ti n còn l u
là các hi u ti n Trung Qu c, g m 2 hi u ti n th ng (Khai Nguyên thông b o và
Càn Nguyên tr ng b o), 2 hi u ti n th i Ng i th p qu c (Hán Nguyên thông b o và
Chu Nguyên thông b o), 16 hi u ti n th i B c T ng (các th k X – XII) và 3 hi u ti n
thông b o, tro u ti n Khang Hy thông b o - p ti n c c
Vi t Nam, v a có Trung Qu c (Tr Bình thông b o, Nguyên Phong thông b o, Thái
Bình thông b o, Thiên Thánh nguyên b o, Chính Hòa thông b o) và 8 hi u ti n không
ti n h c là “unknown”, “vô kh o ph m”, “không chính tri Hàm Thi u nguyên b ng Nguyên thông b ng Thánh thông
b o,… Nh ng hi u ti n “unknown” này không b t g p trong danh m c ti n c Trung
th i các chúa Nguy n th k XVI – XVIII Hi u ti n Nguyên Phong
thông b o có s ng l t khó xác nh là c a Vi t Nam, Trung Qu c hay
5
http://www.phuclaithanh.com/141p/khang-hy-thong-bao.html
Trang 10thông”) – m t d u hi u mà các nhà c ti n h c Vi t Nam và Trung Qu u xác nh n
là ti n Nguyên Phong c a Vi t Nam th i nhà Tr n6 (xem hình 3)
Hình 3 ng ti n Nguyên Phong thông b c hình “h v tìm th y
i) và hình ng ti n cùng lo m trên internet (trái)
Trong s 42 lo i ti n nói trên, hi u ti i mu n nh t thu c v lo i ti n
(kho ng 30 lo i ti n c nh v i các v thông b o, trung b o, chí b o, v
b i b o, c b o…) là hi u ti n r t th nh hành k th
6Ph m Qu c Quân (ch biên), Ti n kim lo i Vi t Nam, B o tàng L ch s Vi t Nam xu t b n, Hà N i chi u v i các tiêu b n s 042, 043 và 044 c a cu n sách trang 164 và website:
http://www.taobao.com/product/%E5%85%83%E8%B1%90%E9%80%9A%E5%AF%B6.html
7
Danh m c ti n c Vi t Nam c p ti n c n i ti ng x Hu - Bác s Nguy n Anh Huy t a ch website:
http://library.buh.edu.vn/resources/docs/pdf/danh_muc_tien_co_viet_nam.pdf
Trang 11XVIII, th c xem là “hi ng” trong l ch s ti n t Vi t Nam8, song
ti n này
c thông b o, Quang Trung thông b i b o, C nh
Th nh thông b i b o,…) c u ti n c a các vua tri u Nguy n
th k Gia Long thông b o, Minh M ng thông b o, Thi u Tr thông
b o, T c thông b o…)
ti n c ã phát hi n trong nh ng th p k g các t nh duyên h i Nam Trung B
sau này
ti n trong vò, trong h ng sành v i m dành cho con cháu, song t
u, nên h ã th y i g c cây?) mà không h có bình hay l
v i, sau m t th i gian dài hàng th k , các bao v ã b m c nát, không còn d u v t
ng t , ch nhân (hay các ch nhân) c a s ti n nói trên không có m
c t tr lâu dài, mà ch chôn t m t th i gian không lâu có th l y l i Không lo i tr
8
ã d n, tr 99 – 120
9 http://tuoitre.vn/tin/chinh-tri-xa-hoi/20041228/phu-yen-phat-hien-hon-300kg-tien-co/61481.html;
http://www.baobinhdinh.com.vn/nguyetsan/2006/7/30170/
Trang 12ch nhân (hay các ch t l trình dài (sang Campuchia ch ng
nên ph i chôn l i Nh ng bi i khách quan c a hoàn c nh ti ã không cho phép ch nhân (hay các ch nhân) s ti n trên tr l i l y s ti n c a mình, và c không lo i tr ch nhân (hay các ch ã qua i vì nh ng nguyên nhân nào
2.3 V th i gian xu t hi n c a ti n c có m t c a hi u ti n
C o ch ng t th i gian chôn ti n s m
u phát hành lo i ti n này (1740) S v ng m t c a các hi u ti n c
ti n c a các vua tri u Nguy n sau này, cho phép suy lu n th i gian mu n nh t c a s
thông b o) Nói m t cách c th n s ti n nói trên có m t t
2.4 Câu h i hóc búa nh t là ch nhân c a s ti n c ã nói
XVIII – XIX và c cho t i gi a th k XX v d ng ti n làm v t ngang giá
Nghiêm V n, vào th k th XVIII, c ng Vi u tiên m i xu t hi n An Khê
10 i h c Qu c gia Hà N i, 2006, tr 145
Trang 13a t ho (Srê, Cil, L ch) Ngay cao
ìm th y trên cùng v i ghi chép trong b chính s i Nam th c l c c a tri u Nguy n và nh u c a nhà
tho ng h v n quy t p dân chúng, t ch c nh ng cu c t n công vào các ph thành c a
chúa Nguy n vùng Thu n Thành, nh t là v ng Ba Ph có tên là Toàn Phù Trong
n công kích các ph thành thu c vùng ki m soát c a
d ng lo i ti n này Thanh ki m anh Quang tìm c r t có th là b o v t hoàng gia
ng Nh ng mâu thu n gi a các qu c gia Chân L p và
11 Qu c s quán tri u Nguy n, i Nam th c l c, T p I, NXB Giáo d c, Hà N i, 2004, tr 345 - 348 (b n d ch c a Vi n S h c, Vi n
Khoa h c xã h i Vi t Nam); A Leclère, Histoire du Cambodge depuis le 1 er siècle de notre ère, Paris, 1914, tr.474 D n theo:
Trang 14t s suy ngh u c a chúng tôi liên quan t i s ti n c mà
trình nghiên c u v l ch s ng nói riêng và Tây Nguyên nói chung C n
ý, trong m t s di ch m c khai qu t trong nh ng th p niên v a qua trên
c t i các di ch nói trên còn mang tính ng u nhiên ho c nhi u l m c v
vài gi thuy t mà chúng tôi m nh d n nêu lên ch hoàn toàn có tính tham kh o cho
nh ng cu c kh o sát th a dài ngày và khai qu t kh o c h
tàng t ng và hy v ng s c s quan tâm c a các nhà qu n lý c
i khoa h c trong và ngoài t nh cùng h p tác nghiên c u
TÀI LI U THAM KH O
Hà N i, 2014
hóa, Giáo d c và Thanh niên, Sài Gòn, 1974
Ti n c Vi t Nam, NXB Khoa h c xã h i, Hà N i, 1992
i h c Qu c gia Hà N i, 2006
[5] Ph m Qu c Quân (ch biên), Ti n kim lo i Vi t Nam, B o tàng L ch s Vi t Nam
xu t b n, Hà N i, 2005
12Nguy n Kh c S , Kh o c h c ti n s Tây Nguyên, NXB Giáo d c, Hà N i, 2007, tr 5, 172, 173, 174; Tr o, Kh o c
h c ti n- và l ch s ng, NXB Khoa h c Xã h i, Hà N i, 2014, tr 137 – 138, 145, 146, 156-157
Trang 15[6] Qu c s quán tri u Nguy n, i Nam th c l c, t p I, (b n d ch c a Vi n S h c,
Vi n Khoa h c xã h i Vi t Nam), NXB Giáo d c, Hà N i, 2004
[7] Nguy n Kh c S , Kh o c h c ti n s Tây Nguyên, NXB Giáo d c, Hà N i, 2007
T p chí Dân t c h c, s 3/1980
SOME INITIAL COMMENTS ABOUT ANCIENT COINS FOUND
IN PANG TIENG VILLAGE (LAT COMMUNE, LAC DUONG
DISTRICT, LAM DONG PROVINCE)
Cao The Trinh a* , Nguyen Huy Khuyen a , Mai Minh Nhat b
a
The Faculty of International Studies, Dalat University, Lamdong, Vietnam
a
The Faculty of History, Dalat University, Lamdong, Vietnam
*Corresponding author: trinhct@dlu.edu.vn
Article history Received: January 22nd, 2016 Received in revised form: January 30th, 2016
Accepted: March 16th, 2016
Abstract
In recent years, Pang Tieng villagers (Lat Commune, Lac Duong District, Lam Dong
Province) have found quintals of ancient coins Only a small amount of them remains while
the rest was lost (because of scrapselling) With 416 remained ancient coins, the authors
have verified 42 ancient coin names, including a number of Vietnamese names (An Phap
Nguyen Bao, Canh Hung Thong Bao ), and many those of Chinese currency (coin names
in the age of the Tang, Northern Song, Ming and Qing dinasties) It is possible that the
coins found are stolen by Champa aristocracy in the attacks on the palace of Nguyen Lords
in Thuan Thanh in the end of eighteenth century In order to avoid the arrest of Nguyen
Lords, the Chams resided temporarily in Pang Tieng Later, the Chams buried the money in
Pang Tieng before taking refuge in Cambodia
Keywords: Ancient coins; Ancient coins found in Pang Tieng; Ancient coins in the Central
Highlands; Vietnamese ancient coins; Chinese ancient coins