Luật Tố tụng hành chính được Quốc hội khóa XIII thông qua tại Kỳ họp thứ 10, ngày 25/11/2015 có nhiều quy định mới, bổ sung về vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hành chính. Với đề tài: “Phân tích và đánh giá vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong phiên tòa xét xử sơ thẩm và phiên tòa xét xử phúc thẩm VAHC” Bài viết dưới đây sẽ phân tích những quy định của luật tố tụng hành chính đồng thời có những so sánh nhất định nhằm làm rõ vai trò của VKSND trong hoạt động xét xử VAHC hay cụ thể là tại phiên tòa xét xử sơ thẩm, phúc thẩm.
Trang 1VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỐI CAO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI
BÀI TIỂU LUẬN HỌC KỲ MÔN LUẬT TỐ TỤNG HÀNH CHÍNH
Đề số 6: Phân tích và đánh giá vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong phiên
tòa xét xử sơ thẩm và phiên tòa xét xử phúc thẩm VAHC.
Tên sinh viên: Đoàn Thái Phong
Mã số sinh viên: 1453801010189
Hà Nội, 2017
Trang 2CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
Tố tụng hành chính – TTHC
Vụ án hành chính – VAHC Kiểm sát viên – KSV
Viện kiểm sát nhân dân – VKSND
Trang 3MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 1
I - ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA VKSND TRONG LUẬT TTHC 2015 1
II – VAI TRÒ CỦA VKSND TRONG PHIÊN TÒA XÉT XỬ SƠ THẨM VÀ PHIÊN TÒA XÉT XỬ PHÚC THẨM VỤ ÁN HÀNH CHÍNH 3
1 Về sự có mặt của Đại diện VKSND tại các phiên tòa 3
2 Phát biểu quan điểm của VKSND tại phiên tòa 5
KẾT LUẬN 7
TÀI LIỆU THAM KHẢO 8
Trang 4MỞ ĐẦU
Luật Tố tụng hành chính được Quốc hội khóa XIII thông qua tại Kỳ họp thứ
10, ngày 25/11/2015 có nhiều quy định mới, bổ sung về vai trò của Viện kiểm
sát nhân dân trong tố tụng hành chính Với đề tài: “Phân tích và đánh giá vai trò
của Viện kiểm sát nhân dân trong phiên tòa xét xử sơ thẩm và phiên tòa xét xử phúc thẩm VAHC” Bài viết dưới đây sẽ phân tích những quy định của luật tố
tụng hành chính đồng thời có những so sánh nhất định nhằm làm rõ vai trò của VKSND trong hoạt động xét xử VAHC hay cụ thể là tại phiên tòa xét xử sơ thẩm, phúc thẩm
NỘI DUNG
I - ĐỊA VỊ PHÁP LÝ CỦA VKSND TRONG LUẬT TTHC 2015
Chức năng của VKSND thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động
tư pháp theo quy định của Hiến pháp và pháp luật đã được hiến định trong Hiến pháp năm 2013 Một trong những công tác để VKSND thực hiện chức năng, nhiệm vụ đó là kiểm sát giải quyết các VAHC theo quy định của pháp luật Tại khoản 1 Điều 36 Luật TTHC năm 2015 quy định VKSND là cơ quan tiến hành tố tụng hành chính cùng với Tòa án nhân dân Như vậy, Luật TTHC năm
2015 vẫn tiếp tục kế thừa quy định trước đây của Luật TTHC năm 2010 khi tiếp tục quy định VKSND là cơ quan tiến hành tố tụng hành chính Trong quá trình xây dựng luật TTHC 2015, việc có nên tiếp tục quy định địa vị pháp lý của VKSND như Luật TTHC 2010 cũng đã gặp phải nhiều luồng quan điểm khác nhau như:
Luồng quan điểm thứ nhất đề nghị giữ nguyên quy định theo Luật TTHC
2010 về địa vị pháp lý của Viện kiểm sát trong tố tụng hành chính, tức là VKSND là cơ quan tiến hành tố tụng hành chính vì cho rằng, VKSND kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hành chính
Luồng quan điểm thứ hai cho rằng, xuất phát từ bản chất của tố tụng hành
chính là giải quyết các tranh chấp phát sinh giữa một bên là cá nhân, tổ chức với một bên là cơ quan quản lý nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong bộ máy
Trang | 1
Trang 5nhà nước nên VKSND không khởi tố VAHC, không thực hành quyền công tố cũng như không chủ trì tiến hành bất kỳ một hoạt động tố tụng nào như trong tố tụng hình sự Vì vậy, trong tố tụng hành chính, VKSND chỉ là cơ quan tham gia
tố tụng
Có thể thấy, vị trí pháp lý của VKSND đã được ghi nhận, thể hiện rất rõ và nhất quán trong Hiến pháp 2013 và các quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND trong Luật Tổ chức VKSND 2014 Theo đó, Khoản 1 Điều 107 Hiến pháp 2013 và Điều 2 Luật Tổ chức VKSND (sửa đổi) 2014 quy định:
“VKSND thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp”.
Trong TTHC, mặc dù VKSND không thực hành quyền công tố, tuy nhiên vẫn nhân danh quyền lực Nhà nước thực hiện chức năng “Kiểm sát hoạt động tư pháp” cụ thể là kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan,
tổ chức, cá nhân trong tố tụng hành chính, bảo đảm mọi vi phạm pháp luật trong
tố tụng hành chính phải được phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh giúp cho việc giải quyết VAHC được đúng đắn và khách quan Chính vai trò này phân định rất rõ vị trí pháp lý của VKSND là cơ quan tiến hành tố tụng chứ không phải là người tham gia tố tụng
Hơn nữa, về vị trí của VKSND là cơ quan tiến hành tố tụng đã được khẳng định gần 20 năm nay và vẫn phát huy tác dụng, mang lại hiệu quả cao, không làm ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Tòa án, đương sự và người tham gia tố tụng khác Vì vậy, để bảo đảm vị trí độc lập của VKSND, thực hiện nguyên tắc phân công, phối hợp và kiểm sát giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền tư pháp; theo tôi, việc giữ nguyên quy định của luật TTHC 2010 là hợp lý
Bên cạnh đó, theo khoản 2 Điều 36 Luật TTHC năm 2015 quy định Viện trưởng Viện kiểm sát, KSV, Kiểm tra viên là những người tiến hành tố tụng hành chính cùng với Chánh án Tòa án, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án Như vậy, Luật TTHC năm 2015 đã bổ sung thêm Kiểm tra viên là người tiến hành tố tụng hành chính, thể hiện sự đồng bộ, phù hợp với quy định của Luật Tổ chức VKSND năm 2014; tiếp tục kế thừa các quy định
Trang | 2
Trang 6trước đây của Luật TTHC năm 2010 khi quy định “Viện kiểm sát kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hành chính nhằm bảo đảm cho việc giải quyết VAHC kịp thời, đúng pháp luật” Viện kiểm sát kiểm sát các VAHC từ khi thụ
lý đến khi kết thúc việc giải quyết vụ án; tham gia các phiên toà, phiên họp của Toà án; kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong công tác thi hành bản án, quyết định của Toà án; thực hiện các quyền yêu cầu, kiến nghị, kháng nghị theo quy định của pháp luật Thông qua việc thực hiện chức năng này, Viện kiểm sát giúp Tòa án kịp thời sửa chữa những thiếu sót, sai lầm trong hoạt động xét xử nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự
II – VAI TRÒ CỦA VKSND TRONG PHIÊN TÒA XÉT XỬ SƠ THẨM
VÀ PHIÊN TÒA XÉT XỬ PHÚC THẨM VỤ ÁN HÀNH CHÍNH
VKSND kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTHC nhằm đảm bảo việc giải quyết vụ án kịp thời, đúng pháp luât VKSND có vai trò quan trọng trong việc kiểm sát các VAHC từ khi thụ lý đến khi kết thúc việc giải quyết vụ án; tham gia phiên tòa, phiên họp của Tòa án; Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong công tác thi hành bản án, quyết định của Tòa án; thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị theo quy định của pháp luật Cụ thể trong phiên tòa xét xử sơ thẩm và phúc thẩm, vai trò của VKSND được thể hiện nổi bật qua các yếu tố sau:
1 Về sự có mặt của Đại diện VKSND tại các phiên tòa
Căn cứ Điều 156 Luật TTHC năm 2015 quy định về sự có mặt của KSV tại phiên tòa sơ thẩm như sau:
“1 Kiểm sát viên được Viện trưởng Viện kiểm sát cùng cấp phân công có nhiệm vụ tham gia phiên tòa, nếu vắng mặt thì Hội đồng xét xử vẫn tiến hành xét xử.
2 Trường hợp Kiểm sát viên bị thay đổi tại phiên tòa hoặc không thể tiếp tục tham gia phiên tòa xét xử, nhưng có Kiểm sát viên dự khuyết thì người này được tham gia phiên tòa xét xử tiếp vụ án nếu họ có mặt tại phiên tòa từ đầu.”
Với quy định trên có thể thấy Luật TTHC năm 2015 có hai điểm kế thừa Luật TTHC năm 2010:
Trang | 3
Trang 7Thứ nhất, KSV được Viện trưởng Viện kiểm sát cùng cấp phân công phải có mặt tại phiên tòa xét xử sơ thẩm VAHC;
Thứ hai, trường hợp KSV bị thay đổi tại phiên tòa hoặc không thể tiếp tục tham gia phiên tòa xét xử, nhưng có KSV dự khuyết thì người này được tham gia phiên tòa xét xử tiếp vụ án nếu họ có mặt tại phiên tòa từ đầu
Tuy nhiên, Luật TTHC năm 2015 có một điểm sửa đổi so với quy định của Luật TTHC năm 2010 là trong trường hợp KSV được Viện trưởng Viện kiểm sát cùng cấp phân công vắng mặt tại phiên tòa thì Hội đồng xét xử vẫn tiến hành xét xử thay vì phải hoãn phiên tòa như quy định trước đây Quy định này cũng vấp phải nhiều ý kiến tranh luận, cho rằng việc quy định như vật làm cho vị trí của KSV trở nên mờ nhạt hay không đảm bảo chất lượng xét xử phiên tòa sơ thẩm Tuy nhiên có thể cho rằng, sở dĩ Luật TTHC năm 2015 có sự sửa đổi này xuất phát từ lý do ưu tiên nhằm bảo đảm việc giải quyết VAHC được xét xử kịp thời nhằm bảo đảm đúng thời hạn tố tụng đã được quy định, hơn nữa hoạt động kiểm sát của KSV bên cạnh việc có mặt tại phiên tòa vẫn có thể được thực hiện thông qua kiểm sát bản án, kháng nghị bản án của Tòa án có vi phạm pháp luật
Về sự có mặt của KSV tại phiên tòa phúc thẩm được Luật TTHC năm 2015 quy định tại Điều 224, cụ thể như sau:
“1 Kiểm sát viên được Viện trưởng Viện kiểm sát cùng cấp phân công có nhiệm vụ tham gia phiên tòa Hội đồng xét xử quyết định hoãn phiên tòa khi Kiểm sát viên vắng mặt trong trường hợp Viện kiểm sát có kháng nghị.
2 Trường hợp Kiểm sát viên vắng mặt hoặc không thể tiếp tục tham gia phiên tòa, nhưng có Kiểm sát viên dự khuyết tham gia phiên tòa từ đầu thì người này được thay thế Kiểm sát viên vắng mặt tham gia phiên tòa xét xử vụ án.”
So với Luật TTHC 2010, Luật TTHC năm 2015 cũng có những điểm giống như quy định KSV được phân công phải có nhiệm vụ tham gia phiên tòa phúc thẩm, trường hợp KSV vắng mặt hoặc không thể tiếp tục tham gia phiên tòa, nhưng có KSV dự khuyết tham gia phiên tòa từ đầu thì người này được thay thế KSV vắng mặt tham gia phiên tòa xét xử vụ án
Trang | 4
Trang 8Điều 194 Luật TTHC năm 2010 trước đây quy định trong trường hợp KSV vắng mặt nếu không có KSV dự khuyết tham dự phiên tòa ngay từ đầu thay thế thì bắt buộc phải hoãn phiên tòa, trong khi đó theo Luật TTHC năm 2015 trong trường hợp KSV vắng mặt thì Hội đồng xét xử quyết định hoãn phiên tòa khi KSV vắng mặt trong trường hợp Viện kiểm sát có kháng nghị Với quy định trên
có thể hiểu, trong những vụ án mà Viện kiểm sát kháng nghị bản án sơ thẩm của Tòa án, sự có mặt của KSV là rất quan trọng trong việc trình bày nội dung kháng nghị và các căn cứ của việc kháng nghị cũng như kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết VAHC trong giai đoạn phúc thẩm Tuy nhiên, nếu KSV vắng mặt khi mà VAHC phát sinh do chỉ có sự kháng cáo của đương sự mà không phải là kháng nghị của Viện kiểm sát thì trong trường hợp này vẫn tiến hành xét xử bình thường mà không cần phải hoãn phiên tòa để kịp thời giải quyết vụ án
2 Phát biểu quan điểm của VKSND tại phiên tòa
So với quy định của Luật TTHC năm 2010, quy định của Luật TTHC năm
2015 về phát biểu của KSV tại phiên tòa xét xử sơ thẩm VAHC có sự sửa đổi quan trọng Theo Điều 190 Luật TTHC năm 2015 quy định:
“Sau khi những người tham gia tố tụng tranh luận và đối đáp xong, Kiểm sát viên phát biểu ý kiến về việc tuân theo pháp luật tố tụng của Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thư ký phiên tòa và của người tham gia tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án, kể từ khi thụ lý cho đến trước thời điểm Hội đồng xét xử nghị
án và phát biểu ý kiến về việc giải quyết vụ án.”
Như vậy, theo quy định của Luật TTHC năm 2015, việc phát biểu của KSV
đã được sửa đổi theo hướng cho phép KSV bổ sung thêm quyền phát biểu ý kiến
về việc giải quyết vụ án Trong quá trình xây dựng Luật TTHC 2015, có ý kiến cho rằng nên giữ nguyên việc KSV phát biểu ý kiến về việc tuân theo pháp luật
tố tụng của Thẩm phán, Hội đồng xét xử, người tham gia tố tụng hành chính trong quá trình giải quyết vụ án như trước đây Tuy nhiên, nếu coi VKSND là cơ quan tiến hành tố tụng thì cần khẳng định KSVđược quyền phát biểu ý kiến về
Trang | 5
Trang 9việc tuân theo pháp luật (cả về pháp luật nội dung và pháp luật tố tụng) trong quá trình giải quyết vụ án Bởi lẽ:
Thứ nhất, quy định này thống nhất với thẩm quyền chung của VKSND khi
kiểm sát việc giải quyết VAHC được quy định tại Điều 27 Luật Tổ chức VKSND 2014 Nếu chỉ cho phép Kiểm sát viên phát biểu về việc tuân theo pháp luật tố tụng thì vô hình chung sẽ thu hẹp phạm vi kiểm sát của VKSND trong tố tụng hành chính
Thứ hai, thực tiễn công tác kiểm sát xét xử VAHC cho thấy, để tham gia
phiên tòa, KSV phải nghiên cứu hồ sơ, theo dõi chặt chẽ toàn bộ quá trình giải quyết vụ án nên có thể nắm rõ những vấn đề như: tính hợp pháp, tính liên quan, tính có căn cứ của tài liệu, chứng cứ trong hồ sơ vụ án; có sự mâu thuẫn trong nội dung các tài liệu, chứng cứ hay không; việc thực hiện quyền của các đương
sự trong quan hệ hành chính dẫn đến tranh chấp Nếu KSV được phát biểu về những vấn đề này ngay tại phiên tòa thì sẽ là cơ sở để Hội đồng xét xử có thể kịp thời khắc phục vi phạm hoặc xem xét, cân nhắc để ra bản án, quyết định đúng pháp luật, hạn chế việc kháng cáo, kháng nghị
Như vậy, khi tham gia phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án dân sự, Kiểm sát viên không chỉ phát biểu về việc chấp hành pháp luật tố tụng của thẩm phán, hội đồng xét xử và những người tham gia tố tụng như trước đây mà còn phát biểu ý kiến về việc giải quyết vụ án Quy định mới này là hoàn toàn hợp lý Để thực hiện tốt quy định mới về nội dung phát biểu của Kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm, Kiểm sát viên cần nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án, theo dõi, nắm bắt kịp thời diễn biến hoạt động tranh tụng tại phiên tòa, đánh giá chứng cứ một cách khách quan, toàn diện và áp dụng chính xác căn cứ pháp luật
Phát biểu của KSV phải đáp ứng các nội dung cụ thể như: phải phân tích đánh giá các yêu cầu khởi kiện của người khởi kiện, quyết định hành chính, hành vi hành chính bị kiện có căn cứ pháp luật hay không; nguyên nhân dẫn đến việc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước có hành vi hành chính, quyết định hành chính trái pháp luật; yêu cầu Hội đồng xét xử báo cáo Chánh án cấp có thẩm quyền kiến nghị với cơ quan, người có thẩm quyền sửa
Trang | 6
Trang 10đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ văn bản quy phạm pháp luật trái với Hiến pháp, luật, văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên; nêu rõ cách thức giải quyết vụ án…
Hiện nay, có quan điểm cho rằng Kiểm sát viên phải phát biểu về những vấn
đề Hội đồng xét xử sẽ quyết định khi nghị án quy định tại Khoản 3, Điều 191 Luật TTHC 2015 Vấn đề này cũng đang được VKSND nghiên cứu để quy định tại Thông tư liên tịch mới trong thời gian tới
Bên cạnh điểm mới như trên, Luật TTHC năm 2015 còn bổ sung thêm quy
định: “Ngay sau khi kết thúc phiên tòa, Kiểm sát viên phải gửi văn bản phát
biểu ý kiến cho Tòa án để lưu vào hồ sơ vụ án” nhằm đảm bảo việc hoàn tất hồ
sơ vụ việc theo đúng quy định của pháp luật
Trong phiên tòa phúc thẩm, Bên cạnh việc trình bày nội dung kháng nghị và các căn cứ của việc kháng nghị, Luật TTHC năm 2015 cũng có sự kế thừa nhất
định khi quy định “Sau khi những người tham gia tố tụng phát biểu tranh luận
và đối đáp xong, Kiểm sát viên phát biểu ý kiến của Viện kiểm sát về việc tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết VAHC ở giai đoạn phúc thẩm” của
Luật TTHC 2011 Tương tự như quy định ở cấp xét xử sơ thẩm, Luật TTHC
năm 2015 cũng bổ sung thêm quy định về việc KSV phải gửi văn bản phát biểu
ý kiến cho Tòa án để lưu vào hồ sơ vụ án ngay sau khi kết thúc phiên tòa phúc thẩm
KẾT LUẬN
Luật TTHC năm 2015 đã kế thừa những ưu điểm và quy định cơ bản về vai trò của VKSND trong hoạt động tố tụng hành chính của Luật TTHC năm 2010 đồng thời có những sửa đổi, bổ sung nhiều quy định mới Có thể nói, đây là những sửa đổi, bổ sung quan trọng giúp VKSND thực hiện tốt nhiệm vụ của mình trong hoạt động tố tụng hành chính được quy định tại Điều 22 Luật TTHC
năm 2015 “Viện kiểm sát có nhiệm vụ bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con
người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất”.
Trang | 7