Trong hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành, Bộ luật tố tụng dân sự với những nguyên tắc cơ bản trong hoạt động tố tụng như: trình tự, thủ tục khởi kiện, xét xử, sự tham gia tố tụng dân sự của các chủ thể được quy định đều nhằm mục đích giải quyết các vụ việc dân sự được chính xác, công bằng và đúng pháp luật. Tuy nhiên trong thực tiễn, hoạt động xét xử có thể không tránh khỏi những sai sót khiến cho những phán quyết của Tòa án không đúng với sự thật khách quan hoặc trái pháp luật. Những sai sót này có thể xuất phát từ yếu tố chủ quan hoặc yếu tố khách quan nên dẫn đến việc có những bản án, quyết định của Tòa án đã trải qua hai cấp xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, trải qua thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm, thậm chí qua nhiều vòng xét xử lặp đi lặp lại mà vẫn không đúng pháp luật. Do đó để khắc phục và sửa chữa những sai lầm, thiếu sót nhằm đảm bảo tính pháp chế XHCN trong công tác xét xử của tòa án cũng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự thì cần có một thủ tục đặc biệt để khắc phục những quyết định sai lầm của Tòa án các cấp, thậm chí cả HĐTPTANDTC. Bài viết sau đây sẽ tập trung tìm hiểu một thủ tục như vậy trong BLTTDS 2015 đó là Thủ tục đặc biệt xét lại bản án của HĐTPTANDTC.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI
KHOA PLDS & KSDS
BÀI TẬP LỚN HỌC KỲ
MÔN LUẬT TỐ TỤNG DẤN SỰ
Đề tài 17
Tên sinh viên: Đoàn Thái Phong
Mã số sinh viên: 1453801010189
Trang 2MỘT SỐ VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ THỦ TỤC ĐẶC BIỆT XEM XÉT LẠI QUYẾT ĐỊNH CỦA HỘI ĐỒNG THẨM PHÁN TÒA
ÁN NHÂN DÂN TỐI CAO TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
Trang 3CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
BLTTDS – Bộ luật tố tụng dân sự HĐTPTANDTC – Hội đồng thẩm phán tòa án nhân dân tối cao
TAND – Tòa án nhân dân TANDTC – Tòa án nhân dân tối cao VKSNDTC – Viện kiểm sát nhân dân tối cao
Trang 4MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 1
I – MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC ĐẶC BIỆT XEM XÉT LẠI QUYẾT ĐỊNH CỦA HĐTPTANDTC 1
1 Khái niệm thủ tục tục đặc biệt xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC: 1
2 Cơ sở của thủ tục đặc biệt xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC:.2 3 Ý nghĩa của thủ tục đặc biệt xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC: 4 II – QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TTDS VỀ THỦ TỤC ĐẶC BIỆT XEM XÉT LẠI QUYẾT ĐỊNH CỦA HĐTPTANDTC 5
1 Điều kiện xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC: 5
2 Thẩm quyền xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC: 6
3 Thủ tục xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC: 7
KẾT LUẬN 12
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
Trang 5LỜI MỞ ĐẦU
Trong hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành, Bộ luật tố tụng dân sự với những nguyên tắc cơ bản trong hoạt động tố tụng như: trình tự, thủ tục khởi kiện, xét xử, sự tham gia tố tụng dân sự của các chủ thể được quy định đều nhằm mục đích giải quyết các vụ việc dân sự được chính xác, công bằng và đúng pháp luật Tuy nhiên trong thực tiễn, hoạt động xét xử có thể không tránh khỏi những sai sót khiến cho những phán quyết của Tòa án không đúng với sự thật khách quan hoặc trái pháp luật Những sai sót này có thể xuất phát từ yếu tố chủ quan hoặc yếu tố khách quan nên dẫn đến việc có những bản án, quyết định của Tòa án đã trải qua hai cấp xét xử sơ thẩm, phúc thẩm, trải qua thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm, thậm chí qua nhiều vòng xét xử lặp đi lặp lại mà vẫn không đúng pháp luật Do đó để khắc phục và sửa chữa những sai lầm, thiếu sót nhằm đảm bảo tính pháp chế XHCN trong công tác xét xử của tòa án cũng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự thì cần có một thủ tục đặc biệt để khắc phục những quyết định sai lầm của Tòa án các cấp, thậm chí cả HĐTPTANDTC Bài viết sau đây sẽ tập trung tìm hiểu một thủ tục như vậy
trong BLTTDS 2015 đó là Thủ tục đặc biệt xét lại bản án của HĐTPTANDTC
NỘI DUNG
I – MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC ĐẶC BIỆT XEM XÉT LẠI QUYẾT ĐỊNH CỦA HĐTPTANDTC
1 Khái niệm thủ tục tục đặc biệt xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC:
Theo pháp luật tố tụng dân sự của Việt Nam, một vụ án dân sự chỉ được xét xử qua 2 lần: sơ thẩm và phúc thẩm Bản án phúc thẩm sẽ là chung thẩm, có hiệu lực pháp luật và giá trị thi hành ngay, kết thúc vụ kiện để chuyên qua giai đoạn thi hành án
Trang 6Tuy nhiên, chính vì e ngại rằng nhiều khi dù đã xử qua 2 lần nhưng bản án chung thẩm vẫn có thể bị sai, gây oan ức, tạo ra bất công xã hội … nên tại BLTTDS có qui định về một thủ tục gọi là “thủ tục xem xét lại bản án đã có hiệu lực pháp luật” hay chính là thủ tục “giám đốc thẩm, tái thẩm”
Năm 2011, Quốc Hội đã thông qua Luật sửa đổi bổ sung một số điều của BLTTDS Trong luật sửa đổi này, Quốc Hội đã đưa hẳn một chương mới vào luật (Chương XIXa) với tên gọi là “Thủ tục đặc biệt xem xét lại quyết định của Hội đồng thẩm phán TAND tối cao” Một cách chung nhất, thủ tục “đặc biệt” này chính là sự đề nghị của các cơ quan có thẩm quyền đối với HĐTPTANDTC xem xét lại các quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm như nói trên của các thẩm phán TANDTC khi có căn cứ xác định quyết định của HĐTPTANDTC có vi phạm pháp luật nghiêm trọng hoặc phát hiện tình tiết quan trọng mới có thể làm thay đổi cơ bản nội dung quyết định mà HĐTPTANDTC, đương sự đã không thể biết được khi ra quyết định đó
2 Cơ sở của thủ tục đặc biệt xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC:
Dựa trên tính chất của các căn cứ xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, các nhà lập pháp Việt Nam đã phân hoá các căn cứ này thành hai loại, trên cơ sở đó thiết lập hai thủ tục xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật tương ứng là thủ tục giám đốc thẩm và thủ tục tái thẩm Tuy nhiên, Thực tiễn công tác của TAND tối cao cũng đã phát hiện một số quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của HĐTPTANDTC có sai lầm nghiêm trọng nhưng pháp luật tố tụng dân sự 2004 không có một điều luật nào quy định về vấn đề xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC Khiến cho quyền và lợi ích của đương sự vẫn chưa được đảm bảo, dư luận xã hội bức xúc, khiếu nại gay gắt, kéo dài Vì vậy BLTTDS sửa đổi, bổ sung năm 2011 đã khắc phục tình trạng đó bằng việc quy định một chương mới – chương XIXa quy định về thủ tục đặc biệt xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC Những quy định này đã phát hiện và khắc phục kịp thời những trường hợp quyết định của HĐTPTANDTC có vi phạm pháp luật nghiêm trọng hoặc phát hiện tình tiết quan trọng mới có thể làm thay đổi cơ bản
Trang | 2
Trang 7nội dung quyết định mà HĐTPTANDTC, đương sự không biết được khi ra quyết định đó
Cho đến khi xây dựng dự thảo BLTTDS 2015 mới đây, vấn đề về thủ tục đặc biệt được đưa ra xem xét với một số ý kiến đề nghị không nên quy định về thủ tục đặc biệt xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC Theo đó, Căn cứ vào
Khoản 4 Điều 22 Luật tổ chức TAND 2014 khẳng định: “Quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của HĐTPTANDTC là quyết định cao nhất, không bị kháng nghị” Luật Tổ chức TAND năm 2014 quy định quyết định giám đốc thẩm, tái
thẩm của HĐTPTANDTC là quyết định cao nhất, không bị kháng nghị chính là
để cụ thể hóa quy định tại Khoản 1 Điều 104 của Hiến pháp năm 2013 về việc
“TANDTC là cơ quan xét xử cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam”.
Theo nguyên tắc bảo đảm chế độ xét xử sơ thẩm, phúc thẩm (nguyên tắc hai cấp xét xử), một vụ việc chỉ được giải quyết qua hai cấp sơ thẩm và phúc thẩm Việc quy định cơ chế xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC vô hình chung đã thiết lập thêm một thủ tục đặc biệt nữa nhằm cho phép HĐTPTANDTC có thể xét lại chính quyết định của mình Mặc dù về căn bản thì thủ tục đặc biệt này vẫn dựa trên các căn cứ xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật giống như thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm Hậu quả pháp lý của việc ra quyết định của HĐTPTANDTC là vụ án có thể sẽ tiếp tục bị đưa ra xem xét, giải quyết ở cấp dưới, thậm chí xét xử lại ở cấp sơ thẩm Điều này khiến cho việc xét xử không có điểm dừng, quá trình xét xử lặp đi lặp lại, khiến cho các bên trong quan hệ tố tụng mệt mỏi, gây tốn kém chi phí cho cả Nhà nước và người dân, tạo sự quá tải của toà án và sự chậm trễ trong thực thi công lý
Hơn nữa, Thông thường các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, nhất
là ở cấp xét xử cao nhất được coi là biểu tượng công lý của các quốc gia Việc cho phép xem xét lại các quyết định của HĐTPTANDTC – cơ quan xét xử cao nhất của đất nước, sẽ khiến niềm tin vào công lý bị suy giảm, sự tôn nghiêm của pháp luật, uy tín của hệ thống tòa án cũng bị ảnh hưởng
Trang 8Tuy nhiên, Cần chú ý rằng “Thủ tục đặc biệt” được tiến hành không phải dựa trên kháng nghị mà căn cứ vào yêu cầu của Ủy ban thường vụ Quốc hội, Kiến nghị của Ủy ban tư pháp của Quốc hội, Kiến nghị của Viện trưởng VKSNDTC hoặc Đề nghị của Chánh án TANDTC Việc xét lại quyết định của HĐTPTANDTC là một cơ chế đặc biệt nhằm khắc phục thiếu sót, bất cập trong quy định của pháp luật tố tụng dân sự đối với trường hợp qua giám sát của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, cũng như giải quyết khiếu nại của TANDTC mà có căn cứ khẳng định Quyết định của HĐTP TANDTC có vi phạm pháp luật nghiêm trọng Việc quy định cơ chế này cho phép HĐTP TANDTC tự xem xét lại quyết định của mình, không trái với quy định của Hiến pháp và Luật Tổ chức TAND năm 2014, nhằm khắc phục những sai lầm, vi phạm pháp luật trong việc giải quyết các vụ án, bảo vệ công lý, quyền con người, quyền cơ bản của công dân
Vì vậy mà Về vấn đề này, TANDTC vẫn đề nghị BLTTDS 2015 tiếp thu theo hướng giữ nguyên quy định của BLTTDS sửa đổi, bổ sung năm 2011 về thủ tục đặc biệt xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC
3. Ý nghĩa của thủ tục đặc biệt xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC:
Pháp luật Việt Nam thừa nhận nguyên tắc 2 cấp xét xử gồm sơ thẩm và phúc thẩm, trong khi đó, thủ tục giám đốc thẩm và tái thẩm là thủ tục đặc biệt của tố tụng dân sự xét lại bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật có sai lầm, vi phạm pháp luật trong quá trình giải quyết vụ án Tuy nhiên, trường hợp quyết định trong các thủ tục này vẫn có sai lầm nghiêm trọng thì thủ tục đặc biệt xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC có ý nghĩa rất quan trọng Thủ tục đặc biệt này một lần nữa đảm bảo được quyền và lợi ích hơp pháp của công dân, tức là mở rộng thêm cơ hội kêu oan cho người dân nếu có vi phạm trong thủ tục của các quá trình xét xử trước
Là 1 thủ tục đặc biệt để Hội đồng thẩm phán TANDTC đc tự mình xem xét lại quyết định giám đốc thẩm có sai lầm nghiêm trọng Vì thực tiễn cho thấy có một số vụ án sau khi xét xử giám đốc thẩm lại phát hiện có sai lầm nghiêm
Trang | 4
Trang 9trọng, gây bức xúc vì quyền lợi của các đương sự vì quyền lợi của họ bị thiệt hại nhưng không đc giải quyết lại
Thủ tục đặc biệt thể hiện tinh thần trách nhiệm của các cơ quan xét xử trong việc bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của các đương sự; nâng cao uy tín của cơ quan xét xử trong việc xét xử Do đó, góp phần tạo nên một nền pháp chế xã hội chủ nghĩa công bằng, bền vững hơn
II – QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TTDS VỀ THỦ TỤC ĐẶC BIỆT XEM XÉT LẠI QUYẾT ĐỊNH CỦA HĐTPTANDTC
1 Điều kiện xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC:
Điều kiện để tiến hành thủ tục xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC hiện nay được quy định tại Điều 358 BLTTDS 2015 Theo quy định tại điều luật này thì quyết định của HĐTPTANDTC chỉ có thể được xem xét lại khi thỏa mãn đồng thời các điều kiện sau:
- Thứ nhất, có vi phạm pháp luật nghiêm trọng hoặc phát hiện tình tiết quan
trọng mới có thể làm thay đổi cơ bản nội dung quyết định mà HĐTPTANDTC, đương sự đã không thể biết được khi ra quyết định đó
Giống như căn cứ kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, thủ tục xét lại
quyết định của HĐTPTANDTC cũng đòi hỏi có sự Vi phạm pháp luật nghiêm trọng Vi phạm pháp luật nghiêm trọng ở đây có thể là vi phạm nghiêm trọng
thủ tục tố tụng làm cho đương sự không thực hiện được quyền, nghĩa vụ tố tụng của mình, dẫn đến quyền, lợi ích hợp pháp của họ không được bảo vệ theo đúng quy định của pháp luật (điểm b, khoản 1, Điều 326) Ví dụ như không tiến hành hòa giải đối với các vụ án dân sự bắt buộc phải hòa giải hoặc tiến hành hòa giải đối với các vụ án dân sự không được hòa giải; Xét xử sai thẩm quyền như Tòa
án cấp huyện xét xử vụ án có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án cấp tỉnh; nội dung quyết đinh của bản án mâu thuẫn với biên bản nghị án hoặc vs biên bản phiên tòa… Hoặc có thể là sai lầm trong việc áp dụng pháp luật dẫn đến việc ra bản án, quyết định không đúng, gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, xâm phạm đến lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà
Trang 10nước, quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba (điểm c, khoản 1, Điều 326) Ví
dụ như áp dụng ko đúng Điều khoản, giải thích ko đúng nội dung quy định của điều luật dẫn đến việc xét xử ko đúng…
Phát hiện tình tiết quan trọng mới có thể làm thay đổi cơ bản nội dung quyết định mà HĐTPTANDTC, đương sự đã không thể biết được khi ra quyết định đó.Ví dụ như bản án đã chia di sản thừa kế theo pháp luật nhưng sau đó phát hiện nguyên đơn đã giấu di chúc của người để lại di sản Đây cũng là căn cứ giống như căn cứ để kháng nghị tái thẩm được quy định tại khoản 1 Điều 352 BLTTDS 2015
- Thứ hai, khi có “Yêu cầu” của Ủy ban thường vụ Quốc hội, “Kiến nghị”
của Ủy ban tư pháp của Quốc hội, “Kiến nghị” của Viện trưởng VKSNDTC hoặc “Đề nghị” của Chánh án TANDTC
Đối với yêu cầu của Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chánh án TANDTC có trách nhiệm báo cáo HĐTPTANDTC để xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC Đối với Kiến nghị của Ủy ban tư pháp của Quốc hội hoặc kiến nghị của Viện trưởng VKSNDTC hoặc Chánh án TANDTC phát hiện vi phạm, tình tiết mới thì Chánh án TANDTC có trách nhiệm báo cáo HĐTPTANDTC xem xét kiến nghị, đề nghị đó Như vậy, theo BLTTDS hiện hành thì việc xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC theo thủ tục đặc biệt không phải dựa trên kháng nghị của Chánh án TANDTC và Viện trưởng VKSNDTC
2 Thẩm quyền xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC:
Như đã phân tích ở trên, Việc xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC được thực hiện dựa trên yêu cầu, đề nghị, kiến nghị của các cơ quan có thẩm quyền thay vì dựa trên kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm Về thẩm quyền yêu cầu, đề nghị, kiến nghị xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC thì cụ thể:
- Đối với yêu cầu: do Ủy ban thường vụ QH
- Đối với kiến nghị: do Ủy ban tư pháp Quốc hội hoặc Viện trưởng
VKSNDTC
- Đối với đề nghị: do Chánh án TANDTC
Trang | 6
Trang 11Dựa trên những căn cứ yêu cầu, kiến nghị hoặc đề nghị trên mà Thẩm quyền trực tiếp tiến hành xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC thuộc về chính HĐTPTANDTC Việc quy định thẩm quyền này đảm bảo HĐTPTANDTC có thể kịp thời khắc phục những sai phạm nghiêm trọng của mình, rút ra được những kinh nghiệm nhằm cải thiện chất lượng xét xử, nâng cao năng lực trách nhiệm của đội ngũ thẩm phán TANDTC, phù hợp với quy định của Hiến pháp và Luật tổ chức TAND 2014
3 Thủ tục xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC:
a) Gửi văn bản, hồ sơ vụ án, thông báo liên quan đến thủ tục xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC:
Theo quy định tại khoản 1, Điều 359, BLTTDS 2015 thì sau khi nhận được yêu cầu của Ủy ban thường vụ Quốc hội, kiến nghị của Ủy ban tư pháp của Quốc hội hoặc sau khi Chánh án TANDTC có văn bản đề nghị xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC, TANDTC có trách nhiệm gửi cho VKSNDTC bản sao văn bản yêu cầu, kiến nghị hoặc đề nghị đó kèm theo hồ sơ vụ án Quy định này nhằm đảm bảo VKSNDTC thực hiện nhiệm vụ kiểm sát việc tuân theo pháp luật của mình, đồng thời có thời gian nghiên cứu và chuẩn bị ý kiến phát biểu khi tham gia phiên họp xem xét kiến nghị, đề nghị, yêu cầu Ngoài ra khoản 1 còn quy định trong thời hạn là 15 ngày, kể từ ngày nhận được hồ sơ vụ án, VKSNDTC phải trả lại đầy đủ hồ sơ vụ án đó cho TANDTC
b) Phiên họp của HĐTPTANDTC xem xét kiến nghị của Ủy ban tư pháp của Quốc hội, Viện trưởng VKSNDTC, đề nghị của Chánh án TANDTC:
Riêng đối với Kiến nghị của Ủy ban tư pháp của Quốc hội, kiến nghị của Viện trưởng VKSNDTC và văn bản đề nghị của Chánh án TANDTC xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC, BLTTDS 2015 có quy định về việc phải mở phiên họp xem xét đối với các kiến nghị, đề nghị này trước khi tiến hành mở phiên họp xem xét lại quyết định của HĐTPTANDTC Cụ thể:
- Về thời hạn mở phiên họp và thông báo mở phiên họp:
khoản 2 Điều 359 quy định trong thời hạn là 1 tháng, kể từ ngày nhận được kiến nghị của Ủy ban tư pháp của Quốc hội, kiến nghị của Viện trưởng