Phân tích phương pháp hồi quy tương quan trong thống kê tư pháp hình sự

Thống kê học ra đời, phát triển từ nhu cầu thực tiễn của xã hội và là một trong những môn khoa học xã hội có tính lịch sử lâu dài nhất. Kể từ khi ra đời, thống kê ngày càng đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội. Thông qua việc phát hiện, phản ánh những quy luật về mặt lượng của hiện tượng, các con số thống kê giúp cho việc kiểm tra, giám sát, đánh giá các chương trình, kế hoạch và định hướng sự phát triển kinh tế - xã hội trong tương lai. Do vai trò quan trọng của thống kê nên V.I.Lê – nin đã khẳng định rằng : “Thống kê kinh tế - xã hội là một trong những công cụ mạnh mẽ nhất để nhận thức xã hội”. Trong lĩnh vực tư pháp, thống kê tư pháp hình sự một lần nữa khẳng định vai trò quan trọng của mình với tư cách là một công cụ hữu hiệu cung cấp các thông tin thống kê trung thực, khách quan, chính xác, đầy đủ, kịp thời phục vụ các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan thi hành án trong việc phân tích, đánh giá những hoạt động thuộc lĩnh vực tư pháp hình sự cũng như đánh giá tình hình tội phạm. Để phục vụ các cơ quan đánh giá, dự báo tình hình tội phạm, không thể thiếu sự hỗ trợ của các phương pháp phân tích tình hình tội phạm. Trong đó “Phương pháp hồi quy tương quan” là một phương pháp được ứng dụng hiệu quả trong thống kê tư pháp hình sự nhằm đánh giá các yếu tố tác động đến tình hình tội phạm và đưa ra những dự báo sát nhất về mối quan hệ tác động này. Bài viết dưới đây xin phép đi sâu tìm hiểu về “Phương pháp hồi quy tương quan” và sự ứng dụng của nó trong thống kê tư pháp hình sự.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIỂM SÁT HÀ NỘI KHOA TỘI PHẠM HỌC & ĐIỀU TRA TỘI PHẠM

BÀI TẬP LỚN HỌC KỲ

MÔN THỐNG KÊ TƯ PHÁP HÌNH SỰ

Đề 8: Phân tích phương pháp hồi quy tương quan trong thống kê tư pháp hình sự

Tên sinh viên: Đoàn Thái Phong

Mã số sinh viên: 1453801010189

Hà Nội, tháng 8, năm 2018

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU

Thống kê học ra đời, phát triển từ nhu cầu thực tiễn của xã hội và là một trong những môn khoa học xã hội có tính lịch sử lâu dài nhất Kể từ khi ra đời, thống kê ngày càng đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội Thông qua việc phát hiện, phản ánh những quy luật về mặt lượng của hiện tượng, các con

số thống kê giúp cho việc kiểm tra, giám sát, đánh giá các chương trình, kế hoạch và định hướng sự phát triển kinh tế - xã hội trong tương lai Do vai trò quan trọng của thống kê nên V.I.Lê – nin đã khẳng định rằng : “Thống kê kinh tế

- xã hội là một trong những công cụ mạnh mẽ nhất để nhận thức xã hội”

Trong lĩnh vực tư pháp, thống kê tư pháp hình sự một lần nữa khẳng định vai trò quan trọng của mình với tư cách là một công cụ hữu hiệu cung cấp các thông tin thống kê trung thực, khách quan, chính xác, đầy đủ, kịp thời phục vụ các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan thi hành án trong việc phân tích, đánh giá những hoạt động thuộc lĩnh vực tư pháp hình sự cũng như đánh giá tình hình tội phạm Để phục vụ các cơ quan đánh giá, dự báo tình hình tội phạm, không thể thiếu sự hỗ trợ của các phương pháp phân tích tình hình tội phạm Trong đó

“Phương pháp hồi quy tương quan” là một phương pháp được ứng dụng hiệu quả trong thống kê tư pháp hình sự nhằm đánh giá các yếu tố tác động đến tình hình tội phạm và đưa ra những dự báo sát nhất về mối quan hệ tác động này Bài viết dưới đây xin phép đi sâu tìm hiểu về “Phương pháp hồi quy tương quan” và

sự ứng dụng của nó trong thống kê tư pháp hình sự

NỘI DUNG

1. Khái niệm hồi quy – tương quan

Hồi quy - tương quan là phương pháp phân tích dựa trên mối liên hệ phụ thuộc của một biến kết quả (biến phụ thuộc) vào một hay nhiều biến nguyên nhân (biến độc lập)

2. Liên hệ hàm số và liên hệ tương quan

Trang | 3

Các hiện tượng tồn tại trong mối liên hệ phụ thuộc lẫn nhau Phương pháp phân tích hồi quy và tương quan là một trong những phương pháp thường được

sử dụng để nghiên cứu mối liên hệ phụ thuộc đó Khi nghiên cứu mối liên hệ phụ thuộc, nếu xét theo mức độ chặt chẽ của mối liên hệ, có thể phân thành hai loại: liên hệ hàm số và liên hệ tương quan

• Liên hệ hàm số:

Là mối liên hệ hoàn toàn chặt chẽ giữa các tiêu thức, tức là khi hiện tượng này thay đổi thì hoàn toàn quyết định sự thay đổi của hiện tượng có liên quan theo một tỷ lệ xác định

Liên hệ hàm số được viết dưới dạng y = f(x)

Liên hệ hàm số không những được biểu hiện ở tổng thể mà còn được biểu hiện trên từng đơn vị cá biệt

Liên hệ hàm số thường gặp khi nghiên cứu các hiện tượng tự nhiên như Vật

lý, Toán học…như mối liên hệ giữa bán kính và diện tích hình tròn, ta có công thức sau: S = πR2

• Liên hệ tương quan:

Liên hệ tương quan là mối liên hệ không hoàn toàn chặt chẽ giữa tiêu thức nguyên nhân và tiêu thức kết quả, tức là Cứ mỗi giá trị của tiêu thức nguyên nhân sẽ có nhiều giá trị tương ứng của tiêu thức kết quả

Ví dụ: mối liên hệ giữa số lượng sản phẩm và giá thành đơn vị sản phẩm Không phải khi khối lượng sản phẩm tăng lên thì giá thành đơn vị sản phẩm sẽ giảm theo một lượng tương ứng Cũng như mối liên hệ giữa số lượng phân bón

và năng suất cây trồng, mối liên hệ giữa vốn đầu tư và kết quả sản xuất…

Các mối liên hệ này là các mối liên hệ không hoàn toàn chặt chẽ, không được biểu hiện một cách rõ ràng trên từng đơn vị cá biệt Do đó để phản ánh mối liên

hệ tương quan thì phải nghiên cứu hiện tượng số lớn, tức là thu thập tài liệu về tiêu thức nguyên nhân và tiêu thức kết quả của nhiều đơn vị Liên hệ tương quan thường gặp khi nghiên cứu các hiện tượng kinh tế - xã hội

Ví dụ: Mối liên hệ giữa tuổi nghề và năng suất lao động Tuổi nghề có ảnh hưởng đến năng suất lao động nhưng năng suất lao động không chỉ chịu ảnh

hưởng của tuổi nghề mà còn chịu ảnh huởng của các nhân tố khác như tay nghề, bậc thợ

3. Ý nghĩa phân tích hồi quy và tương quan

Phương pháp phân tích hồi quy và tương quan là phương pháp thường được sử dụng trong thống kê để nghiên cứu mối liên hệ giữa các hiện tượng, như mối liên hệ giữa các yếu tố đầu vào của quá trình sảnh xuất với kết quả sản xuất, mối liên hệ giữa thu nhập và tiêu dùng, mối liên hệ giữa phát triển kinh tế – xã hội… Trong thống kê tư pháp hình sự Phương pháp hồi quy tương quan được sử dụng để đánh giá mối quan hệ tương tác giữa các yếu tó có tác động đến tình hình tội phạm như thất nghiệp, thất học, số trẻ em hư hỏng, số người sống trong các gia đình có người thân phạm pháp…

Hiện tượng tội phạm cũng như nhiều hiện tượng xã hội khác luôn chịu tác động của nhiều yếu tố Có những yếu tố có tác động lớn đến tình hình tội phạm, nhưng cũng có những yếu tố chỉ có những tác động nhất định, không đáng kể đến tình hình tội phạm Thông qua phương pháp hồi quy tương quan, người nghiên cứu hoàn toàn có thể đánh giá được tính chất của các mỗi quan hệ tương tác này và đưa ra được các dự báo khoa học về xu hướng của các mối quan hệ tương tác, làm tiền đề trong xây dựng các kế hoạch phòng chống tội phạm

4. Nhiệm vụ của phương pháp hồi quy – tương quan

Phương pháp hồi quy – tương quan giải quyết hai nhiệm vụ chủ yếu sau:

- Xây dựng phương trình hồi quy và giải thích ý nghĩa các tham số trong phương trình hồi quy

- Đánh giá mức độ chặt chẽ của mối liên hệ tương quan thông qua hệ số tương quan (tuyến tính) và tỷ số tương quan (phi tuyến)

5. Phương pháp hồi quy - tương quan tuyến tính đơn

Để nhận thức được phương pháp hồi quy tương quan tuyến tính được ứng dụng như thế nào trong thống kê tư pháp hình sự, thông qua phân tích ví dụ về mối quan hệ tác động của tình trạng thất học với tình hình tội phạm, ta sẽ làm rõ vấn đề này

Dưới đây là bảng thống kê về số người thất học và số người thất học phạm tội tại địa phương A trong giai đoạn 2010 – 2015:

Trang | 5

Năm Số người thất học (x) Số người thất học phạm tội (y)

Việc xác định mối quan hệ tương tác giữa tình trạng thất học và tình hình thất nghiệp phạm tội được đánh giá thông qua phương trình hồi quy tương quan tuyến tính giữa hai tiêu thức này

Trước khi đi vào xây dựng phương trình hồi quy, chúng ta hãy xem xét một

số khái niệm có liên quan

- Ðường hồi quy thực nghiệm: là đường được hình thành bởi các tài liệu

thực tế

- Ðường hồi quy lý thuyết: là đường điều chỉnh, bù trừ các chênh lệch

ngẫu nhiên, vạch ra xu hướng cơ bản của hiện tuợng

Mối quan hệ giữa tình trạng thất học và tình hình thất nghiệp phạm tội được thể hiện qua đồ thị sau:

Qua đồ thị trên, đường gấp khúc Y1 là đường hồi quy thực nghiệm, được hình thành bởi các số liệu thực tế, đường thẳng Y0 là đường hồi quy lý thuyết, điều chỉnh các chênh lệch và vạch ra xu hướng cơ bản của hiện tượng

Phương trình hồi quy là phương trình xác định vị trí của đường hồi quy lý

thuyết sao cho mô tả tốt nhất mối liên hệ thực tế

Phương trình hồi quy tuyến tính biểu diễn mối liên hệ giữa 2 tiêu thức số người thất học và số người thất học phạm tội có dạng: Y0 = a+ bX0

Trong đó:

X0 là giá trị tiêu thức gây ảnh hưởng (số người thất học)

Y0 là trị số điều chỉnh của tiêu thức chịu ảnh hưởng (số người thất học phạm tội) theo quan hệ với x

a là hệ số tự do (hệ số chặn), là điểm xuất phát của đường hồi quy lý thuyết, nêu lên ảnh hưởng của các nhân tố khác (tiêu thức nguyên nhân khác) ngoài x tới sự biến động của tiêu thức kết quả y

b là hệ số hồi quy nói lên ảnh hưởng trực tiếp của tiêu thức nguyên nhân x tới tiêu thức kết quả y Cụ thể, khi x tăng một đơn vị thì làm cho y thay đổi trung bình là b đơn vị

Giá trị b có thể âm, dương hay bằng 0, tùy thuộc vào mối liên hệ giữa x và y

Hệ số hồi quy b nêu lên chiều hướng của mối liên hệ Cụ thể: b > 0, mối liên hệ thuận; b1< 0, mối liên hệ nghịch

Các hệ số a và b ở phương trình hồi quy tuyến tính trên phải được xác định sao cho đường hồi quy lý thuyết mô tả tốt nhất mối liên hệ thực tế a và b được xác định bằng hệ phương trình:

Trong đó:

x là các giá trị của tiêu thức nguyên nhân (số người thất học)

y là các giá trị của tiêu thức kết quả (số người phạm tội do thất học)

Ta có bảng tính sau:

(x)

Số người thất học phạm tội (y)

Thay các giá trị trên vào hệ phương trình, ta có:

Giải hệ phương trình, ta được: a= 27,268, b = 0,105

Ta có phương trình hồi quy tương quan tuyến tính: Y0 = 27,268 + 0,105X0

Trang | 7

Đây là phương trình hồi quy tương quan tuyến tính phản ánh mối quan hệ tương tác giữa số người thất học và số người phạm tội

Ý nghĩa các hệ số trong phương trình hồi qui tuyến tính:

a = 27,268: nói lên ảnh hưởng của tất cả các tiêu thức nguyên nhân khác trong đó không có số người thất học tác động tới số người thất học phạm tội

b = 0,105: nói lên ảnh hưởng trực tiếp của số người thất học đến số người thất học phạm tội Cụ thể, khi số người thất học tăng lên 100 người thì số người thất học phạm tội tăng trung bình gân 11 người

Từ phương trình hồi quy tương quan tuyến tính Y0 = 27,268 + 0,105X0 , ta cũng có thể đưa ra những dự báo như: Nếu năm 2017, số người thất học của địa phương A là 1000 thì số người phạm tội do thất học sẽ vào khoảng:

Y0 = 27,268 + 0,105 x 1000 = 132,268 (người)

Như vậy, Nếu năm 2017, địa phương A có 1000 thất học thì trong đó có khoảng 132 người phạm tội do thất học

KẾT LUẬN

Phân tích hồi quy - tương quan thực chất là phương pháp phân tích mối liên

hệ phụ thuộc giữa hai tiêu thức với hai nhiệm vụ chủ yếu là xây dựng phương trình hồi quy biểu diễn mối liên hệ và đánh giá mức độ chặt chẽ của mối liên hệ Các hiện tượng trong đời sống xã hội luôn tồn tại trong mối liên hệ ràng buộc lẫn nhau, vì vậy mà ứng dụng của phương pháp hồi quy tương quan xuất hiện trong mọi mặt của trong khoa học thống kê nói chung và thống kê tư pháp hình

sự nói riêng Trong thống kê tư pháp, nó không chỉ giải quyết vấn đề đánh giá sự tương tác giữa các yếu tố ảnh hưởng đến hiện tượng tội phạm mà còn là công cụ

để đưa ra những dự báo mang tính khoa học phục vụ cho công tác đấu tranh phòng chống tội phạm

Bài viết trên đây là những kiến thức sơ lược nhất phần nào thể hiện được ứng dụng của phương pháp hồi quy tương quan trong thống kê tư pháp hình sự Trong quá trình tìm hiểu không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong nhận được những nhận xét quý báu của thầy cô để bài viết được hoàn thiện hơn

Trang | 9

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. PGS.TS Trần Hữu Tráng, TS Nguyễn Xuân Hưởng, Giáo trình thống kê

tư pháp hình sự, Nxb Chính trị quôc gia, 2015;