Bài giảng Chẩn đoán siêu âm bệnh đường mật

Bài giảng Chẩn đoán siêu âm bệnh đường mật trình bày các nội dung chính sau: Cách khám đường mật, triệu chứng bệnh lý sỏi, viêm túi mật hoại tử, viêm túi mật mãn, dãn đường mật,... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết của bài giảng.

CHẨN ĐOÁN SIÊU ÂM

BỆNH ĐƯỜNG MẬT

Nội dung

⚫ Mục tiêu

⚫ Cách khám

⚫ Hình ảnh bình thường

⚫ Hình ảnh bệnh lý

–Các thay đổi

–Bệnh lý sỏi

–Bệnh lý u

hinhanhykhoa.com

MỤC TIÊU

⚫ BIẾT CÁCH KHÁM ĐƯỜNG MẬT

–TRONG GAN

–TÚI MẬT

–ỐNG MẬT CHỦ

⚫ BIẾT TRIỆU CHỨNG BỆNH LÝ

–SỎI

–CÁC KHỐI U

–GIUN CHUI ỐNG MẬT

VAI TRÒ CỦA SIÊU ÂM

⚫ PHÁT HIỆN

⚫ THEO DÕI TRƯỚC ĐIỀU TRỊ

⚫ THEO DÕI SAU ĐIỀU TRỊ

⚫ ERCP/PTC CẦN THIẾT KHI MỔ

ĐẶC ĐIỂM

⚫ KHÔNG THƯƠNG TỔN

⚫ CHẨN ĐOÁN DÃN ĐƯỜNG MẬT TỐT

⚫ CHẨN ĐOÁN NGUYÊN NHÂN KÉM

⚫ PHỤ THUỘC NGƯỜI ĐỌC

⚫ CÓ THỂ KIỂM TRA NHIỀU LẦN

CÁCH KHÁM

⚫ KHÁM ĐƯỜNG MẬT TRONG GAN

–DƯỚI SƯỜN,QUA GAN TRÁI

⚫ KHÁM TÚI MẬT

–CẮT DƯỚI SƯỜN,LIÊN SƯỜN

Những điểm cần chú ý

⚫ Khi đánh giá túi mật , tốt nhất nên nhịn ăn

⚫ Cần phân biệt polyp/ sỏi : đổi tư thế

⚫ Xem OMC sau tá tràng : đè , uống nước

⚫ Kỹ thuật siêu âm tốt nhất : qua nội soi

Cách khám

⚫ Cách 1 : Thay đổi tư thế

–OMC doạn xa : nằm ngửa + đè+ nước –OMC gần + NG+TM : nghiêng T

⚫ Cách 2 : Nằm ngửa

–Giữa ức :Nhánh gan trái

–Dưới sườn :Túi mật và OMC xa

–Liên sườn :Túi mật –NG P-OMC gần

Nhánh gan bình thường

⚫ Nhánh gan :

–Phân bố đều

–Chỉ thấy khi chú ý quan sát –Luôn đi theo hệ thống TM cữa –Nhánh mật bên T dễ thấy hơn –Kích thước 1-3mm

hinhanhykhoa.com

Túi mật bình thường

⚫ Túi mật :

–Kích thước thay đổi theo bửa ăn –Có thể đến 10cm vẫn bình thường –Sự co nhỏ sau ăn quan trọng hơn –Vách mỏng < 3mm

–Dịch trong lòng đồng nhất

hinhanhykhoa.com

hinhanhykhoa.com

Hình ảnh bệnh lý

⚫ Túi mật

–Dị dạng

–Bệnh lý

⚫ Nhánh gan

–Dãn và không dãn

–Bệnh sỏi và u

CÁC DỊ DẠNG TÚI MẬT

Vị trí túi mật :

Túi mật lệch sang trái Túi mật ở bề mặt gan Túi mật ở HCP ( do mạc treo dài ) Túi mật có vách

Tạo hai ngăn , 3 ngăn Túi mật đôi

Hình ảnh hai túi mật Túi mật hình nón có gù (Phrygian cap)

hinhanhykhoa.com

Túi mật có vách , hai ngăn , có sỏi ở ngăn xa

TÚI MẬT TO

⚫ KÍCH THƯỚC :

– To , căng , đau khi ấn

– Không giảm sau ăn

– Thường kèm bùn mật và dày vách

Viêm túi mật cấp :

Dày vách To

Bùn mật

TÚI MẬT TEO

⚫ CHỦ QUAN

–Đánh giá kích thước

⚫ THỜI ĐIỂM KIỂM TRA

–Không phải sau ăn

⚫ THƯỜNG CÓ SỎI

–Khó quan sát nếu không có mật

⚫ # VIÊM TÚI MẬT MÃN

–Viêm xơ ,teo ,vôi hóa

TÚI MẬT KHÔNG THẤY

⚫ SAU MỔ?

⚫ NHẦM OMC / TÚI MẬT

⚫ VỊ TRÍ BẤT THƯỜNG

⚫ TÚI MẬT TEO ?

–LẤY MỐC LÀ OMC

–LẤY MỐC LÀ GIƯỜNG TÚI MẬT

–LẤY MỐC LÀ BỜ GAN

Viêm túi mật mãn

Teo Vách dày Nhiều bùn mật

Viêm túi mật mãn

Túi mật teo Không có mật Không có sỏi

Có dạng echo dày, mật độ chủ mô

Kích thước từ nhỏ vài mm đến vài cm Dính vào thành , không di chuyển

Không có bóng lưng

Thường có nhiều polyp nhỏ

hinhanhykhoa.com

SỎI TÚI MẬT

Echo dày dạng khối hay hình chữ C

Di động theo tư thế (trừ khi bị kẹt) Có bóng lưng rõ

KHÓ KHĂN

Sỏi bùn, sỏi mới, sỏi nhỏ bóng lưng yếu Sỏi kẹt ở cổ khó thấy,không di chuyễn Xác giun, sán lá, ống dẫn lưu … có thể có hình ảnh tương tự

PHÂN BIỆT

Bóng hơi tá tràng: cũng có dạng echo

dày hình chữ C, có kèm theo bóng lưng Polyp túi mật

SỎI KẸT CỔ TÚI MẬT

• Thấy được hòn sỏi kẹt

• Túi mật to, căng

• Vách túi mật dày, phù nề > 3mm

• Thường kèm bùn túi mật hay có nhiều sỏi trong lòng

• Có thể có dãn nhẹ đường mật (hội chứng Mirizzi)

ABCES VÁCH TÚI MẬT:

Viêm túi mật cấp kèm

với sự hình thành

những ổ echo kém

trong thành túi mật

VIÊM TÚI MẬT HOẠI TỬ

Có hình ảnh viêm túi mật cấp kết hợp

• Hình ảnh mất liên tục của vách túi mật

• Có hơi trong vách túi mật

• Dịch khu trú quanh túi mật,có vách hóa

Chú ý phân biệt : Viêm gan

⚫ Dạng phù nề đặc trưng

⚫ Không đau

⚫ Vàng mắt rõ dù đường mật không dãn

Phuø neà sau TOCE

Phuø neà sau vieâm tuïy

MỦ TÚI MẬT Dịch có echo

Bùn mật : không bóng lưng , Sỏi bùn : có bóng lưng

ĐÁM QUÁNH TÚI MẬT:

- Tương tự như viêm túi mật hoại tử

- Có sự bao phủ mạc treo, mạc nối và các tạng khác quanh khu vực túi mật

- Lâm sàng không đau nhiều

Viêm túi mật mãn:

Viêm teo túi mật:

Viêm túi mật mãn:

Vách dày, không đều, echo dày Có thể có vôi hóa vách

Sỏi nhiều bên trong,không có mật Túi mật bình sứ

NHIỄM CHOLESTEROL:

Những nốt echo dày rải rác với dạng đuôi sao chổi.

Dày vách túi mật ở niêm mạc-cơ ,tạo các túi thừa nhỏ trong thành Bên trong chứa bùn, cặn hay sỏi li ti

Tổn thương xảy ra lan tỏa hay khu trú

Adenomyomatosis

K TÚI MẬT

Kèm với sỏi và viêm túi mật mãn

Khó phân biệt với viêm túi mật mãn Hai dạng tổn thương chính:

• Khối u dạng polyp nhô vào lòng túi mật

• Dày vách khu trú hay lan tỏa

Đặc trưng của K túi mật:

• Xâm lấn vào rốn gan gây tắc mật

• Xóa nhòa ranh giới giữa túi mật và gan

• Hay di căn hạch rốn gan

Mức độ Túi mật Echogen Dạng đặc hiệu

dày)

DÃN ĐƯỜNG MẬT

⚫ BÌNH THƯỜNG : KHÓ THẤY

⚫ DẤU NÒNG SÚNG

⚫ TÍNH CHẤT CỦA ỐNG

⚫ TOÀN THỂ / KHU TRÚ

⚫ PHÂN BIỆT : MẠCH MÁU

SỎI NHÁNH GAN

DÃN ỐNG MẬT CHỦ

⚫ CÁCH ĐO : 2D TRONG

⚫ CHÚ Y TRỤC DỌC

⚫ BÌNH THƯỜNG : 8-10MM

⚫ KHẢO SÁT TỪNG ĐOẠN

SỎI ỐNG MẬT CHỦ

•Số sỏi

•Vị trí sỏi

•Kích thước sỏi lớn nhất

•Mức độ ảnh hưởng đến đường mật

Tính chất sỏi khác nhau dẫn đến các hình ảnh siêu âm khác nhau

Sỏi OMC điển hình Sỏi OMC dễ bỏ sót Đường mật không dãn dù rất nhiều sỏi (5mm)

Sỏi ống mật chủ điển hình

Ích lợi của phương pháp dò

theo trục

Đôi khi sỏi rất nhỏ và không làm dãn đường mật

K đường mật:

- Dấu hiệu tắc mật tùy theo vị trí tổn thương.

- Tổn thương trực tiếp

•Một chồi nhỏ nhô vào trong lòng

•Dày vách khu trú đường mật

•Không thấy được gì

- Khó phân biệt với tổn thưong lành tính

GIUN CHUI ỐNG MẬT

Dấu hiệu tắc mật thường nhẹ

Hơi đường mật

Hai đường song song trong lòng OMC Có thể có 1 hay nhiều giun

Thường kèm với bùn và sỏi mật.

Giun sống hay chết.

VIÊM HẸP ĐƯỜNG MẬT:

- Có dấu hiệu tắc và dãn đường mật

các vị trí hẹp lòng đường mật

- Khó phân biệt với K đường mật

NANG ỐNG MẬT CHỦ

⚫ Nang to

⚫ Thông với đường mật trong gan

⚫ Có dãn hay không dãn đường mật

⚫ Chú ý nguy cơ K đường mật

Kết luận

⚫ Siêu âm là xét nghiệm đầu tiên của bệnh lý đường mật

⚫ Vấn đề chính : Tính chủ quan quá cao

–Cần kiểm tra bằng CT , PTC

hay ERCP

–Cần kiểm tra lại nhiều lần

⚫ Cần kỹ thuật tốt và sự cẩn thận