Qua phan tich tren cd the tha'y, treng lang Viet ndi chung, nhdng ngadi hgc Nho khdng nhieu (chiem mdt p h i n nhd trong ca dan lang xa), song do Vdn Mieu, Van chi ndi thd ddc Khdng[r]
Trang 1ANH HirOTNG CUA NHO GIAO TRONG DQI SONG VAN HOA
VIET NAM QUA HlfaNG l/OC VUNG DONG B A N G SONG HONG
T rong lich sd cda dan tdc Viet Nam,
Xho giao da de lai nhdng da'u an
sau dam trong ddi sd'ng xa hdi va vdn
hda Nhdng bieu hien cua vdn hda Nho
giao ddgc the hien tren nhieu linb viic
khac nhau: he t a taring, ldi sd'ng dad ddc,
vdn hda tam linh, giad due, vdn hgc nghe
thuat,v.v Tuy nhien, Nho giao cdng de
lai mgt so' nhdng bat cap trong ddi sd'ng
xa hdi, nhat la tinh giao dieu, khudn
mau, ddng cap trong quan be xa bdi d
Viet Nam
Tim bieu ve vdn hda Nho giao Viet
Nam, bai viet nay chd yeu de cap tdi mdt
vai yeu to'cda Nho giao cd anh hadng den
vdn hda Viet Nam n h a phong tuc, nghi le
qua khao cdu cac b i n baring adc lang
Viet vdng deng bang sdng Hdng thdi ki
cai ladng hadng chinh Treng cac b i n
baring adc dd chda ddng nhdng gia tri
van hda ma ngay nay chdng ta cin gid
gin, ke'tbda, va phat huy
1 NhiJfng p h o n g tuc m a n g dau an
van hoa Nho giao qua hddng ddc
Nho giao tham nhap vao Viet Nam td
rat sdm, bam re, ton tai, phat tnen trong
xa hdi phong kien Viet Nam qua nhieu
the ki Trade het, nd dap dng dagc yeu
ciu cdng CO che' do quan chd tap quyen
theo td tddng Tam caring - Ngd thadng
va nhdng quy pham cua dao Khong,
Nhdng t a tadng dd dadc the hien qua cac
md'i quan be vua tdi, cha con, chong vd
NGUYEN THI Q I E HliQNG' '
anh em, ban be va qua cac chuan mac dac ddc nhan, le, nghia, tri, tin, Ben canh
dd, Xhd giad cdn tham gia vad sinh hdat tin ngadng, tdn giao Viet Xam, hoa quyen vdi Phat giao va Dad giad, dap dng nhu cau vdn hda tam linb cda ngadi dan Thed Xguyen Ddc Sa, niem tin vac sdc manh huyen bi cda eng Trdi, cda than thanh, ma quy, tin vac bdi tdan vdn cd trong dan gian trade kbi Xho giao tham nhap vao nadc ta, Tuy nhien Nho giao vao Viet Xam da cdng cd' them niem tin
dd va dem lai chd nd nhdng hinh thdc
nghi le mdi Dd cbinh la Tinh chdt tdn gido cua dgo Nho^^\
Cd the tha'y tinh chat tdn giao cua dao Xbo dagc bieu hien thdng qua viec thd Trdi - Da't, thd Khdng Td va cac vi tien
Xhd, thd td tien Trade bet Thd Trdi • Ddt
dagc bieu hien ri le nghi cdng te cua trieu dinh do nha vua dich than thiic hien (te
Xam Giao, Xa Tic), Thd Khdng Td vd cdc
vi tien Nho daric bieu bien qua le te' h i n g nam dinh ki (Xuan - Thu) Thd td tien
dagc the hien theo tdng ddng bg, tat c l deu vdi muc dich mong dadc trdi che, dat chd, trdi sinh, da't dadng, td' tien phu he Kbi de cap tdi van de thd cdng Khong Td, L.Cadiere da nhan dinh: " Xgadi ta tdn thd Khong, n h a n g sii tdn thd av nao cd
*, ThS,, Vien Nghien cuu Tdn giao,
1 Vien Nghien ci'ru Tdn giao Vc tim gido tin ngifdng Viet Nam hien nay Nxb KHXH, Ha Ndi 1998 tr
294
Trang 232
khac gi dau viec tdn thd vd van cac thanh
nhan trong nhieu the ki qua Viec thd
kinh Khong Td c h i n g qua cung gid'ng
nha viec thd kinh cac bac vi nhan trong
dao thd cdng to' tien eng ba va di nhien
cung nha treng viec thd kinh t h i n
thanh"'"
Sa tdn thd Khdng Td va cac bac tien
Nho tai Van Mieu d nadc ta gdn lien vdi
su tdn sung Xhc hgc cua nha nddc phong
kien 6 lang xa thi cd Vdn chi va Nhd
Thdnh thd Khd'ng Td vd cdc bdc tien Nho
Van chi, Xha Thanh khdng nhdng la ndi
cd hanh viec cdng te' Khdng Td vao hai
mda xuan-thu, ma cdn la ndi hgi hgp cua
Hgi Tii vdn treng lang de bao ton va phat
trie'n dao Nho cung n h a b i o ve quyen lgi
cua cac Nho si trong lang xa Viet
Ndi tdi lang xa vdng dong bdng sdng
Hong khdng the khdng nhdc tdi hddng
adc - vda la san pham cda van hda truyen
thd'ng lang xa, vda la san pham cua vdn
hda Nho giao Viet Nam Trong hadng adc
cc nhdng quy dinh dieu chinh mdt sd' linh
viic cda ddi sd'ng sinh hdat lang xa n h a
kinh te, cbinh tri, xa hci, dad ddc, vdn
hda tam linh,v,v Vdi t a each la san
pham van hda Nho giad, baring adc mang
tren minh nhieu yeu to' quan trgng, chi
phdi ta taring chinh tri trong xa hdi, n h a
quy adc ve nep sd'ng, quy adc ve vi thd
dinh trung, hay quy udc ve viec te' le
Khdng Td va cac vi tien hien, v,v.,
Haong adc ngadi Viet vdng dong b i n g
sdng Hong cd 3 loai, taring dng vdi ba giai
ddan: giai dogn triidc cdi Iddng hiigng
chinh (hadng adc cu, dagc viet b i n g Han
- Ndm) giai doan cdi liiOng hiidng chinh
(baring adc cli laring, dagc Viet deng thdi
bang Qud'c ngd, Han ngd, hoac Phap ngd)
va giai dogn sau cdi luang hiidng chinh
(haong adc mdi, difdc viet b i n g Qud'c
ngd), Tai lieu dagc chdng tdi sd dung
trong bai viet nay la nhdng ban baring
Nghien curu Ton giao Sdll - 2009
adc cai lifdng (1921-1944) cua met sd'lang thugc vdng dong bdng sdng Hdng''*'
Mdt trong nhdng yeu td de nhan thay cua vdn hda Nho giao cdn lau lai trong cac ban hadng adc lang Viet trade kia dd
la viec lap baring adc tai cac lang xa Viet vdng dong b i n g Bic Bg Viee lap hddng adc cua lang deu dd nhdng ngddi da hgc qua hoac biet chd Han-Ndm (hay ggi la nhdng ngddi van hay chd td't) tham gia
va dd cung la dip de ho (thddng la thanh vien trong Hgi t a Vdn) the bien sti hgc cua minh Thdng thadng, li do lap hadng
adc bac gid cung cd dean: 'Niidc cd luat, ldng cd le", cu the treng Hiidng lidc xd Xudn Cdu (Hiing Yen) cc quy dinh; "Mgt
lang cung n h a mgt nadc, c i n p h l i cd the
le chung de mgi ngddi tuan theo thdi mdi
cd trat td, mdi yen on, dan lang mdi trd nen thinh vddng daric Lang ta day tuy trddc van cd khdan le, n h a n g sd vdi cai trinh dg tie'n hda cda dan ngay nay thi cd nhieu dieu khuj'et diem, bdi vay nay dan lang cdng hdi hgp tai dinh cdng ban bac
ma sda ddi lai, cham chadc cac le bat tien thua trade ma lap ra tap khoan le nay"'^' Nhdng quy adc ve bieu de (mdt phin cua tam caring) cdn daric the hien trong dieu le hifdng dang dadi nhieu ddi vua
cda trieu Nguyen Trong b i n Dieu le hiidng ddng cda Gia Long cd nhan manh:
"f)ao ldm ngiidi duy trung vdi hieu" hay
2 Dd Trinh Hue \'dn hda, tdn gido tin ngiff'mg Viet
Nam duc'ii nhdn quan hoc gid L Cadiere, Nxb
Thuan Hda, Hue 2006 tr 145
3 Hien nay cac van ban huang trdc (kf hieu HU) noi chung diroc luu tru tai Vien Thdng tin Khoa hpc Xii hdi Viet Nam De tien cho viec theo ddi chtlng toi giu nguyen ten lang theo dia danh cu, cdn cac tinh, thanh duoc trinh bay theo dia danh mdi nhu hien nay
(Theo Nien gidm thdng ke ndm 2006 trang 21, ciia
Tdng cue Tiidng ke, N'tijig DBSH bao gdm 11 tinh, thanh: Ha Ndi, Vinh Phuc, Bac Ninh Ha Tay (cQ) Hai Duong Hai Phdng, Hung Yen, Thai Binh, Hit
Nam, Nam Dinh vk Ninh Bfnh)
4 tluo'iig udc vd Xudn Cdn \'dn Giang Hung Yen
Ki kieu HU 416
Trang 3trong Dieu le hiidng đng thdi Tii Ddc:
"Con thd cha me, chau thd dng ba, ngđi
nao sdm h i u ha, td'i thdm hdi, biet trade
y, ndi chi cha dng, ngay thadng theo dagc
het dao biéu, gap nan mdt cdu khdi, lang
xdm deu khen"(Dieu le ndm Ta Ddc thd
21, 1868)'^'
Tim hieu ve van de nay, trong van ban
haong adc cac lang deu cd nhdng dieu le
quy dinh rd ve viec con chau hieu thuan
vdi dng ba, cha mẹ Trong dieu 51,
Hiidng lidc ldng Nghi Tdm (Hd Ngi) ghi:
"O chd'n hadng d i n g thdi ngadi dan phai
kinh trgng cac bac ten tradng, ri trdng gia
tdc thdi Cdn cai phai kinh trgng bac phu
huynh, neu ngadi nao dn d trai dad luan
thadng ma c i n hinh luat trdng tri thi
lang khdng dn ngdi vdi"""
Viec gin gid t h u i n phong mi tuc cua
lang rat dagc cei trgng, bdi vay hadng adc
cac lang deu cd quy dinh viec nhdng ai vi
pham vao cac dieu trai vdi dao Hieu deu
phai xd phat Td dieu 93 dén 95 trong
Hiidng lidc ldng Dii Hdng (Hdi Phdng)
quy dinh ve phong hda n h a sau: "Trong
lang ngadi nao hdn loan caring thadng
nha Cdn chau danh mdng cha me, chu
bac, hdac ngadi dadi danh mdng ngadi
tren thi bát ed d ehd cdng t a treng lang,
cd ngadi trinh Hdi dong xet thac thi Hdi
dong se chieu viec ldn nhd nghi phat tii
0,20đén l,00d "''' ;;
Viec hgc hanh, thi cd trade kia ludn dagc
lang xa, gia dinh, đng hg de cao va khuyen
khich Bdi neu trong ldng cd ngiidi đ dat
lam quan thi trade het lam vinh danh đng
hg vi mgt ngiidi ldm quan, cd hg diidc nhd,
deng thdi lam rang rd xdm lang Tradng hgp
thi chaa đ thi vda day hgc tai lang vda tiep
tuc sii nghiep bgc tap de chd ki thi nam saụ
Cd theo truyen thd'ng đ ca dan trong lang
xa vadn len treng hgc tap thee quan niem
"Tién vi quan, thoai vi sw"(Hgc de tién than
lam ouan, khi lui ve thi lam thiy) Viec hgc
dagc quy dinh rát cu the, rd rang trong cac ban haring adc Dieu đ cho tháy ngadi dan trong cac lang xa rát chd trgng tdi viec hgc tap cua tre em, daa chdng vao nen nep sinh boat truyen thd'ng cda lang XTiieu hadng adc lang Viet vung deng bang sdng Hdng
deu cd ghi chep ve viec naỵ Hiidng lidc ldng Phụ My (Thdi Binh), cd quy dinh td dieu 65
den 68, nha sau: "Bd'n phan cha me phli nudi con di hgc Bd'n phan lam dan anh trdng lang cin phai to chdc viec hgc de cho con em md mang tri khdn thi mdi cd the gid gin phong caong dagc Vay sau nay lang cc tien se md tradng trdng lang de con tre giau ngheo deu dadc di hgc Tien chi phi viec hgc
va cap ladng thiy giad phai lay tien cdng quy cua lang hay gil bdng rudng cdng cdng dagc Tre cen td 8 tuoi deu phli di hgc Khi
da cd tradng chung thi phai de mdt mdn tien de mua sach vd giay bdt cho thiy giao day hgc"'*"
P h i n thadng cho viec hgc hanh, thi cd cda cac lang cdng dadc de cap treng
hadng adc Dd la nhdng quy dinh ve Hgc dien, met loai rudng đ lang trich td
rudng cdng hoac do ngadi trdng lang cung, dung vac viec nudi t h i y day hdac tree gili thadng chd nhdng ai cd cd' ging
trong viec hgc hanh Dieu 13, Tiic le xd Tuy Lai chep; "Tdn Xho trgng dao cd't la
lam cho mach t a van them vdng ben, do vay Van hgi quy dinh, trdng thdn vi nao thi đ cd nhan trd len thi se cap cho rugng tẹ mdi vi phdng chdng 4 sao rudng Xeu n h a thi đ tién si trd len thi
v a n hdi se k i n h cap them rugng te tii,
5 Tran Van Giaụ Sir phdt trien cna ru tudng d Viet
Nam td rhd ki XIX đn cdch mang thdng Tdm Nxb
KHXH, Ha Ndi, 1973, tr 244-245
6 Huang udc ldng Nghi Tdm Hodn Long Hd Ndi
Ki kieu HU 562
7 Hiro7ig irirc ldng Du Hdng Hdi An Hdi Phdng Ki
kieu HU 3992
8 Huang udc Idng Phu Mỵ Kien Xiremg Thdi Binh
ki hieu HU2994
Trang 434 Nghien ciru Ton giao Sd 11 - 2009
mdi vi phdng chdng mdt mau Xeu thi dd
tham hoa, bang nhan trd len, thi Vdn hgi
se kinh bie'u them rudng te, mdi vi phdng
3 miu """
Quy dinh ve vi thd dinh trung cdng la
yeu to chiu anh hddng cua Nhd giad dddc
the hien trong hddng adc lang Viet nci
chung va lang vdng deng bdng sdng Hdng
ndi rieng Vi thd dinh trung daric tac gil
Nha't Thanb cho biet: "Vi tha dinh trung
rat quan trgng dd'i vdi ngadi dan trong
lang Mgt ngadi dan chaa den tudi len
lao, du tai gidi bay giau cd may mac long,
neu khdng cd ngdi thd trdng lang, la bi
liet vae hang bach dmh, khdng dagc da
viec lang (bat du baring sa)'""" Brii vay,
thadng cd viec mua, ban vi thd dinh
trung tai cac lang xa Viet Nam ndi chung
va lang xa vdng dong bdng sdng Hong ndi
rieng Hiidng ddc ldng Vd Hoi (Thdi
Binh) cd chep: "Ngadi nad bdng ldng vgng
ngdi baring tradng thi ngp tien tii ndm
madi ddng bac gid len, vgng ngdi xa doan
thi nop tien tii bdn marii ddng bac gid len,
deu tuy ngdi cao, thap ma dinh so' tien
vgng, den nha ngdi xa t a vgng madi dong
bac, ngdi xa t a vgng len ngdi baring tin
vgng tien bai marii dong, hadng tin vgng
len ngdi dich muc, nop tien madi lam
dong """,
Dinh trung la nrii diin ra nhieu boat
ddng vdn boa cda lang xa, vi the quy dinh
trat tii trong dinh trung dadc baring adc
lang ghi rat ti mi va cu the, Nhdng ngadi
mua vi thd trong lang, sau khi da nap du
le lang daric ggi vrii chdc danh: bac nhieu,
dng hadng, dng xa, v,v Td dd khdng
nhdng dadc mien tap dich ma cdn cd dia
vi treng lang xdm, dadc dii te li, cd che
ngdi ndi dinh trung, va cung cd the d i n
d i n len du hang ki muc Theo tuc le
thdng thadng, vi t h a dinh trung dagc
chieu theo khoa m u c p h i m ham, chac
tadc, difdi la nhdng ngadi mua ngdi thd
nhieu nam Tuy nhien, cung tdy thee tiic
le tdng lang de cao Tiidc hay Xi ma vi thd
dinh trung se ed sd thay doi
Ta cd the tha'y vi thd dinh trung qua
Le thd 5 trong Hiidng tide ldng Tien Ldng (Hdi Phdng) nhd sau; "Ban nha't: Cd
nhan, Td tai, Cao dang, Chanh tdng, Phd
- tong, Chanh quan, phd - quan Ban nhi: Nha't nhi tradng, Thanh chung, Li tradng
Ba hg, Li trifdng cau, Li trifdng tan, Chanh hgi cau, Chanh bgi tan, Chanh xua't dgi Ban ba: Khoa sinh, Tuyen sinh, Phd xua't ddi, Ddi tradng, Phd li van bing, Phd hdi, T h a ki, Chadng ba, Thu quy Ban tif: Sd hgc yeu lade, Tradng
t u i n , Tgc bieu, Xa eau""'', Thdng thadng le bie'u xdi thit thadng phan theo -vi thd dinh trung, tuy drin sd, mgc mac nhdng van dagc ham chugng hdn
mam cac cd diy theo quan niem: "Mdt mieng gida ldng bdng m.gt sdng xd bep" Sa
chenh lech gida cac khau p h i n d day the hien sii chenh lech ve ddng cap xa bdi
trong lang Trong Le thd 5 Hiidng lidc ldng Tien Lang (Hdi Phong), cd ghi chep
ve le kinh bie'u vi thd qua cac ban nhu sau: "Ban nha't kinh mdt cd bung Ign Ban nhi kinh nda cd, nda cai d i u Ign Ban ba kinh nda cd, nda cai d i u ldn Ban ta kinh nda cc met giac d i u ldn Cdn nhdng ngadi khan thu, xa nhieu kinh mgt giac co, mgt giac day ldn Nhdng ngadi nan lam len thd
vi ma chaa khae vgng la bat thanh vi khdng p h l i kinh bie'u""'"
9 Tuc Ic xd Tuy Lai tn'ch trong Huang udc cd Hd
Tdy Nguydn Ta Nhf, Dang Van Tu dich va gidi
thieu, Nxb Bao tang tdng hap Sd Van hda Thdng tin Thd thao Ha Tay 1993.tr 113-129
10 Nliai Thanh, Vu Van Khieu Phong tuc ldng.xdm
Viet Nam (ddt le (/ue thdi) Nxb Phuans Ddng, Tp
HdChfMinh.2005.tr 473
11 HUfmg irc'yc Idng Vd Hdi Ddng Quan Thdi Binh
ki hieu HU 2959
12 Huong live Idng Tien Ldng Tien Ldno Hdi
Phdng ki hieu HU-4117
13 Hiumg udc Idng Tien Ldng Hdi Phdng Sdd
Trang 5Nha vay vi thd dinh trung trong cac
lang xa Viet Nam cho ta tha'y rd ve sa
phan biet thd bac, ddng ca'p cua xa bgi
phong kien Viet Nam trade kia Tuy theo
tdng lang ma sa phan biet ve vi thd khac
nhau it nhieu Vi thd dinh trung the hien
tdn ti trat tii trong lang xa, cd le vi the
ma sii on dinh dadc duy tri d ndng thdn
td lau Vi thd dinh trung cdn the hien sa
de cao nhdng ngifdi cd hgc tai cac lang
Viet vung dong bdng sdng Hong
Ngoai nhdng yeu td' tren, Nho giao cdn
in dam trong sinh hoat tin ngadng cda
ngadi Viet qua nhdng le tiet va viec tbiic
banh nhdng le tiet trong nam cd lien
quan den ddi sd'ng vdn hda, xa hdi va
kmh te, nha: Le Minh mem, le Nguyen
dan, le Ki an, le Thagng dien Ha dien,
v.v Trong dd dien binh la Le te Xuan
-Thu nhi ki hang ndm do Hdi Ta vdn tie'n
hanh
2 Van hoa N h o giao qua cac le tiet
va thdc h a n h le nghi
a) Cdc le tiet trong ndm ciia Nho
gido
Sa truyen ba Nho giao vao lang Viet
ndi chung va lang Viet vdng dong bang
sdng Hdng ndi rieng da tdng bade hinh
thanh t i n g ldp Nho bgc T i n g ldp nay
khdng chi truyen ba ta taring Nho giao
ma cdn duy tri viec thac banh cac nghi le
Nho giao, dd la viec thd cung Khong Td
va cac vi tien Nho Day la ngbi le quan
trgng cua Nho giao trong mdt ndm dagc
to chdc vao hai mua Xuan va mua Thu
Do cd't loi cda Xho giao la "Kinh Thien, te
To", nen ngoai le te Xuan - Thu ra, cdn cd
nhdng li tiet khac n h a le tiet thd cdng To
tien, te Thien Dia, te' T h i n Xong, li
Thagng dien Ha dien,
Trddc bet, dd la L& Thdn Ndng 0
nddc ta le nghi nay xua't hien d i u tien
vae thdi Le Dai Hanh (nam 987) dd la le
Tich dien Den thdi Ly, le te Tien Ndng
va le Tich dien dadc nha vua clic td chdc
mgt each quy cd brin"" Trong Khodn lidc
xd Duyen Triidng, Thanh Tri (Hd Ndi) tai
dieu 27 cd gbi: " Lai trich 5 hao giao daring dich bien 1 cen ga va le vat li ThlnxXdng, ""'^',
Le Thiigng dien, Hg dien la hai le
quan trgng cda nha ndng trong lang xa Viet Xam, trong muc d, e, f, dieu 62
Hiidng lidc ldng Yen Lenh (Hd Nam), cd
ghi: "Le Thagng dien la te ta dn vua Phuc
Hy day dan cay ca'y, trade mua thu beach hoa ldi vao thagng t u i n thang ta, le nay thi cdng dan sda le, cdn le Ha dien la xin phep Xgai cho cay cay lam vac ha t u i n thang 10, le nay thi thdn Yen Thai sda le Texeng da t h i n hue le giap nae giad
ve giap ay,.,"'"''
Le te Thien, Dia (trdi, ddt) cung la tiet
le dagc ngifdi dan cei trgng Treng dieu
68, Hiidng tide ldng Yen Duyen (Hd Ndi),
quy dinh: "Xgay mong 3 thang 3 te'Thien Dia thdi 6 giap phai sda xdi ldn va mu ma dem ra nghe te, xong rdi giap nae giap a'y dem ve ccng giap an ud'ng"""
Thd cung Td tien la mdt p h i n cda viec
hieu theo quan diem cua Xho giao, Hieu kinh dng ba td tien cd cdng sinh thanb va day dd minh nen ngadi Tdn kinh dng ba
td tien khdng chi ddn gian la thd cdng trong gia dinh, nha thd hg, ma trade kia nhie\i lang cdn thd cdng to tien cda ddng
hg tai dinh lang trong cac dip te xuan va thu Dieu nay dadc quy dinh rd trong mdt
sd baring adc bang vdng dong b i n g sdng
14 Nguydn Hdng Duang Tdn gido trong nidi i/iian
he van hda vd phdt tnen a Viet Nam Nxb KHXH,
Ha Ndi, 2004, ir 159
15 Khodn trdfc xd Duyen Trudng trfch lrong cudn Hucmg ucfc cd Hd Tdy Sdd, tr, 28
16 Hucmg udc ldng Yen Lenh Duy Tien Hd Nam
Ki hieu HU 759
17 Hutnig udc Idng Yen Duyen Thanh Tri Hd Ngi
Ki hien HU 614
Trang 636 Nghien cuu Ton giao Sd 11 - 2009
Hong Xin lay mdt so' vi du ve cac le tiet
thd To tien tai dinh lang qua cac ban
hdring ddc ma chdng tdi sdu tap ddgc
Hiidng ddc ldng La Xuyen, (Nam Dinh)
cd quy dinh le te To cac hg tai dinh vao
ngay 15 thang 12 h i n g nam do 14 giap
bien li Hiidng lidc ldng Qudn Bdc (Thdi
Binh) cd chep ve le nay trong p h i n Te le
nhd sau: l i te Thuy to' tai dinh trong dip
te Xuan Hiidng lidc ldng Cao Mgi -Ddng
Dodi (Thdi Binh) cd ghi thang 12, hau
nhat ddng chi, cac hg cd le giet Ign te
Thuy To ri dinh Hoac tai Hiidng lidc ldng
Trd LU Bdc (Nam Dinh) cd quy dinh; Khi
vao dam thang 2 (te Xuan) hoac thang 3
(dai ki phdc), dong dan lam le radc
Thanh Hoang va 7 ddc tien To cda 7 ddng
hg (hg Bdi, hg Dd, hg Vd, hg Nguyen, hg
Le, hg Mai, va hg Tran Khai) de'n dinh roi
te le trong 5 ngay Hiidng lidc ldng Trd
Ld Ddng (Nam Dinh j cd le 3 nam 1 Iln
(vao cac ndm Ty, Ngg, Mao, Dau) rddc
ddc T h i n cdng 8 vi tien To de'n dinh te ki
phdc trong 2 hay 3 ngay"^'
b) ThiJc hdnh cdc le nghi tha cung
Khong Tit vd cdc vi tien Nho
Sa anh hadng cda Nho giao vao lang
xa Viet Nam ddgc quy dinh ra't ti mi
trong baring adc lang vdi viec te li Khong
Td va cac vi tien Nho Viec te l i hang
nam trong hai ki Xuan - Thu la de td
ldng biet rin ngadi sang lap ra dad Nho,
dong thdi de duy tri, phat trien Hgi tii
vdn treng lang xa Viet Nam Nha vay, cd
the tha'y Nhe giad cd vi tri quan trgng
trong nen van hda Viet td rat lau
Khio cdu cac vdn ban hadng adc,
chdng tdi tha'y cac lang cd Van chi, Nha
Thanh, thadng te ddc Khd'ng Td va cac vi
tien Nho trong hai ki Xuan (thang 2), va
Thu (thang 8) vao ngay Dinh, ngay Mau
theo each tinh ngay eua cha dng ta xaa
kia (Dmh dng vdi mong 4, Mau dng vdi
mong 5) Ngoai ra, d mgt sd' lang lai te Khd'ng Td va cac vi tien Nhe vao thang
gieng hoac thang 10 nhd d ldng Bdo Ddp (Nam Dinh), te ddc Khd'ng Td vad ngay
15, 16 t h a n g gieng tai Van chi Ldng Thdn Thiidng (Nam Dinh), lai te ddc
Khd'ng Td d Van chi vao ngay mong 1 thang 10, v.v Thdng thddng, cac le tiet trong ndm dddc te chung trong ki vao dam cda lang, bdi vay ma d mdt so' lang trong ki te Khd'ng Td va cac vi tien Nho thddng dem le ra dinh trddc, sau dd mdi
ve Vdn chi te ddc Thanh Khcng Nhdng
ai thi cd dd dat cung de'n dang ddc Thanh Khd'ng tai Van chi, nha Thanh
Vdi t a tadng thd trdi, "kinh thien",
"thuan thien", "thda thien" va quan niem mdi cen ngadi deu cd so' menh da dinh, nen trong dan gian ed cau "menh trdi da dinh" ddng khi cen ngddi gap phai diem chang lanh, hoac trong viec hgc hanh thi
cd ma dd hay khdng dd cdng do phuc phan eua minh cd ddgc t h i n linh phd trg hay khdng Vi vay, nhdng nha nho khi di thi thddng de'n Vdn Chi hay nha Thanh
de le c i u xin, va sau khi dd dat thddng ve
le ta Trong dieu 108, Hiidng lidc ldng Xdm Bd (Hdi Phdng), ghi: "Td van mdi
nam de'n thang 3 thi ki niem ddc Thanh Khdng cdng nhdng ngadi lich trieu thi trdng phi l l d , 0 0 ma da cd 11 sao rugng
ki dien cho ca'y Iddt mdi ndm 11 ngddi mdi sad lay hda ldi de chi vae viec Td van >(19)
De thiic hanh nhdng le tiet trong nam dddc d i y du va linh dng, vat pham dung bien le daric quy dinh kha rd trong cac ban baring adc, Viec cdt cd dgi te, bao gid
18 Xem thdm phan Tin ngudng thd Td tien trong Luan van thac si: Nguydn Tlii Que' Huong Ddi sdng
tin ngudng ton gido ciia ngirdi Viet vung ddng bdng sdng Hdng qua hiffmg udc Ha Ndi, 2006, tr 57, Tai
Tliu vien Vien Nghien cuu Tdn giao
19 Huang trdc ldng Xdm Bo Hen An Hdi Phdng ki
hidu HU 4016,
Trang 7cdng do Haong hdi, cdn Hdi Ta vdn
thadng viet vdn te cho cac ki te đ Ve
hinh thdc phai trang nghiem, dn mac
chinh te dung vdi li nghị Tradng hgp
nhdng ai khdng tuan thd theo dung
nhdng quy adc, nhdng dieu kieng ki cda
lang thi se bi phat; nhdng ai dagc phan
cdng trong đi te ma den mudn cung bi
phat, hoac khdng dén, hoac la khdng sach
se ma den chd te le cung hi phat Cd the
tháy mdt sd'vi du cu the sau;
Quy dinh ve nhdng vat pham dem
dang trong ngay te Thanh đgc ghi trong
dieu 202, Hiidng đc ldng Tdy Md (Hd
Ndi): "Mdi nam hdi cd hai ki te Xuan va
ki te Thu, Id 19 thang 2, va 19 thang 8,
tdc la sau cac ngay te Xuan te Thu cua ca
lang Le pham 2 ki te ri Van chi la; Hai
con Ign, hai van xdi, t r i u ragu, baring
nen, hoa qua va 1 banh phaọ Khi te lai
phai sda le cdng d cac ndi nay: O dinh - 1
con Ign, 1 van xdi, t r i u , rđu, hadng nen,
hoa qua va 1 banh phaọ 0 den Nha Ba
-1 cai l i m (do cdt d con ldn cdng d dinh
ra), 1 dia xdi, t r i u , radu, hadng nen, hea
quạ O den Phdc Vđng - 1 cen ga, 1 dia
xdi, t r i u , raou, baring nen, hda qua"'^*^'
Quy dinh ve nhdng nghi thdc te le
treng ngay hdi lang la mdt p h i n quan
trgng bieu thi sii tdn kinh cua cdng deng
lang xa đ'i vdi t h i n , thanh Cu the trong
dieu 118, Hiidng lidc ldng Nggc Hd (Hd
Ndi) quy dinh: "Te chd va quan vien trg
te - chdc s i c van vo td cdu pham di
thagng, ma da vgng roi - ai ham cao hdn
thi vad te chd Neu hang chdc sic vang,
hoac khdng vao te, thi hang lao td 60 tudi
giri len, hay la hang Td'ng li vao thay cdn
thi vao boi tẹ Giai td 18 tud'i phai mu ao
vao te, chi trd nhdng dai tang hoac cri
nien nghia la chin thang gid len, va
nhdng ngđi di lam xa biet tinh Cen
nhdng ngadi tieu cri, nghia la td 5 thang
giri xud'ng cdng phai di tẹ Neu ai phadng
trd viec gi thi phai cd ba chuc khau giiu kien ngay hem yet tế'^"
Quy dinh ve nhdng kieng ki treng ngay te T h i n , Thanh dadc chep td dieu
thd 38 dén 40, Hiidng Udc ldng Xich Tho (Hdi Phdng): "Khi nhdng ngay tiet le, ai
ra dinh thdi phai tdm gdi chd tinh khiet,
q u i n ad chd sach se, khi d dinh đng ngei chd nghiem trang, an ndi cc le phep, ai
ma trai lenh dan thdi phai phat 0d,30 sung ccng Kbi te le, nhdng ngadi vac viec hanh nghi, neu ai khdng dagc chinh
te nghiem trang le phep thdi phai phat hai hao sung cdng Le dan da dinh, nhdng ngadi cd chdc phan thi te le sa
t h i n phai mac ae te vae hanh nghi, ai vang mat thdi p h l i phat 0d,20 sung cdng' ."(22)
Dieu 65, Hiidng lidc ldng Yen Lenh (Hd Nam), cung de cap den van de nay: "Dan cd
hda, than mdi hadng, vay trdng nhdng ngay ki than bai xa trong lang ai cd y tdc nhau cdng nen nhin de khi khac se ndi, xau nhát la sa tranh dn phin xdi, thit, neu
ai pham den dieu ndy lang phat 0d,50, tai pham bgi nhi"'-^' (tdc phat gap đi)
Qua phan tich tren cd the tháy, treng lang Viet ndi chung, nhdng ngadi hgc Nho khdng nhieu (chiem mdt p h i n nhd trong ca dan lang xa), song do Vdn Mieu, Van chi ndi thd đc Khdng Td nam trong
"quin the tdn giao lang" va viec te d Van chi g i n vao hdi lang, ki lang vao dam nen nhdng hinh thdc te le Khd'ng Td, Tien hien ndm trong tdng the vdn hda tin ngđng lang xạ Nhdng hinh thdc te li dac thd cua Nhd giad da gdp p h i n lam
20 Huang udc ldng Tdy Md, Hodi Difc, Hd Ndị kf
hidu HU 551
21 Hucmg udc ldng Ngoc Hd Hodn Long Hd Ndi,
kfhiduHU 564
22 Hucmg udc Idng Xich Thd An Duang Hdi Phdng,
kf hidu HU 3954
23 Hucmg udc Idng Yen Lenh DuyTicn Hd Nam Sđ
Trang 838 Nghien cuu Ton giao 5(377 -2009 phong phd ddi sd'ng tdn giao tin ngadng,
tad net dep cda su dung hgp van hda tdn
giao trong lang Viet, ,
Qua nhung quy dinh ve viec thac hanh
le nghi, nghi thdc trong ngay te, cd the
thay, viec thd cdng Thanh Hcang lang,
thd Khd'ng Td cdng cac vi tien Xho va thd
td' tien cha me rat quan trgng ddi vdi
ngadi dan trong lang xa Viet Xam 0 dd
the hien dagc nep phong hda cda mdi
lang de roi hinh thanh nen nhdng tap
tuc dep, trong boat dgng vdn hda tam
linh cdng dong, gdp p h i n diem td them ve
dep tao sd phong phd va da dang trong
nen vdn hda nadc nha, •
3 Mot vai nhan xet
Sa anh hadng trac tiep hay gian tiep
cua Xhc giao vao lang xa Viet Xam, trade
va trong giai doan cai ladng baring chinh
la rd rang Xeu coi dac t r a n g cda van hda
Viet la van hda lang thi baring adc la bdc
tranh phan anh vdn hda lang mgt each
sinh ddng va trung thac Xhdng yeu td
van hda Nho giao cdn in dam trong cac
ban baong adc lang Viet ndi chung va
baring adc lang vung dong bang sdng
Hdng ndi rieng la nhdng gia tri vdn hda
ma chdng ta cin gin gid va phat huy
Xho giao da gdp phan tao ra ki curing,
tdn ti trat tii va nhdng quy dinh ve p h i m
tadc tudi tac qua vi thd dinh trung trong
lang xa Viet Xam Vdi t a taring dao ddc
-hieu de Xho giao cd nhdng ddng gdp tich
ctic trong viec khuyen rdn con ngu'di sd'ng
dung dao lam ngadi, bieu hien tmh than
nhan dao rd net Mgt dieu khdng the
khdng nhac tdi la nhdng quy dinh va l i
nghi cda Xho giao cdn de cao duy tri va
khuyen khich truyen thd'ng hgc tap cua
ngadi dan trnng lang Viec thadng phat
trong hgc h a n h thi cd c u n g dagc quy
dinh rd trong baring adc Xhdng quy dinh nay dii gdp p h i n thdc day truyen thd'ng hieu hgc trong lang xa cdng n h a trong toan xa hdi Ben canh dd la nhdng le nghi cda Xho giao vdi tinh t h i n tdn su' trgng dao "Tien hgc le hau hgc vdn" nhd On to tien, cha me, thay cd va be ban,
Tuy nhien, nhung anh hadng tieu ciic
ma X'hc giad de lai treng vdn hda va md'i quan he xa hdi d lang Viet la khd tranh khdi Cd the thay mdt vai net qua ndi dung cac ban haong adc: Van de le giae phong kien dan de'n tinh gia trddng, sii ap dat trong gia dinh, xa bdi tai ndng thdn ngay nay, van de vi thd, khao vgng, v,v da va dang trd thanh ganh nang chd ngadi dan
Ta taring "trgng nam kinh nd" hien van cdn anh hudng d mdt sd \aing ndng thdn co trinh do dan tri chaa cao
Trong thdi dai ngay nay, khi chung ta tie'n hanh xay dung nep sd'ng mdi d thanh thi va ndng thdn nhdng gia tri vdn hda, nhan vdn cua X^ho giao, nha't la van de tu dadng b i n than, van ludn la sii cin thiet
•trong xa hgi hien dai, Khi danh gia ve hgc thuye't cda Khd'ng Td, Chu tich Ho Chi Minh da viet; "Hgc thuyet cua Khdng Td
cd au diem cda nd la sa tu dadng dao ddc
ca nhan'"-"" Bdi the nhung anh hddng tieu cac cda Xho giao cin phai ddgc xem xet va loai bd vdi t a tu'dng gan due khdi trong dc mdi ca nhan, mdi gia dinh chdng
ta se tii tu dadng ban than, tao ra mgt dai gia dinh xa hgi vdi y thdc dao ddc va trach nhiem cao, gdp p h i n vao cdng cugc xay diing da't nifdc giau manh, xay ddng nen vdn hda Viet Xam tien tien dam da ban sdc dan tdc,/
24, Vien Nghien cuu Tdn giao Hd Chi Minh ve vdn
dc tdn gido tin ngucJiig Nxb KHXH Ha Ndi 1998
tr 27