Cac dieu khoan ciia Hien phap dugc xay dung tren CO so phii dinh khuynh huang quan phiet va xam luge ciia Nhat Ban trong qua khir, triet de quan triet nguyen tac boa binh (Dieu 9 - C[r]
Trang 1ANH HirOfNG CUA GIA TRj PHlftTNG TAY DOI VCfl HIEN PHAP NHAT BAN 1946
LUDNGVANK^*
jr^et cue ciia cuoc Chien tranh The giai
jLA^thu hai khong chi mof ra mot thofi ky
mai cho cac dan tgc tren the giai ma con ca
cho nhieu dan tgc Dong A, trong do co
Nhat Ban Tuy nhien, so vai cac quoc gia
nhu Han Quoc a Dong Bac A hay
Philippine a Dong Nam A, thi qua trinh tac
dgng ciia he gia trj phuang Tay da thanh
cong ban han, mac dii cac nuac nay deu dat
duai sir chiem dong cua My Hien phap
nam 1946 thuc sir la dau moc cua mot ky
nguyen mai dan chii va boa binh cho Nhat
Ban Tinh than ciia ban Hien phap Nhat
Ban the hien khat vgng dan chu va hoa binh
triet de nhat cua mot dan tgc tren the giai
cho den nay Nguyen nhan cua sir thanh
cong do can dugc xem xet tir hai phia: tir
cac to chat noi bg va truyen thong cua xa
hgi Nhat Ban vai tinh than "bai dich vi su"
(vai ke thii lam thay), va tir ben ngoai - tire
la chinh sach va nang luc cua nguai dirng
dau bg may quan quan My
Trong bai viet nay, tac gia neu mot so
nhan xet tir goc do gia tri ve ban Hien phap
1946 nhu sau:
- Vai tro cua Thong che Douglas MacArthur va Bg tu lenh My tai Nhat Ban trong qua trinh xay dung Hien phap 1946
- Noi dung dan chu ca ban ciia Hien phap 1946
- Dau an gia tri phuang Tay tren thuc thi Hilnphap 1946 a Nhat Ban
1 Vai tro cua Douglas MacArthur va
Bo tu- lenh Dong minh
Nguai ta deu biet Douglas MacArthur (1880-1964) noi tieng toan the giai ve nhirng thanh tich lay lirng cua ong khi ong
la Tong tu lenh quan dgi My a Dong A: Philippine, Trieu Tien, Nhat Ban, tham chi ong con la Thong che sang lap quan dgi cua Philippine (Field Marshal) Cong tich cua ong doi vai nuac Nhat Ban da khien cho ong dugc nhieu nguofi xung tung la mot trong "12 nguai lap ra nuac Nhat".'"
Trong 6 nam cam quyen a Nhat Ban cho den cuoc chien tren Ban dao Trrieu Tien, ong da de lai mot di san to lan cho Nhat Ban tren nhieu phuang dien, tir chinh tn,
luat phap, kinh te, xa hgi, kk ca nghi le
hoang gia Tinh than ca ban ciia mgi thanh tiru ay la xay dung nen dan chu theo mo hinh nuac My, bien Nhat Ban thanh mot
Tien sT l<hoa hoc, Khoa Quoc te hoc, Trucmg dai hoc
Khoa hoc Xa hoi va Nhan van, Dai hoc Quoc gia Ha Noi
' " Sakaiya Taichi: Muai hai nguai lap ra nuac Nhdt, Nxb
Chinh trj Qu6c gia Ha Noi 2004
Trang 2"nuoc My ly tuong." Dieu do the hien ro
ret nhiit trong noi dung ban Hien phap Nhat
Ban hau chien Ve thuc chat, cac lire lugng
Dong minh chiem dong da thuc hien mot so
bien phap dan chu nham thay doi tinh chat
xa hgi Nhat Biin tir "quan chii" sang "dan
chii", tir "quan phiet", "hieu chien" sang
"hoa binh" xay dung xa hgi moi
De thuc thi co ket qua hai nhiem vu can
ban da neu tren, Tuong Douglas MaArthur,
Tu lenh toi cao Bg Tong tu lenh Dong minh
(SCAP), rat chu trgng den viec du thao
Hien phap moi Sau 4 lan soan thao va va
nhieu Ian sira doi ciia ca hai ben My va
Nhat, ban "Du thao so luge" ciia Hien phap
va dugc Noi cac Shidehara ban hanh vao
ngay 6 thang 3 nam 1946 Dir thao nay chi
khac vai Du thao cua MacArthur tren mot
so diem, vi du: sir duy tri co quan lap phap
hai vien Nhu vay Hien phap 1946 trong
thuc tc lii Hien phap ciia My do MacArthur
chi dao soan thiio
Nham ngan chan sir can thiep cua Lien
X6 Vii cac nuac dc quoc khac, MacArthur
dii thiic day nhanh viec thong qua Hien
phap moi Ngay 16 thang 4 nam 1946, Noi
cac Nhat Ban chap nhan thong qua "Du
thao so luge" Hien phap va Luat sira doi
Hien phap ciia Chinh phu Sau khi da thong
qua mot quy trinh nghiem ngat truac Nghi
vien, Hgi dong Co mat, va cuoi ciing la
Thien hoang phe chuiin, Hien phap mai cua
Nhat Ban dii dugc Thien hoang cong bo
ngay 3 thang 11 nam 1946 va co hieu lire
vao ngay 3 thang 5 nam 1947
2 Tinh than dan chii ciia Hien phap
1946
Hien phap Nhat Biin 1946 da tro thanh
"Luat can ban ciia quoc gia" dua tren 3 nguyen tac: chu quyen ciia toan dan va vai tro tugng trung cua Thien hoang boa binh
va ton trgng cac quyen ca ban cua con
- • (2)
nguoi
Muc dich cua hien phap nay la nham bat nha nuoc phai hoach dinh nen chinh tri theo nhirng quy dinh toi cao cua hien phap, nghTa la de huofng tai mot nha nuoc phap quyen cac boat dong chinh tri phai theo luat djnh do Quoc hgi thong qua Hien phiip mai xac lap ba noi dung co ban: nguyen tac chu quyen cho nhan dan, bao dam nhiin quyen co ban va tinh than hoa binh
Ket cau cua ban Hien phap 1946 gom loi noi diiu, 11 chuong, 103 dieu Cac dieu khoan ciia Hien phap dugc xay dung tren
CO so phii dinh khuynh huang quan phiet va xam luge ciia Nhat Ban trong qua khir, triet
de quan triet nguyen tac boa binh (Dieu 9 -Chuong III) Nhat Ban tir bo chien tranh, khong dugc thanh lap quan dgi va khong dugc phep gay chien tranh voi nuoc khac
- Ve Thien hoang, "Thien hoang la bieu
tugng cua Nha nuoc va sir thong nhat cua toan dan, c6 dia vi xuat phat tir y nguyen cua nhan dan" Mgi boat dgng lien quan den chinh tri cua Nhat hoang va hoang gia Nhat deu bi chiu sir giam sat va sir chap thuan tir Noi cac di6u 4 quy dinh: "Thien
' Biii Bich Van (2007), Tdc dong ciia yeu to nuac ngoai
doi vai Nhdt Ban tliai Minh Tri, Tap chi Nghien ciju Dong
Bac A, s6 12(82), tr 44-52
Trang 3hoimg se thuc hien nhung hanh dgng doi
voi van de Nbii nuac nhu da dugc quy dinh
trong Hien phiip nay va se khong co quyen
lire gi lien quan den chinh phu" Dieu 3 cua
Hien phap con nhiin manh: "Mgi hanh dgng
ciia Thien hoimg co lien quan tai van de
Nhii nuac deu phiii dugc thong bao va dugc
sir phe chuan cua Noi cac va Noi cac phai
chju trach nhiem doi vol nhirng hanh dgng
nhu vay" Nhu vay, Nhat hoang khong co
vai tro gi lien quan den quoc chinh
- Ve Quoc hgi, trai ngugc vai Hien phap
1889, Hien phap 1946 quy dinh: "Quoc hgi
la CO quan quyen lire toi cao, la co quan lap
phap duy nhat ciia quoc gia" Quoc hgi
Nhiit Ban dugc to chirc theo hinh thirc hai
vien: Ha vien va Thugng vien tao co che
giam sat va ban che quyen lire ciia nhau,
bao dam khong thai qua cua moi vien trong
qua trinh thuc hien chirc nang Cac nghi sT
(ca Ha vien liin Thugng vien) la dai bieu
cua toan the nhan dan (khac vai to chirc
Nghi vien ciia Anh khi Thugng vien co
phuang thirc thanh lap khong dan chu, cac
thanh vien co xuat than tir giai quy tgc,
quan chirc co nhiem k>' suot dai) Hai vien
cua Quoc hgi dugc giao cho quyen hanh rat
rong rai trong viec dieu hanh boat dgng
chinh tri ciia dat nuoc
- Ve ca quan hanh phap: Noi cac Nhdt
Ban, Cling giong nhu Noi cac Anh quoc,
Noi Ciic Nhat Ban dugc thanh lap tren ca so
bau chgn cua hai vien Quoc hgi, tuy nhien
quyen quyet dinh thuoc ve Ha vien
Noi cac Nhat Biin la nhanh hanh phap
ciia chinh quyen Nhat Ban Theo Hien
phap cac Bg truofng dugc Thu tuang lira chgn va bo nhiem Phan Ion thanh vien cua Noi Ciic, bao gom ca Thu tuang phai la dai bieu ciia mot trong hai vien thuoc Quoc hgi
va tat ca thanh vien deu phiii la dan sir Theo Luat Noi cac nam 2001 so lugng Bg truang khong dugc qua 14 nguai, tuy nhien trong truang hgp dac biet van co the len den 17 nguai Trong truang hgp Noi Ciic tir chirc tap the Noi cac van phai dieu hanh cong viec cho den khi c6 mot Thu tuang mai dugc bo nhiem Trong khi tai nhiem cac boat dgng phap ly van co the chong lai cac Bg truang ma khong can co
su dong y cua Thii tuofng
- Ve ca quan Tu phap: He thong Toa an
trong khi, nhanh lap phap va hanh phap ciia chinh quyen Nhat Ban dugc to chirc ve ca ban giong chinh tri Anh quoc, thi nhanh tu
phap- toa an lai dugc cdii triic giong nhir he
thong toa an ciia My
Theo Hien phiip 1946, co quan tu phap gom 3 cap: Toi cao Phap vien, 8 toa an cao cap va cac toa an dia phuang, toa an gia dinh Toi cao Phap vien gom Chanh an dugc Thien hoang Nhat Ban bo nhiem va
14 vi Tham phan do Noi cac chgn Tat ca cac vu an deu dugc xet xir cong khai, nhat
la cac vu vi pham chinh tri, bao chi va nhan quyen
Toa an toi cao Nhat Ban gom 16 thanh vien (a My la 9 thanh vien), do Thien hoang bo nhiem theo de nghi ciia Noi cac vai chirc danh Chanh an va Noi cac bo nhiem thong qua trung cau dan y vofi cac chirc danh tham phan con lai, nhiem ky 10
Trang 4nam (trong khi a My Tong thong bo nhiem
Ciic tham phan Toa Toi cao thong qua Quoc
hgi va co nhiem ky suot doi) Cung giong
nhu cac Thiim phiin My, cac tham phan
Nhat Ban phai tir bo dang phai de dam bao
boat dgng doc lap, luang rat cao
- Ve phdn quyen dia phuang, mot
nguyen tac chinh tri quan trgng dugc quy
dinh trong hien phap la nguyen tac tir tri dia
phuang Hien phap khang djnh: co quan
hanh chinh dia phuong la "truang hgc ciia
nen dan chii", la yeu to de dan chu boa toan
bo dat nuoc
Sau khi ban hanh Hien phap 1946 Nhat
Ban ve hinh thirc la nha nuoc quan chu lap
hien Nhung vc thuc chat mgi quyen hanh
deu niim trong tay quoc hgi dai dien cho
quyen Igi ciia nhiin diin Co tac gia cho hinh
thirc nay thuc chat lii dan chii diii nghi hoiic
theo tac giii Mishin A.A, Entin L M cho lii
epidn chu dgi nghi Tren co so nguyen tiic
"chii quyen do diin quyet dinh"
3 Dau an gia trj dan chii Phuong Tay
trong thuc thi Hien phap
Cuoi nhung nam 40, MacArthur da tirng
dua ra thuyet "Nhat Ban mai 12 tuoi" nhu
sau: "Hien nay Nhat Biin moi dugc 12 tuoi
moi CO trinh do trung hgc de nhat cap
(trung hgc ca so) Nhung roi day tot
nghiep xong trung hgc de nhat cap sc tien
len bac trung hgc de nhi cap (trung hgc pho
thong), thiinh nguai truang thanh ra lam
viec xa hgi Cuoi ciing ban Nhat Ban cung
sc thanh mot nuoc ngirofi Ion be the nhu
My Quoc dan Nhat Ban phai biet nham tdi muc tieu ay".''^'
Dac diem dau tien ciia dan chii kieu phuang Tay la bau cir theo pho thong diiu phieu Nhung dan chii Nhat Bcin lii dan chu nghj vien chir khong phiii phiii dan chii long thong nhu d nude My Tai sao ngudi
My lai khong ap dat md hinh My cho nude Nhat? Ro rang d diiy ngudi My da riit thuc
te va ton trgng gia tri truyen thong cua dan tgc Nhat Biin, khi giir lai ngdi vuong vi cho Thien hoang Mat khac, neu tien hanh che
do bau cir tdng thong tren toan quoc kieu
My, thi kha nang se cd mot nhiin vat chdng
My diic cir.' ' Dac diem thir hai la Hien phap trao nhieu quyen tu tri cho dia phuong Bang kinh nghiem d My MacArthur tin rang dan chiing d diiu cung the, deu mudn tu cai quiin xdm lang ciia minh, do dd nen de cho diin chiing cac dia phuang bau ra ngudi lanh dao ciia dia phuang minh, ddi trgng lai chinh quyen trung uong
Dac diem thir ba la, MacArthur coi trgng sir binh dang, tu do va an toan xa hgi Binh dang kieu My la binh dang ve co hgi Nd cd
vu cho binh dang gidi, xay dung cong doan, Ciii each rudng dat, xoa bd che do dai gia dinh nhieu the he vii gia trudng truyen thdng Tuy nhien, binh dang d Nhat Ban chu yeu la binh dang ve ket qua, gan vdi y nghTa chii nghTa binh quan, trai vdi d My Bien phap truyen thdng ciia Nhat la chSp
"' Sakaiya Taichi, Mirai hai nguai lap ra nude Nhdt, Nxb
Chinh tri Quoc gia, tla Noi 2004, tr 352
' ' Sach da dan tren, tr 354
Trang 5nhan bat binh dang ve ca hgi de quan ly
binh dang ve ket qua thdng qua he thdng
quan lieu uu tii
Tren boat dgng thuc tien cua ddi song
van hoa, chinh quyen chiem dong tim mgi
hinh thirc va khii nang truyen ba van hoa
My d Nhat Ban, nhat la trong nha trudng
Trong dd ba khia canh chu chdt la dien anh,
the thao, sex (ngudi ta ggi la 3 S) Ngudi
My cd gang truyen ba chu nghTa vat chat
nham buy diet chu nghTa duy tam coi trgng
tinh than cua ngudi Nhat Do dd ngudi My
da trgng dung cac hgc gia kinh te hgc, cac
quan chirc nganh kinh te, bieu duang cac
doanh nghiep cd nang suat cao, nhirng
ngudi giau cd
Tom lai ban Hien phap 1946 cua Nhat
Ban la mot budc tien Idn lao tren con
dudng dan chu hoa nude Nhat Dudi ap lire
cua quan chiem ddng My, ban hien phap
mdi da van dung khd sang tao the che dan
chii ciia cac nuac phuang Tay ma chu yeu
la md hinh the che tam quyen phan lap
(quan chu lap hien/ quan chu dai nghj) cua
Vuong qudc Anh va be thdng tu phap mang
tinh doc lap cao cua My Dieu dang chii y
la, mac dii ngudi My cd toan quyen ciia
chinh quyen quan quan, nhung hg da ton
trgng truyen thdng van hoa Nhat Ban Qua
trinh thuc thi Hien phap d Nhat Ban theo
md hinh phuang Tay da dem lai nhieu thay
ddi CO ban trong thang gia tri cua xa hgi
Nhat Ban, trudc het la cac khia canh quyen
dan chu, tu do, binh dang, phan quyen, dac
biet la chu nghTa hoa binh Nhd vay nude
Nhat tir sau Chien tranh The gidi Thir hai
den nay la mot qudc gia on dinh, dan chii, van minh di theo chu nghTa boa binh va dat trinh do phat trien than ky Nhirng kinh nghiem cua hg xirng dang de cac nude Chau A khac, trong do cd Viet Nam noi theo
TAI LIEU THAM KHAO
1 Biii Bich Van (2007), Tdc dgng ciia yeu to
nuac ngoai doi vai Nhdt Ban thai Minh Trj, Tap
chi Nghien cim Dong Bac A, so 12(82)
2 Hoang Thi Minh Hoa (1993), Truyen thong
vd hien dgi ciia Nhat Bdn tie Minh Tri duy tan den nay Tap chi Nghien cuu lich sir, sd 4/1993,
Ha Noi
3 Quang Chinh (1957), Nguyen biin Hien
phap 1889 do Nhe'tt hoang cong bo ngay 11/2/1889 [in trong "Chinh tri Nhat Ban
(1854-1954)"]
4 Sakaiya Taichi (2004), Muai hai nguai lap
ra nude Nhat, Nxb Chinh tri Qudc gia Ha Noi
5 Tadao Umesao (2007), Lich sic nhin tic
quein diem sinh then hgc, Nxb The gidi Ha Noi
6 Yukichi Fukuzawa (2006), Phiic ong tic
truyen, Nxb The gidi Ha Noi
7 Website Chinh phii Nhat Ban: http://\v\v\v.kantei.go.jp/foreign/cabinet_s\slcnv 2.html