Quản lý nhà nƣớc về an toàn thực phẩm trên địa bàn thành phố quảng ngãi tỉnh quảng ngãi

NGUYỄN NGỌC MINHQUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ Mã số: 834 04 10 Đà Nẵng - Năm 2020... R

NGUYỄN NGỌC MINH

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUẢNG

NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 834 04 10

Đà Nẵng - Năm 2020

Người hướng dẫn KH: PGS.TS Đỗ Ngọc Mỹ

Phản biện 1: TS Phạm Quang Tín

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Mậu Dũng

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệpthạc sĩ Quản lý kinh tế họp tại Trường Đại Kinh tế, Đại học ĐàNẵng vào ngày 24 tháng 10 năm 2020

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm thông tin-Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

An toàn thực phẩm (ATTP) là một trong những vấn đề đượcquan tâm ngày càng nhiều trên phạm vi mỗi quốc gia và quốc tế bởi

sự liên quan trực tiếp của nó đến sức khỏe và tính mạng con người,ảnh hưởng đến sự duy trì, nòi giống, cũng như quá trình phát triển vàhội nhập kinh tế quốc tế Cùng với xu hướng phát triển của xã hội vàtoàn cầu hóa, bệnh truyền qua thực phẩm và ngộ độc thực phẩm đangđứng trước nhiều thách thức mới, diễn biến mới về cả tính chất, mức

độ và phạm vi ảnh hưởng (Havelaa, 2014)

Thời gian gần đây, công tác đảm bảo vệ sinh an toàn thựcphẩm, đồng thời phòng, chống ngộ độc và các bệnh truyền nhiễmqua thực phẩm ngày càng được mọi tầng lớp xã hội quan tâm Vấn

đề bảo đảm an toàn thực thẩm trong thời gian qua đang được cấp ủyĐảng, chính quyền quanh tâm lãnh đạo, chỉ đạo và đạt kết quả nhấtđịnh Nhận thức của nhà quản lý, người sản xuất, kinh doanh, chếbiến thực phẩm và người tiêu dùng về an toàn thực phẩm bước đầu

có chuyển biến Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý

an toàn thực phẩm đã được xây dựng và từng bước được hoàn thiện

Bộ máy tổ chức cơ quan quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từtrung ương đến địa phương đang được kiện toàn, thực hiện phâncông, phân cấp, công tác phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phươngbước đầu có hiệu quả Tuy nhiên an toàn thực phẩm trong cả nướcnói chung và ở thành phố Quảng Ngãi nói riêng đang là mối lo củacác cấp chính quyền và mọi tầng lớp nhân dân Gần đây, nhiều sựviệc liên tục xảy ra xoay quanh vấn đề vệ an toàn thực phẩm như: sửdụng hóa chất cấm trong nuôi trồng, chế biến nông sản, thủy sản,thực phẩm, việc sản xuất sản phẩm kém chất lượng hoặc quy trình

chế biến không đảm bảo…đã gây ảnh hưởng xấu đến xuất khẩu vàtiêu dùng.

Tại thành phố Quảng Ngãi, theo thống kê cho thấy, năm

2019, trên địa bàn thành phố đã diễn ra nhiều vụ ngộ độc liên quanđến an toàn thực phẩm Điển hình, vụ 32 công nhân đều làm việc tạiCông ty Cổ phần Five Star Sự việc xảy ra sau bữa ăn trưa tập thểvào ngày 20/4/2019 tại nhà bếp của Công ty này Hậu quả, nhiềungười bị đau bụng, buồn nôn phải nhập viện Kết quả xét nghiệm chothấy, 32 người đều ngộ độc thức ăn, có biểu hiện nhiễm trùng, nhiễmđộc

Riêng đối với thành phố Quảng Ngãi trong năm 2019 đã lậpbiên bản xử lý, xử phạt hơn 18 cơ sở vi phạm an toàn vệ sinh thựcphẩm, thu hồi, tiêu hủy nhiều mặt hàng không rõ xuất xứ, nguồn gốc

và không bảo đảm an toàn thực phẩm; “ đột kích” các điểm giết mổgia cầm, gia súc không đúng quy định, phát hiện, xử phạt 03 điểmgiết mổ chui; số lượng các cơ sở kinh doanh ăn uống, cơ sở sản xuấtkinh doanh thực phẩm…ngày càng nhiều, ý thức vệ sinh an toànthực phẩm của một bộ phận người dân chưa có chuyển biến đáng kể.Điều đó tạo ra cho chính quyền thành phố Quảng Ngãi nhiều tháchthức trong công tác quản lý về an toàn thực phẩm Bên cạnh đó, thựctrạng công tác thanh tra, kiểm tra ATTP tại thành phố Quảng Ngãicòn bộc lộ nhiều yếu kém, vấn đề chỉ đạo điều hành chưa khả thi,đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất còn hạn hẹp, sự phối hợp giữacác cấp, các ngành chưa đồng bộ và niềm tin của người dân đối với

cơ quan quản lý nhà nước về ATTP chưa cao

Với những lý do trên, tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài

“Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trên địa bàn thành phốQuảng Ngãi tỉnh Quảng Ngãi” nhằm phân tích và đánh giá thựctrạng

quản lý nhà nước về an toàn vệ sinh thực phẩm ngày càng hiệu quả.

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục tiêu nghiên cứu tổng quát

Trên cơ sở khái quát lý luận cơ bản về quản lý về ATTP,đánh giá đúng thực trạng từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoànthiện công tác quản lý nhà nước về ATTP trên địa bàn thành phốQuảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi

2.2 Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

- Hệ thống cơ sở lý luận về quản lý về ATTP;

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tƣợng nghiên cứu

Hoạt động quản lý nhà nước về ATTP trên địa bàn thành phốQuảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu các vấn đề vềquản lý nhà nước về ATTP trên địa bàn thành phố Quảng Ngãi, tỉnhQuảng Ngãi

- Về thời gian: Nghiên cứu các dữ liệu thứ cấp từ năm 2015đến năm 2019; định hướng và đưa ra các giải pháp để nâng cao chấtlượng quản lý nhà nước về ATTP trên địa bàn thành phố QuảngNgãi, tỉnh Quảng Ngãi trong thời gian tới

- Về không gian: nghiên cứu trên trên địa bàn thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi

4 Phương pháp nghiên cứu

4 1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

- Nghiên cứu những văn bản về quản lý nhà nước về ATTP vàcác văn bản, các chính sách về công tác quản lý nhà nước về ATTPcủa thành phố Quảng Ngãi; các báo cáo tổng hợp của các cơ quanquản lý nhà nước về an toàn vệ sinh thực phẩm trên địa bàn thànhphố Quảng Ngãi và sách tham khảo, các tạp chí,…

- Sử dụng những nguồn dữ liệu đã công bố của Bộ Y tế, BộCông Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn và Tổng cụcthống kê

- Đồng thời sử dụng những quan điểm, đánh giá của những chuyên gia về các chính sách quản lý nhà nước về ATTP

- Sau khi tiến hành thu thập, thống kê số liệu thứ cấp tiến hànhphân tích và đánh giá từ phương pháp phỏng vấn, hình thành khung

lý thuyết nghiên cứu về thực trạng của chính sách quản lý nhà nước

về ATTP tại thành phố Quảng Ngãi giai đoạn 2015 - 2019

4.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ

cấp 4.2.1 Phương pháp quan sát

Tập trung quan sát trực tiếp vào địa điểm kinh doanh thựcphẩm, điều kiện sản xuất, chế biến thực phẩm, phương thức vận hànhsản xuất và cách thức quản lý của các cơ quan quản lý nhà nước vềATTP trên địa bàn thành phố Quảng Ngãi

4.2.2 Phương pháp điều tra khảo sát

Phương pháp này trước hết xây dựng bảng câu hỏi, 2 đối tượng chủ yếu trong câu hỏi ở luận văn này là:

Đối tượng thứ 1: các chủ và lao động trong doanh nghiệp, cơ

sở sơ chế, chế biến, sản xuất và kinh doanh thực phẩm

Đối tượng thứ 2: công chức, viên chức của Phòng Y tế, Trung

tâm Y tế thành phố phụ trách ATTP và các công chức, viên chức củatrong Ban chỉ đạo ATTP.

Tác giả đã chọn 300 người là người tiêu dùng và đối tượnglàm việc tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, thức ăn đường

4.2.3 Phương pháp phỏng vấn

Dựa trên cơ sở quá trình thông tin giao tiếp bằng lời nói luậnvăn sử dụng sử dụng 2 loại phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn trựctiếp cá nhân và phỏng vấn nhóm nhằm thu thập thông tin chính xác,nhanh chóng

Đối tượng phỏng vấn: Cán bộ lãnh đạo, công chức, cộng tácviên phụ trách công tác quản lý nhà nước về ATTP trên địa bànthành phố

4.3 Phương pháp phân tích số liệu

Phương pháp thống kê mô tả

Phương pháp so sánh

Phương pháp tổng hợp số liệu

5 Kết cấu của luận văn

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước về an toàn thựcphẩm

Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về an toàn thực phẩmtrên địa bàn thành phố Quảng Ngãi

Chương 3: Các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lýnhà nước về ATTP trên địa bàn thành phố Quảng Ngãi

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM

1.1.1 Khái niệm về quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm

 Khái niệm quản lý nhà nước

 Khái niệm về thực phẩm

 Khái niệm an toàn thực phẩm

 Khái niệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm

1.1.2 Đặc điểm của quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm

Từ việc phân tích khái niệm về QLNN về ATTP cũng nhưcác khái niệm liên quan, có thể đưa ra những đặc điểm của QLNN vềATTP sau:

Một là, công tác QLNN về ATTP là hoạt động đòi hỏi phải

có sự phối hợp liên ngành Hai là, QLNN về ATTP là hoạt động rất

1.2.1 Ban hành các quy định về quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm

Nhà nước hoạch định chính sách về ATTP thông qua việcban hành văn bản Các quy định của QLNN về ATTP được cụ thểhóa trong các văn bản Sau đó là quá trình triển khai các văn bản nàyđến các đối tượng quản lý; các cơ sở sản xuất, kinh doanh và đốitượng người tiêu dùng để tự bảo vệ quyền lợi và sức khỏe của bảnthân mình

 Tiêu chí đánh giá

Số lượng quy định của QLNN về ATTP được cụ thể hóatrong các văn bản

Đảm bảo tính thống nhất quản lý

Đảm bảo tính công khai minh bạch

Đảm bảo tính phổ thông, đại chúng

1.2.2 Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm

Việc xây dựng bộ máy QLNN về ATTP hiện nay phải đảmbảo tinh gọn, điều hành tập trung, thống nhất, thông suốt, kịp thời,linh hoạt để đáp ứng giải quyết được những vấn đề do Nhà nước vànhân dân đặt ra trên cơ sở quy định rõ trách nhiệm, chức năng, thẩmquyền của cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp trong QLNN về ATTP

 Tiêu chí đánh giá

Cơ cấu tổ chức bộ máy QLNN về ATTP; Trình độ chuyênmôn cán bộ làm công tác ATTP trên địa bàn quận và tiến độ, hiệuquả thực hiện nhiệm vụ; nguồn kinh phí hỗ trợ, số lượng cán bộ bốtrí, số cơ quan tham gia công tác phối hợp; tinh thần trách nhiệm, tácphong lề lối làm việc

1.2.3 Tuyên truyền về an toàn thực phẩm

Nhằm tạo sự chuyển biến tích cực trong ý thức và hành vi vìchất lượng ATTP trong quá trình sản xuất, kinh doanh và tiêu dùngsản phẩm của toàn xã hội, việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáodục, thông tin về ATTP là việc làm luôn được nhà nước chú trọngquan tâm

1.2.4 Cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện về an toàn thực phẩm

nguyên nhân và điều kiện dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật, từ đó

có những biện pháp xử lý kịp thời, xây dựng biện pháp phòng ngừa,bên cạnh đó còn chỉ ra những yếu kém trong công tác quản lý để rồi

có hướng khắc phục

 Tiêu chí đánh giá

Mức đánh giá của người sản xuất, kinh doanh về chất lượngcán bộ thanh tra và cách thức, phương thức làm việc của đoàn kiểmtra về ATTP

Số lượt thanh, kiểm tra

Số cơ sở thực phẩm được thanh tra

1.2.6 Xử lý vi phạm

Việc xử lý này thực chất là bảo vệ các giá trị của pháp luậtkhông bị vi phạm, giúp cho công tác QLNN về ATTP đạt hiệu quảcao hơn

 Tiêu chí đánh giá

Số lượt thanh, kiểm tra Số

cơ sở bị xử lý vi phạm

Tỷ lệ đạt yêu cầu quy định

1.3 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM

1.3.1 Yếu tố về người tiêu dùng

1.3.2 Yếu tố về người sản xuất và kinh doanh

1.3.3 Yếu tố về pháp luật

TÓM TẮT CHƯƠNG 1

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUẢNG

NGÃI 2.1 ĐẶC ĐIỂM CỦA THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI 2.1.1 Điều kiện tự nhiên

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

2.1.3 Tình hình thực hiện ATTP trên địa bàn thành phố Quảng Ngãi

Những mặt tích cực tích cực về thực trạng ATTP trên địabàn thành phố Quảng Ngãi như sau:

Một là, UBND các cấp, các sở, ngành chức năng đã tăng

cường trách nhiệm thực hiện tốt công tác quản lý nhà nước

Hai là, công tác tuyên truyền về chính sách pháp luật về

ATTP được tăng cường giúp người sản xuất, kinh doanh thực phẩm

đã hiểu và tuân thủ thực hiện đúng quy định của nhà nước về ATTP;

ý thức và thực hành trong việc lựa chọn, chế biến, sử dụng thực phẩm của người tiêu dùng ngày càng được nâng cao

Ba là, tình hình NĐTP trên địa bản thành phố đang có xu

hướng giảm rõ rệt về số vụ, số người mắc và số người tử vong

Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn những tồn tại đáng lo ngại

về tình hình ATTP trên địa bàn thành phố Quảng Ngãi như:

- Chưa xây dựng, quy hoạch được vùng sản xuất rau, củ,quả, khu giết mổ gia súc, gia cầm an toàn; việc tồn dư hóa chất bảo

vệ thực vật, chất tăng trọng, tăng trưởng, chất cấm trong rau, thịt gây tâm lý hoang mang, lo lắng cho người tiêu dùng

- Vị trí địa lý thuận lợi cho thông thương của thành phố vôhình chung khiến cho việc kiểm soát lưu thông thực phẩm từ nơi

khác về thành phố Quảng Ngãi, giữa các huyện lân cận còn gặpnhiều khó khăn; hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõnguồn gốc, xuất xứ vẫn còn lưu thông trên địa bàn thành phố;

- Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố, nhiềuloại hình kinh doanh dịch vụ ăn uống như: thức ăn đường phố, nấuđám tiệc lưu động ngày càng phát triển về quy mô, gia tăng về sốlượng, vì vậy việc kiểm soát chất lượng ATTP đối với loại hình nàycòn gặp nhiều khó khăn

- Một số cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm vì mục đíchlợi nhuận dẫn đến việc sản xuất, kinh doanh thực phẩm gây mất antoàn, ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng; thêm vào đó thóiquen, tập tục ăn uống của người dân có nguy cơ gây ngộ độc thựcphẩm (NĐTP) và các bệnh lây truyền qua thực phẩm là rất cao

- Một số địa phương, chính quyền các cấp chưa thực sự vàocuộc quyết liệt Mạng lưới cán bộ làm công tác quản lý ATTP ở cáctuyến còn yếu

2.2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI 2.2.1 Thực trạng ban hành các quy định

Trong số các VBQPPL được ban hành, tiêu biểu nhất phải kểđến Kế hoạch số 6295/KH-UBND ngày 03/11/2016 của UBND tỉnhQuảng Ngãi về việc đảm bảo ATTP trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãigiai đoạn 2016 – 2020

Kế hoạch số 6295/KH-UBND của ngày 03/11/2016 củaUBND tỉnh Quảng Ngãi là căn cứ, là cơ sở thống nhất để các cấp cơquan QLNN về ATTP trên địa bàn thành phố Quảng Ngãi chỉ đạothực hiện, xây dựng và ban hành các công văn phù hợp cho đặcđiểm, tình hình ATTP tại địa phương trong từng lĩnh vực và từng

thời kỳ cụ thể.

Bên cạnh những mặt đã và đang thực hiện tốt trong việc banhành các quy định về ATTP của các cơ quan ban ngành, các cấpchính quyền trên địa bàn thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi.Thì hiện tại, công tác này vẫn còn tồn đọng những mặt hạn chế, yếukém Qua kết quả khảo sát 150 người sản xuất, kinh doanh trên địabàn thành phố Quảng Ngãi về mức độ hiệu quả của các quy định vềATTP được ban hành: có thể thấy mức độ hiệu quả của các quy định

về ATTP được ban hành còn nằm ở mức độ tương đối, mức độ kémhiệu quả và không hiệu quả theo đánh giá chiếm tỷ lệ khá lớn(khoảng 28,58%) Vậy thì lí do nào lại dẫn đến kết quả như vậy, đó

là việc ban hành các quy định về ATTP trên địa bàn thành phốQuảng Ngãi vẫn còn tồn tại một số hạn chế sau:

- Các quy định về ATTP chưa tiếp cận đúng mức đối vớingười dân, cơ sở sản xuất, kinh doanh nên tình trạng các cơ sở viphạm về ATTP hàng năm vẫn còn

- Các văn bản được đưa ra dưới dạng các công văn, kế hoạchchứ chưa có hướng dẫn quyết định hay chỉ thị cụ thể về công tácquản lý ATTP

- Các quy hoạch, các mô hình điểm đảm bảo ATTP đượchướng dẫn và thực hiện trên địa bàn thành phố hiện tại chỉ dừng lạiđối với một số ít các loại thực phẩm nên một số loại thực phẩm khácchưa đáp ứng yêu cầu về ATTP

2.2.2 Thực trạng tổ chức bộ máy quản lý an toàn thực phẩm

Cơ quan quản lý cao nhất về ATTP trên địa bàn thành phốQuảng Ngãi chính là Uỷ ban nhân dân thành phố Quảng Ngãi.UBND chịu trách nhiệm quản lí chung về vấn đề ATTP trên địa bànthành phố

UBND quản lý bằng cách ban hành các VBQPPL, các quychuẩn về ATTP trên địa bàn thành phố Quản lí về ATTP đối với tất

cả các cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn thành phố Để thựchiện công việc hiệu quả thì UBND thành phố Quảng Ngãi có các cơquan chuyên môn giúp việc, đó là các phòng ban chức năng, mỗiphòng chịu trách nhiệm quản lí một mảng công việc nhất định

- Phòng Y tế thành phố Quảng Ngãi

- Trung tâm Y tế dự phòng thành phố Quảng Ngãi

- Phòng Kinh tế thành phố Quảng Ngãi

- Công an thành phố và đội quản lý thị trường

- Sở Thông tin và Truyền thông, Đài Phát thanh - Truyền hình, Báo Quảng Ngãi

Như vậy, ta thấy hiện nay trên địa bàn thành phố QuảngNgãi có rất nhiều cơ quan cùng tham gia thực hiện công tác đảm bảoATTP Mặc dù cùng giúp việc cho UBND thành phố thực hiện chứcnăng QLNN về ATTP trên địa bàn Tuy nhiên, việc quá nhiều cơquan cùng thực hiện một công việc có thể dẫn đến việc chồng chéo

về chức năng, nhiệm vụ Ngoài ra khi quá nhiều cơ quan cùng thamgia quản lí thì dẫn đến việc trốn tránh trách nhiệm và không thể quytrách nhiệm khi xảy ra vấn đề ATTP

2.2.3 Thực trạng công tác tuyên truyền an toàn thực phẩm

- Dưới đây là kết quả đánh giá tình hình tuyên truyền, phổbiển kiến thức về ATTP trên địa bàn thành phố Quảng Ngãi giaiđoạn 2015 – 2019 cho thấy sự chú trọng trong công tác tuyên truyền,giáo dục, truyền thông về ATTP của các cơ quan chức trách củathành phố