Giáo án tự chọn văn 9 (soạn theo chủ đề)

Đây là giáo án tự chọn môn Ngữ văn 8 kì 2. Giáo án được soạn chi tiết, cụ thể bám sát chương trình sách giáo khoa. Nội dung kiến thức đảm bảo ôn luyện để thi hết học kì cho học sinh. Tài liệu soạn theo chuyên đề: Chuyên đề tiếng Việt, tập làm văn, thơ

Giáo án tự chọn ngữ văn 9

chủ đề 1 (6tiết)

Những sáng tạo của nguyễn du trong truyện kiều

A-Mục tiêu cần đạt :

Qua bài học , học sinh nắm được các kiến thức và kỹ năng sau :

-Cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Du

-Những sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Du trong “Truyện Kiều”

-Cảm nhận và phân tích được giá trị nội dung và nghệ thuật của “Truyện Kiều”

B-Thời gian : (6tiết ).

C-Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học

1.Sĩ số :

9A :

9B:

9C:

2.Kiểm tra bài cũ

Nhắc lại những yếu tố cuộc đời và

con người của Nguyễn Du có ảnh

hưởng đến thơ văn của ông ?

-Thời đại Nguyễn Du có nhiều biếnđộng dữ dội (chế độ phong kiến ViệtNam khủng hoảng trầm trọng , khởinghĩa nông dân đỉnh cao là khởi nghĩaTây Sơn)

-Sinh ra trong một gia đình đại quí tộc ,

có truyền thống về văn học -Mồ côi cha năm 9 tuổi , mồ côi mẹ năm

12 tuổi , ông sớm phải bơ vơ sống cuộcđời nghèo khổ , chịu đói rách , phưu bạtkhắp nơi , chứng kiến nhiều cảnh đời éo

le Vì vậy , có nhiều tác động lớn đếntình cảm cảm xúc của nhà thơ

-Những năm làm quan cho triềuNguyễn , công việc đi sứ nhà Thanh đãtác động không nhỏ tới tư tưởng và tìnhcảm của ông

Tiết 1: Nội dung bài học

3 Những sáng tạo của Nguyễn Du trong “Truyện Kiều”

-So sánh “Truyện Kiều” của Thanh

Tâm Tài Nhân và “Truyện Kiều” của

Nguyễn Du , em thấy gì sáng tạo ?

Em hãy phân ra các nhân vật chính

diện và phản diện trong “Truyện Kiều”

-Em có nhận xét như thế nào khi ngòi

bút tác giả miêu tả nhân vật chính diện

? Biện pháp ngt chính khi miêu tả các

nhân vật này ?

+Hãy lấy dẫn chứng trong “Truyện

Kiều” để minh hoạ ?

(+So sánh các miêu tả TK trong “Kim

Vân Kiều Truyện” của Thanh Tâm Tài

Nhân và trong “Truyện Kiều” của

“Truyện Kiều” của Nguyễn Du viếtbằng truyện thơ (3254 câu thơ lục bát )vấn đề mà tác giả quan tâm chính làvấn đề vận mệnh của một con ngườitrong xã hội phong kíên (sô phận bithảm của nhân vật Thuý Kiều

2.Về nghệ thuật

a)Nghệ thuật miêu tả nhân vật .+Nhân vật chính diện : Thuý Kiều ,Thuý Vân , Vương Quan , Kim Trọng ,

Từ Hải , Vãi Giác Duyên +Nhân vật phản diện : Tú bà, Bạc bà ,Bạc Hạnh , Hoạn Thư , Mã GiámSinh , Sở Khanh

*Tác giả đã sử dụng biện pháp ước lệ(vẻ đẹp của con người thường gắn với

vẽ đẹp khẻo mạnh , thanh tao của cáchình tượng tự nhiên ) Cái đẹp phảiđược miêu tả hoàn thiện hoàn mỹbằng biện pháp lý tưởng hoá (Đẹp thìphải tuyệt thế giai nhân, tài thì mườiphân vẹn mười )

*Trong “Truyện Kiều” , nội dung miêu

tả Thuý Kiều “sắc đành đòi một, tàiđành hoạ hai”

Để làm nổi bật vẻ đẹp của “TruyệnKiều” , tác giả miêu tả cái đẹp hoànthiện hoàn mĩ của Thuý Vân trước ,làm đòn bảy cho tài săc của Thuý Kiều(Trong TK của Thanh Tâm Tài Nhân :

-Đọc những câu thơ miêu tả Kim

Trọng ? Em có nhận xét như thế nào

về cách miêu tả nhân vật này ?

Thuý Vân sau )

Khi miêu tả Thuý Vân , cho phépngười ta tưởng tượng một cô gái trẻtrung , đẹp một cách phúc hậu, đoantrang , có phần quí phái Vẻ đẹp củaThuý Vân là vẻ đẹp tạo hoá nhườngnhịn Còn vẻ đẹp của Thuý Kiều là cáiđẹp “sắc xảo mặn mà” , vẻ đẹp mà

“Hao ghen, liễu hờn” Miêu tả vẻ đẹp nhân vật , Nguyễn Du

đã ngầm dự cảm hoá nhân vật Cáiđẹp “mây thua” , “tuyết nhường” dựcảm một cuộc đời có lẽ suôn sẻ , bìnhyên còn cái đẹp “Hoa ghen, liễu hờn”

là dự cảm một số phận lênh đênh” ,trôi dạt, bất trắc

+Cái tài của Thuý Kiều cũng đượcmiểu tả , bằng cách số phận hoá nhânvật Thuý Kiều như một định mệnh Cái tài của Thuý Kiều được thể hiện rõtrong toàn bộ câu chuyện (Đánh đàncho Kim Trọng , cho Mã Giám Sinh ,cho Thúc Sinh , Hoạn Thư , Hồ TônHiến … )

Khi miêu tả cái tài của nhân vật ThuýKiều , Nguyễn Du chủ yếu nói đếntâm hồn đa sầu đa cảm của người nghệ

sĩ Cái tài của Kiều chính là cái tình :

“Tài tình chi lắm cho trời đất ghen”

*Nhân vật Kim Trọng cũng được miêu

tả một cách lý tưởng hoá : từ cách xuấthiện đến diện mạo

… Nhạc vàng đâu đã thấy nghe gầngần

Trông chừng thấy một văn nhân Lỏng buông tay khấu bước lần dạmbăng

Rồi Kim Trọng “Một vàng như thể câyquỳnh cành dao” với dáng dấp và tínhcách : “Phong tư tài mạo tót vời”

-Từ Hải cũng là một nhân vật chính

diện Em thấy Nguyễn Du miêu tả

nhân vật Từ Hải có gì đặc biệt ?

-Các nhân vật phản diện được tác giả

dùng biện pháp ngt gì ? Hãy lấy dẫn

chứng minh hoạ ?

(Miêu tả nhân vật Mã Thúc Sinh , Tú

bà , Sở Khanh, Hoạn Thư , Hồ Tôn

“Lần thâu gió mát trăng thanhBỗng đâu có khách biên đình sangchơi

Râu hùm hàm ém mây ngài Vai năm tấc rộng thân mười thước cao Đường đường đấng anh hào

Côn quyền hơn sức lược thao gồm tài+Các nhân vật phản diện thường đượctác giả dùng biện pháp hiện thực Tức

là các nhân vật tự phơi bày tính cáchcủa mình

-Mã Giám Sinh : Bản chất con buôndần dần được hiện ra từ lúc mới xuấthiện : “Trước thầy sau tớ xôn xao” đếncác cử chỉ , lời nói , hoạt động đều rấtthô lỗ :

Hỏi tên , rằng : Mã Giám Sinh Hỏi quê , rằng: Huyện Lâm Thanhcũng gần

Rồi “ghế trên ngồi tót sỗ sàng”

và “ép cung cầm nguyệt thứ bài quạtchơn”

đến “Cò kè bớt một thêm hai”

-Tú bà :Thoắt trông nhờn nhợt mầu da

ăn gì to béo đẫy đà làm sao

“Nhờn nhợt” gợi mầu da mai mái củanhững người chuyên kinh doanh thểxác phụ nữ Người ăn cơm , ăn thịt ởđây tác giả hỏi “ ăn gì là một hàm ý rấtsâu sắc

Tiết 2: Nội dung bài học.

Sĩ số : 9A :9B:

9C:

Trong “Truyện Kiều” ngt miêu tả tâm

lý nhân vật cũng hết sức điêu luyện

Hãy lấy một vài dẫn chứng để minh

hoạ

-Em có nhận xét như thế nào về nghệ

thuật miêu tả tấm lý nhân vật của

Nguyễn Du qua đoạn Thuý Kiều báo

ân báo oán ?

b)Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật

Nguyễn Du rất hiểu tâm lý nhân vật Mỗi nhân vật từ chính diện , phản diện(và cả các nhân vật trung gian nhưThúc sinh, các nhân vật mờ nhạt nhưThuý Vân , Vương Quan) tất cả đều cótính cách

+Thuý Kiều ở lầu Ngưng Bích : Trongmuôn vàn nỗi nhớ , đầu tiên ThuýKiều nhớ đến Kim Trọng

“Tưởng người dưới nguyệt chén đồngTin sương luống những dày trông maichờ”

Điều đó chứng tỏ, nàng không giấu nổitình cảm

+Đoạn Thuý Kiều báo ân , báo oán Sau khi báo ân xong , người đầu tiênThuý Kiều báo oán là Hoạn Thư .Trước hết vì Thuý Kiều cũng là đàn bànên đã trả thù Hoạn Thư trước (vì dùsao đó đàn bà cũng có một chút gì đónhỏ nhen chẳng hạn lời Kiều rất mát

mẻ : Tiểu thư giờ cũng đến đây Đàn bà dễ có mấy tay

Đời xưa mấy mặt , đời này mấy gan

Dễ dàng là thói hồng nhan Càng cay nghiệt lắm , càng oan tráinhiều

-Việc xây dựng nhân vật Hoạn Thư

cho thấy những mâu thuẫn trong miêu

tả của Nguyễn Du như thế nào ?

(Nguyễn Du rất trung thành với chế độ

phong kiến )

Nguyễn Du đã bố trí cho Thuý Kiềutha Hoạn Thư và rất nhiều lần ThúcSinh ra quan âm các sụt sùi cùng ThuýKiều Hoạn Thư biết nhưng lờ đi Khitrốn khỏi nhà Hoạn Thư biết nhưngkhông đuổi theo Vả lại Hoạn Thư làmột đối thư không vừa :

“Rằng tôi chút phận đàn bàGhen tuông thì cũng người ta thườngtình

Nghĩ cho khi gác viết kinh Vớt khi khỏi cử dứt tình chẳng theo Lòng riêng riêng những kính yêu Chồng chung chưa dễ ai chiều cho aiTrót lòng gây việc trông gai

Còn nhờ lượng bể thương bài nàochăng

Hoạn Thư rất khôn khéo Hoạn kéongười xử tội vào đồng loại (cùng phậnđàn bà ghen tuông là bình thường )

6 câu tiếp , Hoạn Thư cũng khôngnhận tội mà còn kể tội Kiều Trót :vừa như nhận tội vừa như xin lỗi vàcâu cuối “Còn nhờ lượng bể thươngbài nào chăng”

thì Hoạn Thư ca ngợi Kiều rộnglượng Hoạn Thư đã đánh trúng tâm lýnàng Kiều Và vì vậy, Thuý Kiềukhông thể không tha thứ cho HoạnThư

“Khen cho thật đã nên rằng Khôn ngoan đến mực , nói năng phảilời

Tha ra thì cũng may đời Làm ra mang tiếng con người nhỏnhen

Tiết 3: Nội dung bài học.

Sĩ số : 9A :9B:

9C:

-Trong “Truyện Kiều” ngt tả cảnh ngụ

tình của Nguyễn Du cũng hết sức tài

tình Em hãy chứng minh điều đó ?

Em hãy lấy dẫn chứng minh hoạ trong

mối cảnh của Thuý Kiều đều gửi gắm

một tình cảm nào đó

Tình trong cảnh , cảnh trong tình , rất

gắn bó và hết sức điêu luyện ?

c)Nghệ thuệt tả cảnh ngụ tình Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu Người buồn cảnh có vui đâu baogiờ

Cảnh trong “Truyện Kiều” đều đượctác giả khắc hoạ chỉ bằng vài nétnhưng trong nó bộc lộ rất nhiều cảmxúc của nhân vật

Chẳng hạn khi chị em Thuý Kiều đichơi xuân khi mà tà tà bóng ngả về tây, chị em thơ thẩn dan tay đi về , đểmiêu tả cảnh lưu luyến với cảnh ngàyxuân đẹp đẽ, tác giả tả cảnh dòngsuối : “Nao nao dòng nước uốn quanh Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang

- Cũng vẫn dòng suối này , khiKim Trọng trở lại tìm Kiều , Nguyễn Du viết :

“Một vùng cỏ mọc xanh rì Nước ngâm trong vắt thấy gì nữa đâu”+Đoạn “Kiều ở lầu Ngưng Bích” cũng

là một trong những đoạn tả cảnh ngụ

tình hay nhất trong Truyện Kiều +Điệp ngữ “buồn trông” gợi nỗi nhớbuồn liên tiếp dai dẳng

“Thuyền đi thấp thoáng…” “Conthuyền” gợi hình ảnh quê nhà ThuýKiều trông ra biển , thấy những conthuyền nhớ về quê , về cha mẹ , nhưngcon thuyền “Thấp thoáng” lúc ẩn lúchiện , vậy trông về quê nhà lại là vôđịnh , không biết đời mình đi đâu vềđâu

“Ngọn nước mới sa” hoa trôi man mác-> gợi cuộc đời hoa trôi bèo dạt củanàng

“Ngọn cỏ dầu dầu” gợi cuộc đời tàn úacủa nàng

“Gió cuốn mặt duềnh” với “ầm ầmtiếng sóng kêu quanh ghế ngồi” gợi taihoạ dình rập , có thể giáng xuống đầunàng lúc nào không biết

Tiết 4: Phần thực hành

Sĩ số : 9A :9B:

9C:

Những sáng tạo của Nguyễn Du thể

hiện như thế nào qua “Truyện Kiều”

3.Tái tạo một tác phẩm khác với Thanh Tâm Tài Nhân

(Thanh Tâm Tài Nhân chủ yếu phơibày hiện thực qua tiểu thuyết nặng về

về cảm ứng nhân đạo: Đó là phê phán–bênh vực Một tiểu thuyết bằng thơrất giàu chất trữ tình : “Truyện Kiều”

Theo em , câi tiến bộ về tư tưởng của

Nguyễn Du thể hiện ở những mặt

năo ?

Em hiểu như thế năo về quan niệm về

chữ “hiếu” trong xê hội phong kiến ?

-Vậy trong “Truyện Kiều” , chữ “hiếu”

được hiểu giống như quan niệm chữ

“hiếu” trong chế độ phong kiến

“Truyện Kiều” trong TK , Nguyễn Du

đê dựng lín hai triều đình : (Một của

Hồ Tôn Hiến , một của Từ Hải Rõrăng về một phương diện năo đó, ông

đê phủ định TĐ chính thống mă khẳngđịnh TĐ của Từ Hải vă coi Từ Hải lă

“đấng anh hùng” (Trong Kim Vđn Kiềutruyện thì Từ Hải lă một thảo tặcchuyín cướp bóc vă những toan tínhrất bình thường) Xđy dựng nhđn vật

Từ Hải , nhđn vật muốn thể hiện khâtkhao tự do , công lý Nhưng trong tưtưởng của ông rất mđu thuẫn Ông đểcho Hồ Tôn Hiến giết Từ Hải -> rấtlúng túng trong quan niệm chữ trung(hoăn cảnh lịch sử)

+Quan niệm chữ : “hiếu” Trong XHphong kiến chỉ có quan hệ một chiều

Đó lă đạo lăm con phải có hiếu với cha

mẹ Trong “Truyện Kiều” Vương ông ,Vương bă lă một ông bố , bă mẹ rất từtđm khi Kiều bân mình chuộc cha .Người đau đớn nhất lă Vương ông văVương bă Vương ông đê định đậpđầu văo tường vôi để chết Vă ôngnghĩ đằng năo ông cũng chết một lần ,ông chết đi để cứu con Biết T-Y-K-Ktan vẽ , hai ông bă vô cùng xót xa Người nói ra điều xót xa ấy cũng lẵng bă :

Kiều nhi phận mỏng như tờMột lời đê lỡ tóc tơ với chăng

vă hai ông bă đê khóc than kể mọiđiều Nói với Thuý Vđn thay ThuýKiều cũng lă 2 ông bă :

Trót lời nặng với lang quđn

Quan niệm hôn nhân và tình yêu của

Nguyễn Du có gì tiến bộ ?

(So với quan niệm hôn nhân trong xã

hội phong kiến )

Em hãy so sánh 2 cảnh , cảnh chị em

Thuý Kiều viếng mộ Đạm Tiên và

cảnh Kim Trọng xuất hiện ? Cảnh ở

đây thay đổi như thế nào ?

Mượn con em nó Thuý Vân thay lờiGọi là trả chút nghĩa người Nỗi đau mất con đã trở thành vếtthương suốt cuộc đời họ Như vậy ,quan niệm chữ hiếu của Nguyễn Ducũng trái với quan niệm của lễ giáophong kiến

b)Câu chuyện tình yêu trong “Truyện Kiều” :

Dẫu cho bầu trời nho giáo luôn lànhững đám may xám thì tình yêu KimKiều vẫn có khoảng sáng khoảng vui

Đó là mối tình trong sáng Kim-Kiềuyêu nhau bởi sự xúc động , đến vớinhau tự nguyện Một mối tình thathiết nồng thắm Thuý Kiều gặp KimTrọng trong tết thanh minh sau khi bachị em Thuý Kiều đã viếng xong mộĐạm Tiên Cảnh sắc mang âm sắcchết chóc , nặng nề

“ở đây âm khí nặng nềBóng chiều đã ngả , đường về còn xa”Lúc đó Kim Trọng xuất hiện :

Trong chừng thấy một văn nhânLỏng buông tay khấu , bước lần dặmbăng

…Hài văn lần bước dặm xanh Một vùng như thể cây quỳnh cành dao

Đó là bước chân của T.Y Cảnh sắcsáng tươi trẻ trở lại

+Đó là một tình yêu cao đẹp , bất chấp

và cũng độ lượng Một mối tình tự

do , tự nguyện Trong cái giàng buộccủa chế độ phong kiến “Nam nữ thụthụ bất thân” thì Thuý Kiều đã xămxăm băng lối vườn khuya một minh :còn Kim Trọng lúc đó cũng đang mơ

về Thuý Kiều Suốt 15 năm lưu lạcbất chấp , thời gian , năm tháng , dãidầu , mối tình của Kim – Kiều vẫn hết

Ráp treo quan ấn từ quanMấy sông cũng lội , mấy ngàn cũng

qua+Tuy nhiên , câu chuyện tình đó , dùtrong sáng đẹp đẽ nhưng Nguyễn Du

đã dự cảm một điều gì đó bấp bênhnhưng mà chiêm bao :

Bây giờ rõ mặt đôi ta Biết đâu rồi nữa chẳng là chiêm bao hay

“Người đâu gặp gỡ làm chiTrăm năm biết có duyên gì hay không Trong “Truyện Kiều” , duy nhất cóhình ảnh mặt trời nhưng:

“Dùng dằng chưa muốn rời tay Vừng đông nay đã đứng ngay nóc nhà”

“Đứng ngay nóc nhà” -> một l2 địnhmệnh như chắn ngang tình yêu đôilứa Ngày đã sang chiều Một cái gì

đó bấp bênh , sóng gió , gập ghềnh

Tiết 5 : Nội dung bài học

Sĩ số : 9A :9B:

9C:

Khát vọng tự do công lý trong “Truyện

Kiều” thể hiện ở mặt nào ? Hãy lấy

dẫn chứng minh hoạ ?

4.Khát vọng tự do , công lý

-Khát vọng tự do trong “Truyện Kiều”được thể hiện rõ nhất thông qua nhânvật Từ Hải Nếu coi xã hội phong kiến

là một sự tù túng, giam hãm , chật chội

-XD nhân vật Từ Hải ; em thấy có gì

khác thường ? (Từ lúc xuất hiện tài

Râu hùm hàm én mày ngài Vai năm tấc rộng thân mười thước cao

…gươm đàn nửa gánh nọt chèo

Từ Hải đội trời , đạp đất giang hồ , vẫyvùng dọc ngang bở khơi :

“Đội trời đạp đất ở đời…”

Từ kích thước cũng vượt ra ngoàikhuôn khổ bình thường Từ Hải khôngphải con của một nhà , một gia đình ,một làng xóm Chàng là con của trờiđất , của vũ trụ cuả giang hồ Đó làkhát vọng tự do mà Nguyễn Du muốnbiểu hiện Từ Hải bước vào “TruyệnKiều” và đem đến cho Thuý Kiều mộtkhông khí khác hẳn Bầu trời nhưsáng ra , không gian như cao thêm , Cái suy nghĩ nói năng hành động … ,tất cả đều khác ngày thường

Đi tìm người chi kỷ ở lầu xanh quả làmột điều lạ đời Nhưng đối với Từ ,nghe tin lành đồn xa , Từ đến đây đểtìm người tri ân chứ không phải truyhoan

“Qua chơi nghe tiếng nàng Kiều Tấm lòng nhi nữ cũng xiêu anh hùngThiếp danh đưa đến lầu hồng

Hai bên cùng liếc , hai lòng cùng ưa”+Đây quả là một đôi : “trai anh hùng,gái thuyền quyên”

phơ nguyền sáng phượng đẹp duyênđồng”

Từ Hải đã giúp Thuý Kiều báo an ,báo oán, giúp nàng từ một gái lầu xanh, trở thành một bà nhất phẩm phu nhân, trừng trị mọi cái ác , cái xấu ở đời

em có suy nghĩ như thế nào về hình

tượng “chết đứng” của Từ Hải ?

Nhân vật Từ Hải giúp em liên tưởng

như thế nào về hiện thực xã hội đương

thời ?

Theo em , Nguyễn Du đã đứng trên

quan điểm nào để xây dựng “Truyện

Kiều” ?

Đó là ước mơ cao nhất , trăn trở nhấtcủa Nguyễn Du trong xã hội có nhiềuthế lực bạo tàn Người phụ nữ phảichịu mọi điều bất hạnh

-Chỗ đứng của Từ Hải là đất trời Nghênh ngang một cối đất trời Thiếu gì báo quả , thiếu gì báo ân Nhưng khi nghe lời Kiều vì bị Hồ TônHiến lừa, Từ Hải đã “chết đứng” Khicòn sống thì Từ Hải vượt cao lên sựthấp hèn của chế độ phong kiến Cáichết trụ kình của Từ Hải nói lên sựkhông khuất phục Nó như một lờithách thức đối với một xã hội giả dối ,

sự tố cáo chế độ xã hội đó khôngchấpnhận một tài năng , dù tài năng đó đãquy hàng Trong xã hội không có chỗđứng cho những nhân tài: “chữ tài liềnvới chữ tai một vần”

+ Từ Hải giống như một ngôi sao băngvượt qua bầu trời xã hội phong kiếnnhư một tia chớp: (Bóng dáng củaQuang Trung-Nguyễn Huệ và cuộckhởi nghĩa Tây Sơn)

Ước mơ công lý của Nguyễn Du thểhiện rất rõ qua màn báo ân báo oán Trong một cuộc đời lưu lạc, ThuýKiều luôn cố gắng vươn lên Chấpnhận lấy Thúc Sinh là nàng cố gắngthoát ra khỏi lầu xanh Theo sở khanh

là trốn khỏi Tú Bà Trốn khỏi HoạnThư là muốn thoát khỏi trần gian Sống với Từ Hải là một điều mongmỏi , khát khao suốtcả cuộc đời lưulạc của nàng

Ước mơ của một cuộc sống tốt đẹp , cái xấu , cái ác bị trừng trị , cuộc sốngcông bằng , cái tốt được đến bù .Nguyễn Du đã đứng trên quan điểmtriết học dân gian “ở hiền gặp lành” ,

Quan điểm của Nguyễn Du khi đưa

một người phụ nữ giang hồ lên địa vị

cao nhất của chế độ phản ánh điều gì ?

Phần kết luận :

gieo gió gặp bão Nguyễn Du đã giúp “Truyện Kiều”dựng lên một toà án , chánh án là ThuýKiều một quan toà giữa thanh thiênbạch nhật thể hiện một công lý , minhbạch đồng thời cũng rất uy nghi

“Trướng hùm mở giữ trung quân

Từ công sánh với phu nhân cùng ngồi” Việc đưa một người phụ nữ giang hồ(tầng đáy XH ) lên địa vị cao của xãhội cũng nói lên quan niệm vô cùngtiến bộ của Nguyễn Du Đó là tấmlòng yêu thương , trân trọng đề caogiá trị của con người của tác giả

nữ dưới chế độ xã hội phong kiếntrong đó có sự kết hợp giữa bút pháp

tự sự và bút pháp trữ tình Từ một tiểuthuyết chương hồi rất tầm thường

“Kim Vân Kiều truyện” Nguyễn Du đãtái tạo thành một kiệt tác văn chương

có giá trị không chỉ trong nền văn họcdân tộc mà còn là một kiệt tác văn họccủa cả nhân loại

Tiết 6 : kiểm tra 1 tiết

Sĩ số :

1.Giáo viên :ra đề ,đáp án

2 Học sinh : Suy nghĩ chuẩn bị bài trước khi kiểm tra.

C Tiến trình kiểm tra

2.Kiểm tra việc chuẩn bị giấy bút của học sinh

3.Giới thiệu: giờ kiểm tra

*Hoạt động 2: ra đề , xây dựng đáp án

I.Đề bài :

1.Cho đoạn thơ sau:

“Quá niên trạc ngoại tứ tuần Mày râu nhẵn nhụi áo quần bảnh bao

Trước thầy sau tớ xôn xao Nhà băng đưa mối rước vào lầu trang ghế trên ngồi tót sỗ sàng…

a.Tìm những từ ngữ có tính chất trái ngược với nhau ở cùng một ngữcảnh ; những từ hán việt thể hiện sự trang trọng

b Những từ ngữ đó đã có giá trị như thế nào trong việc lột tả bản chất củanhân vật Mã Giám Sinh ?

2.Phân tích nghệ thuật tả cảnh ngụ tình được thể hiện qua những vẫn vần thơ sau:

“Buồn trong của bể chiều hôm Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa Buồn trong ngọn nước mới sa Hoa trôi man mác biết là về đâu Buồn trong nội cỏ rầu rầu Chân mây mặt đất một mầu xanh xanh Buồn trong gió cuốn mặt duềnh

ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi”

(Trích Truyện Kiều của Nguyễn Du )

II.Đáp án :

Câu 1: (4 điểm)

a) Những từ ngữ có tính chất trái ngược nhau :

(Mày râu) nhẵn nhụi (áo quần bảnh bao)><(Trước thầy sau tớ) lao xao (ghếtrên) ngồi tót (sỗ sàng)

-Những từ HV mang ý nghĩa trang trọng : quá niên , ngoại tứ tuần, nhà băng ,lầu trang

b) Những từ ngữ trang trọng trên đã góp phần tăng thêm sự mơ hồ trong lýlịch nguồn gốc của tên con buôn trơ trẽn

+Những từ ngữ có tính chất trái ngược nhau góp phần tạo nên những liêntưởng có giá trị tu từ nổi bật , khắc học rõ nét , rất sinh động , không chỉ dáng

vẽ bên ngoài mà còn cả bản chất bên trong của nhân vật Mã Giám Sinh

+ “Ngọn cơ rầu rầu” héo úa không còn sức sống -> cuộc đời tàn luị

+Gió cuốn mặt duềnh với ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi , gợi cảnh hãihùng , tai ương có thể dáng xuống đầu nàng không biết lúc nào

*Hoạt động 3: Nhận giờ viết bài và thu bài

*Hoạt động 4:củng cố , dặn dò

-Soạn bài Thuý Kiều báo ân , báo oán (chính khoá)

-Ôn lại văn bản thuyết minh

-Biết kết hợp thuyết minh với lập luận

-Giáo dục lòng yêu mến , thích học bộ môn

B.Chuẩn bị :

Tài liệu để soạn bài

C.Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học

*Hoạt động 1: khởi động

1.Kiểm tra sĩ số

2.Kiểm tra bài cũ

Nhắc lại những sáng tạo của Nguyễn Du trong “Truyện Kiều”

Trả lời :+Sáng tạo thể loại : Truyện thơ

+Sáng tạo ngôn ngữ: gọt giũa và dòng chính xác có gía trị biểu cảm cao

+Sáng tạo trong ngt tả người , tả cảnh ngụ tình

+Sáng tạo, táo bạo trong tư tưởng khát vọng tự do công lý

3 Giới thiệu bài :

Giúp các em nắm chắc đặc điểm của văn thuyết minh cách làm bài vănthuyết minh kết hợp với lập luận

Tiết 7: Hoạt động 2 : I-Ôn lại kiến thức đã học

Thuyết minh là gì ?

Thế nào gọi là văn thuyết minh ?

-Đăc điểm tính chất của văn thuyết

minh ?

-Cần phân biệt văn thuyết minh với

các văn bản khác như thế nào ? Phân

1 Thuyết minh là gì ?

-Trình bày (giới thiệu) cho người tahiểu rõ hơn về những sự vật, sự việc ,hoặc hình ảnh đã đưa ra (VD: Thuyếtminh hình ảnh triển lãm ,người thuyếtminh phim , bản vẽ thiết kế kèm theothuyết minh…)

2 Văn thuyết minh đặc điểm của nó Văn bản thuyết minh là kiểu văn bảnthông dụng trong mọi lĩnh vực đờisống nhằm cung cấp tri thức (kiếnthức) về đặc điểm tính chất , nguênnhân của các hiện tượng và sự vậttrong tự nhiên , xã hội bằng phươngthức trình bày , giới thiệu ,giải thích …-Trí thức trong văn bản thuyết minhđòi hỏi phải khách quan xác thực , hữuích cho con người

rõ ràng , chặt chẽ và hấp dẫn

3.Cần phân biệt văn thuyết minh với các loại văn bản khác

biệt các văn bản sau :

+Bàn về việc học của La Sơn Phu Tử

Nguyễn Thiếp ?

+Bàn về đọc sách của Chu Quang Tiền

-Các văn bản trên khác thuyết minh

Phần nội dung bài học

Đọc văn bản Hồ Tây(NVNC trang

⇒ các văn bản đó nêu các lập luận ,

bày tỏ quan điểm của tác giả về mộtvấn đề ?

4.Lập luận

Là cách trình bày lý lẽ , Lập luận phảichặt chẽ Lý lẽ phải sắc bén , phù hợpvới chân lý khách quan Lý lẽ thườnggắn với dẫn chứng

5.Các phương pháp lập luận

-lập luận diễn dịch-lập luận quy nạp-lập luận nhân quả -lập luận suy lý suy diễn

6.Các phương thức –cách thức lập luận

-Giải thích ,dẫn chứng '-Bình luận

*Các phương pháp , phương thức trênkhông chỉ đướcử dụng ở văn bản nghịluận mà trong các văn bản thuyết minh, tuỳ mức độ và đối tượng mà ngườiviết vận dụng sáng tạo

II.Thuyết minh kết hợp với lập luận

1.Đây là một văn bản chỉ thuyết minh

và chú thích nhỏ , chứ không có miêu tả , kết hợp với lập luận giải thích

Tiết 8: Phần nội dung bài học

“Đất tổ : Huyền thoại và lịch sử” của

gia sư Trần Quốc Vương

-Cho biết đây là kiểu văn bản nào ?

-Chỉ ra nội dung kết cấu của từng phần

trong văn bản trên ?

-Mở bài tác giả giới thiệu đối tượng

như thế nào ?

-ở phần 2 , tác giả đã thực hiện những

nhiệm vụ nào mà ở đầu bài yêu cầu ?

2.Văn bản thuyết minh kết hợp với lập luận

-> Đây là một văn bản thuyết minh có

sự giới thiệu thuyết minh về vùng đất

tổ có sự phát triển , giải thích và chứngminh “huyền thoại và lịch sử” của miềnđất tổ

-Phần 1: (mở bài ) , tác giả nêu lên

miền đất Tổ , di tích và danh thắng baophủ một màn sương huyền thoại : dẫnnhận xét của nữ Blaga Đimitrôva đểthuyết phục người đọc: “ở sứ sở nàythật khó phân biệt đâu là huyền thoại ,đâu là hiện thực lịch sử

-Phần 2: Giáo sư chứng minh rằng:

+Huyền thoại và lịch sử phủ mờ đềnđai, lăng tẩm , vua Tổ Hùng Vươngtrên núi Nghĩa Lĩnh

+Mẹ Âu Cơ (Tiên)+Bố Lạc Long Quân (rồng) là huyềnthoại

+Âu Việt kết hợp với Lạc Việt để trởthành Âu Lạc(thời An Dương Vương)

là hiện thực lịch sử +Núi Tản Viên , ngã ba Bạch Hạc-Việttrì là một hiện thực địa-kinh tế, địa vănhoá xuất phát điểm địa lý của sự hìnhthành đất nước đầu tiên của người Việt

-Phần kết bài Giáo sư thể hiện điều

gì ?

-Em có nhận xét gì về lối viết của

Giáo sư Trần Quốc Vượng ?

Hãy cho ví dụ ? (chẳng hạn một Học

sinh thuyết minh về một ngôi chùa

làng mình cho các bạn đến tham quan

thì có lẽ chỉ thuyết minh đơn thuần là

Hùng , sự nghiệp giữ nước chống bànhchướng Bắc Phương của người Việt

Cổ là hiện thực lịch sử Hàng trăm di chỉ đồ đá , đồđồng , đồ sắt được phát hiện và khaiquật với những chiếc lưỡi cày đồng ,chiếc liềm hái đồng thau , chiếc rìu sắt,chiếc cuốc đá , những ngoại giáo búp

đa, những mũi tên đồng hình lá, nhữngvòng tay hạt chuỗi , khuyên tai đángọc… là hiện thực lịch sử Đó lànhững vật “minh chứng cho cả mộtchặng đường dài lịch sử vài thiên niên

kỷ TCN”

-Phần 4: Giáo sư giải thích “Giải ảo

hiện thực , và công việc của các nhàkhảo cổ , còn tâm thức dân gian thì lưutrữ , lưu truyền huyền thoại, huyền tíchmiền Đất Tổ

-Phần 5: (kết bài) Tác giả nói lên cảm

xúc của mọi người khi hành hươngđến Đất Tổ nhân ngày Dỗ Tổ 10-3 âmlịch , là trở về cội nguồn dân tộc thămđền Thượng, đền Trung, đền Hạ, đềnGiếng nhìn sông , nhìn vùng đồi Trung

Du , vừa tìm được cái thực , vừa cứngỡ trong mơ Khói hướng huyềnthoại đã thấm vào ta khi vào thămmiền Đất Tổ

⇒ Tác giả có một lối viết rất sáng tỏ

và gợi cảm đầy sức thuyết phục ngườiđọc và hiện thực lịch sử và huyềnthoại miền Đất Tổ Nghệ thuật thuyếtminh kết hợp giải thích, chứng minhrất chặt chẽ sáng tỏ

3-Ghi nhớ

a)Trong văn bản thuyết minh phải căn

cứ vào 2 cơ sở sau :

+Sự vật vấn đề thuyết minh mang tínhchất chuyên ngành , hoặc trìu tượng

được Nhưng một nhà khảo cổ thuyết

minh về cọc gỗ Bạch Đằng là một HN

khoa học về chiến thắng Bạch Đằng

thì bài thuyết minh ấy phải có chứng

cứ khoa học , phải được giải thích 1

cách đầy đủ , tường minh

+Đối tượng đọc giả của bài thuyếtminh mang tính chuyên ngành (hoặctrìu tượng)

+Đối tượng độc giả của mình là lớpngười như thế nào trình độ ra sao thì tamới kết hợp giữa thuyết minh đơnthuần

b)Văn bản thuyết minh những vấn đề ,

sự vật mang tính khoa học , trìu tượngthì người viết phải dùng các pháp luậngiải thích phát triển , chứng minh đểlàm cho vấn đề , sự vật sáng tỏ giàusức thuyết phục

c)Lập luận phải chặt chẽ , lý lẽ phảisắc bén , dẫn chứng phải xác thực vàchọn lọc , được sắp xếp hợp lý thìbài thuyết minh mới có giá trị

+Hãy chỉ ra phần thuyết minh ?

III-Luyện tập kết hợp thuyết minh với giải thích :

*Phần thuyết minh :-Tháng 12/1287 Thoát Hoan lại mang

50 vạn quân thuỷ bộ sang đánh nước

ta Quân giặc chia thành 3 cánh ào ạtkéo sang Một cánh từ Quảng Trị

Chỉ ra phần giải thích trong văn bản ý

nghĩa của phần giải thích này ?

2.Cho đề bài sau :

->Lạng sơn do Thoát Hoan trực tiếpchỉ huy một cánh từ Vân Nam dọctheo đường sông hông do ái Lỗ chỉhuy cánh thứ 3 gồm hàng nghìn chiếcthuyền do Ô Mã Nhi và Phàn Tiếp chỉhuy ; Trương Văn Hổ đốc lửng

- Vua Trần Nhân Tông hỏi QuốcTuấn : “Thế giặc năm nay thế nào” ?

QT “quân ta chỉ quen chiến trận , thếgiặc năm nay nhàn”

-Thoát Hoan +ái Lỗ chiếm Vạn Kiếpkinh thành thăng long

+Quân Ô Mã Nhi -> Thăng Long ,Vạn Kiếp để hội quân với ThoátHoan Thuyền lương của giặc doTrương Văn Hổ chỉ huy -> Vân Đồn Trần Khánh Dư mui trí mai phục ->chiến thắng lẫy lừng

+Được tin thuỷ quân bị tiêu diệt +sứcmạnh tiến công như vũ bão của quân

ta , mùa hè 1288 , Thoát Hoan bỏThăng Long ->Vạn Kiếp

*Phần giải thích : Chiến thắng vân đồn là mộtchiến thắng mang ý nghĩa chiến lược

to lớn Nó đã giáng một đòn chí mạngvào kế hoạch hợp vây bằng thuỷ bộcủa Thoắt Hoan, nó đã làm thất bạingay từ đầu kế hoạch hậu cần của giặcdồn chúng vào những khó khăn khôngthể nào khắc phục nổi về mặt lươngthực

Tên tuổi danh tiếng TrầnKhánh Dư đã gắn liền với chiến thắngvân đồn bất tử

⇒ phần giải thích nổi bật tầm quan

trọng và ý nghĩa lịch sử của chiếnthắng Vân Đồn

*Dàn bài :

a.Mở bài :

Thuyết minh về cuốn sách trong đó có

xen lẫn lập luận giải thích ?

và giữ nước , những trang sử anh hùng(VD)

-Kết hợp giải thích : nêu được ý nghĩacủa sách (giúp các bạn học sinh hiểuđược lịch sử dân tộc, có ý thức giữgìn , phát huy truyền thống quý báu đó)

c.Kết bài :+Sách tự hào đã lưu trữ được nguồn trithức lịch sử phong phú

+Nhắn gửi các bạn học sinh chịu khóđọc sách , chịu khó trau dồi kiến thứclịch sử

Tiết 10: IV.Thuyết minh kết hợp với miêu tả

Sĩ số :

9A :

9B:

9C:

-Đọc lại văn bản “câu chuối trong đ/s

VN” của Nguyễn Trọng Đạo (SGK

T2)

-Nội dung của văn bản này ?

-Đăc điểm thuyết minh đó được thể

IV.Thuyết minh kết hợp với miêu tả

1.Văn Bản “Cây chuối trong đời sốngViệt Nam” Đây là một văn bản thuyếtminh Tác giả đã giới thiệu thuyếtminh cho chúng ta hiểu và cảm baođiều thú vị về cây chuối : bình dị , thânthuộc về làng quê đất nước thân yêu

hiện bằng những chi thiết nào ?

-Chỉ ra các yếu tố miêu tả trong văn

bản thuyết minh trên ?

Tác dụng của yếu tố miêu tả ?

+ Cây chuối được trông ở mọi vườnquê , mọc thành luống bạt ngàn vô tận

ở bờ suối hay thung lũng Trẻ em cótrò chơi trồng cây chuối

+Cây chuối là một thứ cây rất có ích ,

nó là “Thức ăn thực dung từ thân tới lá, từ gốc đến hoa quả”

+Quả chuối là một món ăn ngon , hầunhư ai cũng biết , có nhiều loại chuốihương , chuối ngự , chuối sứ , chuốimường … Chuối chứng quốc được ưachuộng nhất

+Mỗi cây chuối cho ta một buồngquả , có buồng chuối trăm quả, cóbuồng chuối nghìn quả

+Quả chuối chín có thể ăn no , rấtngon , có chất dưỡng da làm cho da dẻmịn màng , quả chuối xang là mộtmón ăn thông dụng Để ăn cặp vớithịt heo luộc , chấm tôm chua ăn cặpvới các món tái , món gỏi , để nấu với

ốc , cá, lươn , chạch Chuối chín làmchuối ép mứt chuối , kẹo chuối , bánhchuối …

+Quả chuối đã trở thành vật phẩm thờcúng từ ngàn đời của nhân dân ta .Ngày tết chờ chuối xanh già , ngày giỗ

kị chờ chuối chín

*Yếu tố miêu tả:

Tác giả tả cây chuối : “Thân mềmvươn lên như những cột trụ cột nhẵnbóng , toả ra vòm lá xanh mướt cherợp từ vườn tược đến núi rừng , gốcchuối tròn như đầu người , lớn dầntheo thời gian, có rễ chùm nằm sâudưới mặt đất

+Chuối mọc thành nông bạt ngàn vôtận, chuối phát triển rất nhanh, chuối

đẻ con để cháu cứ phải gọi là con đàncháu lũ

Em có nhận xét như thế nào về văn

bản thuyết minh trên ?

Vậy rút ra kết luận gì về văn bản

thuyết minh có kết luận với miêu tả ?

-Đọc văn bản mẫu :

“Chốn làng quê của Bác Tôn”

-Xác định yếu tố thuyết minh ?

+Miêu tả quả chuối chín, tác giả viết

“Có một loài chuối được người ta rất

ưa chuộng đấy là chuối trứng cuốc,không phải quả tròn như trứng cuốc

mà khi chín vỏ chuối có những vệtlốm đốm như trứng cuốc”…

“Cây chuối trong đời sống Việt Nam làmột văn bản thuyết minh đặc sắc, lýthú Chi tiết thuyết minh rất chân xác,miêu tả điểm xuyết tài hoa, một cáchviết có duyên, nhất là khi viết về quảchuối chín, quả chuối xanh, quả chuốithờ Thấm sâu và toả rộng trong bàivăn là tình yêu hoa trái, cây lá của quêhương đất nước

2.Ghi nhớ.

-Thuyết minh phải giới thiệu đúng đặcđiểm, bản chất của sự vật, cảnh vật.-Thuyết minh kết hợp với miêu tả sẽtạo cho văn bản có ddường nét,mằusắc, hương vị đầy ấn tượng

+Đây là một làng quê trù phú, conngười hiền lànhvà chất phác và vôcùng dũng cảm kiên cường trong đấutranh chống Pháp, chống Mỹ

+Đặc sản của quê Bác Tôm: Mía Chợ ,Mía Gò cát mềm và ngọt nức tiếng gầnxa

+Nghề dệt chiếu, làm hàng thủ công

mĩ nghệ rất phát triểnvà đánh bắt thuỷsản

+Nghề chài lưới: Tháng giêng hai bắt

ốc gạo,tháng tư năm bắt cá,tháng tám

Con người và cảnh vật của Mỹ Hoà

Hưng được giới thiệu miêu tả với

nhiều cảm xúc Tìm những chi tiết

đó ?

Cho đề bài sau :

Hãy thuyết minh vầ một trận chiến đấu

ác liệt mà em đã được học ở môn lịch

sử hoặc xem trên ti vi

tháng chạp là mùa tôm cá, lưới chài.+Ai đi dâu xa cũng phải nhớ về làngquê của mình

*Yếu tố miêu tả.

-Những cánh đồng lúa xanh rì, nhữngdòng kênh hiền hoà uaans lượn,nhữngmiệt vườn xanh tươi hoa trái bốn mùa.-Bà con ở đây hiền hoà chất phác bộctrực và dũng cảm quen cầm cuóc cầmcày và đã bao phen cầm giáo cầmgươm, cầm tầm vông, mã tấu, súngngựa trời kiên cường chống Pháp rồi

“đồng khởi” đánh Mỹ

….dòng kênh mãi ăm ắp nước ngọtngào phú sa để cau, dừa’mía,đậuphộng, đậu xanh ngọt ngào tươi tốt

……… Những giàn lưới phơi giăngloáng nắng trên cồn nhỏ Những gọnđèn trên những chiếu xuống chiếc câutôm nhấp nháy, mờ tơ trên dòng nướcbạc Tiếng búng tý tách của bày tôm ,tiếng cá nhảy, tiếng chim lạc đàn câuđêm …

… Những con tầu giong giong ghechài như thân một con rết khổng lồxuôi ngược trên dòng sông lấp lánhbình lăng …

Bầu trời xanh trong những tiếng chimchao nghiênh bay lượn , những cánhbuồn nâu bạc phếch căng phông ,những con thuyền xuôi ngược

b)Thực hành : Thuyết minh xen tố

nghị luận và miêu tả

*Xác định yêu cầu của đề -Thuyết minh kết hợp với lập luận -Nội dung thuyết minh : giới thiệu vềmột trận đánh đã diễn ra trong lịch sửhoặc trực tiếp được xem trên ti vi

*Tìm ý và lập dàn ý +Mở bài : VD : Chiến thắng Ngọc Hồi