[r]
Trang 1- Bài 20 XÂY D NG VÀ PHÁT TRI N Ự Ể VĂN HÓA DÂN TÔC TRONG CÁC TH K X - XV ̣ Ế Ỷ
A M C TIÊU: Ụ
1 Ki n th c: ế ứ Giúp h c sinh hi u:ọ ể
- Trong nh ng th k đ c l p, m c d u tr i qua nhi u bi n đ ng, nhân dân taữ ế ỷ ộ ậ ặ ầ ả ề ế ộ
v n n l c xây d ng cho mình m t n n văn hóa dân t c, tiên ti n.ẫ ỗ ự ự ộ ề ộ ế
- Tr i qua các tri u Đinh, Ti n Lê, Lý, Tr n, H , Lê các th k X – XV, côngả ề ề ầ ồ ở ế ỷ
cu c xây d ng văn hóa độ ự ược ti n hành đ u đ n, nh t quán Đây cũng là giai đo n hìnhế ề ặ ấ ạ
thành c a n n văn hóa Đ i Vi t (Thăng Long).ủ ề ạ ệ
- Dướ ải nh hưởng sâu s c c a ý th c làm ch đ t nắ ủ ứ ủ ấ ước và các cu c kháng chi nộ ế
ch ng ngo i xâm, n n văn hóa Thăng Long ph n ánh đ m đà t tố ạ ề ả ậ ư ưởng yêu nước, t hàoự
và đ c l p dân t c.ộ ậ ộ
2 T t ư ưở ng, tình c m: ả
- B i dồ ưỡng ni m t hào v n n văn hóa đa d ng c a dân t c.ề ự ề ề ạ ủ ộ
- B i dồ ưỡng ý th c b o v các di s n văn hóa t t đ p c a dân t c.ứ ả ệ ả ố ẹ ủ ộ
- Giáo d c ý th c phát huy năng l c sáng t o trong văn hóa.ụ ứ ự ạ
3 K năng: ỷ Rèn luy n k năng quan sát, t duy, phát hi n nh ng nét đ p trong văn hóa.ệ ỹ ư ệ ữ ẹ
B Đ DÙNG D Y & H C: Ồ Ạ Ọ
1 Giáo viên:
- Tranh nh ngh thu t, ki n trúc điêu kh c.ả ệ ậ ế ắ
- M t s bài th , bài phú c a các nhà văn h c l n:ộ ố ơ ủ ọ ớ
2 H c sinh: ọ
- S u t p nh ng t li u, tranh nh v th i kỳ này.ư ậ ữ ư ệ ả ề ờ
- Đ c trọ ước bài và th tr l i các câu h i trong SGK.ử ả ờ ỏ
C TI N TRÌNH T CH C D Y VÀ H C Ế Ổ Ứ Ạ Ọ
I n đ nh l p và ki m tra bài cũ: Ổ ị ớ ể
1- Ki m tra bài t p.ể ậ
2- Trình bày và phân tích s khác nhau gi a hai cu c kháng chi n ch ng T ngự ữ ộ ế ố ố
th i Lý và ch ng Mông – Nguyên th i Tr n ?ờ ố ờ ầ
3- Trình bày nguyên nhân th ng l i và ý nghĩa cu c kh i nghĩa Lam S n ?ắ ợ ộ ở ơ
II Gi ng bài m i: ả ớ
1 M bài: ở Trong g n 6 th k đ c l p, nhân dân ta không ch góp s c xây d ng kinh t ,ầ ế ỷ ộ ậ ỉ ứ ự ế chi n đ u b o v đ c l p cho T qu c mà còn xây d ng cho mình m t n n văn hóa dânế ấ ả ệ ộ ậ ổ ố ự ộ ề
t c tiên ti n, phù h p v i th i đ i.ộ ế ợ ớ ờ ạ
2 Ho t đ ng d y và h c ạ ộ ạ ọ
HO T Đ NG C A TH Y VÀ TRÒ Ạ Ộ Ủ Ầ N I DUNG BÀI Ộ
* Ho t đ ng 1: ạ ộ Ho t đ ng nhómạ ộ
Nhóm 1 Th i B c thu c, nhân dân ta đã ti p thu nh ng ờ ắ ộ ế ữ
t t ư ưở ng tôn giáo nào t Trung Hoa? ừ
(D ki n tr l i: ự ế ả ờ Nho giáo, Ph t giáo, Đ o giáo) ậ ạ
Nhóm 2 Vì sao trong bu i đ u d ng n ổ ầ ự ướ c, Ph t giáo r t ậ ấ
I T t ư ưở ng, tôn giáo
- Nho giáo: Tr thành h tở ệ ư
tưởng chính c a giai c p phongủ ấ
Trang 2đ ượ c coi tr ng? Nh n xét v trí c a Ph t giáo các th ọ ậ ị ủ ậ ở ế
k X-XIV ỷ
(D ki n tr l i: ự ế ả ờ
+ Do tác đ ng c a t t ộ ủ ư ưở ng đ c l p, t ch , phù h p v i ộ ậ ự ủ ợ ớ
hoàn c nh đ t n ả ấ ướ c)
+ V trí: g n nh đ c tôn: “Thiên h năm ph n thì s tăng ị ầ ư ộ ạ ầ ư
chi m m t, ch nào có ng ế ộ ỗ ườ ở ề i đ u có chùa th Ph t”) ờ ậ
Nhóm 3 Nho giáo có ngu n g c t đâu? Do ai sáng l p? ồ ố ừ ậ
Nêu m t s giáo lí c b n c a Nho giáo? ộ ố ơ ả ủ
(D ki n tr l i: ự ế ả ờ Trung Qu c – Kh ng T sáng l p (nho ố ổ ử ậ
gia), đ ượ c Đ ng Tr ng Th dùng thuy t âm d ổ ọ ư ế ươ ng th n ầ
h c phát tri n thành Nho giáo ọ ể
Nhóm 4 T i sao Nho giáo s m tr thành h t t ạ ớ ở ệ ư ưở ng
chính th ng c a giai c p th ng tr ? ố ủ ấ ố ị
(Câu h i khó dành cho nhóm HS gi i, GV có th hỏ ỏ ể ướng d nẫ
cho h c sinh tr l i: ọ ả ờ tr t t , k c ậ ự ỷ ươ ng, đ o đ c phong ki n ạ ứ ế
r t quy c , là công c đ c l c đ duy trì và b o v ch đ ấ ủ ụ ắ ự ể ả ệ ế ộ
phong ki n nên đ ế ượ c các t ng l p th ng tr s d ng làm h ầ ớ ố ị ự ụ ệ
t t ư ưở ng ch đ o đ tr n ủ ạ ể ị ướ c)
* Ho t đ ng 2: ạ ộ Toàn l p và cá nhânớ
- GV truy n đ t cho HS n m v ng các ý:ề ạ ắ ữ
+ 10 th k B c thu c, vi c giáo d c, h c hành c a nhânế ỉ ắ ộ ệ ụ ọ ủ
dân ta không được quan tâm
+ Th i phong ki n đ c l p, nhà nờ ế ộ ậ ước b t đ u quan tâmắ ầ
phát tri n giáo d c.ể ụ
+ 1070, vua Lý Thánh Tông l p Văn Mi u th Kh ng T ,ậ ế ờ ổ ử
Chu Công và 72 v hi n tài.ị ề
?? Ý nghĩa vi c làm c a vua Lê Thánh Tông? ệ ủ (th hi n s ể ệ ự
quan tâm c a nhà n ủ ướ c đ n công tác giáo d c, m đ u n n ế ụ ở ầ ề
giáo d c Đ i Vi t ụ ạ ệ )
- GV hướng d n HS đ c SGK đ th y s phát tri n giáoẫ ọ ể ấ ự ể
d c Đ i Vi t qua các th k XI – XIV.ụ ạ ệ ế ỉ
- GV cho h c sinh xem hình “Bia ti n sĩ Văn Mi u” (Hàọ ế ở ế
N i) và nêu v n đ : T th k XV, nhà nộ ấ ề ừ ế ỷ ước quy t đ nhế ị
d ng bia ti n sĩự ế
?? Vi c d ng bia ti n sĩ có tác d ng gì? ệ ự ế ụ (khuy n khích ế
h c t p, ọ ậ ng ườ i tài đ ượ c coi tr ng ọ )
?? M c tiêu giáo d c th i kì này là gì? ụ ụ ờ
+ Đào t o quan ch c, nâng cao dân trí ạ ứ
+ Ph c v các yêu c u chính tr -xã h i, không chú ý phát ụ ụ ầ ị ộ
tri n KHKT, ể
* Ho t đ ng 3: ạ ộ Toàn l p và cá nhânớ
- GV yêu c u h c sinh theo dõi SGK, hầ ọ ướng d n các emẫ
ki n th ng tr , chi ph i giáoế ố ị ố
d c và thi cụ ử nh ng l i ít phư ạ ổ
bi n trong nhân dân.ế
- Ph t giáo: ậ được ph bi nổ ế
r ng rãi th i Lý – Tr n, chùaộ ờ ầ
được xây d ng kh p n i Đ nự ắ ơ ế
th i Lê s , ph t giáo suy y uờ ơ ậ ế
d n, ch còn t n t i trong nhânầ ỉ ồ ạ dân
II Giáo d c, văn hoc, ngh ụ ̣ ệ thu t, khoa hoc-ky thuât ậ ̣ ̃ ̣
1 Giáo d c ụ
- Năm 1075, khoa thi đ u tiênầ
được t ch c => giáo d cổ ứ ụ
được hoàn thi n và phát tri n.ệ ể
- Năm 1484 Lê Thánh Tông cho xây d ng bia ti n sĩ trong Vănự ế
Mi u.ế
- Tác d ng c a giáo d c: ụ ủ ụ đào
t o nhi u trí th c tài gi i choạ ề ứ ỏ đât nước, nâng cao dân trí,
nh ng không t o đi u ki n choư ạ ề ệ
s phát tri n kinh t ự ể ế
2 Văn h c ọ
- Phát tri n m nh t th i nhàể ạ ừ ờ
Trang 3th y đấ ược s phát tri n văn h c th i kì này Đ ngh HSự ể ọ ờ ề ị
minh h a m t s tác ph m văn h c tiêu bi u th i kì này màọ ộ ố ẩ ọ ể ờ
các em đã được h c ; ọ th Th n, H ch t ơ ầ ị ướ ng sĩ, Cáo bình
Ngô, B ch Đ ng Giang phú… ạ ằ
- HS phát bi u, giáo viên nh n xét, chôt y.ể ậ ́ ́
* Ho t đ ng 4: ạ ộ Ho t đ ng nhómạ ộ
Nhóm 1: K tên nh ng ki n trúc tiêu bi u th k X – XV, ể ữ ế ể ế ỉ
phân bi t đâu là ki n trúc Ph t giáo, đâu là ki n trúc Nho ệ ế ậ ế
giáo? (s d ng tranh nh minh h a do GV và HS s u t m ử ụ ả ọ ư ầ )
+ Ki n trúc Ph t giáo: ế ậ chùa M t C t, tháp Ph Minh ộ ộ ổ …
+ Ki n trúc Nho giáo: ế Thành nhà Hồ, kinh thành Thăng
Long, Văn Mi u, Qu c T Giám… ế ố ử
Nhóm 2: Nêu nh ng nét đ c đáo c a ngh thu t điêu ữ ộ ủ ệ ậ
kh c th k XI – XV K tên các công trình ki n trúc - ắ ế ỉ ể ế
điêu kh c n i ti ng đ ắ ổ ế ượ c m nh danh là An Nam t đ i ệ ứ ạ
khí ?
=> 4 công trình ngh thu t b ng đ ng n i ti ng th i ệ ậ ằ ồ ổ ế ờ Lý,
Tr nầ nh ư T ượ ng Ph t chùa Quỳnh Lâm ậ (Qu ng Ninh),ả
Tháp Báo Thiên d ng năm 1057 ự ở Thăng Long (Hà N i),ộ
Chuông Quy Đi n ề đúc năm 1101 chùa M t C t, ở ộ ộ V c Ph ạ ổ
Minh (Nam Đ nh), đúc vào th i Tr n Nhân Tông (1279 - 93).ị ờ ầ
Năm 1426, quân Minh (Trung Qu c) phá hu chuông Quyố ỷ
Đi n và v c Ph Minh l y đ ng đúc súng T t c hi n nayề ạ ổ ấ ồ ấ ả ệ
đ u không còn.ề
- GV ch HS xem m t s tranh nh do HS và giáo viên s uọ ộ ố ả ư
t m nh : Chân c t đá hình hoa sen n di tích Hoàng thànhầ ư ộ ở ở
Thăng Long, hình điêu kh c r ng cu n trong lá đ , hoa vănắ ồ ộ ề
g m Bát Tràng… đ h c sinh rút ra k t lu nố ể ọ ế ậ
Nhóm 3: Trình bày đ c đi m s phát tri n c a ngh ặ ể ự ể ủ ệ
thu t sân kh u, ca múa nh c th i kì này K tên m t s ậ ấ ạ ờ ể ộ ố
lo i hình ngh thu t tiêu bi u v i t ng th lo i ngh ạ ệ ậ ể ớ ừ ể ạ ệ
thu t ậ
D ki n tr l i:ự ế ả ờ phong phú, đa d ng, mang đ m tính dân ạ ậ
gian truy n th ng ề ố
- Các lo i hình tiêu bi u:ạ ể
+ Ngh thu t sân kh u: tu ng chèo, múa r i n ệ ậ ấ ồ ố ướ c…
+ Ca múa, nh c: ạ tr ng c m, sáo, đàn tranh, c ng chiêng… ố ơ ồ
+ Dân gian: đ u v t, đá c u ấ ậ ầ …)
Nhóm 4: Đ c SGK, l p b ng th ng kê (theo m u) các ọ ậ ả ố ẫ
thành t u khoa h c th k X – XV theo m u ự ọ ế ỉ ẫ
- HS đi n b ng th ng kê c a nhóm vào b ng gi y Croquisề ả ố ủ ả ấ
b c nh a ho c vi t lên phim trong s d ng đèn chi u choọ ự ặ ế ử ụ ế
c l p quan sát, nh n xét GV hả ớ ậ ướng d n các em ch nh s aẫ ỉ ử
Tr n Tác ph m tiêu bi u:ầ ẩ ể Nam
qu c s n hà, H ch t ố ơ ị ướ ng sĩ, Cáo Bình Ngô…
- T th k XV văn h c chừ ế ỷ ọ ữ Hán và ch Nôm đ u phátữ ề tri n.ể
=> Th hi n tinh th n yêuể ệ ầ
nước, yêu dân t c, ca ng iộ ợ
nh ng chi n công oai hùng,ữ ế
c nh đ p c a quê hả ẹ ủ ương đ tấ
nước
3 Ngh thu t ệ ậ
- Ki n trúc: ế Có các công trình xây d ng kinh thành, đ n, chùa,ự ề tháp…
- Điêu kh c: ắ Xu t hi n nhi uấ ệ ề tác ph m v i nh ng hoa vănẩ ớ ữ
đ c đáo.ộ
- Ngh thu t sân kh u: ệ ậ ấ mang
đ m tính dân gian truy n th ngậ ề ố
nh chèo, tu ng, múa r iư ồ ố
nước…
4 Khoa h c - k thu t ọ ỹ ậ
+ S h c: ử ọ Đ i Vi t s ký c a ạ ệ ử ủ
Lê Văn H u ư
+ Đ a lý: ị D đ a chí, H ng Đ c ư ị ồ ứ
b n đ ả ồ
+ Toán h c: ọ Đ i thành toán ạ pháp c a Lủ ương Th Vinh.ế + Quân s : ự Binh th y u l ư ế ượ c
Trang 4n u có sai sót HS t ghi bài.ế ự (THĐ), ch t o súng Th n c , ế ạ ầ ơ
thuy n chi n có l u ề ế ầ
• Nh n ậ xét chung: t th ừ ế
k X – XV dân ỷ
t c ta đã ộ chi n đ u, l o ế ấ ạ
đ ng và sáng ộ
t o ra m t ạ ộ
n n văn hóa ề tiên ti n đ m ế ậ
đà b n s c ả ắ dân t c ộ
III C ng c bài: ủ ố Hướng d n h c sinh l p b ng th ng kê các thành t u KHKT th kẫ ọ ậ ả ố ự ế ỷ
X - XV
IV Ôn t p và chu n b bài: ậ ẩ ị
- Xem câu h i trong sách giáo khoa, trang 105.ỏ
- Đ c trọ ước SGK bài 21: “ Nh ng bi n đ i c a nàh n ữ ế ổ ủ ướ c phong ki n trong các ế
th k XVI - XVIII ế ỷ ”
- S u t p t li u, tranh nh liên quan đ n bài h c m i.ư ậ ư ệ ả ế ọ ớ
D B SUNG & GÓP Ý Ổ
Đ i Ngãi, ngày… /… /2011 ạ