Quan điểm của lênin về xây dựng chính quyền nhà nước trong tác phẩm những nhiệm vụ trước mắt của chính quyền xô viết

Toàn Đảng và toàn dân phải hiểu thấu đáo những nhiệm vụ chủ yếu,trước mắt và những nhiệm vụ cơ bản, lâu dài của cách mạng xã hội chủ nghĩa tronggiai đoạn mới : tổ chức, xây dựng và quản

Quan điểm của Lênin về xây dựng chính quyền Nhà nước trong tác phẩm Nhữngnhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xô viết Liên hệ với nhiệm vụ xây dựngchính quyền của nhà nước ở Việt Nam

MỞ ĐẦU

Năm 1918, Nga ký Hòa ước Bơrétlitốp với Đức, tạm thời có hòa bình, do đóphải tập trung mọi sức lực vào việc khôi phục nền kinh tế quốc dân bị chiến tranhtàn phá, xây dựng và phát triển kinh tế

Nhiệm vụ đặt ra trước Đảng Cộng sản lúc này là phải làm cho toàn Đảng vàtoàn thể nhân dân nước Cộng hoà Xôviết trẻ tuổi thấy rõ những đặc điểm của thời

kỳ cách mạng chuyển từ giai đoạn giành chính quyền sang giai đoạn nắm giữ chínhquyền, từ nhiệm vụ lật đổ chế độ cũ sang nhiệm vụ xây dựng chế độ mới và quản

lý đất nước Toàn Đảng và toàn dân phải hiểu thấu đáo những nhiệm vụ chủ yếu,trước mắt và những nhiệm vụ cơ bản, lâu dài của cách mạng xã hội chủ nghĩa tronggiai đoạn mới : tổ chức, xây dựng và quản lý nhà nước theo một kiểu mới khác vềchất và cao hơn hẳn kiểu tổ chức và quản lý tư bản chủ nghĩa Để làm việc đó,

Lênin đã viết tác phẩm Những nhiệm vụ trước mắt của Chính quyền Xô viết và

hoàn chỉnh vào tháng 6-1918 Trong tác phẩm của mình, Lênin đã phân tích nhữngvấn đề quan trọng nhất của thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản sang chủ nghĩa xãhội, những căn cứ lý luận của đường lối chính sách kinh tế của nhà nước chuyênchính vô sản, ý nghĩa và nội dung của nhiệm vụ tổ chức và quản lý chế độ xã hộimới, việc tiếp tục đấu tranh tiêu diệt tận gốc chủ nghĩa tư bản và giành thắng lợihoàn toàn cho chủ nghĩa xã hội

Những bài viết hoặc bài phát biểu của Lênin trước hoặc sau khi viết tácphẩm này tiếp tục bổ sung và phát triển những quan điểm tư tưởng nêu lên trongtác phẩm và đã hợp thành một kế hoạch hoàn chỉnh nhằm xây dựng một cách có hệthống xã hội mới

Nhằm hiểu hơn về quan điểm của Lê nin, tôi xin lựa chọn đề tài: “Quan điểm của Lênin về xây dựng chính quyền Nhà nước trong tác phẩm Những nhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xô viết Liên hệ với nhiệm vụ xây dựng chính quyền của nhà nước ở Việt Nam”

NỘI DUNG PHẦN 1: QUAN ĐIỂM CỦA LÊNIN VỀ XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC TRONG TÁC PHẨM NHỮNG NHIỆM VỤ TRƯỚC MẮT CỦA

CHÍNH QUYỀN XÔ VIẾT

1 Nắm vững đặc điểm và nhiệm vụ trung tâm của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa

Lênin đã chỉ rõ rằng, tất cả chính Đảng vô sản chân chính và có trọng trách

đối với tương lai đều có nhiệm vụ: Trước hết là, thuyết phục quần chúng nhân dân

về sự đúng đắn của cương lĩnh và sách lược của mình; hai là, giành lấy chính quyền và đập tan sự phản kháng của bọn bóc lột; ba là, tổ chức, xây dựng và quản

lý đất nước theo chủ nghĩa xã hội Đương nhiên, nhiệm vụ thuyết phục quần chúngnhân dân bao giờ cũng sẽ được đặt ra trong số những nhiệm vụ quan trọng của việcquản lý, còn nhiệm vụ đè bẹp sự phản kháng của bọn bóc lột và bọn kẻ cướp thìgiai cấp vô sản cũng không một phút nào được cho phép mình lãng quên Nhưngdẫu sao nhiệm vụ tổ chức, xây dựng và quản lý đất nước cũng đã trở thành nhiệm

vụ chủ yếu trung tâm, trở thành nhiệm vụ quan trọng bậc nhất Lênin đã giải thích:Trong nhiệm vụ quản lý nước nhà, cái có ý nghĩa trọng đại hơn cả không phải làchính trị mà là kinh tế Giờ đây, nhiệm vụ quản lý quốc gia trước hết và trên hếtđược ghi lại thành một nhiệm vụ thuần túy kinh tế Sau này, Lênin lại kết luậnrằng, chính trị chủ yếu của chúng ta là xây dựng nhà nước về mặt kinh tế Đối vớichúng ta, chủ nghĩa cộng sản không chỉ là một cương lĩnh, một học thuyết, mộtnhiệm vụ nữa, ngày nay đó là công việc xây dựng cụ thể Như vậy, đây là một giaiđoạn mới của cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản chống giai cấp tư sản, giai đoạntạo những điều kiện để tiêu diệt tận gốc chủ nghĩa tư bản không cho nó phục hồihoặc tái sinh Giai đoạn đấu tranh này, hình thức thì có vẻ hòa bình và phươngpháp thì có nội dung mới khác trước Nhưng tất cả đều nhằm phát triển cuộc đấutranh đó đến thắng lợi hoàn toàn của chủ nghĩa cộng sản

Mục tiêu, đồng thời cũng là nội dung cơ bản của nhiệm vụ tổ chức, xâydựng và quản lý đó là nhằm: Thiết lập một hệ thống quan hệ tổ chức mới hệ thốngcực kỳ phức tạp về kinh tế bao gồm sự sản xuất và phân phối một cách kế hoạchcác sản phẩm cần thiết cho đời sống của hàng triệu người; là nhằm thật sự xã hội

hóa sản xuất và đảm bảo “nâng cao năng suất lao động trong phạm vi toàn quốc”

Muốn tổ chức, xây dựng nên cả một hệ thống quan hệ kinh tế xã hội chủnghĩa, thực hiện xã hội hóa “thật sự” sản xuất và nâng cao năng suất lao động nhưvậy thì phải tiến hành cải tạo toàn bộ nền kinh tế quốc dân, xóa bỏ quyền sở hữucủa bọn bóc lột, phải chuyển từ nền kinh tế hàng hóa nhỏ, cá thể sang nền kinh tếtập thể, sản xuất hiện đại; phải xóa bỏ hệ thống tổ chức kinh tế cũ, xây dựng hệthống tổ chức kinh tế mới, phải tổ chức lại lao động xã hội theo một trình độ cao,thực hiện sản xuất và phân phối một cách có kế hoạch trên cơ sở sản xuất ngàycàng hiện đại hóa vì lợi ích trước mắt và lâu dài của mọi người lao động - Tổ chứclao động theo một trình độ cao là tổ chức lao động trên cơ sở những quan hệ xã hộimới giữa những người lao động đã làm chủ tập thể, liên hiệp một cách tự do vàbình đẳng trong lao động sản xuất và phân phối sản phẩm, có sự phân công hợp lý

và hiệp tác hữu nghị rộng rãi; đó còn là tổ chức lao động xã hội dựa trên cơ sở chế

độ công hữu nhằm kết hợp những thành tựu mới nhất của khoa học và kỹ thuật vớitập thể những người lao động, có văn hóa, có kỹ thuật, có kỷ luật tự giác, đem lạinhiệt tình cách mạng và nghị lực sáng tạo xây dựng nền sản xuất lớn xã hội chủnghĩa Đó là con đường đúng đắn để nâng cao năng suất lao động lên vượt bậc Đócũng là cái quan trọng nhất, căn bản nhất đảm bảo cho thắng lợi của trật tự xã hộimới

Lênin chỉ rõ: Việc nâng cao năng suất lao động trước hết đòi hỏi cơ sở vậtchất của nền đại công nghiệp phải được bảo đảm, ngành sản xuất nhiên liệu sắt,máy móc, hóa chất phải phát triển, việc khai thác những của cải tự nhiên ấy bằng

phương pháp kỹ thuật hiện đại sẽ mang lại cho lực lượng sản xuất một cơ sở để đạtđược đà phát triển mới

Người còn chỉ rõ: “Một điều kiện khác để nâng cao năng suất lao động,trước hết là việc nâng cao trình độ học vấn và văn hóa của quần chúng nhân dân hai là để đẩy mạnh phát triển kinh tế, chúng ta còn phải nâng cao tinh thần kỷ luậtcủa những người lao động, kỹ năng lao động của họ, tính khéo léo của họ, phảităng thêm cường độ lao động và tổ chức lao động cho tốt hơn”

Tóm lại: Phải tiến hành cải tạo xã hội chủ nghĩa, phải tiến hành cách mạng

kỹ thuật, xây dựng và phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, tiếnhành cách mạng tư tưởng và văn hóa để năng suất lao động của xã hội khôngngừng tăng lên Đó là những nhiệm vụ tổ chức và quản lý cơ bản được đặt ra saukhi giai cáp vô sản đã giành được chính quyền thiết lập chế độ xã hội mới

2 Tổ chức cho toàn dân kiểm kê và kiểm soát một cách hết sức chặt chẽ sự sản xuất và phân phối sản xuất

Kiểm kê, kiểm soát do toàn dân thực hiện từ dưới lên trên là một trongnhững phương pháp vô sản mới, không làm được việc này trong các xí nghiệp và

cơ sở sản xuất, trong các ngành và các lĩnh vực kinh tế thì không thể tăng năngsuất lao động xã hội, đảm bảo việc thiết lập chủ nghĩa xã hội được

Kiểm kê, kiểm soát các xí nghiệp vừa giành lại trong tay giai cấp tư sản đểcông nhân nắm được tình hình sản xuất, giữ cho guồng máy hoạt động đều đặn,không bị gián đoạn Qua quá trình kiểm kê, kiểm soát, công nhân sẽ học được cáchquản lý và từ đó chuyển sang thực hiện việc công nhân tham gia điều tiết sản xuất

và nâng cao năng suất lao động

Phải kiểm soát chặt chẽ các giai cấp bóc lột, tất cả những kẻ quen thói ngồikhông ăn bám, những bọn con ông cháu cha, bọn ăn cắp, lưu manh Bắt chúng phảiphục tùng, phải gánh vác nghĩa vụ xã hội - trước hết là nghĩa vụ lao động

Thực hiện kiểm kê, kiểm soát việc sản xuất và phân phối sản phẩm còn làphương pháp để nắm sát tình hình tiến hành kế hoạch hóa sự phát triển kinh tế.Lênin cũng đã nêu rõ rằng, chương trình của việc kiểm kê, kiểm soát ấy rất giảnđơn, rõ ràng và dễ hiểu đối với mọi người: phải làm sao cho mọi người đều cóbánh ăn, đều có giày dép tốt và quần áo lành, đều có nhà cửa ấm áp, đều làm việc

có ý thức; phải làm sao không cho một tên ăn cắp nào và không một tên trốn tránhlao động nào lại có thể đi dạo chơi nhởn nhơ mà không bị bỏ tù hay không bị phạtkhổ sai thật nặng ; ai không làm thì không được ăn, đó là điều lệnh thực tiễn củachủ nghĩa xã hội

Sau đó, Lênin kết luận: “Chừng nào sự kiểm soát của công nhân chưa trởthành sự thật hẳn hoi, chừng nào những công nhân tiên tiến chưa tổ chức và tiếnhành thắng lợi một cuộc đấu tranh không khoan nhượng chống tất cả những kẻ viphạm sự kiểm soát ấy, hoặc những kẻ tỏ ra thờ ơ về mặt đó; thì chừng đó sẽ khôngthể nào tiến từ bước thứ nhất (thực hiện việc kiểm soát của công nhân) lên bướcthứ hai trên con đường đi tới chủ nghĩa xã hội; tức là bước chuyển sang việc côngnhân điều tiết sản xuất”

3 Thực hiện “chế độ nhiệm vụ lao động” xây dựng một “kỷ luật lao động tự giác cao” biết sử dụng “chuyên gia” lợi dụng những thành tựu “khoa học kỹ

thuật” mà chủ nghĩa tư bản đã tích lũy được

Chế độ nghĩa vụ lao động trước hết và trên hết là bắt các giai cấp hữu sảnphải gánh vác nghĩa vụ xã hội của họ, là cưỡng bức bọn bóc lột, bọn ăn bám, bọnlười biếng phải lao động thì mới được sống chính đáng trong xã hội mới

Ở đây, trong việc xây dựng nền sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa, trong việc tổchức lao động của xã hội mới có vấn đề chuyên gia, người hướng dẫn tổ chức laođộng, giúp đỡ quần chúng về mặt kỹ thuật, về mặt ứng dụng khoa học vào quátrình sản xuất Không có sự chỉ đạo của các chuyên gia am hiểu các lĩnh vực khoahọc - kỹ thuật và kinh nghiệm thì không có bước chuyển lên chủ nghĩa xã hội

được Điều chủ yếu để giải quyết vấn đề này là đi đôi với việc nâng cao trình độkhoa học - kỹ thuật và trình độ văn hóa cho quảng đại quần chúng là phải ra sứcđào tạo cho được một tầng lớp trí thức mới thật sự của nhân dân, trưởng thành từtrong quần chúng lao động và tuyệt đối trung thành với nhân dân, với sự nghiệpcách mạng của giai cấp công nhân Phải biết vun trồng, bồi dưỡng, quý trọng từngchuyên gia, có thái độ cư xử đúng đắn với trí thức Cần phải biết thu phục chuyêngia tư sản cũ, thu hút được những người có tài tổ chức và những chuyên gia giỏi,thậm chí có thể trả lương cao cho những chuyên gia xuất sắc, điều đó là cần thiếtcho công cuộc xây dựng kinh tế, cần thiết để học tập kinh nghiệm quản lý của họ,rồi dần dần cải tạo họ đi theo chủ nghĩa xã hội

Để xây dựng xã hội mới, Đảng của giai cấp công nhân còn phải biết sử dụnghợp lý, có hiệu quả toàn bộ tri thức phong phú về khoa học kỹ thuật mà chủ nghĩa

tư bản đã tích lũy được

Đi đôi với chế độ nghĩa vụ lao động cưỡng bức đối với bọn bóc lột ăn bám,còn phải áp dụng chế độ nghĩa vụ lao động tự giác đối với mọi người lao động.Trước kia, tổ chức lao động xã hội của phong kiến là dựa vào kỷ luật roi vọt vàdùng cả đến sự áp bức siêu kinh tế để đè nén những người nông nô; đến chủ nghĩa

tư bản, giai cấp tư sản dùng kỷ luật đói rét, thất nghiệp bần cùng để buộc chặtnhững người nô lệ làm thuê vào guồng máy bóc lột của nó Giờ đây, tổ chức laođộng xã hội cộng sản chủ nghĩa mà bước đầu là chủ nghĩa xã hội thì dựa vào và sẽngày càng dựa vào kỷ luật tự giác và tự nguyện của chính ngay những người laođộng, những người sẽ bẻ gãy gông cùm của bọn địa chủ tư bản

Trong thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội tâm lý “của người lao động làm thuê” không thể khắc phục được ngay, hơn nữa ở một nước sản xuất nhỏ, tản

mạn còn chiếm ưu thế, lao động thủ công còn phổ biến, lại bị chiến tranh tàn phánặng nề như ở nước Nga, thì tình trạng vô tổ chức, vô kỷ luật, tính tự phát phóngtúng tiểu tư sản còn có đất để phát triển, thậm chí có khi gây nên rối loạn trong

kinh tế - đó là điều khó tránh Sự thay thế lao động nô lệ bằng lao động cho mình

và cho xã hội, bằng lao động có tổ chức và có kế hoạch trong quy mô toàn quốcvới một kỷ luật tự giác được mọi người tôn trọng và giữ vững đòi hỏi phải có một

sự giáo dục rèn luyện bền bỉ đối với con người và điều đó chỉ có thể diễn ra trongquá trình tiến hành công cuộc xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của nền sản xuấtlớn xã hội chủ nghĩa và chỉ được củng cố trên cơ sở những điều kiện vật chất củanền sản xuất đó Trước tình hình đói kém, thất nghiệp và tính phóng túng tiểu tưsản hoành hành ở nước Nga lúc đó, Lênin nghiêm khắc phê phán tính tự phát tiểu

tư sản và đặc biệt nhấn mạnh tính cưỡng chế của kỷ luật lao động

4 Tổ chức thi đua xã hội chủ nghĩa và áp dụng triệt dể nguyên tắc phân phối theo lao động

Việc tổ chức thi đua phải chiếm vị trí quan trọng trong xây dựng kinh tế củanhà nước chuyên chính vô sản Vì vậy, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hộiphải xây dựng được những cơ sở của việc tổ chức thi đua xã hội chủ nghĩa Lêninnhấn mạnh: Chỉ có trên những cơ sở quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa, quyền làmchủ của người lao động được xác lập thì việc tổ chức thi đua theo nguyên tắc xãhội chủ nghĩa với nhiều hình thức phong phú của nó mới có tác dụng quan trọngtrong việc cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới, và việc tổ chức thi đua giữa cácđơn vị sản xuất, giữa các địa phương, giữa các cá nhân mới có ý nghĩa chân chính,

và vì vậy, tất cả phương tiện tuyên truyền phải nêu gương những cơ sở làm ăn tốt

và phê bình những cơ sở làm ăn tồi

Cần phải thu hút đông đảo quần chúng lao động tham gia phong trào thi đuaxây dựng kinh tế bằng cách đặt những vấn đề lao động thực tiễn lên hàng đầu,bằng cách nêu những điển hình gương mẫu, bằng cách đại chúng hóa công tácthống kê để cho chính người lao động dần dần nhận xét và dần dần tự mình hiểuđược phải lao động như thế nào và học tập những gì ở những cá nhân và cơ sở điểnhình tiên tiến

Đồng thời với việc tổ chức thi đua xã hội chủ nghĩa, nhà nước phải kiểm trachặt chẽ mức lao động của mọi công dân và sẽ áp dụng ngày càng triệt để nguyêntắc phân phối theo lao động Ở đây, nhà nước phân phối sản phẩm lao động chomỗi cá nhân theo năng suất lao động, theo số lượng và chất lượng lao động củamỗi người, làm cho họ quan tâm thiết thân đến kết quả lao động của mình, đến sựphát triển sản xuất của xã hội.

5 Vai trò của nguyên tắc tập trung dân chủ và việc áp dụng nguyên tắc tập trung dân chủ vào lĩnh vực kinh tế

Nguyên tắc tập trung dân chủ đòi hỏi phải xây dựng một tổ chức xã hộitrong đó hàng chục triệu người lao động làm việc một cách đều đặn có trật tự có kỷ

luật “làm việc chính xác như bộ máy đồng hồ”, kết hợp sự quản lý kinh tế tập

trung, có kế hoạch, có lãnh đạo với việc phát huy dân chủ rộng rãi, có sự tham gia

quản lý kinh tế rộng rãi của quảng đại quần chúng nhân dân, kết hợp “nguyên tắc tập thể” dân chủ xã hội chủ nghĩa với sự chuyên chính của một số cá nhân; kết hợp

sự chỉ đạo sản xuất của thủ trưởng với sự kiểm tra từ dưới lên của quần chúng

Chế độ tập trung dân chủ đòi hỏi phải kết hợp sự lãnh đạo tập trung củaTrung ương với sự đảm bảo đầy đủ quyền chủ động sáng tạo của địa phương Cácđịa phương khác nhau đều được tự do phát huy đầy đủ nhất những đặc điểm,những khả năng tiềm tàng của mình để giải quyết bằng những cách thức khác nhaunhững vấn đề khác nhau của đời sống chính trị và kinh tế thậm chí có thể dùng đến

cả hình thức chế độ tự trị và chế độ liên bang (nếu xét thấy cần thiết) để rồi tiến tớichế độ tập trung dân chủ thật sự xã hội chủ nghĩa

Không được lẫn lộn chế độ tập trung dân chủ với chủ nghĩa quan liêu, với tổchức dập khuôn máy móc Phải xuất phát đầy đủ từ nhiệm vụ chung và yêu cầuchung của cả nước, đồng thời phải tính đến đặc điểm riêng, điều kiện riêng, phongtục tập quán, trình độ dân trí từng địa phương để phát huy hết tính năng động, chủquan dù nhỏ nhất nhằm thực hiện kế hoạch chung, mục tiêu chung của cả nước

Tất cả những điều đó trở thành tính nhiều vẻ độc đáo trên con đường tiến lênchủ nghĩa xã hội của các tổ chức kinh tế, của các địa phương khác nhau Đâykhông phải là trái kế hoạch chung, pháp luật chung mà là cảnh muôn hoa đua nở để

đi đến một sự phát triển phong phú, nhanh chóng trong một nhà nước xã hội chủnghĩa có tổ chức

Tập trung dân chủ còn đòi hỏi kết hợp sự tham gia quản lý kinh tế, quản lý

xã hội của quần chúng lao động với sự phụ trách của cá nhân người lãnh đạo.Chính vì lẽ đó mà Lênin đề ra chế độ thủ trưởng - một chế độ biết trao trách nhiệmcho những người đại biểu chấp hành nền chuyên chính của giai cấp cách mạng

Chế độ thủ trưởng không mâu thuẫn với nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, vớinguyên tắc tập trung dân chủ Nguyên tắc này chẳng những đòi hỏi phải đảm bảocho quần chúng tham gia bàn bạc và kiểm soát sự chấp hành các quy chế, pháp luật

và nghị quyết, mà còn bảo đảm cho quần chúng có quyền bầu cử, lựa chọn nhữngngười lãnh đạo của mình, có quyền kiểm tra mà kiểm soát mọi hoạt động củanhững người lãnh đạo, có quyền thay đổi những cá nhân phụ trách không xứngđáng Song, điều đó hoàn toàn không có nghĩa là công việc tập thể không cần cóngười lãnh đạo, không cần có một trật tự chặt chẽ do ý chí duy nhất của người lãnhđạo tạo ra

Thực hiện chế độ thủ trưởng trong kinh tế thì đòi hỏi quần chúng phải phụctùng vô điều kiện ý chí của người lãnh đạo trong sản xuất; phải biết chuyển những

sự thảo luận, phê bình, kiểm soát và sửa chữa sang sự hoạt động ăn khớp, đều đặn,nhịp nhàng, chính xác do một trung tâm duy nhất chi phối Bản thân người cán bộlãnh đạo phải có tinh thần phụ trách, phải chịu trách nhiệm về sự thành bại củatoàn bộ guồng máy kinh tế…

6 Cần thiết phải có chuyên chính vô sản - đây là công cụ xây dựng chủ nghĩa

xã hội