Nâng cao thể chất cho học sinh trung học cơ sở các tỉnh trung du bắc bộ bằng ngoại khoá môn võ cổ truyền việt nam

Giáo dục thể chất trong nhà trường là môn học bắt buộc, thuộc chươngtrình giáo dục của các cấp học và trình độ đào tạo, nhằm trang bị cho trẻ em,học sinh, sinh viên các kiến thức, kỹ năn

TRẦN DŨNG

NÂNG CAO THỂ CHẤT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ CÁC TỈNH TRUNG DU BẮC BỘ BẰNG NGOẠI KHOÁ MÔN VÕ

CỔ TRUYỀN VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

Hà Nội, 2020

TRẦN DŨNG

NÂNG CAO THỂ CHẤT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ CÁC TỈNH TRUNG DU BẮC BỘ BẰNG NGOẠI KHOÁ MÔN VÕ CỔ TRUYỀN VIỆT NAM

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiêncứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả trình bàytrong luận án là trung thực và chưa từng được aicông bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án

Trần Dũng

Trước thực nghiệmTS:

TW:

Tiến sĩTrung ương

Xã hội chủ nghĩa

Xã hội hóa

bit/s: bít/giây

kg: kilogam lực

kg: kilogam (trọng lượng)kg/m2: kilogam/ mét bình phương

mi: tần suất lặp lại

1.1.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục

7

1.1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về thể dục thể thao trường học 11

1.2 Khái quát về hoạt động TDTT ngoại khóa 17

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm hoạt động TDTT ngoại khóa

17

1.2.2 Vai trò của hoạt động TDTT ngoại khóa

20

1.2.3 Mục đích của tổ chức TDTT ngoại khóa

22

1.2.4 Nội dung tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa trong nhà trường 25

1.2.5 Hình thức tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa

26

1.2.6 Các điều kiện đảm bảo cho công tác tổ chức TDTT ngoại khóa

29

1.3 Đặc điểm GDTC v hoạt động TDTT ngoại khóa của học sinh TDBB 30

1.4 Khái quát về VCT Việt Nam 32

1.4.1 Nguồn gốc ra đời của môn VCT Việt Nam

1.4.2 Quá trình phát triển của môn VCT Việt Nam

34

1.4.3 Vai trò của tập luyện VCT Việt Nam

36

1.4.4 Đặc điểm VCT Việt Nam

41

1.5 Đặc điểm tâm - sinh lý lứa tuổi học sinh THCS 45 1.6 Một số công trình nghiên cứu có liên quan 49

1.6.1 Một số công trình nghiên cứu về phát triển thể chất

50

1.6.2 Một số công trình nghiên cứu về hoạt động TDTT ngoại khóa

52

1.6.3 Một số công trình nghiên cứu về môn VCT

55

2.1 Đối tượng v khách thể nghiên cứu 59

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu:

59

2.1.2 Khách thể nghiên cứu:

59

2.2 Phương pháp nghiên cứu 60

2.2.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu.

60

2.2.2 Phương pháp phỏng vấn - toạ đàm

61

2.2.3 Phương pháp quan sát sư phạm.

62

2.2.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm

62

2.2.5 Phương pháp kiểm tra Y học:

65

2.2.6 Phương pháp thực nghiệm sư phạm:

67

2.2.7 Phương pháp toán thống kê:

68

2.3 Tổ chức nghiên cứu 69

2.3.1 Phạm vi nghiên cứu:

69

2.3.2 Thời gian nghiên cứu

70

2.3.3 Địa điểm nghiên cứu

70

2.3.4 Cơ quan phối hợp nghiên cứu

71

học của học sinh THCS các tỉnh TDBB 72

3.1.1 Đánh giá về dạy học nội khóa và hoạt động thể thao ngoại khóa 72

3.1.2 Đánh giá về đôi ngũ giáo viên, huấn luyện viên, cơ sở vật chất, 84

3.1.3 Đánh giá thể chất của học sinh THCS các tỉnh TDBB

87

3.1.4 Bàn luận về thực trạng công tác GDTC, một số yếu tố, điều kiện đảm

bảo và năng lực thể chất của học sinh THCS các tỉnh TDBB 97

3.2 Xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT Việt Nam cho học sinh THCS các tỉnh TDBB 105

3.2.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT Việt Nam cho học sinh THCS các tỉnh TDBB

105

3.2.2 Nguyên tắc xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT cho học sinh THCS các tỉnh TDBB 114

3.2.4 Bàn luận về chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT cho học

3.3.2 Đánh giá hiệu quả chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT cho

học sinh THCS các tỉnh TDBB 126 3.3.3 Bàn luận về hiệu quả chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT

Việt Nam cho học sinh THCS các tỉnh TDBB 143

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 147 Kết luận 147 Kiến nghị: 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Số loại

BẢNG

loại

Thể

BIỂU

ĐỒ

MỞ ĐẦU

Trong các văn kiện Đại hội và Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII của

Đảng về giáo dục đào tạo và khoa học công nghệ đã khẳng định: “Giáo dục

đào tạo với khoa học và công nghệ phải trở thành quốc sách hàng đầu, chuẩn

bị tốt hành trang cho thế hệ trẻ đi vào thế kỷ XXI” [1] Nghị quyết Trung

ương 8 khóa XI một lần nữa khẳng định: "Giáo dục và đào tạo là quốc sách

hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân" [5].

Giáo dục và phát triển giáo dục trong Nhà trường có ý nghĩa to lớntrong việc phát huy và bồi dưỡng nhân tố con người Đồng thời góp phầnnâng cao thể lực giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống lành mạnh, làm phongphú đời sống văn hóa và phát huy tinh thần dân tộc của con người Việt Nam,tăng cường và giữ vững an ninh quốc phòng cho đất nước Trong những nămqua, chất lượng giáo dục trong trường học các cấp nói chung đã có nhữngchuyển biến rõ rệt Toàn ngành đã tập trung vào thực hiện đổi mới chươngtrình sách giáo khoa mà cơ bản là đổi mới phương pháp dạy học, nâng caochất lượng giáo dục toàn diện, giáo dục đại trà và giáo dục mũi nhọn Chấtlượng đội ngũ giáo viên được đặc biệt quan tâm Kiến thức kỹ năng sư phạm

và trách nhiệm giảng dạy được nâng cao đáng kể

Trong hệ thống giáo dục nội dung đặc trưng của giáo dục thể chất đượcgắn liền với giáo dục trí dục, đức dục, mỹ dục và giáo dục lao động Giáo dụcthể chất là một trong những nội dung quan trọng, góp phần thực hiện mục tiêugiáo dục toàn diện học sinh trong nhà trường

Giáo dục thể chất trong nhà trường là môn học bắt buộc, thuộc chươngtrình giáo dục của các cấp học và trình độ đào tạo, nhằm trang bị cho trẻ em,học sinh, sinh viên các kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản, hình thành thóiquen luyện tập thể dục, thể thao để rèn luyện sức khỏe, phát triển toàn diệncác tố chất thể lực, tầm vóc, tiến tới hoàn thiện đến mức cần thiết các kỹ năng,

kỹ xảo quan trọng cho cuộc sống, đồng thời giáo dục văn hóa thể chất, nâng

cao sức khỏe tinh thần, biết cách thích ứng và hài hòa với các điều kiện sống,điều kiện môi trường học tập, lao động của bản thân và hoàn cảnh xã hội.

Công tác Giáo dục thể chất (GDTC) đã được quan tâm hơn về cơ sở vậtchất, trang thiết bị cho quá trình đào tạo và đã có những kết quả nhất địnhnhư: 100% các trường Trung học cơ sở (THCS) đều có giờ học thể dục nằmtrong chương trình quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo (BGD&ĐT) Cáctrường đều tham gia các hoạt động TDTT do địa phương, Phòng giáo dục,Phòng Văn hoá - Thể thao tổ chức Phong trào Thể dục thể thao (TDTT) nóichung và rèn luyện thể chất nói riêng của học sinh các cấp ngày càng pháttriển rộng rãi

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt mạnh đạt được của giáo dục trongtrường học các cấp nói chung, giáo dục thể chất trong các trường THCS vẫncòn những hạn chế, tồn tại và thiếu hụt nhất định Chất lượng GDTC trongtrường học cũng còn nhiều bất cập, một phần do sự đầu tư cho GDTC chưađúng mức, do cơ sở vật chất còn nghèo nàn, trang thiết bị phục vụ công tácgiáo dục thể chất trong trường học các cấp còn lạc hậu và ít được đầu tư mới,phần nữa, trong tư tưởng của nhiều trường thì GDTC là môn phụ nên không

có giáo viên chuyên trách, hoạt động ngoại khoá cho học sinh cũng chưa đượcchú trọng phát triển… Từ những thực tế trên mà GDTC trong trường học còn

bị xem nhẹ, chất lượng giáo dục chưa đáp ứng được những yêu cầu đặt ra

Do các điều kiện kinh tế - xã hội, cũng như các đặc điểm vùng miềncủa các trường THCS các tỉnh trung du Bắc bộ (TDBB), tính đa dạng củathành phần học sinh trong các trường cùng các đặc điểm tâm, sinh lý riêngbiệt của học sinh vùng TDBB đòi hỏi phải có những nội dung giáo dục, cáchthức tiến hành các hoạt động GDTC phù hợp nhằm nâng cao chất lượngGDTC của các trường

Hiệu quả của công tác GDTC trong các trường hiện nay còn nhiều hạnchế, yếu kém do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau.Trong đó: Công tác giảng dạy TDTT trong các trường học vẫn còn

mang nặng tính hình thức, thực trạng năng lực thể chất của học sinh còn nhiềuhạn chế, một phần do: Điều kiện trang thiết bị, sân bãi dụng cụ tập luyện cònthiếu; quá trình quản lý, chỉ đạo, tổ chức vận dụng nội dung hình thức tậpluyện trong các nhà trường còn nhiều nơi chưa hợp lý; chương trình môn họcthể dục chưa phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh, nên kết quả họctập chưa đạt chất lượng cao.

Hiện nay, chương trình GDTC cho học sinh đã được phổ cập, tuy nhiênvẫn chưa tạo ra một chế độ vận động thân thể tích cực thường xuyên và có hệthống, dẫn tới hiệu quả giáo dục thể chất chưa được như mong muốn Do đó,cần thiết phải xây dựng chế độ vận động thân thể tích cực cho học sinh tiểuhọc, nhằm tạo ra sự biến đổi về thể chất, góp phần nâng cao thể lực và tầmvóc con người Việt Nam Mặc dù vậy, chiều cao thân thể và tố chất thể lựccủa người Việt Nam còn thua kém nhiều so với các nước trong khu vực Đểnhận biết những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này và có những giải phápđiều chỉnh kịp thời, cần có nhiều công trình nghiên cứu về thể chất con ngườiViệt Nam

Chính vì vậy, hoạt động TDTT trong trường học đòi hỏi phải tìm ranhững giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác GDTC nói chung và nângcao thể chất cho học sinh nói riêng trong các trường học, đó là vấn đề cấpthiết đặt ra cho toàn Đảng, toàn dân và toàn xã hội Giáo dục thể chất trongtrường học, trong đó có THCS, là một biện pháp quan trọng góp phần thựchiện mục tiêu giáo dục con người toàn diện, cung cấp nhân lực đáp ứng yêucầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc

VCT Việt Nam, trước hết nó là một môn thể thao, bởi vì cũng như cácmôn thể thao khác, toàn bộ kỹ thuật và quyền pháp của võ đều xây dựng trênnền tảng các nguyên lý về tâm sinh lý và vật lý; nó giúp phát triển toàn diệncon người, giúp con người có được “một tinh thần minh mẫn trong một thânthể tráng kiện” [29], [30], [52] Tập luyện võ thuật cổ truyền không chỉ là hoạtđộng của chân tay mà còn là hoạt động của toàn cơ thể, khiến cho cơ bắp

ngày càng cứng cáp và dẻo dai hơn, các hệ tim mạch, hô hấp, hệ bài tiết, hệtiêu hóa và hệ thần kinh cũng nhờ đó mà hoạt động tốt hơn Đối với lứa tuổihọc sinh THCS, tập luyện võ thuật cổ truyền không những giúp phát triểntoàn diện về thể chất, tinh thần, mà còn dạy cho các em cách làm người, rènluyện cho các em cách sống có khuôn khổ, tập được nhiều đức tính tốt, giúpcác em hiểu rõ hơn lịch sử của dân tộc Việt Nam, đặc biệt hơn là giúp cho các

em tránh xa vào các tệ nạn xã hội hiện nay

Đưa Võ cổ truyền vào trường học là việc làm thiết thực, thực hiện Nghịquyết Trung ương 7, khóa IX về công tác dân tộc; Nghị quyết Trung ương 5,khóa VIII; Kết luận Hội nghị Trung ương 10, khóa IX về xây dựng và pháttriển một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; thực hiệnQuyết định số 47/2002/QĐ-BGD&ĐT, ngày 19/11/2002 của Bộ Giáo dục vàĐào tạo về chương trình (thí điểm) trong đó có môn Thể dục; đồng thời thựchiện các giải pháp đẩy mạnh xã hội hóa TDTT đến 2010 là: chú trọng pháttriển các môn thể thao dân tộc và các môn thể thao được quần chúng ưa thích;hình thành các chương trình và kế hoạch thích hợp phát triển TDTT, trò chơivận động ngoại khóa trong các trường mẫu giáo và phổ thông [2],[3],[4],[7]

Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2020 đã chỉ

rõ: “ bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa phi vật thể các dân tộc Việt

Nam; lựa chọn một số trò chơi vận động dân gian để đề xuất đưa vào thi đấu trong hệ thống thi giải thao quốc gia; chú trọng bảo tồn và phát triển các môn VCT dân tộc”[16] Để thực hiện mục tiêu đó, Ngành TDTT đã tiến hành

xây dựng Đề án bảo tồn và phát triển VCT Việt Nam đến năm 2020, với lộtrình được chia làm 2 giai đoạn chính: Giai đoạn 1, từ 2013 - 2016 sẽ tậptrung vào việc bảo tồn VCT Việt Nam, thành lập Liên đoàn thế giới VCT ViệtNam, thành lập 30 Hội, Liên đoàn VCT cấp tỉnh, thành, ngành cũng như đàotạo từ 30 đến 50 HLV VCT có trình độ chuyên môn giỏi ; Giai đoạn 2, từ

2017 - 2020 tập trung bảo tồn và phát triển VCT Việt Nam, tiếp tục thành lậpthêm 10 đến 15 Hội, Liên đoàn VCT cấp tỉnh, thành, ngành; tiến hành nghiên

cứu xây dựng hệ thống các bài tập để đưa việc giảng dạy VCT vào các trườngđào tạo chuyên ngành TDTT và tiến tới đưa VCT vào chương trình học ngoạikhóa trong các trường phổ thông các cấp trên toàn quốc.

Ngày 11/8/2015, Văn phòng Chính phủ ban hành Công văn số6311/VPCP-KGVX [88]; Thực hiện công văn trên Bộ GD&ĐT ban hànhcông văn số 4775/BGD&ĐT-CTHSSV ngày 16/9/2015 về việc triển khaithống nhất nội dung tập thể dục buổi sáng, thể dục giữa giờ và bài VCT ViệtNam trong các trường phổ thông [11] Trước đó, tại một hội nghị Phó Thủtưởng Vũ Đức Đam nhấn mạnh: "Phát triển giáo dục toàn diện đối với họcsinh phổ thông không thể thiếu vai trò của giáo dục thể chất và hoạt động thểthao trong nhà trường, trong đó việc duy trì đều đặn hoạt động tập thể dục, tậpluyện các bài VCT là hết sức cần thiết, vừa rèn luyện sức khỏe, vừa góp phầnxây dựng lối sống lành mạnh, có kỷ cương, nền nếp, ý thức trách nhiệm, pháthuy tinh thần thượng võ của dân tộc"

Xuất phát từ những lý do nêu trên, nhằm mục đích góp phần bảo tồn vàphát triển môn võ thuật cổ truyền Việt Nam trong thời gian tới, đặc biệt hướngtới mục tiêu gần là phát triển môn võ thuật cổ truyền trong chương trình ngoạikhoá tại các trường phổ thông, trong đó có các trường THCS, tôi tiến hành

nghiên cứu đề tài: “Nâng cao thể chất cho học sinh trung học cơ sở các tỉnh

Trung du Bắc bộ bằng ngoại khoá môn Võ Cổ truyền Việt Nam”.

Mục đích nghiên cứu.

Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác GDTC, thực trạng thể chất củahọc sinh THCS các tỉnh TDBB và các yếu tố, điều kiện đảm bảo cho phổ cậpmôn VCT, luận án tiến hành ứng dụng thí điểm chương trình tập luyện ngoạikhóa môn VCT Việt Nam tại một số trường THCS các tỉnh TDBB, đồng thờixác định mức độ phù hợp, tính khả thi và hiệu quả của chương trình tập luyệnngoại khóa môn VCT Việt Nam trong việc nâng cao và đáp ứng các yêu cầu

cơ bản về năng lực thể chất cho học sinh trung học cơ sở vùng TDBB

Mục tiêu nghiên cứu.

Để đạt được mục đích đề ra, đề tài giải quyết các mục tiêu sau:

Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng công tác GDTC, một số yếu tố, điều

kiện đảm bảo và năng lực thể chất của học sinh THCS các tỉnh TDBB.

Mục tiêu 2: Xây dựng chương trình tập luyện ngoại khóa môn VCT

Việt Nam cho học sinh THCS các tỉnh TDBB.

Mục tiêu 3: Ứng dụng và xác định hiệu quả chương trình tập luyện

ngoại khóa môn VCT Việt Nam cho học sinh THCS các tỉnh TDBB.

Giả thuyết khoa học:

Giả thuyết rằng, nếu áp dụng chương trình tập luyện ngoại khóa môn

võ Cổ truyền Việt Nam cho học sinh trung học cơ sở các tỉnh Trung du Bắc bộphù hợp với các điều kiện đảm bảo (cơ sở vật chất, sân bãi, đội ngũ giảngdạy) thì thể chất của học sinh sẽ được nâng cao, góp phần nâng cao hiệu quảcông tác giáo dục thể chất và thể thao trường học ở các trường trung học cơsở

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Quan điểm của Đảng v Nh nước về giáo dục và thể dục thể thao trường học

1.1.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo

dục Xu hướng phát triển giáo dục trên thế giới

Bước sang thế kỷ XXI thế giới có nhiều biến đổi, khoa học và côngnghệ có bước tiến nhảy vọt, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của GD&ĐT và

xu hướng toàn cầu hóa, đại chúng hóa giáo dục nên số người lao động có trình

độ cao ngày càng tăng, nền kinh tế tri thức có vai trò đặc biệt quan trọng trongquá trình phát triển ở nhiều quốc gia [94], [95]

Để đáp ứng nhu cầu về lực lượng lao động cho nền kinh tế luôn biến đổi,giáo dục cũng luôn phải bám sát thực tiễn, thích nghi với những thay đổi về cơcấu của nền kinh tế Toàn cầu hóa kinh tế là một xu thế khách quan, do vậy hiệnnay hệ thống các nền giáo dục trên thế giới cũng đang đứng trước xu hướng toàncầu hóa, đại chúng hóa, quốc tế hóa giáo dục, liên kết mở rộng qui mô với các cơ

sở giáo dục ở nước ngoài Trong khi quá trình toàn cầu hóa đã đem đến quátrình thương mại hóa song song với quốc tế hóa các trường học, việc liên kết vềchương trình và mở rộng các cơ sở đào tạo giữa các trường trên thế giới đã trởthành một trào lưu thì quá trình đại chúng hóa giáo dục cũng cho phép việc mởrộng phạm vi giáo dục, gia tăng các trung tâm, cơ sở giáo dục, làm cho nhiềungười có cơ hội tiếp cận, lựa chọn một hình thức giáo dục phù hợp hơn Cùngvới các xu thế giáo dục trên còn có một xu thế mới gắn liền với sự phát triển củacông nghệ thông tin đó là môi trường dạy và học trực tuyến Nhờ có những bướctiến trong hệ thống mạng Internet và viễn thông, cũng như khả năng tái sử dụngnguồn tài liệu giáo dục được các nước tiên tiến đang và sẽ không ngừng pháttriển trên các website, viễn cảnh giáo dục từ xa thắp sáng niềm hi vọng về mộtquá trình toàn cầu hóa, khi gắn với sự phát triển, có thể đem đến cho con người

khả năng giải quyết hầu hết các thiếu sót về kiến thức cơ bản chỉ trong vòngmột thế hệ [71], [95].

Gắn liền với các xu thế giáo dục trên thế giới hiện nay là sự ĐMGD,đổi mới về tầm nhìn, về định hướng giáo dục, đổi mới về chương trình, vềphương pháp… và một trong những định hướng quan trọng trong việcĐMGD, đổi mới phương pháp dạy học ở nhiều nước được thể hiện ở tínhphân hóa trong giáo dục Tăng cường tính phân hóa trong giáo dục nhằmhướng tới sự phát triển năng lực ở mỗi cá nhân và dành cho người học nhiềuhơn các cơ hội lựa chọn các hình thức và nội dung học tập… [71], [95]

Quan điểm chỉ đạo của Đảng về phát triển giáo dục

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI năm 2011 xác định mộttrong ba mũi đột phá chiến lược để phát triển kinh tế xã hội đất nước đến năm

2020 là phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượngcao và tập trung vào việc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục quốc dân,trong đó phát triển đội ngũ giáo viên được coi là một yếu tố quan trọng, làkhâu then chốt trong đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục [99]

Nghị quyết hội nghị lần 8 BCH TW Đảng khóa XI (Nghị quyết số NQ/TW) về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu CNH -HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc

29-tế đã đưa ra quan điểm chỉ đạo [99]:

- GD&ĐT là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước vàcủa toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trướctrong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội

- Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT là đổi mới những vấn đề lớn, cốtlõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phươngpháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện, đổi mới ở tất cả cácbậc học, ngành học

- Phát triển GD&ĐT là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡngnhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang

phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lýluận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình vàgiáo dục xã hội.

- Phát triển GD&ĐT phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ Tổ quốc

- Đổi mới hệ thống giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, liên thông giữacác bậc học, trình độ và giữa các phương thức giáo dục, đào tạo Chuẩn hoá,hiện đại hoá GD&ĐT

- Chủ động phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thịtrường, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển GD&ĐT u tiênđầu tư phát triển GD&ĐT đối với các vùng đặc biệt khó khăn, vùng dân tộcthiểu số, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa và các đối tượng chính sách

- Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế để phát triển GD&ĐT, đồng thời GD&ĐT phải đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế để phát triển đất nước

Định hướng ĐMGD và các giải pháp phát triển giáo dục giai đoạn

2011 - 2020

GD&ĐT có vị trí quan trọng để phát triển nguồn nhân lực, quyết địnhthành công công cuộc CNH - HĐH đất nước do vậy, đổi mới căn bản và toàndiện nền GD&ĐT được Đảng, Nhà nước coi là một yêu cầu cấp thiết với địnhhướng về các nhiệm vụ, giải pháp và mục tiêu [99]:

- Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đối vớiđổi mới GD&ĐT, quán triệt sâu sắc và cụ thể hóa các quan điểm, mục tiêu,nhiệm vụ, giải pháp đổi mới căn bản, toàn diện nền GD&ĐT trong hệ thốngchính trị, ngành GD&ĐT và toàn xã hội, tạo sự đồng thuận cao coi GD&ĐT

là quốc sách hàng đầu Nâng cao nhận thức về vai trò quyết định chất lượngGD&ĐT của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục

- Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của GD&ĐTtheo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học Tiếp tụcđổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát

huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng củangười học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tậptrung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tựcập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực.

- Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan

- Hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng hệ thống giáo dục

mở, học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập Đẩy mạnh phân luồng sauTHCS; định hướng nghề nghiệp ở THPT Tiếp tục nghiên cứu đổi mới hệthống GDPT phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước và xu thế phát triểngiáo dục của thế giới

- Đổi mới căn bản công tác quản lý giáo dục, đào tạo, bảo đảm dân chủ,thống nhất; tăng quyền tự chủ và trách nhiệm xã hội của các cơ sở giáo dục,đào tạo; coi trọng quản lý chất lượng

- Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý, đáp ứng yêu cầu đổimới GD&ĐT Xây dựng quy hoạch, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhàgiáo và cán bộ quản lý giáo dục gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội,bảo đảm an ninh, quốc phòng và hội nhập quốc tế Thực hiện chuẩn hóa độingũ nhà giáo theo từng cấp học và trình độ đào tạo Tiến tới tất cả các giáoviên tiểu học, THCS, giáo viên, giảng viên các cơ sở giáo dục nghề nghiệpphải có trình độ từ đại học trở lên, có năng lực sư phạm Đổi mới mạnh mẽmục tiêu, nội dung, phương pháp đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng và đánh giákết quả học tập, rèn luyện của nhà giáo theo yêu cầu nâng cao chất lượng,trách nhiệm, đạo đức và năng lực nghề nghiệp

- Nâng cao chất lượng, hiệu quả nghiên cứu và ứng dụng khoa học, công nghệ, đặc biệt là khoa học giáo dục và khoa học quản lý

- Chủ động hội nhập và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong giáo dục, đào tạo

Mục tiêu đến năm 2020 nền giáo dục nước ta được đổi mới căn bản và toàndiện theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhậpquốc tế; chất lượng giáo dục được nâng cao một cách toàn diện Đến năm

2020, tỷ lệ đi học đúng độ tuổi ở tiểu học là 99%, THCS là 95% và 80% thanhniên trong độ tuổi đạt trình độ học vấn THPT và tương đương Phấn đấu đếnnăm 2030, nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực

1.1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về thể dục thể thao trường học

TDTT trường học bao gồm hoạt động GDTC bắt buộc và hoạt độngTDTT tự nguyện của HS, SV trong trường học các cấp thuộc hệ thống giáodục quốc dân, là bộ phận cơ bản và quan trọng của nền TDTT nước ta Vấn đềnày đã được làm rõ trong các văn bản, chỉ thị của Đảng và Nhà nước về lĩnhvực GDTC và TDTT trường học Cụ thể:

Hiến pháp Nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 1992 tại Điều 41 đãquy định: "Nhà nước và xã hội phát triển nền thể dục, thể thao dân tộc, khoahọc và nhân dân Nhà nước thống nhất quản lý sự nghiệp phát triển thể dục,thể thao; quy định chế độ GDTC bắt buộc trong trường học; khuyến khích vàgiúp đỡ phát triển các hình thức tổ chức thể dục, thể thao tự nguyện của nhândân, tạo các điều kiện cần thiết để không ngừng mở rộng các hoạt động thểdục, thể thao quần chúng [58]; Hiến pháp Nước Cộng hòa XHCN Việt Namsửa đổi năm 2013 tại Điều 37 đã quy định: "Thanh niên được Nhà nước, giađình và xã hội tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trítuệ, bồi dưỡng đạo đức, truyền thống dân tộc, ý thức công dân; đi đầu trongcông cuộc lao động sáng tạo và bảo vệ Tổ quốc"

Chỉ thị số 36/CT/TW ngày 24-03-1994 của Ban Bí thư Trung ươngĐảng (khóa VII) đã giao trách nhiệm cho Bộ GD-ĐT và Tổng cục TDTTthường xuyên phối hợp chỉ đạo tổng kết công tác GDTC, cải tiến chương trìnhgiảng dạy, tiêu chuẩn rèn luyện thân thể, đào tạo GV TDTT cho trường họccác cấp, tạo những điều kiện cần thiết về CSVC để thực hiện chế độ GDTCbắt buộc ở tất cả các trường học, làm cho việc tập luyện TDTT trở

thành nếp sống hàng ngày của hầu hết HS, SV, qua đó phát hiện và tuyểnchọn được nhiều tài năng thể thao cho quốc gia [2].

Các Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, XI của Đảng đãxác định những quan điểm cơ bản và chủ trương lớn trong công tác TDTT củathời kỳ đổi mới Chăm sóc sức khỏe, tăng cường thể chất của nhân dân luônđược coi là một nhiệm vụ quan trọng của Đảng và Nhà nước ta Nhiệm vụ xâydựng và bảo vệ Tổ quốc đòi hỏi nhân dân ta phải có sức khỏe dồi dào, thể chấtcường tráng, tinh thần phấn khởi Tập luyện TDTT là một biện pháp hiệu quả

để tăng cường lực lượng sản xuất và lực lượng quốc phòng của nước nhà Đóchính là những quan điểm của Đảng ta về phát triển sự nghiệp TDTT ở ViệtNam [3], [4]

Từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ III, năm 1960 đến Đại hội Đảng toànquốc lần thứ XII, năm 2016, trong các văn kiện và nghi quyết Đại hội, Đảng tađều nêu quan điểm chỉ đạo công tác TDTT trong cả nhiệm kỳ Đồng thời trongmột số nhiệm kỳ, Ban chấp hành Trung ương đảng đã ban hành chỉ thi, nghiquyết chuyên đề về công tác TDTT

Hoạt động TDTT lần đầu tiên được luật hóa thông qua là Pháp lệnhTDTT được ban hành năm 2000 [55] Sau một thời gian dài chuẩn bị, năm

2006 Luật TDTT được Quốc hội thông qua, ghi dấu ấn mới cho sự phát triểnTDTT của nước nhà Luật TDTT đã dành riêng một mục gồm 6 điều để quyđịnh về công tác GDTC và hoạt động thể thao trong nhà trường, đây là cơ sởpháp lý để tăng cường trách nhiệm đối với công tác TDTT nói chung, côngtác TDTT trong trường học nói riêng [57]

Không chỉ lãnh đạo TDTT và GD&ĐT bằng đường lối, chính sách, màNhà nước còn đề ra những giải pháp chỉ đạo thực hiện hiệu quả Một trongnhững giải pháp là đẩy mạnh công tác xã hội hóa (XHH) GD và TDTT Vớiquan điểm GD và TDTT là sự nghiệp của toàn dân, Chính phủ đã ban hànhNghị quyết số 05/2005/NQ-CP về việc đẩy mạnh XHH các lĩnh vực giáo dụcy

tế, văn hoá và TDTT (2005) về chính sách XHH đối với các hoạt động

trong lĩnh vực GD, dạy nghề, văn hóa, thể thao nhằm huy động nguồn lực củatoàn xã hội cho sự nghiệp GD và TDTT Các văn bản này đã tạo cơ sở pháp lý

để các ngành đẩy mạnh công tác XHH, làm cho mọi thành phần trong xã hộiđổi mới quan điểm, nhận thức và giải pháp thực hiện XHH, tạo điều kiện đểtoàn xã hội tham gia và đầu tư các nguồn lực để phát triển công tác GDTC vàphong trào thể thao cho mọi người, nâng cao thành tích thể thao đỉnh cao vàhội nhập quốc tế [67]

Theo Luật Thể dục Thể thao được ban hành ngày 29 tháng 11 năm

2006 của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam:

Giáo dục thể chât và thể thao trong nhà trường bao gồm 2 nội dungchính:

“GDTC là môn học chính khoá thuộc chương trình giáo dục nhằm cungcấp kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản cho người học thông qua các bài tập

và trò chơi vận động, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện” Đâycòn được gọi là Thể dục nội khóa;

“Hoạt động thể thao trong nhà trường là hoạt động tự nguyện của ngườihọc được tổ chức theo phương thức ngoại khoá phù hợp với sở thích, giớitính, lứa tuổi và sức khoẻ nhằm tạo điều kiện cho người học thực hiện quyềnvui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao”, còn được gọi là thể dục, thểthao ngoại khóa [57]

Nghị định số 11/2015/NĐ-CP ngày 31/01/2015 của Thủ tướng Chínhphủ Quy định về GDTC và hoạt động thể thao trong nhà trường nhấn mạnh

“GDTC trong nhà trường là nội dung giáo dục, môn học bắt buộc, thuộcchương trình giáo dục của các cấp học và trình độ đào tạo, nhằm trang bị chotrẻ em, HS, SV các kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản, hình thành thói quenluyện tập thể dục, thể thao để nâng cao sức khỏe, phát triển thể lực, tầm vóc,góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện” [ 71]

Chiến lược phát triển TDTT Việt Nam đến năm 2020 đã dành riêng mộtphần quan trọng cho GDTC và hoạt động thể thao trường học Đề cập

đến những yếu kém, tồn tại của công tác GDTC, Chiến lược đã nêu: “Côngtác GDTC trong nhà trường và các hoạt động thể thao ngoại khóa của HS, SVchưa được coi trọng, chưa đáp ứng yêu cầu duy trì và nâng cao sức khỏe cho

HS, là một trong số các nguyên nhân khiến cho thể lực và tầm vóc người ViệtNam thua kém rõ rệt so với một số nước trong khu vực Chương trình chínhkhóa cũng như nội dung hoạt động ngoại khóa còn nghèo nàn, chưa hợp lý,không hấp dẫn HS tham gia các hoạt động thể thao ngoại khóa” [68] Trong

đó đã nêu ra các chỉ tiêu đến năm 2015 có 100% số trường phổ thông thựchiện đầy đủ chương trình GDTC nội khóa, 45% số trường phổ thông có CLBTDTT, có CSVC đủ phục vụ cho hoạt động TDTT, có đủ GV và hướng dẫnviên TDTT, thực hiện tốt hoạt động thể thao ngoại khóa, 75% số HS đượcđánh giá và phân loại thể lực theo tiêu chuẩn rèn luyện thân thể [68]

Nhằm phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam để nâng cao chấtlượng nguồn nhân lực, phục vụ sự nghiệp CNH-HĐH, Thủ tướng đã phêduyệt Đề án tổng thể phát triển thể lực, tầm vóc người Việt Nam giai đoạn2011-2030; trong đó có chương trình phát triển thể lực, tầm vóc bằng giảipháp tăng cường GDTC Một trong những nội dung chủ yếu của chương trìnhnày là: “Đảm bảo chất lượng dạy và học TD chính khóa, các hoạt động thểthao ngoại khóa cho HS, xây dựng chương trình GDTC hợp lý ” và “Tậndụng các công trình TDTT trên địa bàn để phục vụ cho hoạt động GDTCtrong trường học” [69]

Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 01 tháng 12 năm 2011

về việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ vềTDTT đến năm 2020 đã có nêu: “Mục tiêu của ngành TDTT là "nhằm tiếp tụchoàn thiện bộ máy tổ chức, đổi mới quản lý, nâng cao chất lượng đội ngũ cán

bộ thể dục, thể thao; tăng cường CSVC, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, côngnghệ làm nền tảng phát triển mạnh mẽ và vững chắc sự nghiệp TDTT” [5];Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 08NQ/TWngày 01/12/2011 của Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XI

về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về thể dục,thể thao đến năm 2020 (Ban hành kèm theo Nghị quyết số 16/NQ-CP ngày14/01/2013 của Chính phủ) đã khẳng định: “Đổi mới chương trình và phươngpháp GDTC, gắn GDTC với giáo dục ý chí, đạo đức, giáo dục quốc phòng,giáo dục sức khỏe và kỹ năng sống của HS, SV Mở rộng và nâng cao chấtlượng hoạt động TDTT quần chúng: Nâng cao chất lượng phong trào “Toàndân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại”, vận động và thu hút đôngđảo nhân dân tham gia tập luyện thể dục, thể thao ; Các cấp uỷ Đảng, chínhquyền, mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cần quán triệt sâusắc các quan điểm của Đảng về công tác thể dục, thể thao” [70].

Tóm lại, các văn bản, chỉ thị của Đảng và Nhà nước đã thể hiện tư

tưởng nhất quán: Coi trọng và đề cao vai trò của TDTT trong xã hội, trong đó

có TDTT trong trường học các cấp; đồng thời, đổi mới căn bản, toàn diện giáodục và đào tạo là một yêu cầu khách quan và cấp bách tại nước ta trong giaiđoạn hiện nay GDTC vừa là một môn học thuộc chương trình giáo dục quốcdân,vừa là một mặt giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, chủ nhân tương lai củađất nước nhằm đào tạo cho đất nước một thế hệ phát triển cao về trí tuệ,cường tránh về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức, đápứng yêu cầu của quá trình CNH, HĐH đất nước Chính vì vậy, đổi mới côngtác GDTC và TDTT trong trường học các cấp cũng là vấn đề cấp thiết tronggiai đoạn hiện nay

Quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục vùng TDBB

Trong nhiều năm qua, Đảng và Chính phủ đã chú trọng đến công tácgiáo dục ở các vùng khác nhau trong cả nước và thu được nhiều kết quả Hệthống giáo dục từ mầm non đến trung học phổ thông được củng cố và pháttriển, đáp ứng cơ bản nhu cầu học tập của học sinh cũng như phụ huynh Tuynhiên, tại Hội nghị Ban chấp hành Trung ương khóa XI đánh giá: chất lượnggiáo dục và đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu phát triển; kết quả phổ cập giáo dục

ở nhiều huyện miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn thấp Do vậy, để

nâng cao chất lượng giáo dục cho học sinh vùng TDBB, công tác GDTC cũngphải được tăng cường, áp dụng những biện pháp, giải pháp đổi mới GDTCcho phù hợp với học sinh TDBB và cả nước [5], [6], [7], [11], [58], [75], [76],[77], [79].

Đảng và Nhà nước luôn coi trọng công tác giáo dục, với quan điểm

“Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu”, "đầu tư cho giáo dục là đầu tưphát triển" [5] Từ quan điểm đó, công tác giáo dục ở các tỉnh trung du miềnnúi càng được coi trọng một cách đặc biệt Nhiều chính sách của các ngànhcác cấp được ban hành cho công tác giáo dục và GDTC vùng trung du vàmiền núi

Quyết định số 1379/QĐ-TTg ngày 12 tháng 8 năm 2013 của Thủ tướngChính phủ về phát triển, đào tạo và dạy nghề các tỉnh vùng trung du, miền núiphía Bắc và các huyện phía Tây tỉnh Thanh Hóa, tỉnh Nghệ An giai đoạn2013-2020 Trong đó, mục tiêu được xác định là [78]: “Mục tiêu phát triểngiáo dục, đào tạo và dạy nghề các tỉnh vùng trung du, miền núi phía Bắc vàcác huyện phía Tây tỉnh Thanh Hóa, tỉnh Nghệ An giai đoạn 2013 - 2020nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện ở các cấp học, đào tạo nguồnnhân lực tại chỗ và nguồn nhân lực chất lượng cao; chú trọng giáo dục vùngđồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khókhăn” [78]

GDTC luôn là một bộ phận không tách rời trong chính sách giáo dụccủa Nhà nước, vì vậy hoàn thiện nâng cao chất lượng GDTC cho học sinhTDBB là góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh, đáp ứng mục tiêu đề ra.Nhiệm vụ của giáo dục phổ thông được xác định là: “Các tỉnh trong vùnghoàn thành quy hoạch mạng lưới trường, lớp học phù hợp với đặc thù củatừng địa phương và yêu cầu phát triển giáo dục của giai đoạn 2013 - 2020,bảo đảm tạo thuận lợi cho học sinh đến trường và tăng tỷ lệ huy động học sinh

đi học, học sinh học 2 buổi/ngày;

Tiếp tục thực hiện Chương trình kiên cố hóa trường, lớp học và nhàcông vụ giáo viên; huy động, lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình, dự ángiáo dục khác để tăng hiệu quả đầu tư, từng bước chuẩn hóa cơ sở vật chấttrường học; đầu tư phát triển hệ thống trường trung học phổ thông chuyêntheo Đề án đã được Thủ tương Chính phủ phê duyệt; đảm bảo các điều kiện

để triển khai thực hiện Đề án dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dụcquốc dân giai đoạn 2008 - 2020;

Củng cố hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú theo quy hoạch phùhơp với nhu cầu tạo nguồn đào tạo cán bộ dân tộc thiểu số của các địaphương, nhân rộng mô hình trường phổ thông dân tộc nội trú có dạy nghề;thành lập trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp trung học cơ sở - trunghọc phổ thông; đảm bảo điều kiện sinh hoạt cho học sinh các trường phổthông dân tộc bán trú; xây dựng nhà ở bán trú cho học sinh dân tộc thiểu sốhọc trung học phổ thông ở những địa bàn đặc biệt khó khăn, giao thông cáchtrở” [78]

1.2 Khái quát về hoạt động TDTT ngoại khóa

1.2.1 Khái niệm và đặc điểm hoạt động TDTT ngoại khóa

Khái niệm:

Hoạt động TDTT ngoại khoá còn gọi là Thể thao ngoại khóa là hoạtđộng thể thao trong nhà trường, là hoạt động tự nguyện của người học được tổchức ngoài giờ học chính khóa phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi, sứckhoẻ và điều kiện của cơ sở đào tạo nhằm tạo điều kiện cho người học thựchiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao [36], [41]

Cùng với giờ học GDTC nội khóa, TDTT NK có vai trò quan trọngtrong việc nâng cao sức khỏe, thể lực, giáo dục phẩm chất ý chí, nhân cáchcho học sinh, đồng thời là môi trường thuận lợi, đầy tiềm năng để phát hiện vàbồi dưỡng năng khiếu thể thao Trong thời kỳ khoa học, công nghệ phát triển,TDTT NK còn có ý nghĩa tích cực về mặt cộng đồng, hướng thế hệ trẻ vàocác sinh hoạt thể thao lành mạnh, tránh xa tệ nạn xã hội

TDTT ngoại khóa là hoạt động TDTT tự nguyện là chính, diễn ra theohình thức tổ chức có người hướng dẫn hoặc tự tập, thường được tiến hànhngoài giờ học nội khóa, có nội dung phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi,điều kiện CSVC của cơ sở đào tạo và điều kiện sức khỏe của học sinh [31].

Hoạt động TDTT NK có vị trí quan trọng trong giáo dục Các hoạtđộng ngoại khóa kết hợp cùng với các hoạt động dạy học cấu thành một cấutrúc giáo dục trường học hoàn chỉnh, góp phần hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụgiáo dục TDTT NK cùng với GDTC nội khóa là một thể thống nhất củaTDTT trường học và song song tồn tại, hỗ trợ, bổ sung cho nhau không thểthiếu mặt nào [41], [63]

Đặc điểm hoạt động TDTT ngoại khóa

Theo Nguyễn Toán và Phạm Danh Tốn [80], các buổi tập ngoại khóa(không chính khóa) thường có cấu trúc đơn giản và nội dung hẹp hơn so vớibuổi tập nội khóa (chính khóa) Hình thức tập luyện này đòi hỏi ý thức kỷluật, tinh thần độc lập và sáng tạo cao Nhiệm vụ cụ thể và nội dung buổi tậpngoại khóa chủ yếu phụ thuộc vào sở thích và hứng thú cá nhân

TDTT ngoại khóa vừa bổ sung kiến thức thực hành cho giờ nội khóanhưng nó cũng có những đặc thù riêng mà GDTC nội khóa không có được.TDTT ngoại khóa cùng với GDTC nội khóa hình thành nên một thể thốngnhất của TDTT trường học;

Tập luyện ngoại khóa là hình thức tập luyện tự nguyện nhằm củng cốsức khỏe, duy trì và nâng cao khả năng hoạt động thể lực, rèn luyện cơ thể vàchữa bệnh, giáo dục các tố chất thể lực và ý chí, tiếp thu các kỹ năng, kỹ xảovận động [80]

Cũng như buổi tập chính khóa, cấu trúc buổi tự tập phải đảm bảo phátđộng cơ thể dần dần, tạo điều kiện tốt cho thực hiện hoạt động chính và kếtthúc hợp lý

Theo Lê Văn Lẫm và Phạm Xuân Thành khi tổ chức hoạt động TDTTngoại khóa cần lưu ý đến các mặt [43]:

Tính chất hoạt động mềm hóa giữa bắt buộc và tự

nguyện; Nội dung phong phú, linh hoạt không bị hạn chế;

Không gian địa điểm tiến hành rộng lớn (trong trường hoặc ngoàitrường);

Hình thức đa dạng có thể tiến hành theo cá nhân, nhóm, khóa, trường; Thời gian hoạt động có thể tiến hành bất kỳ lúc nào trong ngày tùy theođiều kiện thời gian của học sinh, sinh viên;

Cán bộ, giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, tư vấn, định hướng; còn họcsinh, sinh viên phát huy vai trò chủ thể, tích cực chủ động phát huy lòng đam

mê, hứng thú TDTT năng khiếu, năng lực sáng tạo của mình;

Quy mô hoạt động TDTT ngoại khóa thể hiện qua số lượng học sinh,sinh viên, cán bộ, giáo viên GDTC, cán bộ Đoàn, Công đoàn, phụ huynh, họcsinh, sinh viên cùng tham gia Số môn thể thao tổ chức được cho học sinh,sinh viên tập luyện, số giải thi đấu tham gia các cấp trong năm;

Với đa số học sinh, sinh viên TDTT ngoại khóa có tính phổ cập, chủ yếu biết chơi một môn thể thao nào đó để rèn luyện sức khỏe là đã tốt rồi Nhưng trong số hàng ngàn đến hàng vạn học sinh, sinh viên (tùy theo trường),

sẽ có những em có năng khiếu đặc biệt nổi trội thì đây chính là những nhân tố tích cực để hình thành nên các đội tuyển, đội tiêu biểu thể thao của trường Đối tượng này cần có chế độ tập luyện chuyên biệt để nâng cao trình độ chuyên môn, sẵn sàng tham gia thi đấu các giải ngoài trường Đây cũng là lực lượng hướng dẫn viên tích cực mà giáo viên GDTC cần phải chú tâm lựa chọn, đào tạo để hỗ trợ hướng dẫn cho nhóm sinh viên ở trình độ phổ cập; TDTT ngoại khóa vừa bổ sung kiến thức thực hành cho giờ nội khóa nhưng

nó cũng có những đặc thù riêng mà GDTC nội khóa không có được TDTT ngoại khóa cùng với GDTC nội khóa hình thành nên một thể thống nhất của TDTT trường học

1.2.2 Vai trò của hoạt động TDTT ngoại khóa

Hoạt động TDTT ngoại khóa có vị trí quan trọng trong GDTC và thểthao trong trường học Các hoạt động ngoại khóa kết hợp cùng với các hoạtđộng dạy học cấu thành một cấu trúc giáo dục trường học hoàn chỉnh, gópphần hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục TDTT ngoại khóa cùng vớiGDTC nội khóa là một thể thống nhất của TDTT trường học và song song tồntại, hỗ trợ, bổ sung cho nhau không thể thiếu mặt nào Trong quá trình tổ chứctập luyện thể thao còn có thể giải quyết có hiệu quả các nhiệm vụ: tăng cườngsức khỏe, phát triển toàn diện và hài hòa; giáo dục tố chất thể lực và hìnhthành các kỹ năng, kỹ xảo vận động cần thiết trong sinh hoạt và lao động;trang bị những tri thức cần thiết để thực hành TDTT trong lao động và đờisống hàng ngày; hình thành thế giới quan duy vật, sự giác ngộ về chính trị,giáo dục chủ nghĩa yêu nước, ý thức tập thể…, đào tạo lực lượng hậu bị chođội tuyển [37],[43],[52],[58],[59],[79],[80]

Thực hiện chủ trương đường lối lãnh đạo của Đảng và Nhà nước,chúng ta đang trong quá trình tiến hành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đạihóa đất nước, trong sự nghiệp đó, nhân tố con người giữ vai trò quyết địnhcho sự thành công Với vai trò quan trọng như vậy nên đòi hỏi đội ngũ nhânlực trong thời kỳ mới phải khỏe mạnh cả về thể chất và tinh thần Vì vậy, việctăng cường giáo dục thể chất và thể thao trong trường học trong thời kỳ đấtnước đổi mới hiện nay là rất cần thiết

Hoạt động thể thao ngoại khóa có ý nghĩa rất quan trọng đối với việcrèn luyện sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần cho học sinh sau những giờhọc tập căng thẳng Bên cạnh đó, những hoạt động này còn tạo cho học sinh

có một đời sống tinh thần lành mạnh, tạo hứng thú và niềm đam mê trong họctập nghiên cứu

Cùng với giờ học GDTC nội khóa, TDTT ngoại khóa có vai trò quantrọng trong việc nâng cao sức khỏe, thể lực, giáo dục phẩm chất ý chí, nhâncách cho học sinh TDTT ngoại khóa còn là môi trường thuận lợi, đầy tiềm

năng để phát hiện và bồi dưỡng nhân tài thể thao cho quốc gia Trong bốicảnh hội nhập toàn cầu như hiện nay, TDTT ngoại khóa càng có ý nghĩa tíchcực về mặt cộng đồng, hướng thế hệ trẻ vào các sinh hoạt thể thao lành mạnh,tránh xa tệ nạn xã hội Do đó, nghiên cứu hoạt động TDTT ngoại khóa trongcác trường học ở nước ta làm cơ sở phát triển chung cho phong trào TDTT cảnước là rất cần thiết.

TDTT ngoại khóa là hoạt động TDTT tự nguyện là chính, diễn ra theohình thức tổ chức có người hướng dẫn hoặc tự tập, thường được tiến hànhngoài giờ học nội khóa, phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏecủa học sinh, sinh viên TDTT ngoại khóa có lịch sử gần 100 năm nay, cụ thể

là vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, nhằm mục đích tổ chức giao lưu tronggiáo hội, các cộng đồng dân cư, giữa các trường chủ yếu ở các môn điền kinh,thể dục và các môn bóng [80]

Theo V.P.Philin, việc tổ chức GDTC ngoài trường học được thực hiệntrên các cơ sở luận điểm: Phù hợp với các mục tiêu, nhiệm vụ và nguyên tắcGDTC; Có sự liên hệ phối hợp chặt chẽ của tất cả các ngành, cơ quan, tổ chứcquan tâm trực tiếp đến hoạt động này cũng như của gia đình và xã hội; Kếthừa kết quả GDTC trong trường học, giúp cho trường học tăng cường, nângcao và mở rộng kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo TDTT, tổ chức nghỉ ngơi lànhmạnh cho học sinh, sinh viên; Sử dụng các hình thức hoạt động đa dạng, phùhợp với sự ham thích, đặc điểm lứa tuổi và trình độ thể lực của người tập;Thường xuyên dựa trên kỷ luật tự giác, sự ham thích và lợi ích của đối tượngtập luyện; Bảo đảm sự chỉ đạo về phương pháp và việc kiểm tra y học có chấtlượng đối với tất cả các hình thức cơ bản về tập luyện TDTT ngoài trường học[57]

Như vậy, có thể đúc kết lại, khâu tổ chức, hướng dẫn TDTT ngoại khóa cầnnắm rõ đặc điểm phát triển tâm sinh lý đối tượng học sinh (lứa tuổi, giới tính,sức khỏe, chuyên ngành, nhu cầu, sở thích thể thao…), các điều kiện cần và

đủ để thực hiện công tác này Cần lưu ý một số nguyên tắc cơ bản sau đây:Phù hợp với xu hướng phát triển chung và đạt hiệu quả thực tiễn

Đáp ứng nhu cầu, sở thích của đối tượng

1.2.3 Mục đích của tổ chức TDTT ngoại khóa

Tổ chức các hoạt động TDTT ngoại khóa cho học sinh nhằm đạt đượcnhững mục đích sau: Thỏa mãn nhu cầu vận động của học sinh, sinh viên;Hình thành chế độ học tập - nghỉ ngơi hợp lý; Tạo môi trường vận động, vuichơi, giải trí lành mạnh, hướng học sinh, sinh viên vào các hoạt động tích cực,tránh xa các tệ nạn xã hội; Phát triển toàn diện thể chất và nhân cách học sinh,sinh viên; Rèn luyện kỹ năng sống qua các hoạt động giao lưu, giao tiếp [37],[43], [52], [77], [82]

Thỏa mãn nhu cầu vận động của học sinh, sinh viên:

Trong suốt những năm học phổ thông, học sinh chỉ được có khoảng 700giờ học TDTT nội khóa, trong khi đó thời gian tập luyện TDTT ngoại khóanhiều gấp bội [7] Vận động là nhu cầu cơ bản nhất của học sinh, sinh viên vìthế, phải có đủ sân bãi, phòng tập TDTT là điều kiện không thể thiếu để thànhlập một trường học đủ chuẩn Thỏa mãn nhu cầu vận động cũng là tiêu chítiên quyết khi phụ huynh lựa chọn trường học cho con em họ Thực tế chothấy, việc học GDTC nội khóa mỗi tuần chỉ một buổi (2 - 3 tiết) và thực hiệnnhanh chóng trong 2 - 3 học kỳ là chưa đáp ứng nhu cầu vận động, rèn

luyện thể chất của học sinh, sinh viên Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)

[94] ước tính:

Tổ chức Y tế Thế giới cũng cảnh báo: “Giảm hoạt động thể chất vàchương trình GDTC trong trường học là một xu hướng đáng báo động trêntoàn thế giới” [94] Do đó, tổ chức thêm hoạt động TDTT ngoại khóa để thỏamãn nhu cầu này là điều rất cần thiết

Hình thành chế độ học tập - nghỉ ngơi hợp lý:

Khi bước vào môi trường đại học, sinh viên sẽ phải đối mặt với hàngloạt các hoạt động đa dạng mà đòi hỏi họ phải có sự ưu tiên lựa chọn, sắp xếpthời gian hợp lý và khoa học để thích nghi và đạt hiệu quả tốt trong suốt quátrình đào tạo Theo A.D.Nôvicôp - L.P.Matvêep: Sự phát triển của khoa học

kỹ thuật và lượng thông tin mới ngày càng nhiều làm cho lao động học tậpcủa sinh viên càng trở nên nặng nhọc, căng thẳng TDTT là phương tiện đểhợp lý chế độ hoạt động, nghỉ ngơi tích cực, giữ gìn và nâng cao năng lựchoạt động trong tất cả các thời kỳ học tập ở trường, cho nên tầm quan trọngcủa TDTT cũng tăng lên tương ứng [53]

Tạo môi trường vận động, vui chơi, giải trí lành mạnh, hướng học sinh, sinh viên vào các hoạt động tích cực, tránh xa các tệ nạn xã hội:

Bước vào thời kỳ hội nhập toàn cầu, kinh tế xã hội phát triển thì đờisống học sinh, sinh viên càng cao và các điều kiện để thỏa mãn các loại nhucầu này càng đa dạng Thực chất họ có những nhu cầu rất lành mạnh và chínhđáng như: nhu cầu được vận động, tập luyện TDTT, vui chơi giải trí…nhưnghiện nay, do các trường còn nhiều khó khăn về sân bãi, cơ sở vật chất nênchưa thỏa mãn đầy đủ các yêu cầu này Trong khi đó, môi trường xã hội bênngoài thì phức tạp và luôn cám dỗ giới trẻ đi chệch hướng Theo Chủ nhiệm

Uỷ ban Tư pháp Quốc hội, Lê Thị Thu Ba: “Tình trạng thanh thiếu niên, họcsinh, sinh viên phạm tội có chiều hướng gia tăng Trong số 24.608 đối tượngphạm tội có 2.333 là đối tượng học sinh, sinh viên chiếm 9,48%, 2.904 đốitượng phạm tội dưới 18 tuổi, chiếm 11,8% ” [96] Số liệu thống kê của Ủy

ban Quốc gia Phòng chống AIDS, phòng chống ma túy và tệ nạn xã hội cũngchỉ ra, từ năm 2001 - 2007, số lượng học sinh, sinh viên nghiện ma túy mỗinăm vào khoảng trên dưới 1.000 em Ma túy đã gây ảnh hưởng xấu đến việchọc tập, rèn luyện của những chủ nhân tương lai của đất nước [95] Qua đó,

dễ nhận thấy việc tạo môi trường TDTT ngoại khóa lành mạnh, hướng sinhviên vào các hoạt động tích cực, tránh xa các tệ nạn xã hội là rất quan trọng và

vô cùng cấp thiết

Phát triển toàn diện thể chất và nhân cách học sinh, sinh viên:

Phát triển toàn diện về thể chất lẫn nhân cách là phát triển cả đức dục,trí dục, mỹ dục và thể dục Nguyên Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nói: “Đứcdục là tư tưởng Trí dục là sự hiểu biết về văn hóa, khoa học, kỹ thuật Mỹ dục

là sự hiểu biết về những cái hay, cái đẹp Cuối cùng là thể dục một mục tiêukhông thể thiếu theo quan điểm giáo dục của chúng ta, là cơ sở để tiếp thu tốtđức dục, trí dục, mỹ dục” [25] Do đó, cùng với GDTC thể chất nội khóa,TDTT ngoại khóa thể hiện rõ mục đích này

Rèn luyện kỹ năng sống qua các hoạt động giao lưu, giao tiếp:

Quan hệ giao lưu, giao tiếp ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành vàphát triển tâm lý, nhân cách của học sinh, sinh viên Trong xã hội ngày nay,nếu không được sống, không được hoạt động, giao lưu, giao tiếp với ngườikhác thì học sinh, sinh viên không thể tiếp thu, lĩnh hội kiến thức, những kinhnghiệm lịch sử, xã hội để tạo nên “chất người”

Qua tham gia hoạt động TDTT ngoại khóa, học sinh, sinh viên sẽ có cơhội cùng gặp gỡ, tập luyện, giao tiếp với một nhóm người, một tập thể, mộtcộng đồng…, qua đó sẽ hình thành ở họ các kỹ năng sống như: giao tiếp, ứng

xử, quyết định, thay đổi hành vi, lập mục tiêu, sự tự tin, giảm căng thẳng, sựthành công cũng như học tập tinh thần đoàn kết và sự công bằng Những tácđộng tích cực này cũng giúp chống lại những nguy cơ và tác hại do lối sốngtĩnh tại, căng thẳng, cạnh tranh và nhiều áp lực gây ra khá phổ biến trong cuộcsống giới trẻ ngày nay

Một số nghiên cứu cho thấy rằng trong số các thanh thiếu niên, thườngxuyên tham gia vào các hoạt động thể chất ít có khả năng sử dụng thuốc lá.Tương tự, các trẻ em có nhiều hoạt động thể chất thì kết quả học tập cao hơn.Nhóm các môn thể thao và trò chơi tập thể thúc đẩy hội nhập xã hội tích cực

và tạo thuận lợi cho việc phát triển các kỹ năng xã hội ở trẻ

1.2.4 Nội dung tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa trong nhà

Cũng tương tự như giờ học nội khóa, nhưng cấu trúc các buổi tậpNgoại khóa thường đơn giản, tinh gọn hơn Nội dung TDTT ngoại khóa thì đisâu về chuyên môn hẹp nhưng phong phú và đa dạng, vượt ra ngoài nhữngqui định của chương trình GDTC, không bị chương trình hạn chế so với buổitập nội khóa Nội dung hoạt động TDTT ngoại khóa bao gồm: các bài tập pháttriển chung, hoạt động tập luyện và các hoạt động thi đấu các môn thể thaoriêng lẻ hoặc phối hợp đa dạng nhiều môn…

Bên cạnh đó, có thể tổ chức nhiều môn thể thao để học sinh, sinh viênlựa chọn tập luyện theo sở thích như: bóng rổ, bóng chuyền, bóng đá, bóngbàn, cầu lông, aerobic, bơi lội, điền kinh, võ thuật…Ngoài ra, nên thành lậpduy trì, tập luyện thường xuyên các đội năng khiếu thể thao theo câu lạc bộ(CLB) để thu hút học sinh, sinh viên tham gia Sau nữa là tổ chức thi đấu giao