Sáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPT

Sáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPTSáng kiến kinh nghiệm, SKKN - Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPT

TRƯỜNG THPT HƯỚNG HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC PHẦN TÁC GIẢ TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Đơn vị công tác: Trường THPT Hướng Hóa

Năm học: 2019 - 2020

Thứ nhất, trong hoạt động giao tiếp, người nói và người nghe; người viết vàngười đọc là hai nhân tố đóng vài trò quan trọng liên quan đến hiệu quả giao tiếp.Dưới góc độ nghiên cứu của lí luận văn học thì khi sáng tác, nhà văn bao giờ cũnggửi gắm điều gì đó trong văn bản tác phẩm, cho nên tiếp nhận văn học là nổ lực đi

tìm dụng ý của nhà văn Lí luận văn học cổ điển Trung Quốc quan niệm “Sáng tác

là giải tỏa những u uất trong lòng” (Tư Mã Thiên); là thể hiện sự quan tâm đến các vấn đề chính trị, xã hội: “Văn chương nên vì thời thế mà viết, thơ ca nên vì hiện thực mà sáng tác” (Bạch Cư Dị) Các nhà lí luận văn học và những người cầm bút

với sự trải nghiệm thấm thía của mình cũng đã khẳng định mối quan hệ không thểtách rời giữa nhà văn với tác phẩm, giữa chủ thể sáng tạo với sản phẩm sáng tạo.Cao Bá Quát trong trang cuối bài thơ “Rừng chuối” (trong Cao Chu Thần thi

tập) đã nói: “Thơ không có phẩm chất nhất định, phẩm chất của người là phẩm chất của thơ Phẩm chất của người cao thì phẩm chất của thơ cao” Tác giả

Nguyễn Đức Đạt trong Nam Sơn tùng thoại (Tạp chi văn học số 1, 1979) cũng

khẳng định: “Văn thâm hậu thì con người của nó trầm và tĩnh, văn ôn nhu thì con người của nó đạm và giản, văn hùng hồn thì con người của nó cương và nhanh, văn uyên sâu thì con người của nó thuần túy mà đúng đắn”.

Thứ hai, tiếp nhận tác phẩm văn học dưới góc độ tác giả, bạn đọc sẽ có điềukiện tiếp xúc với một tài năng, một nhân cách, một tư tưởng và tâm hồn lớn Bởi vìnhững tác phẩm văn học được đưa vào đọc hiểu trong chương trình THPT đều lànhững tác giả lớn, có vị trí đặc biệt, tiêu biểu cho một giai đoạn, một thời kì, một

xu hướng; trào lưu vă học Và ở đó, bạn đọc sẽ có sự tương tác, đối thoại và họchỏi, góp phần hoàn thiện nhân cách, kĩ năng bản thân - điều đặc biệt quan trọng đốivới lứa tuổi học sinh ở chức năng giáo dục của văn học

Thứ ba hoạt động dạy học cũng như việc tiếp nhận văn bản văn học là hoạtđộng tiếp thu kiến thức của một trong số các môn học ở trường THPT Vì thế việcthi cử vượt môn và tốt nghiệp THPT cũng như đại học là mục đích thực tế của họcsinh Do vậy, việc nắm kĩ phần tác giả - chủ thể sáng tạo văn bả nghệ thuật, khôngnhững giúp học sinh có cơ sở để giải mã văn bản mà còn đáp ứng yêu cầu đáp ánphần mở bài trong đề thi môn Ngữ văn phần làm văn (hiện chiếm 1/2 tổng số điểmbài thi)

Có thể dẫn nhiều hơn nữa những cơ sở lí luận của vấn đề, nhưng dừng ởđây cũng đủ để khẳng định một chân lí về mối quan hệ biện chứng giữa tư tưởng,

tâm hồn nhà văn với linh hồn tác phẩm Vì thế yêu cầu của người đọc văn và ngườidạy văn là phải làm thế nào để học sinh thấy được mối quan hệ đó, hay nói cáchkhác học sinh muốn hiểu đúng, muốn cảm nhận được tư tưởng của tác phẩm cần

có sự liên hệ với tư tưởng tác giả, ngược lại từ sự tìm hiểu tác phẩm người đọc cócái nhìn đầy đủ, đúng đắn hơn về nhà văn Để giúp học sinh khám phá được thếgiới diệu kỳ của tác phẩm văn học, hiểu được những triết lí nhân sinh hay cảmđược những cung bậc cảm xúc tinh tế; những thủ pháp nghệ thuật đặc sắc trong tácphẩm văn học, bên cạnh việc khám phá nhiều tầng bậc, nhiều lớp lang của tácphẩm từ góc độ văn bản, văn hóa,…với tư cách là một chỉnh thể cũng cần suy luận,liên hệ từ cuộc đời, con người, tư tưởng của nhà văn Tức là cần tìm hiểu nghiêmtúc những yếu tố “ngoài văn bản” Ví dụ khi bàn luận về hình ảnh những kiếp ca kĩtrong thế giới nghệ thuật của Nguyễn Du không thể không thấy một căn nguyênsâu xa ám ảnh Nguyễn Du trong những năm tháng tuổi thơ đi nghe hát cùng ngườianh Nguyễn Khản; bình giá hình ảnh “lò than rực hồng” trong bài thơ “ Mộ” của

Hồ Chí Minh người đọc cần nhận thấy mối liên hệ giữa ý nghĩa hình ảnh với tâmthế của người chiến sĩ cộng sản lạc quan, luôn hướng về tương lai với một tinhthần “thép”; vì sao đề tài người nông dân, người trí thức cứ trở đi, trở lại trongsáng tác của Nam Cao, vì sao Nam Cao lại dành cho Chí Phèo lòng tin tưởng vềphẩm giá con người hoặc những câu hỏi tương tự? người đọc có thể trả lời bằngchính cuộc đời gắn bó yêu thương với người nông dân, người trí thức của NamCao

Bởi vậy, dạy học bài về tác giả văn học hoặc hướng dẫn học sinh nắm đượcnhững thông tin cơ bản về một tác giả văn học nào đó có vai trò rất quan trọng.Trước hết hoạt động này sẽ giúp học sinh có được một lối nhỏ (dù không phải làcon đường chính thức) để đi vào thế giới nghệ thuật của một tác phẩm văn học.Hơn nữa học sinh sẽ có cơ sở để đọc hiểu những tác phẩm khác của cùng nhà văn,của một giai đoạn, một thời đại văn học Văn chính là người, nói “qua văn phầnnào biết người” là vì vậy

2 Cơ sở thực tiễn

Mặc dù kiến thức về tác giả văn học có ý nghĩa rất quan trọng trong dạy họcvăn nói riêng và đời sống văn hóa, văn học nói chung nhưng trên thực tế việc dạyhọc phần tác giả văn đang có nhiều vấn đề phải bàn luận Do quy định của thờilượng chương trình, có lúc người giáo viên phải cắt thời gian dành cho phần tiểudẫn, yêu cầu học sinh đọc tại nhà Bài “Hai đứa trẻ”, “Chữ người tử tù”, “Hạnhphúc của một tang gia” thuộc chương trình lớp 11 chuẩn, bài “Vợ chồng A Phủ”,

“Chiếc thuyền ngoài xa thuộc chương trình 12, mỗi bài được học 02 tiết trên lớp.Trong khi ở chương trình nâng cao cũng những bài đó phân phối chương trình chỉcho thời lượng 02 tiết kèm theo một bài đọc thêm, có nghĩa nếu chỉ sơ lược bài đọcthêm thì mỗi bài ở trên chỉ được dành thời lượng 1,5 tiết Với thời lượng như vậy

để hướng dẫn học sinh đọc hiểu những tác phẩm xuất sắc đó thì bắt buộc ngườigiáo viên phải giản lược tới mức tối thiểu nội dung phần tiểu dẫn Và như vậy kiếnthức về tác giả Thạch Lam, Vũ Trọng Phụng (riêng Nguyễn Tuân, Nam Cao sẽđược bổ sung bằng những bài học riêng sau này) đã bị giản hóa khá nhiều

Bên cạnh đó có tác giả văn học được dạy (bài học riêng) cả trong chươngtrình chuẩn và chương trình nâng cao, nhưng có nhiều tác giả chỉ được dạy trongchương trình nâng cao mà không có trong chương trình chuẩn.

Thực tế như vậy buộc mỗi người giáo viên dạy văn cần có phương pháp,cách thức tổ chức phù hợp để không phải tăng thời lượng chương trình mà học sinhvẫn đảm bảo những yêu cầu cơ bản về kiến thức, có được lòng yêu quý trân trọngnhững nhân cách, tài năng văn học lớn

II Lí do chọn đề tài

Trong thời đại “kĩ trị”, một số môn học trong đó có môn Ngữ Văn có một vịtrí “rất khiêm tốn” trong nhận thức (chưa đúng) của xã hội; trong quan niệm củahọc sinh, phụ huynh Hay nói đúng hơn là nhiều đối tượng chưa hiểu hết vai tròđặc thù, cốt yếu của môn Ngữ văn Điều đó dẫn đến thực trạng học bộ môn Ngữvăn của học sinh ngày nay đáng quan ngại Học sinh THPT không tiếp nhận tácphẩm một cách có cơ sở lí luận, khoa học; không say mê hứng thú; không tích cựcchủ động mà “gỏ mạng” là cách đối phó phổ biến Về mặt ngôn ngữ, chữ viết: rấthạn chế như viết câu sai; phong cách ngôn ngữ không chuẩn; sai kiến thức cơ bản,chữ viết cẩu thả … là những hiện tượng không khó gặp trong thực tế Chép tài liệutham khảo, đọc thuộc bài giảng của thầy là những cách thức học sinh vận dụngnhằm vượt qua trong các bài kiểm tra, bài thi môn Ngữ văn Rất nhiều học sinh và

có thể có cả những bậc phụ huynh mang tư tưởng học văn để đối phó, để đảm bảotiêu chí trong đánh giá xếp loại và để vượt qua kỳ thi tốt nghiệp Nhiều giáo viêndạy trăn trở khi nghĩ rằng nếu tất cả các môn thi tốt nghiệp đều tự chọn có lẽ mỗihội đồng thi chỉ có một vài học sinh chọn thi môn văn

Học văn nói chung là vậy, dạy học những bài về tác giả văn học hoặc cácthông tin về tác giả văn học trong phần tiểu dẫn còn gặp nhiều khó khăn Học sinhchỉ chú ý phần nội dung về tác phẩm liên quan đến những đề văn cụ thể (bởi yêucầu chủ yếu của các bài kiểm tra là kiến thức về tác phẩm văn học) mà không chútâm đến kiến thức về tác giả từ đó thiếu một cứ liệu để hiểu đúng, hiểu đủ hơn tácphẩm của nhà văn đó Sự nhầm lẫn thông tin từ tác giả này đến tác giả khác, khôngnhớ được những tác phẩm tiêu biểu của một tác giả, nhìn một bức chân dung họcsinh không biết là tác giả văn học nào, … thực sự là hiện tượng không hiếm gặp và

là vấn đề cần được báo động Một học sinh phổ thông không thể giới thiệu về mộttác giả văn học, một tác phẩm văn học lớn của đất nước, có kiến thức nghèo nàn vềvăn học dân tộc … vấn đề đó buộc những thầy giáo, cô giáo dạy văn phải suy nghĩ

Đã có nhiều nhà nghiên cứu, nhiều học giả, những người trực tiếp trongnghề chỉ ra những nguyên nhân cơ bản tạo nên hiện tượng được trình bày ở trên.Nhưng chung quy lại thực trạng trên xuất phát từ nguyên nhân cơ bản nhất là thiếuniềm đam mê ở học sinh và thiếu một phương pháp dạy học sáng tạo, hiệu quả ởngười thầy

Từ thực trạng trên, tôi suy nghĩ cần có cái nhìn đúng đắn về vai trò củanhững bài học liên quan đến tác giả văn học, hơn nữa cần có phương pháp hiệu quảnhằm khơi dậy lòng đam mê ở học sinh từ đó nâng cao chất lượng dạy học văn vàhướng tới mục tiêu xa hơn là tạo cho học sinh những hiểu biết và lòng yêu quý,

trân trọng nền hóa hóa, văn học của dân tộc Vì lẽ đó tôi mạnh dạn trình bày báo

cáo Sáng kiến kinh nghiệm với đề tài “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả dạy

học phần tác giả trong chương trình Ngữ văn THPT”.

Trong khuôn khổ của một sáng kiến kinh nghiệm, đề tài không trình bàynhiều về lí luận phương pháp dạy học văn nói chung mà từ kinh nghiệm cá nhânkhái quát một số giải pháp dạy học nhằm tổ chức học sinh tìm hiểu có chất lượngcác bài học về tác giả văn học Việt Nam và những thông tin cơ bản về tác giả vănhọc Việt Nam được tóm lược trong phần tiểu dẫn ở các bài đọc văn trong chươngtrình Ngữ văn THPT

B MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

 Giúp giáo viên và học sinh nhận thức đúng hơn về vai trò của kiểu bài vănhọc sử - tác giả văn học (bài riêng) và tác giả (trong phần tiểu dẫn) trong dạy họcNgữ văn

 Đưa ra một số kinh nghiệm về biện pháp dạy học kiểu bài tác giả văn chohọc sinh

 Từ đó, nhằm nâng cao năng lực làm văn và chất lượng học tập bộ mônNgữ văn trong nhà trường THPT

C ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Chương trình ngữ văn THPT- phần tác giả văn học

Đối tượng khảo sát, thực nghiệm: Học sinh khối 10,11

D PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thực hiện đề tài này, tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

Từ thực trạng quan niệm và việc học môn môn Ngữ văn nêu trên, dẫn đếnviệc học sinh rất khó khăn trong việc tiếp nhận tác phẩm văn học Hướng tiếp nhậntác phẩm văn học từ góc độ tác giả là một trong những hướng nền tảng, quan trọngnhưng học sinh lại không có kĩ năng, không hứng thú và rất thụ động Đặc biệt,trong quá trình học tập, việc chuẩn bị bài trước khi đến lớp của các em đang rất sơsài và mang tính đối phó, các em thường chép ở các sách tham khảo, nhất là đốivới bài Tác giả văn học thì các em càng thờ ơ Bên cạnh đó, đa số học sinh chỉ chú

ý phần nội dung về tác phẩm liên quan đến những đề văn cụ thể mà không chú tâmđến kiến thức về tác giả với những thông tin cần nắm như tiểu sử, cuộc đời, conngười, quan điểm và phong cách nghệ thuật; sự nghiệp sáng tác,…Sự nhầm lẫnthông tin từ tác giả này đến tác giả khác, không nhớ được những tác phẩm tiêubiểu của một tác giả, nhìn một bức chân dung học sinh không biết là tác giả vănhọc nào, … thực sự là hiện tượng không hiếm gặp và là vấn đề cần được báo động

2 Về nội dung chương trình Ngữ văn THPT (ban cơ bản)

a Những bài học hoàn chỉnh về tác giả văn học

- Chương trình lớp 10

Bài Tác giả Nguyễn Trãi – Chương trình chuẩn, nâng cao

Bài Tác giả Nguyễn Du – Chương trình chuẩn, nâng cao

- Chương trình lớp 11

Bài Tác giả Nguyễn Đình Chiểu – Chương trình nâng cao

Bài Tác giả Nguyễn Khuyến – Chương trình nâng cao

Tác giả Nam Cao – Chương trình chuẩn, nâng cao

Tác giả Xuân Diệu – Chương trình nâng cao

- Chương trình lớp 12

Tác giả Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh – Chương trình chuẩn, nâng cao.Tác giả Tố Hữu – Chương trình chuẩn, nâng cao

Tác giả Nguyễn Tuân – Chương trình chuẩn, nâng cao

b Về tác giả văn học được trình bày trong phần tiểu dẫn

Bên cạnh những bài học riêng về một số tác giả xuất sắc, tất cả các bài đọcvăn trong chương trình đều có phần Tiểu dẫn, phần này sẽ giới thiệu những thôngtin cơ bản về hoàn cảnh sáng tác, thể loại có liên quan trực tiếp nhằm gợi ý họcsinh đọc hiểu văn bản Đặc biệt trong phần tiểu dẫn luôn có những thông tin cơbản, cô đọng nhất về tiểu sử, con người sự nghiệp… của một tác giả văn học

Tuy nhiên, do thời lượng dạy học chỉ có 02 tiết, trong khi đó nhiều văn bảnrất dài về dung lượng và chứa đựng nhiều lớp lang cần giải mã Trong khi đó, việctìm hiểu về tác giả - tác phẩm (những yếu tố ngoài văn bản) rất quan trọng Do vậyđòi học giáo viên phải có một cách thức tổ chức tìm hiểu phù hợp, trọng tâm vàhứng thú

II MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC PHẦN TÁC GIẢ TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN THPT

1 Đối với bài hoàn chỉnh về tác giả văn học

a) Xác định đúng trọng tâm bài học

Trước hết người giáo viên cần xác định nội dung trọng tâm, cơ bản nhất vềmột tác giả văn học dù trong bài học riêng về tác giả hay trong phần tiểu dẫn Theoquan điểm của tôi cần đảm bảo ba nội dung sau:

Thứ nhất cần tìm hiểu về Cuộc đời của tác giả văn học

Trong phần Cuộc đời cần nêu lên thông tin về Tên, Hiệu, Bút danh, nămsinh – năm mất Trong một số trường hợp giáo viên nên lưu ý, cho học sinh phátbiểu cảm nhận về Hiệu, hoặc bút danh, hoặc có lúc là danh hiệu người đời khentặng của tác giả Bởi Hiệu và bút danh nói lên hoài bão, lí tưởng, mơ ước … củanhà văn Ví dụ tìm hiểu về Nguyễn Bỉnh Khiêm cần cho học sinh thể hiện suy nghĩ

về hiệu của ông (Bạch Vân Cư Sĩ) và danh hiệu người đời sau suy tôn (TuyếtGiang Phu Tử), hoặc khi tìm hiểu tác giả của văn bản “Chí Phèo” cần giải nghĩabút danh Nam Cao,…

Tiếp đó cũng trong phần Cuộc đời cần hướng dẫn học sinh tìm hiểu về Quêquán, Xuất thân, Thời đại, Những nét chính về đường đời của tác giả Thực tế cuộcđời của một tác giả có nhiều những biến cố, thăng trầm, do đó người dạy, ngườihọc chỉ nên nêu lên những thông tin nào có ảnh hưởng trực tiếp tới con người, tưtưởng và tài năng của nhà văn Như cuộc đời Nguyễn Trãi đã phản ánh cả thời kỳvừa đau thương vừa huy hoàng, oanh liệt của dân tộc, dạy học về tác giả NguyễnTrãi nếu nêu tất cả thông tin về ông sẽ không có thời gian và quá sức đối với họcsinh Sau đó có thể dành thời gian để khái quát một số ý về Con người của nhà văn,nhà thơ (Khái quát những điểm tiêu biểu, riêng biệt nhất về tâm hồn, cá tính … củanhà văn)

Tất nhiên trên đây theo tôi chỉ là công thức chung nhất, nếu bài học nào, tácgiả nào cũng liệt kê tất cả những thông tin trên sẽ tạo áp lực kiến thức lớn có thểgây ra sự căng thẳng cho học sinh Do vậy tùy từng tác giả, thời lượng chươngtrình giáo viên có thể lựa chọn và cho tìm hiểu tại lớp lượng thông tin phù hợp, cònlại có thể hướng dẫn để học sinh yêu thích sẽ tiếp tục tìm hiểu ở nhà

Thứ hai cần tìm hiểu về Sự nghiệp văn học.

Trong phần này cần xác định nội dung trọng tâm thứ nhất là Những tácphẩm chính, cần phân loại các tác phẩm tiểu biểu của tác giả theo thể loại, giaiđoạn sáng tác Giới thiệu về Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh (là tác giả có sángtác trên nhiều lĩnh vực) cần phân loại (tương đối) các sáng tác thuộc văn chínhluận, văn chương nghệ thuật, văn thơ tuyên truyền …

Cần lí giải sâu sắc về Quan niệm văn chương của nhà văn, bởi nhiều lúc nógiúp học sinh hiểu rõ hơn tư tưởng của tác phẩm văn học Ở một khía cạnh khác nósoi sáng vẻ đẹp tâm hồn của nhà văn Về Thạch Lam, giáo viên có thể giới thiệuvới học sinh quan niệm “Đối với tôi, văn chương không phải là một cách đem đến

cho người đọc sự thoát ly trong sự quên, trái lại văn chương là một thứ khí giớithanh cao và đắc lực mà chúng ta có, để vừa tố cáo vừa thay đổi một thế giới giảdối và tàn ác, vừa làm cho lòng người thêm trong sạch và phong phú hơn” Từ đóhọc sinh có thể thấy được một cây bút tiến bộ, vừa tinh tế trong cảm nhận về cuộcsống, vừa thực tế trong cái nhìn cuộc đời…

Tiếp đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên và đọc sách giáo khoa học sinhkhái quát về Một số đặc điểm về nội dung và nghệ thuật trong sáng tác của các nhàthơ, nhà văn

Và thứ ba cần có sự đánh giá chung nhất về về vị trí của tác giả trong lịch

sử văn học qua phần Kết luận.

Trong các nội dung trên, có những nội dung được trình bày cụ thể, chi tiếttrong sách giáo khoa, giáo viên chỉ cần nhắc học sinh đọc và ghi nhớ, nhưng cũng

có những nội dung cần yêu cầu học sinh rèn luyện kỹ năng tổng hợp, suy luận

Ví dụ phần tiểu sử, đường đời của Nguyễn Du trong bài học về tác giả này(cả chương trình chuẩn và nâng cao) đã được sách giáo khoa trình bày rất cụ thể,chi tiết nên giáo viên yêu cầu học sinh tóm lược nhanh trước lớp và ghi nhớ.Nhưng từ những thông tin đó giáo viên cần đặt vấn đề để học sinh thấy được điềusâu sắc hơn ở nhà thơ Có thể đặt vấn đề: Các yếu tố trên (quê quán, xuất thân, thờiđại, đường đời) đã ảnh hưởng tới con người Nguyễn Du như thế nào? Học sinh sẽ

từ những dữ liệu đã có khái quát được rằng: Xuất thân từ gia đình có truyền thốngvăn học đã góp phần hình thành tài năng văn chương; xuất thân trong gia đìnhnhiều đời làm quan (quan to) giúp Nguyễn Du hiểu sâu sắc bản chất của giới quanlại đương thời; “mười năm gió bụi” giúp ông hiểu cuộc sống người dân lao động

và hình thành ngôn ngữ bình dân trong sáng tác của ông; …

Giáo viên định hướng ngay từ đầu năm học cho học sinh nhớ những nộidung trọng tâm như trên và vận dụng vào mỗi tác giả, bài học cụ thể Dựa vào dàn

ý này học sinh có thể dễ dàng điền các thông tin riêng của mỗi tác giả vào nội dungtương ứng, nó vừa giúp học sinh ghi nhớ, vừa có thể giúp học sinh trình bày mộtcách mạch lạc, có hệ thống thông tin về tác giả

b) Phát huy tinh thần chủ động, tích cực của mỗi học sinh nhằm tự chiếm lĩnh lượng thông tin cần thiết

Có thể nói thời đại ngày nay là thời đại của thông tin, chỉ trong thời gian rấtngắn với sự hỗ trợ của công nghệ người ta có thể có được thông tin về mọi tácphẩm, mọi tác giả văn học lớn Bên cạnh đó số lượng tài liệu tham khảo dưới cáchình thức rất đa dạng và phong phú như các tạp chí thường kỳ, các cuốn sách thamkhảo, blog, facebook cá nhân … cũng vô cùng lớn học sinh không khó để tra cứuthông tin quê quán, xuất thân, con người, sáng tác, tư tưởng … của nhà văn Ví dụkhi ta gõ từ khóa Nam Cao trong trang tìm kiếm Google.com.vn ta sẽ tìm thấykhoảng 1.320.000 kết quả trong 0.20 giây Tất yếu bên cạnh những kết quả thiếugiá trị vẫn có những trang Web có độ tin cậy cao làm cơ sở cho sự tìm hiểu củahọc sinh

Vì vậy trên tinh thần đổi mới, giáo viên cần chú ý phát huy tính chủ độngtích cực, sáng tạo của học sinh Người giáo có lúc chỉ cần nêu các yêu cầu cơ bản

về nội dung trọng tâm cần đạt của mỗi bài học, gợi ý và yêu cầu học sinh tự đọcsách giáo khoa, tham khảo thông tin trên mạng Internet và qua một số tài liệu khácnếu có Tất nhiên như quan điểm chung về nguyên tắc dạy học, các bài học về tácgiả văn học không nên yêu cầu lượng thông tin quá nhiều, không nên mang tínhhàn lâm, mà phải đảm bảo tính vừa sức đối với học sinh, phù hợp với đặc thù họcsinh Bên cạnh đó cũng cần có định hướng để học sinh biết lựa chọn đâu là thôngtin đúng hoặc đâu là thông tin cơ bản cần thiết đối với học sinh

Và rõ ràng khi tự mình phát hiện, chiếm lĩnh lượng thông tin cần thiết họcsinh sẽ ghi nhớ rất lâu, sẽ tạo được hứng thú tìm hiểu tiếp những bài học tiếp theo

c) Phát huy vai trò của phương pháp làm việc nhóm

Đổi mới phương pháp không chỉ là phát huy tính tích cực chủ động của cánhân học sinh mà bên cạnh đó cần làm cho từng cá nhân biết phối hợp với cá nhânkhác để giúp người khác đồng thời là giúp chính mình hoàn thiện nhận thức Vìvậy giáo viên nên khuyến khích và tổ chức các hình thức làm việc nhóm cho họcsinh, thông qua đó học sinh sẽ có điều kiện trình bày những kiến thức của mình vềtác giả văn học, những học sinh khác nghe và điều chỉnh Có thể giao cho mỗinhóm tìm hiểu một phương diện nào đó về tác giả và trình bày trước lớp, các nhómkhác góp ý, giáo viên là nhân tố xúc tác để tạo nên các cuộc tranh luận tích cựctrong giờ học Có như vậy học sinh sẽ có điều kiện để kiểm nghiệm thông tin mìnhthu thập được có tính chính xác như thế nào, nếu cần sẽ điều chỉnh ra sao Và tấtyếu được tranh luận học sinh sẽ ghi nhớ rất tốt thông tin

d) Sử dụng đồ dùng, tư liệu học tập

Đổi mới phương pháp dạy học môn văn không thể không gắn với việc sửdụng đồ dùng dạy học hiện đại Dạy học các bài đọc văn có thể khó vận dụng cáctrang thiết bị nghe nhìn hiện đại Nhưng ngược lại, trang thiết bị hiện đại, các tưliệu truyền hình như phóng sự, ký sự, phim tài liệu … lại là công cụ phục vụ đắclực cho việc dạy học một tác giả văn học Chúng ta có hàng loạt tư liệu về Nguyễn

Ái Quốc – Hồ Chí Minh, về Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Khuyến, XuânDiệu, Nguyễn Tuân … lựa chọn nội dung, dung lượng hợp lý các tư liệu trên,người thầy sẽ định hướng cho học sinh một hướng tiếp cận mới đối với tác giả vănhọc bên cạnh việc học sinh đọc sách giáo khoa Và tất yếu những tư liệu này giúphọc sinh dễ tiếp nhận và nhớ lâu hơn nội dung trọng tâm bài học

e) Kể chuyện, kể giai thoại về tác giả văn học

Thực tế cho thấy, những thông tin khô khan không bao giờ làm học sinhhứng thú Học sinh có thể học thuộc, có thể trình bày chính xác những mốc thờigian, những sự kiện hoặc những đánh giá về một tác giả văn học trong các bàikiểm tra, nhưng nếu nó không xuất phát từ sự hứng thú, say mê lượng kiến thức đó

sẽ nhanh chóng bị các em lãng quên Những giai thoại về Nguyễn Trãi, Nguyễn

Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Khuyến, Nguyễn Bính, Xuân Diệu, Nguyễn Tuân

… luôn được học sinh đón nhận một cách hào hứng, bởi nó phù hợp với tâm lí họcsinh, nó giúp hình thành và tô đậm thêm lòng yêu quý của học sinh đối với nhàvăn, đối với môn văn học

Giáo viên cần dành thời gian tìm đọc những giai thoại hay, có ý nghĩa về cácnhà văn, nhà thơ, chính những câu chuyện đó sẽ lôi cuốn học sinh, giúp các emnhớ lâu hơn về tiểu sử, con người, tính cách… của nhà văn Cũng từ đó không khígiờ học sẽ nhẹ nhàng và cũng tự nhiên học sinh sẽ yêu thích giờ văn hơn

f) Tích hợp nội dung dạy học giữa chương trình Ngữ văn các cấp học và giữa tác phẩm với tư tưởng, tâm hồn của tác giả

Chương trình Ngữ văn THPT được xây dựng trên nguyên tắc đồng tâm, vìvậy nhiều nội dung của THPT trong đó có nội dung về tác giả văn học đã được dạyhọc trong chương trình THCS nay được nhắc lại và củng cố ở mức độ cao hơn.Giáo viên có thể đặt những câu hỏi gợi mở giúp học sinh nhớ lại kiến thức về mộtnhà văn nhà thơ nào đó đã được học trước đây, kết hợp với những thông tin bổsung trong bài học để khắc sâu kiến thức

Cũng như đã nói ở trên tác phẩm và nhà văn có mối quan hệ khăng khít vớinhau, khi đánh giá về một tác giả văn học có lúc cần thiết phải từ nội dung tưtưởng trong một tác phẩm hoặc một vài tác phẩm để đánh giá về tư tưởng nhà văn

Ví dụ từ Bình Ngô đại cáo và Lại dụ Vương Thông (Thư dụ Vương thông lẫn nừa)

có thể thấy ngòi bút viết văn chính luận kiệt xuất ở Nguyễn Trãi và tư tưởng NhânNghĩa tiến bộ của ông; từ bài thơ Vội vàng nhắc lại tư tưởng thèm yêu, khát sống,sống vội vàng, sống cuống quýt ở Xuân Diệu … Đặc biệt đối với những tác giảkhông có bài học riêng, hoặc không đủ thời lượng dành cho phần tiểu dẫn thao tácnày càng có vai trò quan trọng Qua tác phẩm Hai đứa trẻ học sinh phải thấy đượctấm lòng yêu thương, cảm thông sâu sắc của Thạch Lam đối với những kiếp ngườisống mòn mỏi tối tăm, thấy được tấm lòng trân trọng của ông đối với tâm hồn trẻthơ … và cũng phải thấy được nét tinh tế của Thạch Lam trong nghệ thuật tả cảnh,

tả người Như đã nói ở trên, thao tác này đặc biệt quan trọng đối với những bài họckhông đủ thời lượng dành cho phần tiểu dẫn Sự tích hợp này chính là việc ngườithầy đã củng cố, khắc sâu kiến thức về một số đặc điểm quan trọng liên quan đếnnội dung và nghệ thuật trong sáng tác của các nhà văn nhà thơ

i) Chuẩn bị bài chu đáo trước khi đến lớp

Việc hướng dẫn HS chuẩn bị bài trước khi đến lớp đã chứng minh được íchlợi trong dạy học hiện nay, giúp cho HS được làm việc nhiều hơn, tích cực chủđộng tìm ra kiến thức dưới sự hướng dẫn của GV hơn là thu nhận thông tin từ GV

Trong chiến lược phát triển giáo dục (ban hành kèm theo quyết định 201 2001QĐ-TTg ngày 28 tháng 12 năm 2001 của thủ tướng chính phủ) ghi rõ ―đổi mới vàhiện đại hoá PPGD dục chuyển tới việc truyền thụ tri thức thụ động thầy giảng tròghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức.Dạy cho người học PP tự thu nhận thông tin một cách có hệ thống và có tư duyphân tích, tổng hợp phát triển năng lực của mỗi cá nhân, tăng cường tính chủ độngtích cực, tự chủ của HS trong quá trình học tập Như vậy mục đích của việc đổimới và hiện đại hoá phương pháp giáo dục là phát huy được vai trò chủ thể, pháthuy được tính tích cực chủ động và khả năng tư duy sáng tạo của HS.

Các yêu cầu khi thực hiện giải pháp đạt hiệu quả trong việc dạy bài Tác giảvăn học, đòi hỏi giáo viên phải đảm bảo những yêu cầu sau: Trước hết: Ngườigiáo viên phải có niềm đam mê thực sự với môn học của mình, có kiến thức phongphú, nắm vững nội dung chương trình, vận dụng kiến thức liên môn… để sử dụngphương pháp dạy học phù hợp cho từng bài, từng mục Thứ hai: Giáo viên phải

có kiến thức tin học, sử dụng thành thạo các phần mềm hỗ trợ như phần mềmPowerpoint Thứ ba : Giáo viên phải đọc nhiều sách, xem nhiều tư liệu về các tácgiả, phải thường xuyên tích lũy hiểu biết về các tác giả văn học Quá trình thựchiện giải pháp cần thực hiện qua các bước:

Bước 1: Giáo viên tìm hiểu, sưu tầm, lựa chọn tư liệu về các tác giả: các yếu

tố về thời đại, quê hương, cuộc đời, sự nghiệp sáng tác cho phù hợp với nội dụngbài học Yêu cầu cơ bản của bước này là: tư liệu phải đảm bào tính chân thực, tínhlịch sử và tính khách quan

 Cách tìm tư liệu: Tìm đọc những cuốn sách viết về các tác giả, giai đoạnvăn học mà tác giả đóng góp, khai thác các tư liệu trên các trang truyền hình, thưviện tư liệu giáo dục trên mạng internet

 Xử lý tư liệu: chọn những nội dung phù hợp với nội dung bài dạy, dunglượng đủ cả thông tin và thời gian

Bước 2: Nghiên cứu các phương án phù hợp và xây dựng các câu hỏi để

giao cho HS ít nhất trước khi dạy 4 ngày (có thể giao theo nhóm hoặc theo từng cánhân, tùy vào nội dung mỗi bài dạy) Ví dụ về “ Hướng dẫn HS chuẩn bị bài trướckhi đến lớp” được tiến hành ở các tiết:

Tác giả Tố Hữu, lớp 12

Ở tiết học này, giáo viên chia lớp thành 2 nhóm và giao nhiệm vụ:

Nhóm 1: Tìm hiểu về các chặng đường thơ Tố Hữu và hệ thống lại kiến thức

đã tìm hiểu được bằng sơ đồ tư duy

Nhóm 2: Tìm hiểu về phong cách nghệ thuật của nhà thơ và hệ thống lạikiến thức đã tìm hiểu theo cách thức tùy chọn

Ngoài ra, mỗi học sinh soạn thêm các câu hỏi trong sách giáo khoa và tìmhiểu kĩ về các yếu tố thời đại và quê hương của nhà thơ Tố Hữu

Yêu cầu đối với các nhóm: Các ví dụ minh họa không lấy trong sách giáokhoa mà phải sưu tầm tư liệu ở ngoài

Ví dụ 2: Hướng dẫn HS chuẩn bị bài trước khi đến lớp được tiến hành ở tiếttác giả Nam Cao, Lớp 11 - Ban cơ bản

Tác giả Nam Cao, lớp 11

Ở tiết học này, sách giáo khoa dành riêng một tiết học để nghiên cứu về tácgiả mà, giáo viên yêu cầu học sinh tìm hiểu các nội dung sau:

 Tiểu sử của tác giả: thời đại, quê hương, gia đình, cuộc đời riêng

 Sự nghiệp văn học của tác giả: các giai đoạn sáng tác, nội dung của từnggiai đoạn, các tác phẩm tiêu biểu

 Ngoài ra, mỗi học sinh phải tóm tắt được một tác phẩm và khái quát giátrị của các tác phẩm đó

 Đặc điểm phong cách nghệ thuật Nam Cao

Ví dụ 3: Tác giả Nguyễn Du, lớp 10

Ở tiết học này, sách giáo khoa không dành riêng một tiết học để nghiên cứu

về tác giả mà chỉ cung cấp những nét cơ bản nhất, vì vậy giáo viên yêu cầu họcsinh tìm hiểu các nội dung sau:

 Tiểu sử của tác giả: thời đại, quê hương, gia đình, cuộc đời riêng

 Sự nghiệp văn học của tác giả: các giai đoạn sáng tác, nội dung của t nggiai đoạn, các tác phẩm tiêu biểu Ngoài ra, giáo viên chia học sinh lớp thành 3nhóm: mỗi nhóm chuẩn bị 10 câu hỏi:

 Nhóm 1: các câu hỏi liên quan đến cuộc đời của tác giả

 Nhóm 2: các câu hỏi liên quan đến các giai đoạn sáng tác

 Nhóm 3: các câu hỏi liên quan đến phong cách nghệ thuật tác giả

2 Đối với tác giả văn học được trình bày trong phần tiểu dẫn.

Kiểu bài này chiếm đa số trong chương trình đọc hiểu văn bản văn học Về cơ bảnchúng ta cũng vận dụng các giải pháp dạy học trong dạng bài hoàn chỉnh về tácgiả văn học đã trình bày ở trên Tuy nhiên do lượng thời gian có hạn nên việc dạyhọc về tác giả văn học nêu trong phần tiểu dẫn giáo viên cần chú ý tập trung cácgiải pháp sau:

Thứ nhất, cần chú trọng hoạt động hướng dẫn chuẩn bị bài trước khi đếnlớp Sau mỗi tiết học; trong giáo án, giáo viên cần làm tốt, làm kĩ khâu này Đó làviệc hướng dẫn và giao nhiệm vụ cho cá nhân/ nhóm học sinh Cụ thể là học sinhphải đọc kĩ phần tiểu dẫn (sách giáo khoa đã trình bày khá ngắn gọn, cô đọng),nắm các nội dung kiến thức trọng tâm bằng cách đánh dấu hoặc gạch chân các ýchính liên quan đến thông tin nhận định về con người, các yếu tố ảnh hưởng đếnsáng tác của nhà văn; đặc điểm phong cách nghệ thuật và vị trí văn học của họtrong nền văn học dân tộc Khi lên lớp, ở khâu này, giáo viên sẽ có các phươngpháp dạy học như nêu câu hỏi tái hiện và hỏi học sinh rút ra dấu ấn của tác giảhoặc rút ra bài học liên hệ, so sánh (tích hợp) đến sáng tác cùng tác giả và tác giảkhác cùng đề tài, trào lưu, xu hướng,

Thứ hai, cần giúp học sinh có kinh nghiệm, kĩ năng giới thiệu tác giả, tácphẩm và dẫn dắt vào vấn đề cho đề văn nghị luận văn học trong hoạt động kiểm tra