Huy động vốn tại ngân hàng thương mại cổ phần tiên phong chi nhánh hoàn kiếm

Đối với các NHTM với tư cách là một doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, là một trung gian tài chính đi vay để cho vay, là nơi tích tụ, tập trung và khơi thông các nguồn vốn c

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ ./ ./

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN MINH PHƯƠNG

HUY ĐỘNG VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

CỔ PHẦN TIÊN PHONG - CHI NHÁNH HOÀN KIẾM

LUẬN VĂN THẠC SĨ: Tài chính - Ngân hàng

Hà Nội - 2018

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ / /

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN MINH PHƯƠNG

HUY ĐỘNG VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

CỔ PHẦN TIÊN PHONG - CHI NHÁNH HOÀN KIẾM

LUẬN VĂN THẠC SĨ: Tài chính - Ngân hàng

Mã số: 8 34 02 01

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS Lương Minh Việt

Hà Nội - 2018

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 6

1.1 Tổng quan về huy động vốn của ngân hàng thương mại 6

1.1.1 Khái niệm về Ngân hàng thương mại 6

1.1.2 Chức năng của ngân hàng thương mại 7

1.1.3 Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại 9

1.1.4 Vai trò của Ngân hàng thương mại đối với sự phát triển của nền kinh tế 11

1.2 Hoạt động huy động vốn của ngân hàng thương mại 14

1.2.1 Khái niệm về hoạt động huy động vốn 14

1.2.2 Nguồn vốn kinh doanh của Ngân hàng thương mại 14

1.2.3 Vai trò của huy động vốn đối với hoạt động kinh doanh của NHTM20 1.2.4 Các hình thức huy động vốn của NHTM 24

1.3 Hiệu quả huy động vốn của ngân hàng thương mại 30

1.3.1 Khái niệm hiệu quả huy động vốn 30

1.3.2 Ý nghĩa của việc nâng cao hiệu quả huy động vốn trong hoạt động của NHTM 31

1.3.3 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả huy động vốn của NHTM 32

1.4 Các nhân tố ảnh hưởng tới công tác hu động vốn của ngân hàng thương mại 37

1.4.1 Nhân tố khách quan 37

1.4.2 Nhân tố chủ quan 39

1.5 Kinh nghiệm về huy động vốn của một số ngân hàng thương mại trong nước 43

1.5.1 Kinh nghiệm huy động vốn của Ngân hàng trên địa bàn 43

1.5.2 Bài học kinh nghiệm rút ra 45

Tiểu kết chương 1 47

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HUY ĐỘNG VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN TIÊN PHONG CHI NHÁNH HOÀN KIẾM GIAI ĐOẠN 2015 - 2017 48

2.1 Khái quát về ngân hàng thương mại cổ phần Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm 48

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển 48

2.1.2 Chức năng và lĩnh vực hoạt động 49

2.1.3 Chức năng nhiệm vụ của các phòng ban 51

2.2 Thực trạng huy động vốn tại ngân hàng thương mại cổ phần Tiên phong chi nhánh Hoàn Kiếm 56

2.2.1 Các hình thức huy động vốn của Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm 56

2.2.2 Quy mô, tốc độ tăng trưởng nguồn vốn 58

2.2.3 Cơ cấu vốn huy động 61

2.2.4 Kết quả và hiệu quả huy động vốn 70

2.3 Đánh giá công tác huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2015 - 2017 78

2.3.1 Kết quả đạt được 78

2.3.2 Hạn chế và nguyên nhân 82

Tiểu kết chương 2 89

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HUY ĐỘNG VỐN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN TIÊN PHONG CHI NHÁNH HOÀN KIẾM GIAI ĐOẠN 2018 - 2020 90

3.1 Định hướng công tác huy động vốn tại ngân hàng thương mại cổ

phần Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2018 - 2020 90

3.1.1 Định hướng hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại cổ phần Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm 90

3.1.2 Định hướng nâng cao hiệu quả công tác huy động vốn của Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm 93

3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác huy động vốn tại ngân hàng thương mại cổ phần Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm……… 95

3.2.1 Giải pháp chung 95

3.2.2 Giải pháp chuyên môn nghiệp vụ 100

3.2.3 Giải pháp điều kiện 109

3.2.4 Các giải pháp khác 115

3.3 Kiến nghị 116

3.3.1 Đối với chính phủ: 116

3.3.2 Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước 121

3.3.3 Đối với Ngân hàng TMCP Tiên Phong 123

Tiểu kết chương 3 126

KẾT LUẬN 127

TÀI LIỆU THAM KHẢO 128

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Nguồn vốn huy động của Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2015 - 2017 60 Bảng 2.2: Cơ cấu vốn huy động theo kỳ hạn của Ngân hàng TMCP Tiên Phong 61 chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2015 - 2017 61 Bảng 2.3: Cơ cấu vốn huy động theo đối tượng của Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2015 - 2017 65 Bảng 2.4: Cơ cấu nguồn tiền gửi huy động theo loại ngoại tệ của Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2015 - 2017 68 Bảng 2.5: Báo cáo kết quả thu chi của Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2015 - 2017 70 Bảng 2.6: Lãi suất bình quân của Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2015 - 2017 72 Bảng 2.7: Tình hình cho vay của Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2015 - 2017 73 Bảng 2.8: Tỷ lệ chi phí huy động và tổng nguồn vốm của Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hòan Kiếm giai đoạn 2015 - 2017 75 Bảng 2.9: Hiệu suất sử dụng vốn của Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2015 - 2017 76 Bảng 2.10: Cân đối giữa huy động và sử dụng vốn theo thời hạn tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2015 - 2017 77

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

NH TMCP : Ngân hàng thương mại cổ phần

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận văn

Vốn là một trong những yếu tố đầu vào cơ bản, quyết định khả năng kinh doanh của mỗi doanh nghiệp Đối với các NHTM với tư cách là một doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, là một trung gian tài chính đi vay để cho vay, là nơi tích tụ, tập trung và khơi thông các nguồn vốn cho sự phFát triển kinh tế của đất nước thì vốn đóng một vai trò hết sức quan trọng: vốn không chỉ là phương tiện kinh doanh chính mà còn là đối tượng kinh doanh chủ yếu của Ngân hàng Do đó, ngoài vốn ban đầu cần thiết, tức là đủ vốn điều lệ theo luật định, thì ngân hàng phải thường xuyên chú trọng đến vấn đề tăng trưởng vốn đáp ứng đầy đủ nhu cầu kinh doanh trong suốt quá trình hoạt động của mình

Việt Nam đã hội nhập vào nền kinh tế quốc tế, cạnh tranh trong hoạt động ngân hàng ngày càng gay gắt Một trong những yếu tố quan trọng nhất, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM đó chính là công tác huy động vốn Vì vậy, việc nâng cao hiệu quả công tác huy động vốn luôn là vấn đề được quan tâm hàng đầu trong quá trình hoạt động của bất kỳ một NHTM nào

Ngân hàng Thương mại cổ phần Tiên Phong với vai trò chủ lực của một ngân hàng thương mại cổ phần trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế xã hội, Ngân hàng TMCP Tiên Phong luôn nỗ lực hết mình và cam kết đáp ứng nhanh chóng, kịp thời và đầy đủ vốn tín dụng cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu vay vốn phục vụ sản xuất kinh doanh và tiêu dùng Để thỏa mãn tối đa nhu cầu vốn tín dụng của các tổ chức, cá nhân trong nền kinh tế thì việc tạo lập nguồn vốn huy động dồi dào với chi phí thấp là điều kiện tiên quyết trong hoạt động kinh doanh

Ngân hàng TMCP Tiên Phong – Chi nhánh Hoàn Kiếm hiện trên địa bàn đang kinh doanh có nhiều Tổ chức tín dụng kinh doanh cùng lĩnh vực tiền tệ, ngoài ra còn có các định chế khác đang tham gia vào thị trường huy động vốn như Bảo hiểm, đã tạo nên sức ép cạnh tranh trong công tác huy động vốn của Ngân hàng Tiên Phong – Chi nhánh Hoàn Kiếm Bên cạnh đó, công tác huy động vốn của Ngân hàng đang gặp phải rất nhiều khó khăn do tình trạng khan hiếm vốn đối với các NHTM nói chung

Đây là một thách thức đối với Ngân hàng đòi hỏi ngân hàng cần có những chính sách, giải pháp để cải thiện cũng như nâng cao tình hình hoạt động huy động vốn của mình Xuất phát từ những thực tiễn trên, tác giả chọn

đề tài luận văn thạc sĩ “Huy động vốn tại Ngân hàng Thương mại cổ phần

Tiên Phong” để nghiên cứu nhằm phân tích, đánh giá thực trạng công tác huy

động vốn tại chi nhánh trong thời gian qua, từ đó đề xuất các giải pháp tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác huy động vốn tại đơn vị trong thời gian tới

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Đã có nhiều đề tài nghiên cứu về hoạt động vốn tại các Ngân hàng thương mại Với mỗi ngân hàng khác nhau lại có cách thức huy động vốn khác nhau và tại mỗi thời điểm tùy thuộc vào tình hình huy động của các ngân hàng thương mại, nhưng các ngân hàng có những chiến lược huy động vốn thay đổi đáp ứng sự phù hợp với môi trường kinh doanh từng địa bàn Sau đây là một số đề tài luận văn thạc sĩ có liên quan:

- Luận văn thạc sĩ “Huy động vốn các nhân tại Hội sở chính- Ngân hàng TMCP Hàng Hải Việt Nam” – tác giả Nguyễn Thị Thanh – Đại học Ngoại thương - năm 2013

- Luận văn thạc sĩ “Huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam – Chi nhánh Hải Phòng” – tác giả Nguyễn Thúy Hằng – Đại học Ngoại thương – năm 2014

- Luận văn thạc sĩ “ Huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam – Chi nhánh Lý Thường Kiệt – tác giả Vũ Phương Linh – Học viện Hành Chính Quốc Gia – năm 2015

- Luận văn thạc sĩ “ Huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Bắc Á – Chi nhánh Hà Nội” – tác giả Nguyễn Thị Phương Dung – Học viện Hành Chính Quốc Gia – tháng 3/2015

- Luận văn thạc sĩ “ Tăng cường huy động vốn tại ngân hàng Nông nghiệp phát triển nông thông chi nhánh Tràng An – tác giả Nguyễn Thị Thanh – Đại học Ngoại thương – năm 2014

Nêu trên là các luận văn thạc sĩ có nội dung, phương pháp nghiên cứu khác với đề tài luận văn sau đây Các đề tài nêu trên chủ yếu phân tích những năm kinh tế phát triển nóng, nền kinh tế chưa rơi vào tình trạng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ khủng hoảng kinh tế toàn cầu sâu và rộng như các năm trở lại đây

Mặt khác, chưa có công trình nào nghiên cứu sâu sắc về vấn đề huy động vốn ở Ngân hàng TMCP Tiên Phong - Chi nhánh Hoàn Kiếm, từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm tăng cường huy động vốn tại Chi nhánh này Đây cũng

là điểm khác biệt của đề tài này so với các đề tài khác

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

3.1 Mục đích

Hệ thống một số vấn đề cơ sở lý luận về hoạt động huy động vốn của ngân hàng thương mại, đi sâu phân tích đánh giá thực trạng công tác huy động vốn của Ngân hàng TMCP Tiên Phong - chi nhánh Hoàn Kiếm, tìm hiểu những mặt tích cực và hạn chế trong công tác huy động vốn Từ đó, đưa ra một số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong - chi nhánh Hoàn Kiếm

3.2 Nhiệm vụ

+ Luận văn phản ánh và đánh giá được thực trạng về tình hình huy động vốn tại ngân hàng thương mại cổ phần Tiên Phong – chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2015 – 2017, tìm ra được các hạn chế qua phân tích và đánh giá + Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Về lý luận: Luận văn nghiên cứu những vấn đề cơ bản hoạt động huy động vốn của Ngân hàng thương mại

- Về thực tiễn: Luận văn đánh giá thực trạng tình hình huy động vốn tại ngân hàng TMCP Tiên Phong – chi nhánh Hoàn Kiếm

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Không gian: Trong phạm vi luận văn này nghiên cứu tình hình huy động vốn tại ngân hàng TMCP Tiên Phong – chi nhánh Hoàn Kiếm

- Thời gian: Giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2017

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

5.1 Phương pháp luận

Luận văn sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để lập luận, phân tích

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp: thống kê, tổng hợp, so sánh, phân tích, từ đó đánh giá thực trạng và tìm giải pháp

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Thông qua việc phân tích, đánh giá thực trạng công tác huy động vốn tại Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2015 - 2017,

từ đó đưa ra những nhóm giải pháp khả thi nhằm thu hút được nguồn vốn

phục vụ cho hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm để chi nhánh nâng cao năng lực cạnh tranh chiếm lĩnh và

mở rộng thị phần để sẽ luôn là ngân hàng có thị phần cao nhất trên địa bàn

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở khoa học về huy động vốn của Ngân hàng thương mại

Chương 2: Thực trạng huy động vốn tại Ngân hàng thương mại cổ phần Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2015 - 2017

Chương 3: Định hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả huy động vốn tại Ngân hàng thương mại cổ phần Tiên Phong chi nhánh Hoàn Kiếm giai đoạn 2018 - 2020

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ HUY ĐỘNG VỐN CỦA

NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 Tổng quan về huy động vốn của ngân hàng thương mại

1.1.1 Khái niệm về Ngân hàng thương mại

Ngân hàng là tổ chức tài chính trung gian quan trọng không thể thiếu với nền kinh tế của bất kì một quốc gia nào

Nghề ngân hàng bắt đầu từ các thợ vàng hoặc những kẻ cho vay nặng lãi

và phát triển cùng với sự phát triển của sản xuất hàng hóa Cho đến nay, sự phát triển của hệ thống ngân hàng trở thành một kênh huy động vốn hiệu quả, thành động lực cho sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia

Trong nền kinh tế thị trường, hệ thống ngân hàng được tổ chức theo mô hình ngân hàng hai cấp: Ngân hàng trung ương và Ngân hàng trung gian Sự phân chia này dựa vào đối tượng giao dịch với ngân hàng Ngân hàng trung gian giao dịch với công chúng, Ngân hàng trung ương chỉ giao dịch với ngân hàng trung gian mà không giao dịch với công chúng

Ngân hàng trung gian được phân thành 4 loại hình ngân hàng, đó là ngân hàng thương mại (NHTM), ngân hàng phát triển, ngân hàng đặc biệt (ngân hàng xuất nhập khẩu) và ngân hàng có mục đích xã hội (ngân hàng chính sách

xã hội) Ngày nay, NHTM là một ttrung những tổ chức quan trọng nhất của nền kinh tế và thường chiếm tỷ trọng lớn về quy mô tài sản, thị phần và số lượng các ngân hàng NHTM có lịch sử phát triển rất sớm, gắn liền với quá trình phát triển của nền kinh tế, là một định chế tài chính kinh doanh tiền tệ dưới hình thức huy động, cho vay, đầu tư và cung cấp các dịch vụ khác

Cho đến nay đã có nhiều định nghĩa khác nhau về Ngân hàng thương mại Tại Việt Nam, luật các Tổ chức tín dụng do Quốc hội khóa 12 thông qua

ngày 16/6/2010, định nghĩa: “NHTM là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh kh ác theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng nhằm mục tiêu lợi nhuận”, và định nghĩa:

“Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ: nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản” [12, tr.35]

Từ nhận định trên ta có thể thấy NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ tiền tệ như huy động vốn, cho vay và các dịch vụ khác nhằm thỏa mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội

1.1.2 Chức năng của ngân hàng thương mại

1.1.2.1 Chức năng tạo tiền

Tạo tiền là một chức năng quan trọng, phản ánh rõ bản chất của NHTM Với mục tiêu là tìm kiếm lợi nhuận như là một yêu cầu chính cho sự tồn tại và phát triển của mình, các NHTM với nghiệp vụ kinh doanh mang tính đặc thù của mình đã vô hình trung thực hiện chức năng tạo tiền cho nền kinh tế

“Nguồn: Giáo trình Lý thuyết Tài chính 2005”

Chức năng tạo tiền được thực thi trên cơ sở hai chức năng khác của NHTM là hoạt động tín dụng và thanh toán Thông qua hoạt động tín dụng, ngân hàng sử dụng số vốn huy động được để cho vay, số tiền cho vay ra lại được khách hàng sử dụng để mua hàng hóa, thanh toán dịch vụ trong khi số

dư trên tài khoản tiền gửi thanh toán của khách hàng vẫn được coi là một bộ phận của tiền giao dịch, được họ sử dụng để mua hàng hóa, thanh toán dịch vụ… Với chức năng này, hệ thống NHTM đã làm tăng tổng phương tiện thanh toán trong nền kinh tế, đáp ứng nhu cầu thanh toán, chi trả của xã hội

Chức năng tạo tiền của hệ thống NHTM liên quan chặt chẽ với chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Thông qua hệ thống NHTM, Ngân hàng Nhà nước có thể tăng hoặc giảm lượng tiền tương ứng cho nền kinh tế Ngoài các chức năng trên NHTM còn có các chức năng khác như: chức năng uỷ thác, chức năng bảo hiểm, chức năng môi giới…

1.1.2.2 Chức năng trung gian tài chính

NHTM đóng vai trò là cầu nối giữa cung và cầu vốn Nó tập trung những nguồn tiền nhàn rỗi trong nền kinh tế để tài trợ lại cho nền kinh tế NHTM với vai trò là trung gian tài chính đứng ra tập trung và phân phối lại vốn tiền tệ, điều tiết các nguồn vốn , tạo điều kiện cho quá trình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp không gián đoạn Trung gian tài chính đã làm tăng thu nhập cho người tiết kiệm, từ đó khuyến khích tiết kiệm , khuyến khích đầu tư

1.1.2.3 Chức năng trung gian thanh toán

NHTM đóng vai trò là thủ quỹ cho các doanh nghiệp và cá nhân, thực hiện các thanh toán theo yêu cầu của khách hàng như trích tiền từ tài khoản tiền gửi của họ để thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ hoặc nhập vào tài khoản tiền gửi của khách hàng tiền thu bán hàng và các khoản thu khác theo lệnh của họ

Các NHTM cung cấp cho khách hàng nhiều phương tiện thanh toán tiện lợi như séc, ủy nhiệm chi, ủy nhiệm thu, thẻ rút tiền, thẻ thanh toán, thẻ tín dụng… Tùy theo nhu cầu, khách hàng có thể chọn cho mình phương thức thanh toán phù hợp Nhờ đó mà các chủ thể kinh tế không phải giữ tiền trong túi, mang theo tiền để gặp chủ nợ, gặp người phải thanh toán dù ở gần hay xa

mà họ có thể sử dụng một phương thức nào đó để thực hiện các khoản thanh toán Do vậy các chủ thể kinh tế sẽ tiết kiệm được rất nhiều chi phí, thời gian, lại đảm bảo thanh toán an toàn Chức năng này đã thúc đẩy lưu thông hàng hóa, đẩy nhanh tốc độ thanh toán, tốc độ lưu chuyển vốn, từ đó góp phần phát triển kinh tế

Ngân hàng thực hiện chức năng này vì hoạt động quản lý, thanh toán trên tài khoản sẽ an toàn,thuận tiện hơn nhiều so với thanh toán bằng tiền mặt

Để thực hiện tốt chức năng này ngân hàng phải tạo ra một cơ chế thanh toán hợp lý, thuận tiện, nhanh chóng và đảm bảo an toàn tài sản cho ngân hàng

1.1.3 Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại

Ngân hàng thương mại hiện đại hoạt động với ba nghiệp vụ chính đó là: nghiệp vụ tài sản nợ (hoạt động huy động vốn); nghiệp vụ tài sản có (hoạt động sử dụng vốn) và nghiệp vụ cung ứng dịch vụ ngân hàng như: dịch vụ tư vấn, thanh toán hộ, giữ hộ… Ba nghiệp vụ này có quan hệ mật thiết, tác động

hỗ trợ thúc đẩy nhau cùng phát triển, tạo nên uy tín và thế mạnh cạnh tranh cho các NHTM, các nghiệp vụ này đan xen lẫn nhau trong quá trình hoạt động của ngân hàng, tạo nên một chỉnh thể thống nhất trong quá trình hoạt động kinh doanh của NHTM

1.1.3.1 Hoạt động huy động vốn

NHTM có thể tạo lập vốn bằng cách huy động vốn nhàn rỗi của xã hội,

đi vay của NHTM khác, Ngân hàng trung ương (NHTW) và vốn tự có NHTM thường huy động vốn nhàn rỗi của xã hội qua các phương thức nhận tiền gửi, phát hành các chứng từ có giá như: kỳ phiếu, trái phiếu Ngân hàng, chứng chỉ tiền gửi, cổ phiếu (đối với NHTMCP) Nguồn vốn đi vay của Ngân hàng khác là nguồn vốn được hình thành bởi các mối quan hệ giữa các tổ chức tín dụng với nhau, hoặc giữa các tổ chức tín dụng với NHTW Vốn tự có của Ngân hàng bao gồm giá trị thực có của vốn điều lệ, các quỹ dự trữ và một

số tài sản nợ khác theo quy định của NHTW

Với hoạt động huy động vốn, Ngân hàng thương mại bước đầu có điều kiện để thực hiện các chức năng cơ bản của mình, thực hiện vai trò trung gian tài chính để lưu chuyển nguồn vốn từ nơi thừa đến nơi thiếu với chi phí hợp

lý, giảm thiểu trường hợp thông tin bất cân xứng trên thị trường

1.1.3.2 Hoạt động sử dụng vốn

Bên cạnh huy động vốn, sử dụng vốn là hoạt động chủ yếu của mỗi Ngân hàng Nếu một Ngân hàng huy động được nguồn vốn dồi dào nhưng không sử dụng vốn hợp lý, hiệu quả thì không những không đem lại lợi nhuận cho Ngân hàng, ngược lại còn không có nguồn bù đắp chi phí từ việc huy động, làm giảm khả năng hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Hoạt động sử dụng vốn bao gồm các hoạt động: Ngân quỹ, cho vay, đầu tư tài chính… Một Ngân hàng có hoạt động sử dụng vốn hiệu quả cao sẽ nâng cao vai trò, uy tín của Ngân hàng, tăng cường sức cạnh tranh trên thị trường, từ đó thu hút được nhiều khách hàng đến giao dịch với mình, tạo điều kiện thuận lợi để

mở rộng hoạt động huy động vốn Vì vậy, nhiệm vụ của mỗi Ngân hàng là phải thường xuyên bám sát các mục tiêu phát triển kinh tế của vùng, ngành, đất nước… nhằm đưa ra các hình thức đầu tư đúng đắn, có hiệu quả cao Trên

cơ sở thực hiện nghiên cứu thị trường, nghiên cứu nhu cầu sử dụng vốn của

xã hội, thực hiện cho vay theo dự án đầu tư, chương trình sản xuất kinh doanh cũng như các nhu cầu khác

1.1.3.3 Hoạt động trung gian khác

Hoạt động trung gian là những hoạt động được thực hiện theo sự ủy thác của khách hàng như: dịch vụ chuyển tiền, thanh toán ủy nhiệm thu, ủy nhiệm chi, phát hành séc, bảo lãnh, thanh toán thẻ, dịch vụ quản lý tài sản, cung cấp thông tin, tư vấn kinh doanh, đầu tư và quản trị doanh nghiệp… Nền kinh tế ngày càng phát triển, các hoạt động trung gian của Ngân hàng cũng phát triển theo để đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú đa dạng [14, tr.50]

Các hoạt động trung gian phản ánh mức độ phát triển của Ngân hàng Ở các nước phát triển, NHTM thực hiện rất nhiều hoạt động trung gian và luôn

có dịch vụ cung cấp nhiều tiện ích cho khách hàng

Việc đa dạng hóa các dịch vụ cung ứng sẽ làm tăng thu nhập cho Ngân hàng, tăng uy tín và khả năng cạnh tranh của Ngân hàng Có thể thấy xu hướng nguồn thu về dịch vụ trung gian ngày càng tăng và chiếm tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu về hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Đồng thời với các hoạt động trung gian này, NHTM góp phần làm tăng khả năng lưu chuyển của đồng vốn, giảm lượng tiền mặt lưu thông do đó tiết kiệm được chi phí lưu thông trong xã hội

Các hoạt động của NHTM có mối quan hệ hữu cơ, chúng là tiền đề, điều kiện cho nhau Các NHTM cần thực hiện tốt, đồng bộ tất cả các hoạt động, điều đó sẽ tạo ra tính năng động, toàn diện và giúp tạo nên các NHTM đa năng vững mạnh

1.1.4 Vai trò của Ngân hàng thương mại đối với sự phát triển của nền kinh tế

1.1.4.1 NHTM là nơi cung cấp vốn cho nền kinh tế

Trong nền kinh tế thị trường các doanh nghiệp cá nhân, tổ chức kinh tế muốn sản xuất, kinh doanh thì cần phải có vốn để đầu tư mua sắm tư liệu sản xuất, phương tiện để sản xuất kinh doanh…mà nhu cầu về vốn của doanh nghiệp, cá nhân luôn luôn lớn hơn vốn tự có do đó cần phải tìm đến những nguồn vốn từ bên ngoài Mặt khác lại có một lượng vốn nhàn rỗi do quá trình tiết kiệm, tích luỹ của cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức khác NHTM là chủ thể đứng ra huy động các nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi đó và sử dụng nguồn vốn huy động được cấp vốn cho nền kinh tế thông qua hoạt động tín dụng NHTM trở thành chủ thể chính đáp ứng nhu cầu vốn cho nền kinh tế Nhờ có hoạt động ngân hàng và đặc biệt là hoạt động tín dụng các doanh nghiệp có điều kiện mở rộng sản xuất, cải tiến máy móc công nghệ, tăng năng suất lao động, nâng cao hiệu quả kinh tế, thúc đẩy nền kinh tế phát triển

1.1.4.2 NHTM là cầu nối doanh nghiệp và thị trường

Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, hoạt động của các doanh nghiệp chịu sự tác động mạnh mẽ của các quy luật kinh tế như: quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh và sản xuất phải trên cơ sở đáp ứng nhu cầu thị trường, thoả mãn nhu cầu thị trường về mọi phương diện không chỉ: giá

cả, khối lượng, chất lượng mà còn đòi hỏi thoả mãn trên phương diện thời gian, địa điểm Để có thể đáp ứng tốt nhất nhu cầu của thị trường doanh nghiệp không những cần nâng cao chất lượng lao động, củng cố và hoàn thiện cơ cấu kinh tế, chế độ hạch toán kinh tế mà còn phải không ngừng cải tiến máy móc thiết bị, đưa công nghệ mới vào sản xuất, tìm tòi và sử dụng nguyên vật liệu mới, mở rộng quy mô sản xuất một cách thích hợp Những hoạt động này đòi hỏi phải có một lượng vốn đầu tư lớn, nhiều khi vượt quá khả năng của doanh nghiệp Do đó để giải quyết khó khăn này doanh nghiệp đến ngân hàng để xin vay vốn để thoả mãn nhu cầu đầu tư của mình.Thông qua hoạt động cấp tín dụng cho doanh nghiệp ngân hàng là cầu nối doanh nghiệp với thị trường Nguồn vốn tín dụng của ngân hàng cung cấp cho doanh nghiệp đóng vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng về mọi mặt của quá trình sản xuất kinh doanh, đáp ứng nhu cầu của thị trường và từ đó tạo cho doanh nghiệp chỗ đứng vững chắc trong cạnh tranh

1.1.4.3 NHTM là công cụ để nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế

Hệ thống NHTM hoạt động có hiệu quả sẽ thực sự là công cụ để nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế Thông qua hoạt động thanh toán giữa các ngân hàng trong hệ thống, NHTM đã góp phần mở rộng khối lượng tiền cung ứng cho lưu thông Thông qua việc cấp tín dụng cho nền kinh tế NHTM đã thực hiện việc dẫn dắt các nguồn tiền, tập hợp và phân phối vốn trên thị trường, điều khiển chúng một cách hiệu quả và thực thi vai trò điều tiết gián tiếp vĩ mô Cùng với các cơ quan khác, Ngân hàng luôn được sử dụng như một công cụ quan trọng để nhà nước điều chỉnh sự phát triển của nền kinh tế

Khi nhà nước muốn phát triển một ngành hay một vùng kinh tế nào đó thì cùng với việc sử dụng các công cụ khác để khuyến khích thì các NHTM luôn được sử dụng bằng cách NHNN yêu cầu các NHTM thực hiện chính sách ưu đãi trong đầu tư, sử dụng vốn như: giảm lãi suất, kéo dài thời hạn vay, giảm điều kiện vay vốn hoặc qua hệ thống NHTM Nhà nước cấp vốn ưu đãi cho các lĩnh vực nhất định.Khi nền kinh tế tăng trưởng quá mức nhà nước thông qua NHTW thực hiện chính sách tiền tệ như: tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc

để giảm khả năng tạo tiền từ đó giảm khả năng cấp tín dụng cho nền kinh tế

để nền kinh tế phát triển ổn định vững chắc

Việc điều tiết vĩ mô nền kinh tế thông qua hệ thống NHTM thường đạt

hiệu quả trong thời gian ngắn nên thường được nhà nước sử dụng

1.1.4.4 NHTM là cầu nối nền tài chính quốc gia và nền tài chính quốc tế

Trong nền kinh tế thị trường, khi các mối quan hệ hàng hoá, tiền tệ ngày càng được mở rộng th ì nhu cầu giao lưu kinh tế - xã hội giữa các quốc gia trên thế giới ngày càng trở nên cần thiết và cấp bách Việc phát triển kinh tế ở các quốc gia luôn gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế thế giới và là một bộ phận cấu thành nên sự phát triển đó.Vì vậy nền tài chính của mỗi quốc gia cũng phải hoà nhập với nền tài chính quốc tế và NHTM với các hoạt động của mình

đã đóng góp vai trò vô cùng quan trọng trong sự hoà nhập này Với các nghiệp

vụ như thanh toán, nghiệp vụ hối đoái và các nghiệp vụ khác NHTM tạo điều kiện thúc đẩy hoạt động ngoại thương phát triển Thông qua hoạt động thanh toán, kinh doanh ngoại hối quan hệ tín dụng với các NHTM nước ngoài NHTM

đã thực hiện vai trò điều tiết nền tài chính trong nước phù hợp với sự vận động của nền tài chính quốc tế

NHTM ra đời và ngày càng phát triển dựa trên cơ sở nền sản xuất lưu thông hàng hoá phát triển và nền kinh tế càng phát triển càng cần đến sự hoạt

động của NHTM Với vai trò quan trọng của mình NHTM trở thành một bộ phận quan trọng trong nền kinh tế quốc dân

1.2 Hoạt động huy động vốn của ngân hàng thương mại

1.2.1 Khái niệm về hoạt động huy động vốn

Huy động vốn là một trong những hoạt động quan trọng và cơ bản của các NHTM

Huy động vốn chính là hoạt động của NHTM sử dụng các biện pháp, cách thức của mình để thu hút một bộ phận thu nhập quốc dân tạm thời nhàn rỗi trong quá trình sản xuất, phân phối và tiêu dung mà người chủ sở hữu chúng để thực hiện các mục đích khác nhau đã gửi vào ngân hàng

Huy động vốn tạo tiền đề đầu vào cho các hoạt động khác của NHTM Trên cơ sở nguồn vốn huy động được, Ngân hàng sẽ tiến hành hoạt động cho vay phục vụ cho nhu cầu phát triển sản xuất, cho các mục tiêu phát triển kinh

tế của vùng, ngành, thành phần kinh tế, đáp ứng nhu cầu vốn của xã hội nhằm thúc đẩy nền kinh tế phát triển Như vậy, ngân hàng đã thực hiện vai trò tập trung và phân phối lại vốn dưới hình thức tiền tệ, làm tăng nhanh quá trình luân chuyển vốn kích thích mọi hoạt động kinh tế phát triển Đồng thời chính các hoạt động đó lại quyết định đến sự tồn tại và phát triển kinh doanh của ngân hàng

1.2.2 Nguồn vốn kinh doanh của Ngân hàng thương mại

Vốn kinh doanh của Ngân hàng là toàn bộ giá trị tiền tệ do Ngân hàng tạo lập hoặc huy động được dùng để cho vay đầu tư hoặc thực hiện các dịch

vụ kinh doanh khác trong một thời kỳ nhất định

Ngân hàng thực hiện vai trò tập trung và phân phối lại vốn dưới hình thức tiền tệ, làm tăng nhanh quá trình luân chuyển vốn, phục vụ và kích thích mọi hoạt động kinh tế phát triển Đồng thời, chính các hoạt động đó quyết định đến sự tồn tại và phát triển kinh doanh của Ngân hàng Nhìn chung, vốn

chi phối toàn bộ hoạt động và quyết định quy mô hoạt động của một NHTM

Cơ cấu vốn kinh doanh của NHTM bao gồm:

1.2.2.1 Vốn chủ sở hữu

Vốn chủ sở hữu của NHTM là lượng tiền mà Ngân hàng phải có để hoạt động, là nguồn vốn riêng của Ngân hàng do chủ sở hữu đóng góp và khi bắt đầu hoạt động của NHTM được tích lũy tăng dần trong quá trình hoạt động Vốn chủ sở hữu bao gồm: vốn điều lệ, các quỹ dự trữ và các tài sản nợ khác theo quy định của Ngân hàng trung ương (NHTW)

- Vốn cấp 1 gồm: Vốn điều lệ, thặng dư vốn cổ phần, các quỹ dự trữ

(quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ, quỹ dự phòng tài chính…) Vốn điều lệ là vốn được ghi trong điều lệ hoạt động của NHTM Tùy theo các hình thức sở hữu mà vốn điều lệ của NHTM được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau Đối với NHTM Nhà nước thì vốn điều lệ do Ngân sách Nhà nước cấp khi thành lập và được bổ sung thêm trong quá trình hoạt động, NHTM cổ phần thì vốn là do các cổ đông đóng góp, Ngân hàng liên doanh do các bên tham gia liên doanh đóng góp

Vốn điều lệ nhiều hay ít phụ thuộc vào khả năng tài chính của các chủ sở hữu và quy mô hoạt động của từng Ngân hàng, nhưng không được thấp hơn mức vốn pháp định mà luật pháp quy định cho từng loại hình Ngân hàng Các quỹ dự trữ đảm bảo duy trì và phát triển hoạt động kinh doanh của mình, trong quá trình hoạt động của NHTM được trích lập quỹ Các quỹ của NHTM bao gồm: quỹ dự trữ bổ sung vốn điều lệ, quỹ dự phòng tài chính, các quỹ khác như: quỹ phúc lợi, quỹ phát triển nghiệp vụ

- Vốn cấp 2 gồm: Vốn tự có chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng nguồn vốn

của NHTM (chiếm 8% - 10%) Trong đó: Vốn cấp một (vốn cơ bản) được xem là sức mạnh và tiềm lực thực sự của Ngân hàng, vốn cấp hai (vốn bổ sung) được giới hạn tối đa bằng 100% vốn cấp một

Vốn chủ sở hữu của một NHTM đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì các hoạt động và đảm bảo cho Ngân hàng phát triển lâu dài

Thứ nhất, nguồn vốn đóng góp cho vai trò quan trọng trong hoạt động

kinh doanh của các NHTM, nguồn vốn của NHTM lớn và có tính ổn định cao

sẽ giúp Ngân hàng có tính thanh khoản cao chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh Sự ổn định của nguồn vốn có thể coi là yếu tố quan trọng Nguồn vốn huy động của Ngân hàng bao gồm nguồn không kỳ hạn và nguồn có kỳ hạn; nguồn có kỳ hạn có tính ổn định cao hơn, nguồn không kỳ hạn không ổn định và thường xuyên có biến động trước những diễn biến của thị trường tài chính

Thứ hai, vốn là điều kiện bắt buộc để Ngân hàng có được giấy phép tổ chức

hoạt động trước khi nó có thể huy động được những khoản tiền gửi đầu tiên

Thứ ba, vốn tạo niềm tin cho công chúng, là sự đảm bảo đối với chủ nợ

(gồm cả người gửi tiền) về sức mạnh tài chính của Ngân hàng Ngân hàng cần phải đủ mạnh để có thể đảm bảo với những người đi vay rằng Ngân hàng có thể đáp ứng các nhu cầu tín dụng của họ ngay cả trong điều kiện nền kinh tế đang gặp khó khăn

Thứ tư, vốn cung cấp năng lực tài chính cho sự tăng trưởng và phát triển

của các hình thức dịch vụ mới, cho những chương trình thiết bị mới

Cuối cùng, vốn được xem như một phương tiện để điều tiết sự tăng

trưởng, giúp tăng trưởng của một Ngân hầng có thể duy trì ổn định lâu dài Các cơ quan quản lý Ngân hàng và thị trường tài chính đều đòi hỏi rằng vốn ngân hàng cần phải được phát triển tương ứng với sự tăng trưởng của danh mục cho vay và những tài sản rủi ro khác Một Ngân hàng mở rộng quá nhanh hoạt động huy động vốn và cho vay sẽ nhận được dấu hiệu của thị trường và của các cơ quan quản lý yêu cầu kiềm chế tốc độ tăng trưởng hoặc Ngân hàng cần phải bổ sung vốn

1.2.2.2 Vốn nợ

Vốn nợ của Ngân hàng chiếm tỷ trọng lớn hơn nhiều so với vốn chủ sở hữu Nếu như vốn chủ sở hữu là điều kiện cần thiết để Ngân hàng đi vào hoạt động thì vốn nợ là yếu tố quyết định đến sự tồn tại và phát triển của mỗi Ngân hàng Vốn nợ bao gồm vốn huy động và vốn đi vay

- Vốn huy động: là những giá trị tiền tệ mà ngân hàng huy động thông qua các quá trình thực hiện nghiệp vụ tín dụng, thanh toán, các nghiệp vụ kinh doanh khác và được làm vốn để kinh doanh Vốn huy động được hình thành từ vốn trên tài khoản tiền gửi của các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân, vốn huy động tiết kiệm và vốn phát hành trái phiếu

+ Vốn huy động là nguồn vốn chủ yếu có tỷ trọng lớn (trên 80%) trong toàn bộ vốn kinh doanh của NHTM Đây là nguồn vốn có ảnh hưởng rất lớn đến chi phí và khả năng mở rộng kinh doanh của Ngân hàng NHTM huy động vốn dưới hình thức tiền tệ (nội tệ và ngoại tệ), bằng vàng và được hình thành từ hai bộ phận: vốn huy động từ tiền gửi và vốn huy động thông qua phát hành giấy tờ có giá

Vốn huy động từ tiền gửi: Ngân hàng đưa ra các sản phầm huy động với nhiều phương thức, kỳ hạn gửi tiền khác nhau để huy động được lượng tiền nhàn rỗi của khách hàng

Vốn huy động thông qua phát hành giấy tờ có giá (GTCG): là vốn có được khi Ngân hàng phát hành các giấy tờ có giá như: kỳ phiếu ngân hàng, trái phiếu ngân hàng, các chứng chỉ tiền gửi… Các kỳ phiếu, trái phiếu này có khả năng chuyển đổi dễ dàng ra tiền khi cần thiết bằng cách bán, chuyển nhượng trên thị trường vốn hoặc chiết khấu tại Ngân hàng

Với việc phát hành các GTCG để huy động vốn, Ngân hàng có khả năng tập trung một khối lượng vốn lớn trong thời gian ngắn và hoàn toàn chủ động trong sử dụng Hình thức này thường được sử dụng khi Ngân hàng đã nhận

được những dự án vay vốn lớn với thời hạn giải ngân nhanh của khách hàng hay sau khi đã cân đối giữa nguồn vốn và sử dụng vốn trong toàn hệ thống mà vẫn còn thiếu, và nhận được sự đồng ý của Thống đốc NHNN

+ Tiền gửi của khách hàng là tiền gửi của các tổ chức kinh tế (TCKT), doanh nghiệp cơ quan Nhà nước và các định chế tài chính trung gian cùng cá nhân trong và ngoài nước có quan hệ tiền gửi tại Ngân hàng Tiền gửi của khách hàng được chia làm hai bộ phận: tiền gửi của Doanh nghiệp, tổ chức kinh tế và tiền gửi của dân cư

Tiền gửi của Doanh nghiệp, TCKT bao gồm tiền gửi thanh toán và tiền gửi có kỳ hạn Tiền gửi thanh toán là loại tiền gửi không kỳ hạn, người gửi có thể rút tiền ra bất cứ lúc nào Loại tiền này có mục đích chính là phục vụ nhu cầu thanh toán của các Doanh nghiệp thông qua Ngân hàng Tiền gửi có kỳ hạn là khoàn tiền tạm thời nhàn rỗi của Doanh nghiệp, chưa sử dụng đến trong một thời gian nhất định Tiền gửi có kỳ hạn là nguồn vốn mang tính ổn định Về nguyên tắc, khách hàng chỉ được rút tiền ra khi đến hạn và hưởng lãi trên số tiền gửi đó, nhưng hiện nay các Ngân hàng cho phép khách hàng được rút tiền trước kỳ hạn, hưởng lãi thấp hoặc lãi theo lãi suất không kỳ hạn, để thu hút vốn nhằm khuyến khích khách hàng gửi tiền vào Ngân hàng

Tiền gửi của dân cư bao gồm: tiền gửi thanh toán và tiền gửi tiết kiệm Tiền gửi thanh toán của dân cư là khoản tiền do các cá nhân gửi không kỳ hạn tại Ngân hàng để đáp ứng các nhu cầu thanh toán cũng như để sử dụng các tiện ích khác có liên quan của Ngân hàng Tiền gửi tiết kiệm trong dân cư bao gồm tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn là loại tiền gửi không có kỳ hạn, người gửi có thể rút

ra một phần hoặc toàn bộ số tiền gửi bất cứ lúc nào, được hưởng lãi suất cao hơn tiền gửi thanh toán và không được sử dụng công cụ thanh toán để chi trả cho người khác Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn là khoản tiền gửi của cá nhân

mang gửi vào Ngân hàng có thỏa thuận về thời hạn, lãi suất Theo quy định thì loại tiền này không được rút trước hạn nhưng để khuyến khích người gửi tiền, các NHTM vẫn cho khách hàng rút ra trước thời hạn và hưởng lãi suất thấp hơn lãi suất tiền gửi có kỳ hạn

Thực tế, tiền gửi của dân cư luôn chiếm một tỷ trọng khá lớn trong tổng huy động vốn của Ngân hàng Để khai thác nguồn vốn này, các Ngân hàng chú trọng đến việc đa dạng hóa các hình thức huy động như huy động bằng vàng, tiết kiệm xây dựng nhà ở, tiết kiệm siêu linh hoạt… với lãi suất hợp lý + Phát hành trái phiếu: Ngoài hình thức huy động vốn bằng tiền gửi, các NHTM Trung ương còn sử dụng một công cụ huy động khác đó là phát hành trái phiếu Phát hành trái phiếu thường có lãi suất cao hơn lãi suất tiền gửi tiết kiệm Mục đích huy động dùng để đáp ứng cho các dự án đầu tư lớn Nguồn vốn này được huy động theo nhiều thời hạn khác nhau: ngắn hạn, trung hạn

và dài hạn Thời hạn càng dài thì lãi suất càng cao

Trái phiếu Ngân hàng thực chất là giấy nhận nợ có kỳ hạn của Ngân hàng đối với những người mua Trái phiếu (nhà đầu tư) Trái phiếu được các NHTM hay các tổ chức tín dụng (TCTD) phát hành hàng năm nhằm huy động vốn cho chính bản thân Ngân hàng hoặc các TCTD có liên quan Thời hạn của trái phiếu thường lớn hơn 1 năm Lãi suất của trái phiếu trên cơ sở nhu cầu sử dụng vốn thông qua các dự án đầu tư của các doanh nghiệp mà Ngân hàng cam kết cho vay

- Vốn đi vay: Trong quá trình kinh doanh của NHTM, luôn có tình trạng tạm thời thừa và thiếu vốn Khi thừa vốn NHTM có thể gửi vào TCTD khác

để hưởng lãi, khi thiếu vốn NHTM có thể đi vay vốn các TCTD khác, vay vốn ở NHTW hoặc vay trên thị trường vốn Tỷ trọng nguồn vốn vay này thấp hơn so với nguồn tiền gửi, Ngân hàng không nhất thiết phải đi vay thường xuyên, chỉ đi vay khi cần thiết, vay vốn có thể để tận dụng cơ hội kinh doanh

lý chứng từ thanh toán

- Vốn ủy thác đầu tư, tài trợ cảu chính phủ hoặc của các tổ chức trong và ngoài nước dùng để thực hiện đầu tư cho những chương trình, dự án Trong thời gian vốn đã được Ngân hàng tiếp nhận nhưng chưa giải ngân hết theo kế hoạch, hoặc vốn cho vay đã thu hồi nhưng chưa đến hạn chuyển lại cho chủ đầu tư, Ngân hàng có được một số vốn kinh doanh

- Ngoài ra, Ngân hàng còn làm đại lý bán cổ phiếu, trái phiếu cho các doanh nghiệp cũng như thu hộ lợi tức từ đầu tư chứng khoán cho khách hàng Những nghiệp vụ này cũng tạo thêm được nguồn vốn cho Ngân hàng

Những nguồn vốn này có thể không nhiều và thời gian sử dụng đôi khi rất ngắn nhưng điều kiện quan trọng là nguồn vốn này Ngân hàng không phải tốn kém chi phí huy động mà lại có điều kiện phát triển các nghiệp vụ và dịch

vụ Ngân hàng khác, phục vụ tốt nhất nhu cầu của khách hàng

1.2.3 Vai trò của huy động vốn đối với hoạt động kinh doanh của NHTM

Như mọi đơn vị kinh doanh khác, muốn hoạt động kinh doanh được tiến hành cần phải có tư liệu sản xuất Ngân hàng thương mại là một tổ chức kinh doanh tiền tệ nên phải có tiền mới có thể tiến hành hoạt động kinh doanh Hoạt động tìm kiếm tư liệu sản xuất của ngân hàng thương mại là hoạt động huy động vốn

NHTM khi thành lập phải có vốn điều lệ theo quy định Tuy nhiên, vốn điều lệ chỉ đủ tài trợ cho tài sản cố định như: trụ sở, văn phòng, máy móc, thiết bị cần thiết cho hoạt động chứ chưa đủ vốn để ngân hàng có thể thực hiện các hoạt động kinh doanh như cấp tín dụng và các dịch vụ khác Để ngân hàng có được nguồn vốn phục vụ cho các hoạt động thì nguồn vốn huy động

có ý nghĩa quan trọng đối với ngân hàng cũng như khách hàng Như vậy, huy động vốn đóng vai trò rất quan trọng trong hoạt động của các ngân hàng thương mại được thể hiện trên các vai trò cụ thể như:

Thứ nhất, vốn là cơ sở và là điều kiện để ngân hàng tiến hành hoạt động

kinh doanh Bất kỳ doanh nghiệp nào, muốn hoạt động kinh doanh phải có vốn Điều này thể hiện ở vốn tự có, vốn huy động, vốn đi vay của ngân hàng Vốn tự có giữ vai trò quan trọng trong việc thành lập, vốn huy động quyết định tới quy mô đầu tư, cho vay nên sẽ ảnh hưởng tới dòng thu, nhập của ngân hàng Đối với ngân hàng không có vốn thì không thể tiến hành hoạt động kinh doanh Bởi vì, với đặc trưng của hoạt động ngân hàng, vốn không chỉ là phương tiện kinh doanh mà còn là đối tượng kinh doanh chủ yếu, điểm xuất phát đầu tiên trong hoạt động tài chính của ngân hàng Vì thế ngân hàng nào có khối lượng vốn lớn hơn ngân hàng đó có thế mạnh để tồn tại và phát triển cạnh tranh trên thị trường

Thứ hai, vốn ảnh hưởng trực tiếp quyết định đến quy mô các hoạt động

tín dụng và các hoạt động khác của ngân hàng thương mại Ngoài vai trò là điều kiện kiên quyết để ngân hàng tổ chức các hoạt động kinh doanh, vốn của ngân hàng có ảnh hưởng lớn đến việc mở rộng hay thu hẹp hoạt động tín dụng, hoạt động bảo lãnh, kinh doanh ngoại tệ hay trong hoạt động thanh toán khác của ngân hàng Trên thực tế so với các ngân hàng nhỏ, các ngân hàng lớn có những khoản mục về đầu tư cho vay đa dạng hơn, phạm vi và khối lượng vốn huy động cao hơn nên mức cho vay ra của các ngân hàng này cũng

lớn hơn Trong khi các ngân hàng lớn hoạt động trên phạm vi toàn thế giới thì các ngân hàng nhỏ lại giới hạn phạm vi hoạt động chủ yếu trong nước dưới sự điều tiết của ngân hàng trung ương Trong trường hợp khả năng về vốn của ngân hàng nhỏ nào đó dồi dào thì ngân hàng đó có thể mở rộng được các hoạt động của mình và đáp ứng được nhu cầu về vốn của khách hàng Ngoài ra vốn còn là căn cứ để giới hạn các hoạt động kinh doanh tiền tệ bao gồm cả hoạt động tín dụng Tỷ lệ cho vay, tỷ lệ huy dộng vốn được quy định bởi NHNN dựa trên nguồn vốn tự có thể hiện vai trò quản lý, điều tiết thị trường của nhà nước để đảm bảo các ngân hàng thương mại hoạt động theo đúng pháp luật và bảo vệ quyền lợi cho người gửi tiền

mại về mức đầu tư, mức cho vay và mức huy động được thể hiện như sau:

- Đầu tư cổ phần hoặc liên doanh không quá 50% vốn tự có

- Cho vay đối tượng ưu đãi không quá 5% vốn tự có

- Cho vay tối đa một khách hàng không quá 15% vốn tự có

- Kinh doanh ngoại hối không quá 30 lần vốn tự có

Qua những quy định của ngân hàng trung ương đối với NHTM, thì vốn

có vai trò quyết định đến khả năng cấp tín dụng của NHTM, vì thế những NHTM có nguồn vốn càng lớn thì quy mô tín dụng càng lớn và ngược lại Trong tổng nguồn vốn của ngân hàng thương mại thì nguồn vốn tự có chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ, bên cạnh đó nguồn vốn huy động chiếm tỷ trọng lớn nhất và là nguồn lực chủ yếu để ngân hàng tiến hành các hoạt động kinh doanh; do đó, ngân hàng nào thu hút được nguồn vốn huy động càng lớn thì khả năng cung cấp tài chính cho nền kinh tế càng được mở rộng Nhưng cho

dù nguồn vốn lớn hay nhỏ thì chúng ta không thể coi nhẹ vai trò về tính ổn định của nguồn vốn Một ngân hàng có lượng vốn ổn định sẽ dễ dàng trong việc hoạch định và tổ chức thực hiện việc cung ứng vốn giải quyết việc đầu

tư, cho vay Ngân hàng đó có thể dự kiến tương đối chính xác lượng vốn cung ứng, và sẽ dự kiên được lợi nhuận trong tương lai

Thứ ba, vốn giúp ngân hàng chủ động trong kinh doanh Ngân hàng

không thể hoạt động kinh doanh tốt nếu như thiếu các hoạt động nghiệp vụ cho vay, để đầu tư, thanh toán…Bởi vì khi ngân hàng có lượng vốn huy động dồi dào sẽ hoàn toàn chủ động trong hoạt động kinh doanh của mình, không

bị bỏ lỡ cơ hội kinh doanh Nguồn vốn huy động lỡn cũng làm tăng khả năng hoạt động của ngân hàng như chủ động đa dạng hóa các hoạt động kinh doanh nhằm phân tán rủi ro và tăng doanh thu, đạt mục tiêu cuối cùng của ngân hàng

là an toàn và sinh lợi

Thứ tư, vốn là một trong những yếu tố giúp ngân hàng đảm bảo năng lực

thanh toán và đảm bảo uy tín, thương hiệu của mình trên thị trường Trong nền kinh tế thị trường, để tồn tại và ngày càng mở rộng quy mô hoạt động đòi hỏi các ngân hàng phải coi uy tín của mình trên thị trường là điều quan trọng

Uy tín đó trước hết được thể hiện ở khả năng sẵn sang thanh toán cho khách hàng Khả năng thanh toán của ngân hàng càng cao thì vốn khả dụng càng lớn Mặt khác, uy tín của ngân hàng còn thể hiện ở khả năng cho vay và đầu

tư của ngân hàng Điều này phụ thuộc vào hoạt động huy động vốn của ngân hàng Với tiềm năng về chủ sở hữu vốn và khả năng huy động vốn lớn, ngân hàng có thể hoạt động kinh doanh với quy mô ngày càng tăng, thực hiện cạnh tranh có hiệu quả; vừa giữ chữ tín vừa nâng cao thanh thế của ngân hàng trên thị trường liên ngân hàng

Bên cạnh đó, một trong những công cụ lớn nhất để huy động vốn là tạo

sự uy tín trong khách hàng Một ngân hàng có quy mô hiện đại là tiền đề để thu hút vốn gây dựng uy tín của ngân hàng đối với khách hàng gửi tiền và các nhà đầu tư Bởi vì ngân hàng nào có uy tín cao sẽ càng thu hút được nguồn vốn một cách có hiệu quả Nhưng trong giai đoạn khó khan của nền kinh tế

khi mà tình hình kinh tế - xã hội và tình hình hoạt động của ngân hàng không mấy khả quan thì nguồn vốn của ngân hàng càng lớn càng gây nên sức ép trong hoạt động huy động vốn của ngân hàng càng mạnh

Thứ năm, vốn đảm bảo năng lực cạnh tranh của ngân hàng Quy mô,

trình độ cán bộ, công nhân viên, phương tiện kỹ thuật hiện đại của ngân hàng

là tiền đề để thu hút vốn Khả năng vốn lớn là điều kiện thuận lợi đối với ngân hàng trong việc mở rộng quan hệ tín dụng đối với các thành phần kinh tế cả

về quy mô tín dụng, lẫn thời hạn cho vay và thậm chí trong khi quyết định lãi suất phù hợp với khách hàng Điều này sẽ thu hút ngày càng nhiều khách hàng đến với mình, nghĩa là doanh số hoạt động của ngân hàng sẽ tăng lên trong tương lai và ngân hàng có nhiều thuận lợi hơn trong kinh doanh Hơn nữa, vốn của ngân hàng lớn sẽ giúp cho ngân hàng có đủ năng lực tài chính kinh doanh đa năng trên thị trường không chỉ cho vay mà còn đầu tư trên thị trường tiền tệ, liên doanh, liên kết, thực hiện dịch vụ thuê mua Và chính sự

đa dạng hóa hoạt động sẽ góp phần phân tán rủi ro trong hoạt động kinh doanh và làm tăng lợi nhuận cho ngân hàng, đặc biệt là tăng sức mạnh cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường

Để ngân hàng tồn tại và phát triển, ngoài vốn chủ sở hữu (thường chiếm

tỷ trọng nhỏ trong tổng nguồn vốn) thì các ngân hàng phải chú trọng tới việc tăng trưởng nguồn vốn nghĩa là phải làm tốt công tác huy động vốn

1.2.4.1 Phân loại căn cứ theo thời gian

Theo thời gian, hình thức huy động được chia thành:

a, Huy động ngắn hạn

Đây là hình thức huy động chủ yếu trong các NHTM thông qua việc phát hành các công cụ nợ ngắn hạn trên thị trường tiền tệ và các nghiệp vụ nhận tiền gửi ngắn hạn, tiền gửi thanh toán (TGTT)…Phần lớn số này được dung

để cho vay ngắn hạn (dưới 1 năm) hoặc được chuyển hoán kỳ hạn để thực hiện cho vay trung, dài hạn Do thời gian ngắn nên lãi suất huy động ngắn hạn thường thấp, tuy nhiên tính ổn định lại kém

b, Huy động trung hạn

Đây là nguồn huy động vốn ngân hàng qua phát hành các công cụ nợ trung hạn trên thị trường vốn hoặc nhận tiền gửi trung hạn (từ 1 đến 5 năm) Vốn huy động này ngân hàng có thể sử dụng tương đối dài và thuận tiện, tuy nhiên lãi suất huy động nguồn này thường cao hơn nguồn ngắn hạn Nguồn huy động trung hạn rất quan trọng và cần thiết để ngân hàng thực hiện các hoạt động đầu tư, thay đổi công nghệ và cho vay trung, dài hạn với lãi suất cao

c, Huy động dài hạn

Đây là hoạt động huy động vốn dài hạn của ngân hàng trên thị trường vốn, với nguồn huy động này ngân hàng có thể sử dụng dễ dàng, có tính ổn định cao (từ 5 năm trở lên) do vậy lãi suất mà ngân hàng phải trả cũng rất cao

1.2.4.2 Phân loại căn cứ theo đối tượng huy động

a, Huy động vốn từ dân cư

Đây là một khu vực huy động đầy tiềm năng cho các ngân hàng Ngân hàng huy động từ các khoản tiền nhàn rỗi của dân chúng ta và sau đó chuyển đến cho những người cần vốn để mở rộng đầu tư, kinh doanh Nguồn huy động từ dân cư thường khá ổn định

b, Huy động vốn từ các doanh nghiệp và các tổ chức xã hội

Đây là nguồn huy động được đánh giá là rất lớn, chiếm tỷ trọng cao trong tổng nguồn vốn Để tiết kiệm thời gian và chi phí trong thanh toán, các

doanh nghiệp dù lớn hay nhỏ hầu hết đều có tài khoản trong ngân hàng, các doanh nghiệp khi bán được hàng hóa đều gửi tiền vào ngân hàng và rút ra khi cần Chu kỳ rút tiền của các doanh nghiệp và các tổ chức xã hội không giống nhau Vì vậy ngân hàng luôn có trong tay một khoản tiền lớn mà mình có thể

sử dụng một cách tương đối thuận lợi Tuy nhiên độ lớn của khoản tiền này phụ thuộc nhiều vào các dịch vụ, các tiện ích mà ngân hàng mang lại khi khách hàng sử dụng các dịch vụ Điều này khiến cho việc huy động vốn từ các doanh nghiệp và các tổ chức xã hội gắn liền với việc mở rộng, cải tiến các dịch vụ ngân hàng

c, Huy động vốn từ các ngân hàng và các TCTD khác

Trong quá trình hoạt động các ngân hàng thường có các khoản tiền gửi ở lẫn nhau để thuận tiện trong giao dịch, thanh toán…Ngoài ra việc vay lẫn nhau giữa các ngân hàng cũng làm tăng nguồn vốn huy động, điều này tuy không thường xuyên song là cần thiết trong hoạt động kinh doanh của mỗi NHTM Khi xuất hiện việc thiếu hụt dự trữ hay khả năng thanh toán bị đe dọa,…các NHTM có thể vay lẫn nhau Quá trình vay này là một thỏa thuận tín dụng giữa hai bên, quá trình tăng vốn huy động này có thể được thực hiện

ở trên thị trường nội tệ hay thị trường ngoại tệ Trong số những người cho ngân hàng vay có một người đặc biệt Đó là ngân hàng Trung ương Ngân hàng Trung ương đóng vai trò là người cho vay cuối cùng để cứu cho các NHTM khỏi các trục trặc xảy ra Huy động vốn từ các ngân hàng và các TCTD khác tuy cũng khá dễ dàng nhưng số lượng thường không nhiều và chi phí huy động thường cao hơn Do vậy, hình thức này các ngân hàng sử dụng không nhiều

1.2.4.3 Phân loại theo bản chất các nghiệp vụ huy động vốn

a, Huy động vốn qua nghiệp vụ nhận tiền gửi

Đây là phần tiền huy động tương đối quan trọng ở những nước phát triển

có tỷ lệ thanh toán không dung tiền mặt cao Mục đích của các khoản tiền gửi này không phải là để lấy lãi mà chủ yếu dùng để thanh toán, khách hàng gửi tiền phần lớn là những tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp và các cá nhân làm

ăn buôn bán phải thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ liên tục Người gửi tiền có thể rút tiền ra bất cứ lúc nào hoặc để trả cho người thứ ba Hình thức rút có thể là tiền mặt hay lấy qua hình thức thanh toán bằng séc Đặc biệt người gửi tiền có thể không cần trực tiếp đến ngân hàng lấy mà có thể rút qua các máy rút tiền tự động (máy ATM) Ngân hàng thường bảo quản loại tiền gửi này trên hai tài khoản: tài khoản thanh toán và tài khoản vãng lai:

+ Tài khoản thanh toán: Đây là tiền mà khách hàng gửi vào ngân hàng nhờ giữ và thanh toán hộ Khách hàng được ngân hàng mở tài khoản thanh toán, trên tài khoản này khách hàng có thể yêu cầu ngân hàng phát hành các phương tiện thanh toán như séc, thẻ Đây là nguồn vốn giá rẻ và chiếm tỷ trọng tương đối lớn trong tiền gửi tại ngân hàng Chính vì vậy để thu hút được nhiều tiền gửi thanh toán, tăng tính cạnh tranh trong việc cung cấp dịch vụ này, một số ngân hàng trả lãi cao hơn và có nhiều ưu đãi kèm theo

Đối với loại tiền gửi thanh toán này có ưu điểm là chi phí mà ngân hàng phải bỏ ra rất thấp nhưng đổi lại ngân hàng lại không thể chủ động được với nguồn tiền này do khách hàng có thể rút ra bất cứ lúc nào họ cần Do đó khi

sử dụng ngân hàng cũng cần có những tính toán kỹ lưỡng để đảm bảo cho hoạt động kinh doanh của mình

+ Tài khoản vãng lai: là tài khoản có thể dư có hoặc dư nợ, thường được

sử dụng cho các tổ chức kinh tế Số dư có thể hiện tiền gửi của khách hàng còn số dư nợ thể hiện khoản tín dụng ngân hàng cấp cho khách hàng vay Với mục đích chủ yếu khi gửi tiền là để sử dụng các dịch vụ ngân hàng nên lãi suất mà ngân hàng trả cho người gửi tiền là rất thấp, thậm chí không

phải trả lãi Tuy nhiên ở nhiều nước có tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt thấp (trong đó có Việt Nam) và để tăng mức động viên tiền gửi, ngân hàng vẫn trả lãi cho tiền gửi này (có những thời điểm được trả ngang bằng với lãi suất TGTK không kỳ hạn)

Là các tiền gửi của các tổ chức kinh tế, cá nhân gửi vào ngân hàng và rút

ra sau một thời hạn nhất định Khoản này thường gắn với các tổ chức kinh tế

có chu kỳ kinh doanh gần như xác định, ít có sự biến động Phần tiền gửi này ngân hàng sử dụng dễ dàng nên mức lãi suất mà ngân hàng phải trả cũng cao hơn Người gửi tiền ngoài mục đích sử dụng các dịch vụ ngân hàng còn có mục đích kiếm lời Do đó, sự thay đổi lãi suất sẽ có tác động rất nhanh và rõ nét đối với nguồn vốn huy động của ngân hàng

Ở Việt Nam, hình thức tiền gửi có kỳ hạn bằng các chứng chỉ tiền gửi (mà chúng ta vẫn gọi là kỳ phiếu ngân hàng có mục đích) với các thời hạn 3 tháng, 6 tháng, 1 năm, 2 năm,…ngày càng phổ biến, đã và đang phát huy vai trò hay việc tạo vốn cho các ngân hàng

+ TGTK không kỳ hạn

Hình thức này gần giống như huy động tiền gửi không kỳ hạn, tuy nhiên

so với tiền gửi không kỳ hạn thì số dư của phần này ổn định hơn, ít biến động hơn nên ngân hàng phải trả lãi suất cao hơn

+ TGTK có kỳ hạn:

Đây là loại hình tiết kiệm phổ biến nhất, quen thuộc nhất ở nước ta Ngươig gửi tiền gửi vào ngân hàng và rút ra sau những thời hạn xác định: 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng,… Người gửi không được rút trước, nếu rút trước hạn thì sẽ phải chịu lãi suất thấp Đây là những khoản tiền có tính ổn định rất cao nên ngân hàng phải trả khách hàng với lãi suất gần như là cao nhất Tuy nhiên

ở nước ta hiện nay, để tăng sức cạnh tranh, thu hút được vốn các ngân hàng

đã rất linh hoạt trong việc khách hàng rút ra trước thời hạn Có ngân hàng thì tính lãi cho khách hàng với lãi suất không kỳ hạn, có ngân hàng vẫn tính với lãi suất đó với số ngày gửi thực tế…

Loại hình tiền gửi tiết kiệm mang lại sự ổn định hơn cho ngân hàng, nó

có kỳ hạn xác định, chủ động để ngân hàng thực hiện hoạt động của mình nhưng đổi lại, để sử dụng nguồn vốn này, ngân hàng phải bỏ ra chi phí cao hơn rất nhiều so với loại tiền gửi thanh toán

b, Huy động vốn qua nghiệp vụ đi vay

Hình thức này ngày càng chiếm vai trò quan trọng trong môi trường kinh doanh đầy biến động như hiện nay Các NHTM có thể vay từ nhiều nguồn:

- Vay từ các TCTD

Đó là các khoản vay thông thường mà các ngân hàng vay lẫn nhau trên thị trường liên ngân hàng hay thi trường tiền tệ Các ngân hàng thường xây dựng các mối quan hệ tốt để khi thiếu hụt vốn có thể vay lẫn nhau chứ không vay ngân hàng Trung ương

- Vay từ ngân hàng Trung ương

Khi NHTM xảy ra tình trạng thiếu hụt dữ trữ bắt buộc hay mất khả năng thanh toán thì người cuối cùng mà các ngân hàng có thể cầu cứu là ngân hàng Trung ương Ngân hàng Trung ương cho vay dưới hình thức tái chiết khấu thương phiếu, các NHTM có thể mang các thương phiếu lên ngân hàng Trung ương để vay Tuy nhiên việc vay này cũng có một số khó khăn do ngân hàng Trung ương chỉ cho NHTM một hạn mức tái chiết khấu và việc cho vay này lại nằm trong định hướng của chính sách tài chính quốc gia

c, Huy động qua phát hành các công cụ nợ

Đây là hình thức huy động vốn có hiệu quả khâ cao của các NHTM Để vay trên thị trường, ngân hàng có thể phát hành kỳ phiếu và trái phiếu

- Trái phiếu: trái phiếu ngân hàng là một giấy tờ có giá, xác nhận khoản

nợ của khách hàng đối với người chủ ngân hàng với những cam kết như thanh toán một số tiền xác định vào một ngày xác định trong tương lai với thời hạn xác định cho trước Trái phiếu được phát hành trong toàn bộ hệ thống ngân hàng, chủ yếu là để huy động vốn trung và dài hạn

- Kỳ phiếu: kỳ phiếu ngân hàng là một loại giấy tờ nhận nợ ngắn hạn do

ngân hàng nhằm huy động vốn trong dân, chủ yếu là để phục vụ cho những kế hoạch kinh doanh xác định của ngân hàng như một dự án, một chương trình kinh tế,…

d, Huy động vốn qua các hình thức khác

Để tăng cường vốn nhàn rỗi từ dân cư, các tổ chức kinh tế, các doanh nghiệp, các NHTM còn sử dụng các hình thức khác về dịch vụ xã hội: làm dịch vụ bảo lãnh, đại lý phát hành chứng khoán, trung gian thanh toán, đầu mối trong hợp đồng tài trợ,… Nền kinh tế càng phát triển, các dịch vụ trên càng mang lại cho ngân hàng những nguồn huy động lớn giúp cho ngân hàng

có thể kinh doanh một cách an toàn và hiệu quả

1.3 Hiệu quả huy động vốn của ngân hàng thương mại

1.3.1 Khái niệm hiệu quả huy động vốn

Hiệu quả là sự so sánh giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra Hiệu quả càng cao khi kết quả đạt được càng cao và chi phí bỏ ra càng thấp Để hoạt động kinh doanh đạt lợi nhuận cao, ngân hàng phải đảm bảo cho các hoạt động được hiệu quả Huy động vốn là một hoạt động kinh doanh của NHTM, hiệu quả trong huy động vốn góp phần quan trọng trong hoạt động của ngân hàng nói chung và trong việc tạo lợi nhuận nói riêng, tạo nên sự ổn định cho nguồn vốn, thúc đẩy tăng trưởng và hạn chế rủi ro trong kinh doanh

Để nâng cao hiệu quả công tác huy động vốn đòi hỏi công tác huy động vốn phải đáp ứng được các yêu cầu cơ bản sau:

- Huy động vốn phải xuất phát từ nhu cầu kinh doanh của ngân hàng để đảm bảo khả năng đáp ứng cho hoạt động sử dụng vốn của ngân hàng

- Huy động vốn phải đảm bảo cơ cấu hợp lý, cân đối giữa vốn ngắn hạn

và trung, dài hạn, giữa huy động dân cư và tổ chức kinh tế

- Huy động vốn phải đảm bảo tối thiểu hóa chi phí

Như vậy, hiệu quả huy động vốn của NHTM là khả năng đáp ứng cao nhất nhu cầu sử dụng vốn của ngân hàng với chi phí hợp lý

1.3.2 Ý nghĩa của việc nâng cao hiệu quả huy động vốn trong hoạt động của NHTM

Huy động vốn là một nghiệp vụ truyền thống cơ bản và là nghiệp vụ xương sống trong hoạt động cảu một NHTM Đó là cơ sở để thực hiện tất cả các hoạt động sử dụng vốn Vì thế hiệu quả của hoạt động huy động vốn có mối liên hệ mật thiết, là tiền đề cũng như là kết quả được phản ánh từ hiệu quả hoạt động của các nghiệp vụ ngân hàng khác Vì vậy, việc nâng cao hiệu quả huy động vốn trong hoạt động của NHTM có ý nghĩa:

- Góp phần làm giảm chi phí, giảm giá thành đơn vị nguồn vốn huy động Việc xác định hiệu quả huy động vốn giúp các NHTM đánh giá được chi phí mà đơn vị đã bỏ ra và lợi nhuận thu được từ nguồn vốn mà mình đã huy động Từ đó, NHTM có thể đưa ra được những cơ chế, chính sách hợp lý trong từng thời kỳ để có thể giảm chi phí cho nguồn vốn huy động nói riêng

và giảm chi phí kinh doanh nói chung

- Tiết kiệm chi phí của NHTM và chi phí của toàn xã hội Thông qua việc các NHTM đánh giá và thực hiện tốt công tác nguồn vốn của mình từ đó

có thể huy động một nguồn vốn với chi phí thấp Hiệu quả đạt được không những tiết kiệm được chi phí cho bản thân NHTM đó mà còn tiết kiệm được chi phí cho toàn xã hội

- Góp phần ổn định và giảm lãi suất huy động vốn, giảm lãi suất cho vay Đối với một NHTM, việc xác định lãi suất cho vay phụ thuộc hoàn toàn vào mức lãi suất huy động mà ngân hàng sử dụng để cho vay Chính vì vậy, đối với toàn hệ thống ngân hàng, hiệu quả huy động vốn cao sẽ giúp ổn định mặt bằng lãi suất huy động và cho vay trên thị trường, đồng thời nâng cao hiệu quả, độ an toàn cho hoạt động của ngành Ngân hàng

- Hiệu quả huy động vốn cao sẽ làm tăng khả năng cạnh tranh của NHTM Đánh giá hiệu quả huy động vốn sẽ làm cho Ngân hàng phát huy được thế mạnh, khắc phục những điểm yếu trong công tác huy động vốn của mình, nhờ đó chủ động hơn trong việc tạo lập, sử dụng, tạo điều kiện giành

ưu thế trong cạnh tranh với các ngân hàng khác trên thị trường

Trong phạm vi nền kinh tế, hiệu quả huy động vốn cao đồng nghĩa với việc giảm giá hàng hóa trên thị trường Với chi phí sử dụng vốn vay của Ngân hàng thấp, các doanh nghiệp sẽ có cơ hội giảm giá thành sản phẩm, từ đó giảm giá thành hàng hóa trên thị trường

Việc mở rộng hoạt động, mở rộng thị trường, tăng lợi nhuận là mong muốn của mọi NHTM Nhưng khả năng thực hiện lại luôn phụ thuộc vào tình hình nguồn vốn của NHTM đó, không chỉ là số vốn huy động được và các nguồn khác có đủ để sử dụng trong hoạt động kinh doanh hay không, mà còn phải xét đến hiệu quả của các nguồn vốn đó khi đem sử dụng có đảm bảo lợi ích lâu dài của Ngân hàng hay không Nhờ đó phát huy tối đa nội lực của toàn

xã hội phục vụ cho sự nghiệp CNH – HĐH, góp phần tránh được tình trạng khủng hoảng thừa cũng như khủng hoảng thiếu vốn cho nền kinh tế

1.3.3 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả huy động vốn của NHTM

1.3.3.1 Các chỉ tiêu đánh giá kết quả hoạt động huy động vốn của ngân hàng thương mại

Chỉ tiêu đánh giá kết quả huy động vốn của một ngân hàng thương mại chính là lợi nhuận thu được hay nói một cách khác lợi nhuận chính là mục đích huy động nguồn vốn về để kinh doanh của ngân hàng

Tổng thu của ngân hàng là kết quả tài chính cuối cùng của các hoạt động kinh doanh của ngân hàng, đây là chỉ tiêu chất lượng đánh giá hiệu quả kinh

tế các hoạt động này của ngân hàng Từ góc độ đó có thể thấy rằng: lợi nhuận thu được của ngân hàng cũng như của một doanh nghiệp là khoản tiền chênh lệch giữa doanh thu đạt được và chi phí bỏ ra để trong quá trình hoạt động đạt được lợi nhuận cao nhất Trong cơ chế thị trường, để tồn tại và phát triển việc kinh doanh của ngân hàng phải có hiệu quả, do đó hoạt động sản xuất kinh doanh của ngân hàng cũng rất đa dạng và phong phú (tiền gửi tiết kiệm, giấy

tờ có giá, kinh doanh ngoại tệ…), và hiệu quả kinh doanh có thể đạt được từ nhiều hoạt động tiền tệ khác nhau nhưng vẫn phải tuân thủ theo đúng quy định của ngân hàng nhà nước

Tổng thu = Tổng doanh thu – Tổng chi phí

Trong đó:

Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động kinh doanh của ngân hàng, góp phần làm phát triển nguồn vốn của ngân hàng Doanh thu của ngân hàng bao gồm doanh thu hoạt động tài chính, cung cấp dịch vụ và các hoạt động khác

Chi phí huy động của ngân hàng thương mại là toàn bộ các chi phí mà ngân hàng đã bỏ ra để thực hiện các mục tiêu thu hút tiền tệ ngoài xã hội của ngân hàng trong một thời kỳ nhất định Các chi phí phát sinh từ khâu thu hút vốn đem lại khả năng sinh lời cho đồng vốn và cá chi phí có liên quan đến đầu tư và được bù đắp bằng thu nhập hoặc doanh thu kinh doanh của ngân hàng trong kỳ đó Trong ngân hàng thương mại, chi phí huy động vốn là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp, phản ánh đầy đủ tình hình huy động vốn của ngân