Nguyên nhân gây nên biến động số lượng cá thể trong quần thể và guyên nhân quần thể tự điều chỉnh về trạng thái cân bằng.. - Nêu được cách điều chỉnh số lượng cá thể.[r]
Trang 1Bài 39 BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN
THỂ SINH VẬT
I MỤC TIÊU BÀI HỌC:
- Kiến thức:
- Nêu được các hình thức biến động số lượng cá thể của quần thể Nguyên nhân
gây nên biến động số lượng cá thể trong quần thể và guyên nhân quần thể tự điều chỉnh về trạng thái cân bằng
- Nêu được cách điều chỉnh số lượng cá thể.
- Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng quan sát tranh, phân tích tổng hợp, rút ra kết luận.
II CHUẨN BỊ
- Giáo viên: Giáo án, SGK, tranh phóng to các hình 39.1 – 39.3 SGK.
- Học sinh: SGK, đọc trước bài học.
- Các NTST điều chỉnh mật độ cá thể của quần thể và trạng thái cân bằng của QT
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
Hoạt động 1.
1 Ổn định tổ chức lớp học: Ổn định
lớp, kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ:
- Tăng trưởng theo tiềm năng sinh học
của QT khác với tăng trưởng thực tế
như thế nào?
- Hậu quả của tăng dân số là gì? Cần
làm gì để khắc phục hậu quả đó?
Hoạt động 2: Tìm hiểu sự biến động
số lượng cá thể
GV: Biến động theo chu kì là gì? Ví
I BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ
Biến động số lượng cá thể của quần thể là
sự tăng hay giảm số lượng cá thể của
Trang 2- Vì sao số lượng thỏ và mèo rừng lại
tăng và giảm theo chu kì gần giống
nhau?
HS: Nghiên cứ thông tin SGK và
quan sát hình 39.2 SGK để trả lời
GV: Nhận xét về sự biến động số
lượng cá thể thỏ ở Ôxtrâylia? Thế nào
biến động số lượng cá thể của quần
thể không theo chu kì?
HS: Nghiên Cứu thông tin SGK và
hình 39.2 để trả lời
GV: Nhận xét và bổ sung.
quần thể
1 Biến động theo chu kì:
- Biến động số lượng cá thể của quần thể theo chu kì là biến động xảy ra do những thay đổi có chu kì của điều kiện môi trường
VD:
+ Vào tuần trăng cua thiếu thức ăn nên sinh sản kém vì vậy giảm số lượng + Ở Việt Nam ruồi muỗi phát triển từ tháng 3- tháng 6 Ếch nhái thì phát triển vào mùa mưa(tháng 6- tháng 10)
+ Cá cơm vùng biển Pêru có chu kì biến động là 7 năm khi có dòng nước nóng Ninô chảy về làm nhiệt độ nước tăng 50C, nồng độ muối thay đổi, làm cá cơm chết hàng loạt
2 Biến động không theo chu kì.
- Biến động số lượng cá thể của quần thể không theo chu kì là biến động mà số lượng cá thể của quần thể tăng hay giảm một cách đột ngột do điều kiện bất thường của thời tiết như lũ lụt, bão, cháy rừng, dịch bệnh…
- VD:
+ Rừng tràm U Minh thượng(Ca mau) bị cháy vào tháng 3 năm 2002 làm chết hàng loạt động vật và thực vật
+ Ở miền Bắc Việt Nam, số lượng bò sát
và ếch nhái giảm mạnh vào những năm có nhiệt độ xuống dưới 80C
+ Rét đậm vào tháng giêng năm 2008, làm chết nhiều trâu bò và các động vật khác
Trang 3Hoạt động 3: Tìm hiểu nguyên nhân
gây biến động và sự điều chỉnh số
lượng cá thể của quần thể
GV: Hãy nêu những nguyên nhân gây
nên sự biến động số lượng cá thể của
các quần thể theo chu kì và không
theo chu kì trong các ví dụ đã nêu ở
phần I theo gợi ý ở bảng 39?
HS: Nghiên cứu thông tin trang 171,
172 để hoàn thành nội dung cần trả
lời trong bảng 39
GV: Nhận xét bổ sung để hoàn thiện
kiến thức
GV: Quần thể điều chỉnh số lượng cá
thể của quần thể theo cơ chế nào?
HS: Nghiên cứu thông tin SGK và
thảo luận để trả lời câu hỏi
GV: Nhận xét, bổ sung hoàn thiện
II NGUYÊN NHÂN GÂY BIẾN ĐỘNG
VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH SỐ LƯỢNG CÁ THỂ CỦA QUẦN THỂ.
1 Nguyên nhân gây biến động số lượng
cá thể của quần thể.
a Do thay đổi của các nhân tố vô sinh.
- Nhóm các nhân tố vô sinh tác động trực tiếp lên sinh vật mà không phụ thuộc vào mật độ cá thể trong quần thể
- Các nhân tố sinh thái vô sinh ảnh hưởng đến trạng thái sinh lí của các cá thể Sống trong điều kiện tự nhiên không thuận lợi, sức sinh sản của cá thể giảm, khả năng thụ tinh kém, sức sống của con non thấp…
b Do thay đổi của các nhân tố hữu sinh.
- Nhóm các nhân tố hữu sinh luôn bị chi phối (phụ thuộc) bởi mật độ cá thể của quần thể
- Sự cạnh tranh giữa các cá thể cùng một đàn, số lượng kẻ thù, sức sinh sản và mức
độ tử vong , sự phát tán của các cá thể… ảnh hưởng rất lớn tới sự biến động số lượng cá thể trng quần thể
2 Sự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể.
- Trong điều kiện môi trường sống thuận lợi, nguồn thức ăn dồi dào, ít kẻ thù…mức sinh sản tăng, mức tử vong giảm, nhập cư tăng Số lượng cá thể của quần thể tăng lên
- Ngược lại, khi số lượng cá thể tăng lên cao, nguồn sống trong môi trường trở lên thiếu hụt, cạnh tranh gay gắt giữa các cá thể, làm mức độ tử vong tăng và mức sinh
Trang 4kiến thức.
GV: Quần thể đạt trạng thái cân bằng
khi nào? Các nhân tố vô sinh, hữu
sinh ảnh hưởng như thế nào đến trạng
thái cân bằng của quần thể? Cho ví
dụ?
HS: Nghiên cứu thông tin SGK và trả
lời
sản giảm, xuất cư tăng Số lượng cá thể của quần thể lại được điều chỉnh giảm đi
3 Trạng thái cân bằng:
- Khả năng tự điều chỉnh số lượng cá thể khi số lượng cá thể của quần thể giảm xuống quá thấp hoặc tăng lên quá cao, dẫn tới trạng thái cân bằng của quần thể
- Quần thể câng bằng khi số lượng cá thể
ổn định và phù hợp với cung cấp nguồn sống của môi trường
- Các nhân tố ảnh hưởng đến trạng thái của quần thể: nhân tố vô sinh và nhân tố hữu sinh
4 Củng cố:
- Nguyên nhân của những biến động số lượng cá thể của quần thể?
- Quần thể điều chỉnh số lượng cá thể như thế nào? Khi nào quần thể được điều chỉnh về mức cân bằng?
5 Dặn dò:
- Trả lời các câu hỏi cuối bài trong SGK
- Đọc trước bài 40