ĐẶC điểm tâm lý của NGƯỜI GIÁO VIÊN HLV 2

GIAI ĐOẠN 1Xây dựng cơ sở chung của kỹ năng vận động bằng giải thích nhiệm vụ hành động và tiếp thu các khái niệm và biểu tượng cần thiết về kỹ thuật thực hiện hành động vận độngGIAI ĐOẠN 2Nhận thức rõ tất cả các thành phần cơ bản của khái niệm vận động là tự động hóa các chức năng tín hiệu của biểu tượng vận dộngGIAI ĐOẠN 3Trình độ kỹ thuật của vận động viên đạt ở mức độ cao khi giải các nhiệm vụ hành động cụ thể trên cơ sở nhận thức sâu sắc tất cả các thành phần của kỹ năng vận động ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝVận động viên hình thành biểu tượng khái quát về bài tập nói chung. Thị giác: chủ đạo Cảm giác và tri giác vận động cơ chưa hình thành Tư duy ngôn ngữ để nhận thức là quan trọng Biểu tượng vận động tham gia tích cực

PGS.TS Phạm Ngọc Viễn

Giáo viên và huấn luyện viên là nhà sư phạm về giáo dục thể chất và huấn luyện thể thao, người đưa các tư tưởng giáo dục và giáo dưỡng vào thực tiễn hoạt động thể thao.

Bằng các thủ pháp chuyên môn, người giáo viên, huấn luyện viên – nhà sư phạm thúc đẩy sự phát triển các hoạt tính trí tuệ và thể chất, động viên sự nỗ lực ý chi của VĐV, tìm cách sử dụng các nguồn dự trữ cảm xúc , tiềm năng các mặt của VĐV để đạt được trình độ hoàn thiện thể thao và các mặt phẩm chất đạo đức ý chí cần thiết.

Huy động nguồn

dự trữ cảm xúc – điều hoà trạng thái tâm lý tốt cho VĐV

trí tuệ & thể chất lý hoạt động của Cấu trúc tâm

giáo viên, HLV trong quá trình tác nghiệp

SƠ ĐỒ SỰ TÁC ĐỘNG TƯƠNG HỖ GIỮA HLV & VĐV

TRONG HOẠT ĐỘNG THỂ THAO

Quá trình giảng dậy Hoạt động của Hoạt động của

Huấn luyện viên Vận động viên

Theo quan điểm của thuyết hệ thống và thuyết điều khiển thì đây là

sự tác động tương hỗ giữa hai hệ thống: VĐV là đối tượng sự điều khiển, còn giáo viên , HLV là chủ thể của sự điều khiển, còn hoạt động của VĐV đóng vai trò bị điều khiển Nếu HLV càng biết rõ những thay đổi thường xảy ra ở đối tượng bị điều khiển bao nhiêu thì càng nhanh chóng phản ứng lại những thay đổi đó khi điều hoà các hành động của đối tượng bị điều khiển và càng thu được kết quả trong quá trình giảng dậy.

C ÁC NGUYÊN TẮC ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG QUÁ TRÌNH

mà quá trình điều khiển

(giảng dậy ) phải tuân thủ.

Khả năng điều khiển có hiệu quả chỉ trong trường hợp nếu hệ thống điều khiển

sử dụng thông tin thu được

từ hệ thống bị điều khiển và kết quả (tốt, xấu) của các mục đề ra.

CHỨC NĂNG CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN HUẤN LUYỆN VIÊN

và thi đấu với mục đích phát triển các tố chất thể lực cần thiết, tối ưu hoá các trạng thái tâm lý

và giáo dục nhân cách.

CHỨC NĂNG KIỂM TRA Đánh giá theo nguyên tắc thông tin ngược chiều và kết quả của những tác động có điều khiển tới VĐV.

Trong quá trình tác nghiệp người giáo viên, HLV thực hiện:

- Thông báo cho VĐV các phương pháp nâng cao độ ổn định tập trung chú ý.

- Nâng cao hoạt tính của tất cả các quá trình tâm lý nhận thức: cảm giác, tri giác, biểu tượng, tư duy

- Sử dụng các phương pháp kích thích sự nỗ lực ý chí, tạo cho VĐV biểu hiện các khả năng dự trữ của mình và biến các khả năng

dự trữ đó thành thực hiện một cách có hiệu quả.

- Giáo dục tình cảm, đạo đức, trí tuệ và cảm giác thẩm mỹ cao cho VĐV.

QUÁ TRÌNH GIẢNG DẬY CỦA GIÁO VIÊN, HUẤN LUYỆN VIÊN

Cung cấp kiến thức Tạo ra sự chuyển biến về nhận

thức, tri thức, kỹ năng vận động

Nâng cao trình độ chuyên môn (trình độ tập luyện) của SV, VĐV

SƠ ĐỒ CẤU TRÚC TÂM LÝ HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA VẬN ĐỘNG VIÊN

HOẠT ĐỘNG NHẰM TIẾP THU MỘT CÁCH

- Cảm giác không gian.

- Cảm giác thời gian.

-Hình thành các chỉ thị vận động hay chương trình hành động.

- Hiện thực hóa chương trình hay thực hiện hành động.

-Kiểm tra và điều chỉnh chương trình hành động cho phù hợp với điều kiện thực hiên.

 Trong quá trình tiếp thu một hành động vận động, vận động viên đặt cho mình nhiệm vụ phải điều khiển các hành động của bản thân, nghĩa là điều chỉnh những nỗ lực cần thiết, tốc độ thực hiện, biên độ và phương hướng của động tác

 Tiếp thu một hành động bắt đầu từ việc hình thành chương trình của hành động đó Nó là hình ảnh trọn vẹn của một hành động và điều kiện để thực hiện nó Xây dựng nên hình ảnh ấy,

đó là tiền đề tâm lý quan trọng của việc hình thành bất kỳ một hành động vận động nào

Chương trình của một hành động vận động

Hình ảnh thị giác Hình ảnh thính giác

Biểu tượng về một hành động trọn vẹn Hình ảnh tiền đìnhHình ảnh xúc giác

Các thành phần không gian-thời gian:

Nhịp điệu, nhịp độ

Các thành phần lực: Cường độ, sự căng thẳng, sự thả lỏng

ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ CỦA VIỆC GIẢNG DẠY KỸ THUẬT ĐỘNG TÁC

Đặc điểm sự phản ánh bằng các khái niệm của vận động viên những khái niệm vận động

do họ thực hiện

CẤU TRÚC TÂM LÝ CỦA VIỆC TIẾP THU KỸ THUẬT ĐỘNG TÁC

động

Kiểm tra và điều chỉnh hay quan sát quá trình thực hiện hành động, tính độ lệch của chương trình, điều chỉnh tức thời thay đổi chương trình do thay đổi những điều kiện khách quan để thực hiện hành động

 Quá trình tiếp thu hành động vận động trên cơ sở nhận thức cảm giác hợp lý, đó là các bài tập hoàn thiện của cả ba thành phần Bản chất của nó là ở chỗ, biến hành động được nhận thức thnàh hành động hay thao tác được điều kiển có ý thức, tức là thực hiện hành động phù hợp với điều kiện chủ quan của hoạt động Sự biến hoá đó phù hợp với các giai đoạn giảng dạy 1 và 2 (giai đoạn bắt đầu học và giai đoạn học sâu

và chi tiết hành động), còn việc điều kiển có ý thức hành động đó

thuộc về giai đoạn 2 và 3 (giai đoạn củng cố và hoàn thiện hành

động) Do tính chất không đồng đều và hình sóng của việc hình thành

kỹ năng vận động nên không phải tất cả các thành phần hành động có thể đạt được ở mức độ chuyển hoá cùng một lúc.

 Từ đặc điểm về cấu trúc của hành động và quá trình tiếp thu chúng người

ta đi đến kết luận là: điều khiển quá trình này được đảm bảo bằng hai khâu điều chỉnh khép kín

 Tính quyết định của khâu điều chỉnh bên ngoài là những điều kiện khách quan bên ngoài thực hiện hành động (tình huống cụ thể của hoạt động) và đặc biệt trong quá trình giảng dạy là tác động điều khiển của huấn luyện viên

 Tính quyết định của khâu điều chỉnh bên trong là ảnh hưởng điều khiển của chính bản thân người được điều khiển ở mức độ nhận thức được và không nhận thức được Ở mức độ nhận thức được theo I.M Xêtrênôp:

“Những động tác của chúng ta được điều khiển bằng ý nghĩ và cảm giác

để nhận thực theo các dấu hiệu rõ ràng” Điều kkiển không có nhận thức xảy ra ở mức độ siêu cảm giác Một điều rất quan trọng là cả hai mức độ

đã gắn bó về chức năng với nhau một cách có mật thiết và giữa chúng có

sự chuyển hoá

CÁC GIAI ĐOẠN HÌNH THÀNH KỸ NĂNG VẬN ĐỘNG

GIAI ĐOẠN 1

Xây dựng cơ sở chung của kỹ

năng vận động bằng giải thích

nhiệm vụ hành động và tiếp thu

các khái niệm và biểu tượng cần

thiết về kỹ thuật thực hiện hành

động vận động

GIAI ĐOẠN 2

Nhận thức rõ tất cả các thành phần cơ bản của khái niệm vận động là tự động hóa các chức năng tín hiệu của biểu tượng vận dộng

GIAI ĐOẠN 3

Trình độ kỹ thuật của vận động viên đạt ở mức độ cao khi giải các nhiệm vụ hành động cụ thể trên cơ sở nhận thức sâu sắc tất

ĐẶC ĐIỂM TÂM LÝ

Vận động viên thực hiện hành động theo các chức năng, định hướng và điều chỉnh của biểu tượng vận động: độ chính xác

và độ phân biệt tối đa Các yếu tố vận động của biểu tượng vận động chiếm ưu thế

- Vận động viên tư duy toàn bộ động tác đến từng chi tiết nhỏ -Động tác nhanh chóng, chính xác và tiết kiệm

- Cảm giác vận đông cơ chiếm

ưu thế.

CÁC QUY LUẬT HÌNH THÀNH KỸ NĂNG

kỹ năng

Quy luật: Có sự kìm hãm thành tích của từng giai đoạn đơn lẻ của quá trình hình thành kỹ năng vận động

Quy luật: Sự phát triển thành tích không đồng đều của quá trình hình thành kỹ năng vận

động

Thời gian tập luyện

• Hành động vận động của con người có thể chia làm hai loại cơ bản: Kỹ năng và kỹ xảo.

• Các kỹ năng và kỹ xảo vận động khác nhau ở vận động viên có một ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc tiếp thu

kỹ thuật, bởi vì chúng tạo nên cơ sở vật chất kỹ thuật trong bất kỳ loại hình vận động thể thao nào.

• Kỹ năng vận động là một mặt ý thức của vận động viên phản ánh các phương pháp giải quyết các nhiệm vụ hành động đã được hoàn thiện mới trở thành bản chất của kỹ năng vận động.

• Không phải bất kỳ một phương pháp giải quyết nhiệm vụ hành động nào cũng có thể đưa vào phạm trù kỹ năng, mà chỉ có những phương pháp được hoàn thiện mới trở thành bản chất của kỹ năng vận động.

Nhận thức sâu sắc

về cấu trúc của toàn bộ hành động vận động và các thành phần cơ bản của nó

Mức độ hoàn thiện cao trong việc thực hiện tất cả các thành phần của toàn bộ hành động vận động

Sự toàn vẹn hình ảnh của hành động tạo thành cơ sở của

kỹ năng vận động

KỸ NĂNG VẬN ĐỘNG

Tri thức rành rọt

và co phân biệt

về động tác được thực hiện

Biểu tượng rõ ràng và có phân biệt về động tác được thực hiện

 Nội dung, hình thức, phương thức và biện pháp giảng dậy phải phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và trình độ tập luyện của VĐV.

 Ý nghĩa của vấn đề đối xử cá biệt là ở chỗ không có một phương pháp giảng dậy (theo nghĩa rộng) nào có thể mang lại kết quả mong muốn nếunó được sử dụng thiếu tính toán đến những đặc điểm tâm lý cá nhân củacon người.

 Mức độ cá biệt hoá trong công tác giảng dậy có thể khác nhau:

- Hoàn toàn không có sự đối đãi cá biệt.

- Cá biệt hoá hoàn toàn.

- Cá biệt hoá theo loại hình thần kinh của VĐV.

Phân biệt đối xử cá biệt theo những dấu hiệu chung nhất của VĐV:

- Sự khác biệt về giới tính.

- Sự khác biệt về lứa tuổi.

- Kinh nghiệm thể thao.

- Trình độ học vấn.

HỒ SƠ TÂM LÝ CỦA TỪNG VẬN ĐỘNG VIÊN

XU HƯỚNG CÁ

NHÂN

HỆ THỐNG CÁC MỐI QUAN HỆ

ĐẶC ĐIỂM HÀNH

VI TRONG THI ĐẤU

SỰ PHÁT TRIỂN TÂM LÝ

ĐẶC ĐIỂM HÀNH

VI TRONG TẬP LUYỆN

- Với công việc (thể thao, lao động, học tập, công tác xã hội…)

- Với bản thân (ích

kỷ, trọng danh dự, tự phê bình, tự liểm tra,

tự giáo dục…)

- Với những ưu nhược điểm của bản thân

- Với thành công và thất bại

- Các biểu hiện ở các giai đoạn thi đấu (đầu trận và các thời điểm quan trọng của trận đấu) Sự biến đổi đặc trưng trong thi đấu; đặc điểm của khởi động và chuẩn

bị bước vào thi

- Phản ứng với đồng đội, đối phương;

Thái độ với trọng tài

và ciing tác trọng tài

- Phản ứng đối với khán giả, sự chỉ đạo của HLV

- Thái độ trong tập

luyện (tính tổ chức,

kỷ luật, tính gọn gàng ngăn nắp, tình yêu, lao động, tính tích cực, sáng tạo, tự lập

- Đặc điểm tâm trạng (ổn định hay giao động trước những điều kiện bất lợi và các tác động nhiễu)

- Thái độ đối với việc

di chuyển thường xuyên, thay đổi phòng tập, dụng cụ

- Thái độ tiếp thu đối với sự giúp đỡ và nhắc nhở của các HLV

- Biểu hiện tâm lý

chung và chuyên môn

- Loại hình thần kinh

- Khí chất

- Các phẩm chất tâm lý

- Các phẩm chất ý chí

NHỮNG NÉT TIÊU BIỂU ĐẶC TRƯNG CÓ MỐI QUAN HỆ CỦA NHÂN CÁCH

- Tính yêu cầu cao

- Thật thà, vô tư, hào hiệp

- Chú ý

- Biết sửa chữa sai lầm

- Sẵn sàng giúp đỡ người khác

- Tính yêu cầu cao

- Mức hoài bão cao

Hoạt động của người giáo viên, HLV trong quá trình giảng dậy

có thể chia ra làm 3 giai đoạn: chuẩn bị, thực hiện và kiểm tra Mỗi

giai đoạn bao gồm nhiều hoạt động được tập hợp theo thứ tự thời gian mà nó được thực hiện và xu hướng của các hành động đó Ở đây chúng ta muốn đề cập đến hoạt động của HLV theo kế hoạch giảng dậy, theo tổ chức hoạt động của VĐV, theo sự truyền đạt trực tiếp lượng thông tin, kiểm tra, phân tích và đánh giá hoạt động của VĐV.

Bảng phân nhóm hành động của HLV theo trật tự thời gian và xu hướng chuyên môn.

TT Hành động Xu hướng chuyên môn

Phương tiện và phương pháp hành động

- Những họat động chính ngoài giờ tập.

- Điều kiện sống và sinh hoạt.

- Chiều cao

- Lập Test

- Quan sát

3 Thông tin về xu hướng cá nhân của VĐV

- Sự phát triển trí tuệ chung.

- Trình độ kiến thức về chuyên môn.

- Thái độ của VĐV đối với tập luyện.

- Các biểu hiện giao tiếp.

- Các mối liên hệ lẫn nhau trong tập thể.

5 Thông tin về các tính chất của hệ thần kinh

- Sức mạnh của hệ thần kinh.

- sự thang bang của hệ thần kinh.

- Độ linh hoạt của các quá trình thần kinh

- Xác định mức độ phát triển các tố chất thể lực của VĐV

- Lựa chọn các phương pháp sư phạm giải thích, thị phạm.

- Phân chia các phương tiện và phương pháp theo thời gian

- Phân tích

IV Đặt kế hoạch Thảo ra kế hoạch giảng dậy ban đầu

nâng cao và hoàn thiện thiện

II Tổ chức quá trình giảng dạy.

- Chuẩn bị địa điểm tập luyện, dụng cụ tập luyện, phân nhóm người người tập.

- Thiết lập sự hợp tác với cơ quan chủ

- Trình bày văn bản

- Mạn đàm phỏng vấn

- Test

(Tiếp theo) Bảng phân nhóm:

được kiểm tra

Điều chỉnh lại nội

dung tập luyện

quản địa điểm tập luyện hoạc thi đấu.

- Tổ chức triệu tập VĐV, tổ chức chế độ tuyển chọn VĐV.

III Tác động sư phạm trực tiếp ( điều khiển)

- Kiểm tra sự phát triển các phẩm chất

cá nhân, đạo đức, ý trí, cảm xúc, giao tiếp

- Kiểm tra sự phát triển các phẩm chất tâm lý biểu tượng tư duy

- Tự kiểm tra chất lượng, giải thích và thị phạm

(Tiếp theo) Bảng phân nhóm:

IV Kiểm tra quá trình giảng dậy.

- Số lượng thời gian và cường độ các bài tập được thực hiện

- Mức độ tiếp thu kỹ thuật, mật độ vận động, mật độ chung, trạng thái.

- Thái độ của VĐV đối với từng bài tập.

- Mật độ vận động, mật độ chung, trạng thái tập luyện.

- Hành động cá nhân để thực hiện trực tiếp các nhiệm vụ.

- Hành động cá nhân để tổ chức VĐV

- Thái độ của VĐV đối với bài tập

- Chất lượng giải quyết các nhiệm vụ buổi tập

- Sai sót của VĐV

- Số lượng và thời gian của các bài tập được thực hiện

- Cường độ thực hiện các bài tập

- Mức độ tiếp thu kỹ thuật

- Mức phát triển các tổ chất thể lực

- Mức chuẩn bị tâm lý.

(Tiếp theo) Bảng phân nhóm:

Bất kỳ một hoạt động chuyên nghiệp nào cũng đặt ra những yêu cầu nhất định đối với con người và sự phù hợp với các yêu cầu đó sẽ đảm bảo sự thành công trong tâm lý giáo dục những đặc điểm và yêu cầu có ý nghĩa chuyên môn đối với đặc tính tâm lý cá nhân sau:

Cấu trúc (cơ cấu): Kiến thức mà trong đó phản ánh những thành phần cơ bản của hệ thống sư phạm, những kích thích cho hoạt động

và động cơ hoạt động.

Một hệ thống nhất và các mối quan hệ (được hình thành ở mức

độ cao) những kỹ năng, kỹ xảo sư phạm chuyên nghiệp.

Xu hướng “đó là một hệ thống những mục đích được đánh giá bền vững và có liên quan lẫn nhau kích thích con người khắc phục những khó khăn về hoạt động và nắm vững nghệ thuật trong hoạt động đó”.

Năng khiếu chung được thể hiện trong:

- Các năng lực sư phạm chuyên môn: độ nhạy cảm đặc thù đối với đối tượng và biện pháp tác động sư phạm – là sự phản ánh đặc thù về cấu trúc của hoạt động sư phạm bao gồm 5 thành phần: nhận thức, dự báo, cấu trúc, tổ chức và giao tiếp Trên cơ sở của các năng lực này hình thành nên những kỹ năng kỹ xảo sư phạm tương ứng.

- Các chức năng lực chung (trí tuệ tính lô gích – hợp lý) được thể hiện rõ ở tính rành mạch rõ ràng, tính phê phán, quan sat, sáng tạo, ngôn ngữ, tính thuyết phục, ám thị, tính nhất quán (có kết cấu chặt chẽ) lô gích, tính tưởng tượng hiểu được học sinh tức là biết đứng trên quan điểm của học sinh để nhìn nhận sự việc.

Các năng lực chuyên môn khác (thể thao, âm nhạc ) có trong thành phần cấu trúc của HLV (giáo viên) và là cơ sở cho sức sáng tạo sư phạm chỉ khi có năng lực sư phạm và xu hướng sư phạm.

cầu cao, công bắng (khách quan), chú ý tới mỗi học sinh (VĐV), tự kiểm tra.

định cảm xúc.

Trình độ hoạt động của người giáo viên, huấn luyện viên được chia làm 5 mức độ:

Tái tập lại (tối thiểu): Giáo viên, HLV biết thị phạm (thực hành)

hệ thống động tác, biết nói lại những điều mình biết.

Mô phỏng phù hợp, (thấp); Giáo viên, HLVkhông những chỉ biết thông báo những gì mình đã biết, hiểu mà còn biết truyền đạt cho phù hợp với đặc điểm cá nhân và đặc điểm hoá tuổi của người tập (VĐV).

Mức độ phù hợp được hình thành trong quá trình hoạt động tự lập của HLV, trong quá trình giảng dậy và quan sát VĐV.