Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua dạy học môn giáo dục công dân tại một số trường thpt trên địa bàn tp hồ chí minh

Với những lý do trên, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài Giáo dục kỹ năng sống cho h ọc sinh thông qua dạy học môn Giáo dục công dân tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh l

BÁO CÁO T ỔNG KẾT

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP CƠ SỞ

Giáo d ục kỹ năng sống cho HS thông qua

d ạy học môn GDCD tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

CS.2015.19.06

Ch ủ nhiệm đề tài ThS ĐỖ CÔNG NAM

TP H ồ Chí Minh, năm 2016

MỞ ĐẦU 3

CHƯƠNG 1 13

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH THPT THÔNG QUA DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN TẠI TRƯỜNG THPT 13

1.1 Yêu cầu khách quan của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT thông qua dạy học môn Giáo dục công dân 13

1.1.1 Các khái niệm 13

1.1.2 Tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT 17 1.2 Thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THTP thông qua dạy học môn Giáo dục công dân tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh 32

Kết luận chương 1 37

CHƯƠNG 2 38

THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM, QUY TRÌNH VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ VIỆC GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH THPT THÔNG QUA DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN 38

2.1 Mục đích, đối tượng và nội dung thực nghiệm 38

2.1.1 Mục đích thực nghiệm 38

2.1.2 Đối tượng thực nghiệm 38

2.1.3 Nội dung thực nghiệm 38

2.2 Tiến hành thực nghiệm 38

2.2.1 Khảo sát lớp, đối chứng và lấy thực nghiệm: 38

2.2.2 Thiết kế bài giảng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT 39

2.3 Kết quả thực nghiệm 54

2.3.3 Kết luận thực nghiệm 59

2.4 Quy trình thiết kế bài giảng giáo dục kỹ năng sống thông qua dạy học môn Giáo dục công dân tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh 59

2.4.1 Quy trình thiết kế bài giảng 59

2.4.2 Quy trình thực hiện bài giảng 61

2.4.3 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh 62

2.5 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua dạy học môn Giáo dục công dân tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh 63

2.5.1 Đối với nhà trường 63

2.5.2 Đối với giáo viên 66

2.5.3 Đối với học sinh 68

Kết luận chương 2 71

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 72

TÀI LIỆU THAM KHẢO 75

PHỤ LỤC 79

TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP TRƯỜNG

Tên đề tài: Giáo d ục kỹ năng sống cho học sinh thông qua dạy học môn Giáo

d ục công dân tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

Thời gian thực hiện: Từ tháng 09/2015 đến tháng 09/2016

1 Mục tiêu: Góp phần giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT trên địa bàn

TP.Hồ Chí Minh thông qua dạy học môn GDCD

2 Nội dung chính: Từ kết quả thực nghiệm sư phạm, đề tài cung cấp một bức

tranh tổng thể về giáo dục kỹ năng sống thông qua dạy học môn GDCD ở trường THPT trên địa bàn TP Hồ Chí Minh Đồng thời cũng chỉ ra những hạn chế của

việc giáo dục kỹ năng sống thông qua dạy học môn GDCD và nguyên nhân của

những hạn chế đó, đồng thời đề xuất những giải pháp để nâng cao hiệu quả của giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT trên địa bàn TP Hồ Chí Minh

3 Kết quả đạt được:

- Bài báo khoa học

- Đĩa CD về các tư liệu khảo sát; Bài báo khoa học

- Hướng dẫn 1 khoá luận tốt nghiệp đại học: sinh viên Lê Mỹ Ái

SUMMARY RESEACH ON SCIENCE AND TECHNOLOGY

AT UNIVERSITY LEVEL Project Title: Integrating lifeskills in civics at high schoolS in Ho Chi Minh

Duration: From September 2015 to September 2016

1 Objectives: Contribution to living skills for high school students at hcm city

via teaching the CIVIC Education

2 Main contents: An empirical research conducted at HCM provided a

comprehensive picture of lifesklls training integrated in Civics The article pointed out the limitations of incorporating life skills in civics, revealed the causes of these limitations, and recommended some posible solutions to the ineffectiveness of lifeskills training for students at high school, Ho Chi Minh

3 Results obtained:

- Science report

- CD of the materials collected; Journal article

- Give a tutorial to the student Le My Ai for her minor thesis

M Ở ĐẦU

1 Lý do ch ọn đề tài

Việt Nam đang trên đường hội nhập sâu rộng với thế giới Nền kinh tế phát triển mạnh mẽ, cùng với đó là đời sống văn hóa xã hội đã có nhiều những thay đổi Giao lưu văn hóa không còn giới hạn ở một nước, một vùng, lãnh thổ

mà nó đã vượt ra toàn thế giới Chính vì đời sống, kinh tế và xã hội ngày càng phát triển nên lối sống của con người đã thay đổi và làm nảy sinh những vấn đề

mà trước đây con người chưa gặp, chưa trải nghiệm, chưa ứng phó, đương đầu

hoặc có những vấn đề đã xuất hiện trước đây nhưng nó chưa phức tạp, khó khăn

và đầy thách thức như trong xã hội hiện đại Vì lẽ đó mà con người dễ hành động theo cảm tính và không tránh khỏi rủi ro Nói cách khác, để đến bến bờ thành công và hạnh phúc trong cuộc đời, con người sống trong xã hội trước đây ít gặp

phải những rủi ro và thách thức như con người sống trong xã hội hiện đại, cùng

với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế mang tính toàn cầu hóa đã và đang tạo ra

những tác động đa chiều, phức tạp ảnh hưởng tới quá trình hình thành và phát triển nhân cách của con người Chính vì vậy, con người trong xã hội hiện đại cần

phải có kỹ năng sống để đương đầu với những thách thức và thời cơ trong quá trình toàn cầu hóa mà mục đích chính là nâng cao trình độ nhận thức con người

và chất lượng cuộc sống

Nhiệm vụ phát triển văn hóa, xây dựng con người được xác định là trọng tâm và cần phải thực hiện thường xuyên, lâu dài thì việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là việc làm hết sức cần thiết Đây là “gốc” của việc giáo dục đạo đức cho học sinh

Thực hiện Chỉ thị số 40/CT-BGD ĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào

tạo về phát động phong trào thi đua và Kế hoạch số 307/KH-BGD&ĐT ngày 22/07/2008 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về kế hoạch triển khai Xây dựng trường

h ọc thân thiện - Học sinh tích cực trong các trường phổ thông giai đoạn

2008-2013 Theo hướng dẫn triển khai tiếp tục thực hiện phong trào thi đua Xây dựng

trường học thân thiện, học sinh tích cực năm học 2011-2012, Bộ Giáo dục và

Đào tạo yêu cầu xây dựng ở mỗi cấp học các mô hình trường học thân thiện, học sinh tích cực phù hợp với điều kiện ở từng vùng của địa phương Tiếp tục triển khai giáo dục kỹ năng sống theo chương trình “Tăng cường kỹ năng sống qua

một số môn học và hoạt động giáo dục ở phổ thông” của Bộ Giáo dục và Đào tạo

và vận dụng phù hợp với điều kiện ở mỗi địa phương” [4;2]

Thời gian gần đây, dư luận xã hội đang lên án mạnh mẽ những hành vi

bạo lực trong học sinh Việc trẻ vị thành niên phạm tội không những không hạn

chế mà còn có xu hướng gia tăng Đặc biệt, xuất hiện ngày càng nhiều các tệ nạn

xã hội; hút thuốc lá, uống rượu bia, tiêm chích ma túy, quan hệ tình dục sớm… Nghiêm trọng hơn, ngày càng có nhiều vụ án giết người, cố tình gây thương tích

có liên quan tới học sinh phổ thông Thậm chí, tự sát khi gặp vướng mắc trong

cuộc sống hay trong học tập Có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến tình trạng trên Trong đó, nguyên nhân là do các em học sinh còn thiếu kỹ năng sống Đơn

giản, các em chưa biết cách đương đầu với những khó khăn của cuộc sống Các

em cũng chưa hiểu hết được thế nào là giá trị của cuộc sống nên dễ sa đà vào các

tệ nạn xã hội

Có một thực tế là việc giáo dục toàn diện cho học sinh, trong đó có kỹ năng sống ở nước ta còn rất hạn chế Hiện nay trường học của chúng ta dường như mới chỉ có quan niệm dạy học là dạy kiến thức chứ chưa dạy cho các em thái

độ, kỹ năng sống trong các mối quan hệ Giáo dục kỹ năng sống cần thực hiện ở

mọi nơi, mọi lúc và thực hiện càng sớm càng tốt

Mục tiêu giáo dục phổ thông đã và đang chuyển hướng từ chủ yếu là trang

bị kiến thức sang trang bị những năng lực cần thiết cho các em học sinh Phương pháp giáo dục phổ thông cũng đã và đang được đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học, phù hợp với đặc điểm của

từng lớp, tăng cường khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng, vận dụng

kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui và hứng thú học

tập cho học sinh Đặc biệt, rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh được xác định là

một trong những nội dung cơ bản của phong trào thi đua Xây dựng trường học

thân thi ện, học sinh tích cực trong các trường phổ thông

Học sinh trường THPT, thành phố Hồ Chí Minh cũng nằm trong tình

trạng chung đó Là địa bàn thành phố, nơi dễ dàng tiếp nhận cuộc sống hiện đại, các luồng văn hóa Việc giáo dục kỹ năng sống là cần thiết và có ý nghĩa quan

trọng Bởi, có nhiều em học rất giỏi, nhưng ngoài điểm số cao, các em mới chỉ

biết ăn, ngủ, học, vui chơi, trong khi đó khả năng tự lập, tự chủ và kỹ năng giao

tiếp rất kém Các em chưa biết cách ứng phó, giải quyết các vấn đề khó khăn mình gặp phải như thế nào

Những câu chuyện về giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh không phải

là mới, nhưng đang là yêu cầu cấp thiết đặt ra hiện nay Cần giáo dục kỹ năng

sống cho các em Giáo dục kỹ năng sống không chỉ dạy cho học sinh kiến thức

mà là giáo dục toàn diện về đức, trí, thể, mỹ, giúp các em ứng xử có văn hóa, biết cách xử lý những tình huống xảy ra trong cuộc sống

Với những lý do trên, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài Giáo dục kỹ năng sống

cho h ọc sinh thông qua dạy học môn Giáo dục công dân tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh làm đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường

2 Tình hình nghiên c ứu đề tài

Nhận thức được tầm quan trọng của kỹ năng sống nên vấn đề giáo dục kỹ năng sống đã được quan tâm từ thập niên 80 của thế kỷ XX Những nội dung chủ

yếu nhằm giúp cho người học có khả năng từ chối những lời mời, rủ rê sử dụng

chất gây nghiện bằng cách nâng cao sự tự khẳng định bản thân, kỹ năng ra quyết định và tư duy phê phán Đó là những hình thức và nội dung mà đến ngày nay chúng ta cũng đang chú trọng để giáo dục cho người học Tuy nhiên vấn đề này

mới chỉ được đề cập đến một cách đơn giản nhưng nó đã đặt những viên gạch đầu tiên cho việc giáo dục kỹ năng sống trên thế giới

Cùng với sự phát triển của xã hội con người, kỹ năng sống đã trở thành

một vấn đề quen thuộc và ngày càng được chú trọng một cách sâu sắc hơn Vấn

đề giáo dục kỹ năng sống đã trở nên thiết thực hơn, nhất là với lứa tuổi thanh thiếu niên và học sinh Đầu thập kỷ 90, các tổ chức trên thế giới như; Tổ chức Y

tế thế giới (WHO), Quỹ nhi đồng Liên hiệp quốc (UNICEF), Tổ chức văn hóa - Giáo dục và khoa học của Liên hợp quốc (UNESCO), đã xây dựng chương trình giáo dục kỹ năng sống cụ thể cho thanh thiếu niên, nhằm giúp đối phó với những

vấn đề cấp bách trong cuộc sống

Do yêu cầu của sự phát triển kinh tế xã hội, xu thế hội nhập và phát triển

của các quốc gia nên hệ thống giáo dục của các nước đã và đang thay đổi theo định hướng khơi dậy và phát huy tối đa các tiềm năng của người học, đào tạo

một thế hệ trẻ năng động, sáng tạo, có năng lực hợp tác, năng lực hoạt động xã

hội, để thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của xã hội Do đó, giáo dục kỹ năng sống cho thế hệ trẻ nói chung, cho học sinh phổ thông nói riêng được đông đảo các nước quan tâm

Nội dung giáo dục kỹ năng sống, hiện nay đã được nhiều quốc gia trên thế

giới đưa vào giảng dạy cho học sinh trong các trường phổ thông, dưới nhiều hình

thức khác nhau Trong đó, kỹ năng sống đã trở thành vấn đề lớn của nền giáo dục các quốc gia trên thế giới Vì vậy mà rất nhiều quốc gia đã đưa vấn đề giáo dục

kỹ năng sống thành một mảng quan trọng của giáo dục Kỹ năng sống được tập trung giảng dạy trong các trường học như một môn học chính khóa

Trong lịch sử giáo dục Việt Nam, nội dung giáo dục con người biết đối nhân xử thế, kinh nghiệm làm ăn, để đáp ứng thách thức của thiên tai… đã được

phản ánh khá phong phú qua ca dao, tục ngữ Còn trong hệ thống giáo dục thì quan điểm học để làm người, nghĩa là biết ứng xử trong xã hội đã được coi như

một trong những mục tiêu quan trọng của giáo dục Cho nên giáo dục đã quan tâm cung cấp cho người học những kiến thức, thái độ và kỹ năng cần thiết để chuẩn bị cho người học có khả năng gia nhập cuộc sống xã hội Tuy nhiên,

những nội dung đó chưa chứa đựng những vấn đề mang tính thách thức, nguy cơ

và rủi ro như trong xã hội hiện nay

Nước ta, bắt đầu những năm 1996, chương trình Giáo dục kỹ năng sống

để bảo vệ sức khỏe và phòng chống HIV/ AIDS cho thanh thiếu niên trong và ngoài nhà trường do tổ chức UNICEF triển khai đã đặt nền móng cho những

hoạt động giáo dục kỹ năng sống tại Việt Nam Qua đó cho chúng ta thấy, ngay

từ đầu hoạt giáo dục kỹ năng sống đã nhận được rất nhiều sự quan tâm của các tổ

chức trong nước và thế giới Thông qua quá trình thực hiện chương trình, nội dung của khái niệm kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống ngày càng được mở

rộng “Bởi lẽ những thách thức mà trẻ em và thanh niên phải đối mặt là rất nhiều

và đòi hỏi là những kỹ năng đọc, viết, tính toán” (UNICEF) [20; 18]

Cùng với việc triển khai chương trình nêu trên, vấn đề kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống được quan tâm nghiên cứu Những nghiên cứu có xu hướng xác định những kỹ năng cần thiết, ở các lĩnh vực hoạt động mà thanh thiếu niên tham gia nhằm đưa ra các đề xuất tìm ra những biện pháp hình thành những

kỹ năng này cho thanh thiếu niên, học sinh

Khái niệm kỹ năng sống thực sự được hiểu với nội hàm đầy đủ và đa dạng sau hội thảo Chất lượng giáo dục và kỹ năng sống do UNESCO tài trợ được tổ

chức từ ngày 23 đến ngày 25 tháng 10 năm 2003 tại Hà Nội Từ đó, những người làm công tác giáo dục ở Việt Nam đã có những cái nhìn đầy đủ hơn về kỹ năng

sống và trách nhiệm phải giáo dục kỹ năng sống cho người học

Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đáp ứng yêu

cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học Giáo dục phổ thông đã

và đang được đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ XXI Nội dung giáo dục kỹ năng sống đã được tích hợp trong một số môn học và hoạt động giáo dục có tiềm năng trong trường phổ thông, cũng như thực hiện thông qua nhiều chương trình, dự án như: giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục phòng

chống HIV/AIDS, giáo dục phòng chống ma túy, giáo dục phòng chống tai nạn thương tích… Đặc biệt rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh đã được xác định là

một trong những nội dung cơ bản của phong trào thi đua Xây dựng trường học

thân thi ện, học sinh tích cực trong các trường phổ thông, giai đoạn 2008 – 2013

do Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo

Hội thảo Nhận thức và thái độ của học sinh, sinh viên về định hướng

tương lai do Viện Nghiên Cứu Giáo Dục – trường Đại học Sư phạm thành phố

Hồ Chí Minh tổ chức tại thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 22/11/2008, với sự tham gia của hơn 50 Đại biểu gồm các nhà nghiên cứu giáo dục, cán bộ quản lý, giáo viên các trường Đại học, Cao đẳng, đại diện của sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh, cán bộ quản lý giáo viên các trường THPT trên toàn quốc Tại hội thảo các đại biểu đã nhất trí cần khơi gợi để học sinh, sinh viên hướng tới việc rèn luyện những kỹ năng sống áp dụng trực tiếp trong học

tập và trong cuộc sống

Hiện nay các bài viết, tài liệu nghiên cứu về kỹ năng sống rất phong phú

và đa dạng Một tác phẩm đáng quan tâm gần gũi, cụ thể hơn với các bạn trẻ và

lứa tuổi thanh niên đó là cuốn Bạn trẻ và kỹ năng sống của TS Huỳnh Văn Sơn,

Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh Cuốn sách như chính tâm sự của tác

giả gửi tới các bạn trẻ những vấn đề trong cuộc sống Chính tác giả đã thuyết

phục các bạn trẻ phải quan tâm tới các kỹ năng cần thiết trong cuộc sống như kỹ năng phát huy nội lực của bản thân, kỹ năng tư duy sáng tạo, kỹ năng tác động đến tâm lý của người khác, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng thuyết trình

Năm 2010, Luận án tiến sĩ NCS Phan Thanh Vân “Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT thông qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp” [27] Tác

giả đã khai thác thế mạnh của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, để thực hiện giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường, giáo dục cho các em có

một cuộc sống tích cực trong xã hội hiện đại, xây dựng hoặc thay đổi hành vi ở các em theo hướng tích cực phù hợp với mục tiêu phát triển toàn diện nhân cách

người học, dựa trên cơ sở giúp học sinh có tri thức, giá trị, thái độ và kỹ năng phù

hợp

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam tổ

chức biên soạn bộ tài liệu về giáo dục kỹ năng sống cho học sinh qua một số môn

học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Từ ngày 24 đến ngày 27/8/2010, Bộ Giáo dục và Đào tạo mở khóa tập

huấn tăng cường giáo dục kỹ năng sống trong một số môn học và hoạt động giáo

dục ở trường THPT cho hơn 700 giáo viên của 23 tỉnh thành phía Nam tại trường Đại học Sài Gòn

Như vậy, quan điểm về giáo dục kỹ năng sống hiện nay được đề cập rất đa

dạng và mang màu sắc đặc trưng từng vùng, miền Thông qua các khóa tập huấn

và hội thảo, sẽ có nhiều những cơ sở lý luận và thực tiễn rất có giá trị giúp tôi

tiếp tục nghiên cứu và hình thành vấn đề mới, có ý nghĩa thực tiễn, liên quan trực

tiếp đến chuyên môn và nghiệp vụ của mình thông qua đề tài Giáo dục kỹ năng

s ống cho học sinh thông qua dạy học môn Giáo dục công dân tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

3 M ục đích và nhiệm vụ khoa học

3.1 M ục đích

Nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT thông qua

dạy học môn Giáo dục công dân tại một số trường trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

3.2 Nhi ệm vụ

Để đạt được mục đích trên đề tài cần có những nhiệm vụ sau đây:

- Luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn của việc giáo dục kỹ năng sống cho

học sinh THPT thông qua dạy học môn Giáo dục công dân tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh;

- Thực nghiệm giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT thông qua dạy môn Giáo dục công dân tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh (Bài 11, 13 chương trình GDCD lớp 10);

- Xây dựng quy trình và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả

việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT thông qua dạy học môn Giáo dục công dân tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

4 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Dựa trên phương pháp luận của triết học Mác - Lênin, các quan điểm duy

vật biện chứng về con người, quan điểm của Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản

Việt Nam về giáo dục và đào tạo, trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi có

vận dụng những phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp phân tích - tổng hợp: Giáo viên sử dụng các tài liệu về các

vấn đề tương ứng để nghiên cứu, phân tích đánh giá, từ đó kết hợp với phương pháp thuyết trình được sử dụng để phân tích quy trình giảng dạy bằng phương pháp thuyết trình tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

- Phương pháp lịch sử - lôgic: Mọi sự kiện xảy ra trong mốt tiến trình lịch

sử đều có hạt nhân hợp lý của nó trong từng giai đoạn lịch sử Sử dụng phương pháp này nhằm phân tích khoa học diễn trình trên là điều cần thiết nhằm định vị tính hợp lý, giai đoạn của nó trong từng giai đoạn lịch sử nhất định, các điền kiện

tồn tại của nó trong giai đoạn hiện nay một cách phù hợp

- Phương pháp điều tra xã hội học: Phương pháp này sử dụng nhằm từng

bước cập nhật thực trạng các vấn đề về xã hội mà có liên quan tới vấn đề nghiên

cứu của đề tài Giúp cho đề tài mang tính thực tiễn và có tính thuyết phục cao

- Phương pháp khảo sát, thống kê: Khảo sát tình hình thực tế giáo dục kỹ năng sống tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, vận

dụng nguồn thông tin của bộ Giáo dục và Đào tạo, sở Giáo dục thành phố Hồ Chí

Minh, nắm các chủ trương chính sách của ngành giáo dục để làm cơ sở nghiên

cứu

- Phương pháp thực nghiệm khoa học: Dùng phương pháp này để minh

chứng các nhân tố cần thiết của việc ứng dụng các luận cứ khoa học mà đề tài đã

tổng hợp được trong trường học Qua đó rút ra kết quả từ thực nghiệm sư phạm

sẽ giúp bổ xung vào những thiếu sót, có thể có của tác giả trong quá trình nghiên

cứu đề tài

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT thông qua dạy học môn Giáo

dục công dân

5.2 Ph ạm vi nghiên cứu

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT thông qua dạy học môn Giáo

dục công dân ở một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

6 Ý nghĩa của đề tài

6.1 Lý lu ận

Đề tài sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về vai trò của giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT, đồng thời nhằm giúp cho học sinh có nhận thức đúng đắn về hành vi, làm thay đổi và phát triển thái độ hành vi đạo đức theo chiều hướng tích

cực của học sinh THPT nói chung và học sinh THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh nói riêng

6.2 Th ực tiễn

Thông qua giáo dục kỹ năng sống giúp học sinh có thể kiểm soát suy nghĩ,

cảm nhận, cảm xúc, hành vi và trang bị những kỹ năng sống cần thiết Từ đó, các

em có thể ứng phó, giải quyết tốt với các tình huống khó khăn trong cuộc sống

mà bản thân các em gặp phải

Qua đó đề tài có thể trở thành tài liệu nghiên cứu cho một số trường THPT

ở thành phố Hồ Chí Minh và một số trường THPT ở các tỉnh khác, nhằm vận

dụng vào trong quá trình giáo dục để nâng cao kiến thức về kỹ năng sống cho

học sinh

7 C ấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm có 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc giáo dục kỹ năng sống cho học

sinh THPT thông qua d ạy học môn Giáo dục công dân tại trường THPT

Chương 2: Thực nghiệm sư phạm, quy trình và giải pháp nhằm nâng cao hiệu

qu ả việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua dạy học môn Giáo dục công dân t ại một số trường THPT trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC GIÁO DỤC KỸ NĂNG

S ỐNG CHO HỌC SINH THPT THÔNG QUA DẠY HỌC MÔN

GIÁO D ỤC CÔNG DÂN TẠI TRƯỜNG THPT 1.1 Yêu c ầu khách quan của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT thông qua d ạy học môn Giáo dục công dân

1.1.1 Các khái ni ệm

Nói tới kỹ năng sống, chúng ta nên bắt đầu tìm hiển thuật ngữ kỹ năng để

có một cách nhìn khoa học và hợp lý Khi bàn về khái niệm kỹ năng, chúng ta

thấy nổi rõ lên có hai cách đặt vấn đề khác nhau: Cách thứ nhất, xem xét kỹ năng nghiêng về mặt kỹ thuật hành động; cách thứ hai xem xét kỹ năng nghiêng về năng lực của con người

Theo cách đặt vấn đề thứ nhất: Xem xét kỹ năng nghiêng về mặt kỹ thuật hành động: kỹ năng được xem là phương tiện thực hiện hành động phù hợp với

mục đích và điều kiện hành động mà con người đã nắm vững, người có kỹ năng

hoạt động nào đó là người nắm được các tri thức về hoạt động và thực hiện hành động theo đúng yêu cầu của nó mà không cần tính đến kết quả của hành động Theo quan niệm này có thể nhận thấy kỹ năng là mặt kỹ thuật của hành động,

con người nắm được cách hành động tức là có kỹ thuật hành động, có kỹ năng

Theo cách đặt vấn đề thứ hai: Khi xem xét kỹ năng nghiêng về năng lực

của con người, nó được xem là một thành tố quan trọng để thực hiện một công

việc có kết quả với chất lượng cần thiết và với thời gian tương ứng trong điều

kiện mới Kỹ năng, không chỉ đơn thuần là mặt kỹ thuật của hành động mà là

biểu hiện của năng lực

Như vậy, cách xem xét kỹ năng nghiêng về năng lực của con người để

thực hiện các công việc có kết quả, đó là bao gồm cả quan niệm kỹ năng là kỹ

thuật hành động trong đó Bởi, chỉ khi vận dụng tri thức và thực tiễn một cách thuần thục thì mới có được kết quả công việc đạt chất lượng Do đó “ Kỹ năng là

khả năng thực hiện có kết quả một hành động nào đó bằng cách vận dụng những tri thức, những kinh nghiệm đã có để hành động phù hợp với những điều kiện cho phép Kỹ năng không chỉ đơn thuần về mặt kỹ thuật của hành động, mà còn

là biểu hiện năng lực của con người” [23; 6]

Sống là một quá trình hoạt động đòi hỏi con người phải có những kỹ năng

nhất định Khó có thể liệt kê một cách đầy đủ những kỹ năng con người cần có trong quá trình sống, nhưng thuật ngữ “sống” ở đây được nhìn nhận dưới góc độ tâm lý và góc độ tâm lý – xã hội Sống có nghĩa là tồn tại cho nên những kỹ năng

sống được phân tích ở đây là những kỹ năng giúp cho người tồn tại về mặt thể

chất và mặt tâm lý

Hiện nay có rất nhiều định nghĩa khác nhau về kỹ năng sống, cùng với đó

là rất nhiều cách phân loại kỹ năng sống khác nhau Nên, vẫn chưa thống nhất

một định nghĩa chung nào về kỹ năng sống

- Theo tổ chức Y tế thế giới (WHO): “Kỹ năng sống là khả năng để có hành vi thích ứng và tích cực, giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày" [ 4; 7]

- Theo UNICEF: “Kỹ năng sống là cách tiếp cận giúp thay đổi và hình thành hành vi mới Cách tiếp cận này lưu ý tới sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kỹ năng” [ 4; 7]

- Theo tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO): “Kỹ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là: Học để biết,

học làm người, học để sống với người khác, học để làm” [ 4; 7]

Từ các khái niệm về kỹ năng sống nêu trên, có thể rút ra nhận xét: Có nhiều cách biểu đạt khái niệm kỹ năng sống Khái niệm được hiểu theo nghĩa hẹp

chỉ bao gồm những năng lực tâm lý xã hội Theo nghĩa rộng, kỹ năng sống không

chỉ bao gồm năng lực tâm lý xã hội mà còn bao gồm cả những kỹ năng vận động

Mặc dù cách biểu đạt khái niệm kỹ năng sống có khác nhau (việc xác định

nội hàm của khái niệm nông, sâu khác nhau, dẫn đến phạm vi phản ánh của khái

niệm rộng hẹp khác nhau) nhưng điểm thống nhất trong các quan niệm về kỹ năng sống là: Khẳng định kỹ năng sống thuộc về phạm trù năng lực (hiểu theo khái niệm nghĩa rộng chứ không thuộc phạm trù kỹ thuật của hành động, hành vi)

Khái niệm kỹ năng sống được hiểu theo nhiều cách khác nhau ở từng khu

vực và từng quốc gia Ở một số nước kỹ năng sống được hướng vào giáo dục vệ sinh, dinh dưỡng và phòng bệnh Một số nước khác, kỹ năng sống lại hướng vào giáo dục hành vi và cách ứng xử, giáo dục an toàn giao thông, bảo vệ môi trường hay giáo dục lòng yêu hòa bình Tuy nhiên, xu hướng chung là sử dụng khái

niệm kỹ năng sống của UNESCO để triển khai các hoạt động phát triển kỹ năng

sống cho các đối tượng trong xã hội, đặc biệt là thanh thiếu niên

Kỹ năng sống từ quan điểm giáo dục là tất cả những khả năng cần thiết trực

tiếp giúp cá nhân sống thành công và hiệu quả, trong đó tích hợp những khả năng,

phẩm chất, hành vi tâm lý, xã hội và văn hóa phù hợp để đương đầu được với

những tác động của môi trường Những kỹ năng sống cốt lõi cần nhấn mạnh là kỹ năng tư duy, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng hợp tác và cạnh tranh, kỹ năng thích ứng cao, kỹ năng làm chủ bản thân

- Giáo dục kỹ năng sống được hiểu theo nghĩa rộng, hẹp khác nhau, ở cấp

độ xã hội và cấp độ nhà trường Ở cấp độ nhà trường, khái niệm giáo dục chỉ quá trình giáo dục tổng thể, được thực hiện thông qua các hoạt động giáo dục

- Giáo dục kỹ năng sống là một quá trình với những hoạt động giáo dục cụ

thể nhằm tổ chức, điều khiển, để học sinh biết cách chuyển dịch kiến thức (cái

học sinh biết) và thái độ, giá trị (cái học sinh nghĩ, cảm thấy, tin tưởng) thành

hoạt động thực tế (làm gì và làm cách nào) một cách tích cực và mang tính chất xây dựng

- Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là giáo dục cho các em có cách sống tích cực trong xã hội hiện đại, giúp các em có hành vi theo hướng tích cực phù

hợp với mục tiêu phát triển toàn diện nhân cách con người dựa trên cơ sở giúp

học sinh có tri thức, giá trị, thái độ và kỹ năng phù hợp

Giáo dục kỹ năng sống có những tính chất cơ bản sau:

- Giáo dục kỹ năng sống là một quá trình giáo dục có mục đích, có kế

hoạch và biện pháp cụ thể Nhà giáo dục đóng vai trò là cố vấn, nhà tổ chức và hướng dẫn, khuyến khích và động viên người học

- Người được hưởng giáo dục kỹ năng sống phải chủ động, tích cực và đòi

hỏi tính tự giác rất cao

- Quá trình giáo dục kỹ năng sống có tính năng động cao, mục đích cuối cùng là hành vi lành mạnh và một phần nhỏ về lợi ích kinh tế cho cá nhân và xã

hội, quá trình này không quá coi trọng vấn đề tri thức, nhưng lại rất chú trọng kỹ năng cụ thể

- Giáo dục kỹ năng sống là một quá trình lâu dài, phức tạp, đòi hỏi nhiều

lực lượng tham gia: “Giáo dục kỹ năng sống không phải là nói cho trẻ biết thế nào là đúng, thế nào là sai, như ta thường làm Cũng không phải là rao truyền

những lời hay ý đẹp để chúng vào tai này rồi ra tai kia Các phương pháp cổ điển như giảng bài, đọc chép sẽ thất bại hoàn toàn vì chúng chỉ cung cấp thông tin, mà

từ thông tin và nhận thức đến thay đổi hành vi thì khoảng cách còn rất lớn” [20; 31]

Giáo dục kỹ năng sống là giúp nâng cao năng lực để tự lựa chọn giữa

những giải pháp khác nhau Vì thế, người học phải hết sức gần gũi với cuộc sống hay hòa nhập trong cuộc sống Nội dung phải xuất phát từ chính nhu cầu và kinh

nghiệm của học sinh Học sinh cần có điều kiện để cọ xát các ý kiến khác nhau, trao đổi kinh nghiệm, thực hành, áp dụng… để thay đổi hành vi

Như vậy, giáo dục kỹ năng sống là hình thành cách sống tích cực trong xã

hội hiện đại, là xây dựng những hành vi lành mạnh và thay đổi cả hành vi, thói quen tiêu cực trên cơ sở giúp người học có cả kiến thức, giá trị, thái độ và các kỹ năng thích hợp

Giáo dục kỹ năng sống có mục tiêu chính là làm thay đổi hành vi của người học từ thói quen thụ động, có thể gây rủi ro, mang lại hậu quả tiêu cực chuyển thành những hành vi mang tính xây dựng, tích cực và có hiệu quả để nâng cao chất lượng cuộc sống và góp phần phát triển bền vững cho xã hội

Đồng thời, giáo dục kỹ năng sống cần được thực hiện thống nhất trong nhiệm vụ giáo dục nhân cách toàn diện, thông qua quá trình dạy học và giáo dục

vừa hướng tới mục tiêu hình thành khả năng tâm lý xã hội để con người có thể vượt qua được thách thức của cuộc sống, vừa phát triển toàn diện kiến thức, thái

độ, hành động, cũng như phát triển toàn diện các chỉ số thông minh, cảm xúc, trí

tuệ xã hội

1.1.2 T ầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT 1.1.2.1 N ội dung kỹ năng sống cần giáo dục cho học sinh THTP

Đặc điểm tâm lý của học sinh THPT:

Tuổi học sinh THPT là giai đoạn đã trưởng thành về mặt thể lực, nhưng sự phát triển cơ thể còn chưa vững chắc, các em bắt đầu thời kỳ phát triển về mặt sinh lý Sự phát triển của hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng do cấu trúc bên trong của não phức tạp và các chức năng của não phát triển, cấu trúc của tế bào bán cầu đại não có những đặc điểm như trong cấu trúc tế bào não của người

lớn, số lượng dây thần kinh liên hợp tăng lên, liên kết các phần khác nhau của vỏ não lại Điều đó tạo tiền đề cần thiết cho sự phức tạp hóa hoạt động phân tích,

tổng hợp của vỏ bán cầu đại não trong quá trình học tập và rèn luyện

Nhìn chung, lứa tuổi các em đã phát triển cân đối, khỏe và đẹp, đa số các

em có thể đạt được những khả năng phát triển về cơ thể như người lớn, đó là yếu

tố cơ bản giúp học sinh THPT có thể tham gia các hoạt động phong phú, đa dạng,

phức tạp của chương trình giáo dục THPT

Ở học sinh THPT, tính chỉ định của nhận thức được phát triển, tri giác có

mục đích đã đạt tới mức cao, quan sát trở nên có mục đích, hệ thống và toàn diện hơn Tuy nhiên, nếu thiếu sự chỉ đạo của giáo viên thì quan sát của các em vào

những nhiệm vụ nhất định, không vội kết luận khi chưa tích lũy đủ các sự kiện Cùng ở lứa tuổi này các em đã có khả năng tư duy lý luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập sáng tạo Tư duy của các em chặt chẽ hơn, có căn cứ và nhất quán hơn tính phê phán cũng phát triển Có thể nói, nhận thức của học sinh THPT chuyển từ nhận thức cảm tính, sang nhận thức lý tính, nhờ tư duy trừu tượng dựa trên kiến thức các khoa học và vốn sống thực tế của các em để phát triển dần

Hứng thú học tập của các em gắn liền với hứng thú nghề nghiệp, ý thức học tập

đã thúc đẩy phát triển tính chủ động trong các quá trình nhận thức và năng lực điều khiển bản thân, điều này giúp các em có thể tham gia hoạt động giáo dục với vai trò chủ thể của các hoạt động đó

Sự phát triển tự ý thức là một đặc điểm nổi bật trong sự phát triển nhân cách của học sinh THPT, nó có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển tâm lý của các

em Học sinh THPT có nhu cầu tìm hiểu và đánh giá những đặc điểm tâm lý của mình: quan tâm sâu sắc tới đời sống tâm lý, phẩm chất nhân cách và năng lực riêng, xuất hiện ý thức trách nhiệm, lòng tự trọng, tình cảm nghĩa vụ Đó là

những giá trị nổi trội và bền vững Các em có kỹ năng đánh giá mặt mạnh, mặt

yếu của bản thân mình, những người xung quanh, và có những biện pháp kiểm tra đánh giá sự tự ý thức của bản thân

Sự tự ý thức còn thể hiện, thích tham gia các hoạt động mà mình yêu thích, song chưa xuất phát từ động cơ vì mục đích, hay lợi ích cộng đồng mà đa

số nhất thời do bản thân hay do bạn bè Nhu cầu giao tiếp hoạt động của lứa tuổi

này rất lớn, các em không thể “ngồi yên” Bởi vậy, một môi trường tốt, hoạt động phù hợp với sở thích, với năng lực học sinh có định hướng của gia đình và xã hội

sẽ giúp các em tự khẳng định mình

Học sinh THPT là lứa tuổi quyết định sự hình thành nhân sinh quan, thế

giới quan về xã hội và về tự nhiên, các nguyên tắc và quy tắc cư xử Lứa tuổi này các em quan tâm nhiều tới vấn đề liên quan đến con người, vai trò của con người trong lịch sử, quan hệ giữa con người và xã hội, giữa quyền lợi và nghĩa vụ, giữa

lý trí và tình cảm Ở lứa tuổi này các em có nhu cầu được sinh hoạt với các bạn cùng lứa tuổi, cảm thấy mình cần cho nhóm, có uy tín, có vị trí nhất định trong nhóm, muốn được bạn bè thừa nhận

Đời sống tình cảm của các em rất phong phú, điều đó được thể hiện rõ

nhất trong tình bạn, có yêu cầu cao đối với tình bạn, một số phẩm chất tốt của tình bạn được hình thành: các em có khả năng đồng cảm, tình bạn mang tính xúc

cảm cao, thường lý tưởng hóa tình bạn, nguyên nhân kết bạn

Như vậy, sự phát triển nhân cách của học sinh THPT là một giai đoạn rất quan trọng, giai đoạn chuyển đổi từ trẻ em lên người lớn Đây là lứa tuổi đầu thanh niên các em đã đạt tới sự phát triển về thể lực và phát triển nhân cách Đặc điểm tâm sinh lý của học sinh THPT là điều kiện thuận lợi cho việc giáo dục kỹ năng sống cho các em có hiệu quả Các lực lượng giáo dục phải biết phát huy các

yếu tố tích cực, khắc phục những hạn chế trong sự phát triển tâm sinh lý lứa tuổi này để lựa chọn nội dung, hình thức tổ chức thích hợp, phát huy được tính tích

cực chủ động của các em trong hoạt động giáo dục theo định hướng của mục tiêu giáo dục kỹ năng sống

Giáo dục kỹ năng sống không chỉ dừng lại ở việc thay đổi nhận thức của học sinh, bằng cách cung cấp thông tin, tri thức mà tập trung vào mục tiêu xây dựng đối với các vấn đề đặt ra trong cuộc sống Cách tiếp cận nội dung giáo dục

kỹ năng sống cho học sinh là con đường thông qua các phương pháp dạy học, kỹ

thuật dạy học tích cực để tạo điều kiện, cơ hội cho học sinh được thực hành, trải nghiệm kỹ năng sống trong quá trình học tập Với các kỹ năng cơ bản sau:

Tự nhận thức là tự nhìn nhận, tự đánh giá về bản thân Kỹ năng tự nhận

thức là khả năng của con người hiểu về chính bản thân mình, quan tâm và luôn ý

thức được mình đang làm gì, kể cả nhận ra lúc bản thân đang cảm thấy căng

thẳng

Tự nhận thức là một kỹ năng rất cơ bản của con người, là nền tảng để con người giao tiếp, ứng xử phù hợp và hiệu quả với người khác cũng như để có thể

cảm thông được với người khác Ngoài ra, có hiểu đúng về mình con người mới

có thể có những quyết định, những sự lựa chọn đúng đắn, phù hợp với khả năng

của bản thân, với điều kiện thực tế và yêu cầu xã hội Ngược lại đánh giá không đúng về bản thân có thể dẫn con người đến những hạn chế, sai lầm, thất bại trong

cuộc sống và trong giao tiếp với người khác

Để tự nhận thức đúng về bản thân cần phải được trải nghiệm qua thực tế, đặc biệt là qua giao tiếp với người khác

K ỹ năng xác định giá trị:

Giá trị là những gì con người cho là quan trọng, là có ý nghĩa đối với bản thân mình, có tác dụng định hướng cho suy nghĩ, hành động và lối sống của bản thân trong cuộc sống Giá trị có thể là những chuẩn mực đạo đức, những chính

kiến, thái độ và thậm chí là thành kiến đối với một điều gì đó

Giá trị có thể là giá trị vật chất hoặc giá trị tinh thần, có thể thuộc các lĩnh

vực văn hóa, nghệ thuật, đạo đức, kinh tế…

Mỗi người đều có một hệ thống giá trị riêng Kỹ năng xác định giá trị là

khả năng con người hiểu rõ được những giá trị của bản thân Kỹ năng xác định giá trị có ảnh hưởng lớn đến quá trình ra quyết định của mỗi người Kỹ năng này

còn giúp người ta biết tôn trọng người khác, biết chấp nhận rằng con người khác

với những giá trị và niềm tin khác

Giá trị không phải là bất biến mà có thể thay đổi theo thời gian, theo các giai đoạn trưởng thành của con người Giá trị phụ thuộc vào giáo dục vào nền văn hóa, vào môi trường, học tập và làm việc của cá nhân

Kiểm soát cảm xúc là khả năng con người nhận thức rõ cảm xúc của mình trong một tình huống nào đó và hiểu được ảnh hưởng của cảm xúc đối với bản thân và người khác như thế nào Đồng thời, biết cách điều chỉnh và thể hiện cảm xúc một cách phù hợp Kỹ năng kiềm chế cảm xúc có nhiều tên gọi khác nhau như; xử lý cảm xúc, kiềm chế cảm xúc, làm chủ cảm xúc, quản lý cảm xúc

Một người biết kiềm chế cảm xúc thì sẽ góp phần giảm căng thẳng, giúp giao tiếp và thương lượng hiệu quả hơn, giải quyết mâu thuẫn một cách hài hòa

và mang tính xây dựng hơn, giúp ra quyết định và giải quyết vấn đề tốt hơn

Kỹ năng kiềm chế cảm xúc cần kết hợp với kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng ứng xử với người khác và kỹ năng ứng phó với căng thẳng, đồng thời góp phần

củng cố các kỹ năng này

Trong cuộc sống hàng ngày, con người thường gặp những tình huống gây căng thẳng cho bản thân Tuy nhiên, có những tình huống gây căng thẳng cho người này, nhưng lại không gây căng thẳng cho người khác và ngược lại

Khi bị căng thẳng mỗi người có tâm trạng và cảm xúc khác nhau Ở một

mức độ nào đó, khi một cá nhân có khả năng đương đầu với căng thẳng thì đó có

thể là một tác động tích cực, tạo sức ép buộc cá nhân đó phải tập trung vào công

việc của mình, bứt phá thành công Nhưng mặt khác, sự căng thẳng còn có sức

mạnh hủy diệt cuộc sống cá nhân nếu căng thẳng đó quá lớn, kéo dài và không

giải tỏa nổi

Khi bị căng thẳng, tùy từng tình huống, mỗi người có thể có cách ứng phó khác nhau Cách ứng phó tích cực hay tiêu cực khi căng thẳng phụ thuộc vào cách suy nghĩ tích cực hay tiêu cực của cá nhân trong tình huống đó

Kỹ năng ứng phó với căng thẳng là khả năng con người bình tĩnh, sẵn sang đón nhận những tình huống căng thẳng như là một phần tất yếu của cuộc

sống, là khả năng nhận biết sự căng thẳng, hiểu được nguyên nhân, hậu quả của căng thẳng, cũng như biết cách suy nghĩ và ứng phó một cách tích cực khi bị căng thẳng

Chúng ta có thể hạn chế những tình huống căng thẳng bằng cách sống và làm việc điều độ, có kế hoạch, thường xuyên luyện tập thể dục thể thao, sống vui

vẻ, chan hòa, tránh gây mâu thuẫn không cần thiết với mọi người xung quanh, không đặt ra mục tiêu quá cao so với điều kiện và khả năng của bản thân…

Kỹ năng ứng phó với căng thẳng có được nhờ sự kết hợp của các kỹ năng khác như: Kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng xử lý cảm xúc, kỹ năng giao tiếp, tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề

K ỹ năng thể hiện sự tự tin:

Tự tin là có niềm tin vào bản thân, tự hài lòng với bản thân, tin rằng mình

có thể trở thành một người có ích và tích cực, có niềm tin vào tương lai, cảm thấy mình có nghị lực để hoàn thành các nghị lực

Kỹ năng thể hiện sự tự tin giúp cá nhân giao tiếp hiệu quả hơn, mạnh dạn bày tỏ suy nghĩ và ý kiến của mình, quyết đoán trong việc ra quyết định và giải quyết vấn đề, thể hiện sự kiên định Đồng thời cũng giúp người đó có suy nghĩ tích cực và lạc quan trong cuộc sống

Kỹ năng thể hiện sự tự tin là yếu tố cần thiết trong giao tiếp, thương lượng, ra quyết định, đảm nhận trách nhiệm

K ỹ năng giao tiếp:

Kỹ năng giao tiếp là khả năng có thể bày tỏ ý kiến của bản thân theo hình

thức nói, viết hoặc ngôn ngữ cơ thể một cách phù hợp với hoàn cảnh và văn hóa Đồng thời, biết lắng nghe, tôn trọng ý kiến người khác ngay cả khi bất đồng quan điểm Bày tỏ ý kiến bao gồm cả bày tỏ về suy nghĩ, ý tưởng, nhu cầu, mong

muốn và cảm xúc, đồng thời nhờ sự giúp đỡ và sự tư vấn khi cần thiết

Kỹ năng giao tiếp giúp con người biết đánh giá tình huống giao tiếp và điều chỉnh cách giao tiếp một cách phù hợp, hiệu quả, cởi mở, bày tỏ suy nghĩ

cảm xúc nhưng không làm hại hay gây tổn thương cho người khác Kỹ năng này giúp chúng ta có mối quan hệ tích cực với người khác Bao gồm: biết gìn giữ mối quan hệ tích cực với các thành viên trong gia đình, biết cách xây dựng mối quan

hệ với bạn bè mới, và đây là yếu tố quan trọng đối với niềm vui cuộc sống

Kỹ năng giao tiếp là yếu tố cần thiết cho nhiều kỹ năng khác như bày tỏ sự

cảm thông, thương lượng, hợp tác, tìm kiếm sự giúp đỡ, giải quyết mâu thuẫn,

kiểm soát cảm xúc Người có kỹ năng giáo tiếp tốt biết dung hòa đối với mong đợi của người khác, có cách ứng xử phù hợp khi làm việc cùng và ở cùng với

những người khác trong một môi trường tập thể, quan tâm đến những điều người khác quan tâm và giúp họ có thể đạt được những điều họ mong muốn một cách

tốt nhất

Thể hiện sự cảm thông là khả năng có thể hình dung và đặt mình trong hoàn cảnh của người khác, giúp chúng ta hiểu và chấp nhận người khác vốn là

những người rất khác mình Qua đó, chúng ta có thể hiểu rõ cảm xúc và tình cảm

của người khác và cảm thông với hoàn cảnh hoặc nhu cầu của họ

Kỹ năng này có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường hiệu quả giao

tiếp và ứng xử với người khác, cải thiện các mối quan hệ giao tiếp xã hội, đặc

biệt trong bối cảnh xã hội đa văn hóa, đa sắc tộc Kỹ năng thể hiện sự cảm thông cũng giúp khuyến khích thái độ quan tâm và hành vi thân thiện, gần gũi với

những người cần sự giúp đỡ

Kỹ năng thể hiện sự cảm thông được dựa trên kỹ năng tự nhận thức và kỹ năng xác định giá trị, đồng thời là yếu tố cần thiết trong kỹ năng giao tiếp, giải quyết mâu thuẫn thương lượng, kiên định và kiềm chế cảm xúc

Là khả năng nhìn nhận và giải quyết vấn đề theo một cách mới, với ý tưởng mới, theo phương pháp mới, cách sắp xếp và tổ chức mới, là khả năng khám phá kết nối mối quan hệ giữa các khái niệm ý tưởng, quan điểm, sự việc, độc lập trong suy nghĩ

Kỹ năng tư duy sáng tạo, giúp con người tư duy năng động với nhiều sáng

kiến và óc tưởng tượng, biết cách phán đoán và thích nghi, có tầm nhìn và khả năng suy nghĩ rộng hơn những người khác

Tư duy sáng tạo là một kỹ năng sống quan trọng Bởi vì, trong cuộc sống con người thường xuyên bị đặt vào những hoàn cảnh bất ngờ hoặc ngẫu nhiên

xảy ra

K ỹ năng hợp tác:

Hợp tác là cùng chung sức làm việc, giúp đỡ, hỗ trợ lẫn nhau trong một công việc, một lĩnh vực nào đó vì mục đích chung

Kỹ năng hợp tác là khả năng cá nhân biết chia sẽ trách nhiệm, biết cam kết

và cùng làm việc có hiệu quả với những thành viên khác trong nhóm

Để có được sự hợp tác có hiệu quả, chúng ta cần vận dụng tốt nhiều kỹ năng sống khác như: Tự nhận thức, xác định giá trị, giao tiếp, thể hiện sự cảm thông, đảm nhận trách nhiệm, ra quyết định, giải quyết mâu thuẫn, kiên định, ứng phó với căng thẳng…

Lắng nghe tích cực là một phần quan trọng của kỹ năng giao tiếp Người

có kỹ năng lắng nghe tích cực biết thể hiện sự tập trung chú ý và thể hiện sự quan

tâm lắng nghe ý kiến hoặc phần trình bày của người khác, biết cho ý kiến phản

hồi mà không vội đánh giá, đồng thời có giải đáp hợp lý trong quá trình giao tiếp

Người có kỹ năng lắng nghe tích cực thường được nhìn nhận là biết tôn

trọng và quan tâm đến ý kiến của người khác, nhờ đó làm cho việc giao tiếp, thương lượng và hợp tác của họ hiệu quả hơn Lắng nghe tích cực cũng góp phần

giải quyết mâu thuẫn một cách hài hòa và xây dựng

Kỹ năng lắng nghe tích cực có quan hệ mật thiết với các kỹ năng giao tiếp, thương lượng, hợp tác, kiềm chế cảm xúc và giải quyết mâu thuẫn

Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin là một kỹ năng sống quan trọng, giúp con người có thể có được những thông tin cần thiết một cách đầy đủ, khách quan, chính xác, kịp thời

Kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin cần kết hợp với kỹ năng tư duy phê phán và kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, giúp đỡ

Trong cuộc sống hàng ngày, con người luôn phải đối mặt với những tình

huống, những vấn đề cần giải quyết buộc chúng ta phải lựa chọn, đưa ra quyết định hành động

Kỹ năng ra quyết định là khả năng biết quyết định lựa chọn phương án tối

ưu để giải quyết vấn đề hoặc tình huống gặp phải trong cuộc sống một cách kịp

thời

Mỗi cá nhân phải tự mình ra quyết định cho bản thân, không nên trông

chờ, phụ thuộc vào người khác, mặc dù có thể tham khảo ý kiến của những người tin cậy trước khi ra quyết định

Kỹ năng giải quyết vấn đề là khả năng của cá nhân biết quyết định, lựa

chọn phương án tối ưu và hành động theo phương án đã chọn để giải quyết vấn

đề hoặc tình huống gặp phải trong cuộc sống Giải quyết vấn đề có liên quan tới

kỹ năng ra quyết định và cần nhiều kỹ năng sống khác như; giao tiếp, xác định giá trị, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, tìm kiếm sự hỗ trợ, kiên định…

Kỹ năng giải quyết vấn đề rất quan trọng, giúp con người có thể ứng phó tích cực và hiệu quả trước những vấn đề, tình huống của cuộc sống

Kỹ năng tư duy phê phán là khả năng phân tích một cách khách quan và toàn diện các vấn đề, sự vật, hiện tượng,… xảy ra

Kỹ năng tư duy phê phán rất cần thiết để con người có thể đưa ra được

những quyết định, những hành động phù hợp Nhất là trong xã hội hiện đại ngày nay, khi mà con người luôn phải đối diện với nhiều vấn đề gay cấn của cuộc

sống

Kỹ năng tư duy phê phán phụ thuộc vào hệ thống giá trị cá nhân Một người có được kỹ năng tư duy phê phán tốt khi biết phối hợp nhịp nhàng với kỹ năng tự nhận thức và kỹ năng xác định giá trị

Kỹ năng quản lý thời gian là khả năng con người biết sắp xếp các công

việc theo thứ tự ưu tiên, biết tập trung vào giải quyết công việc trọng tâm trong

K ỹ năng đảm nhận trách nhiệm:

Đảm nhận trách nhiệm là khả năng con người thể hiện sự tự tin, chủ động

và ý thức cùng chia sẽ công việc với các thành viên khác trong nhóm Khi đảm

nhận trách nhiệm, cần dựa trên những điểm mạnh, tiềm năng của bản thân, đồng

thời tìm kiếm thêm sự giúp đỡ cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ

Khi các thành viên trong nhóm có kỹ năng đảm nhận trách nhiệm sẽ tạo được một không khí hợp tác tích cực và xây dựng trong nhóm, giúp giải quyết

vấn đề, đạt được mục tiêu chung của cả nhóm, từ đó tạo sự thỏa mãn và thăng

tiến cho mỗi thành viên

Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm có liên quan đến kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng thể hiện sự thông cảm, kỹ năng hợp tác và kỹ năng giải quyết vấn đề

Một số kỹ năng sống nói trên được rèn luyện trong học tập sẽ trở thành kỹ năng trong đời sống thường ngày, nhất là khả năng ứng phó với những cám dỗ của tệ nạn xã hội Khi các em biết tự xác định giá trị của bản thân thì cũng biết phân tích thông tin, nhận biết đúng sai, từ đó tự tin, bình tĩnh khi gặp phải tình huống cám dỗ Kỹ năng kiên định ý kiến và biết nói lời từ chối hoặc tìm kiếm sự giúp đỡ sẽ là kết quả tất yếu của những kỹ năng trên Bởi, đa số các em mắc sai lầm do bị lôi kéo, dụ dỗ Khi đó, các em cũng biết đó là sai nhưng do cả nể hoặc nông nổi, thích thể hiện mình, hoặc do một vài bất mãn, buồn chán nhất thời mà

sa đà vào tệ nạn

1.1.2.2 Giáo d ục kỹ năng sống cho học sinh THPT là một trong những yêu

c ầu đổi mới giáo dục hiện nay

Giáo dục là yêu cầu khách quan của sự nghiệp "trồng người", nó giúp đào

tạo ra thế hệ vừa "hồng" vừa "chuyên" nhằm phục vụ sự nghiệp xây dựng đất

nước Để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Đảng ta đã xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội, cần phải có những người lao động mới phát triển toàn diện, do

vậy cần phải đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới giáo dục phổ thông nói

riêng Nhiệm vụ đổi mới giáo dục đã được thể hiện rõ trong các Nghị quyết của

Đảng và Quốc hội, trong Luật Giáo dục năm 2005

Nghị quyết 40/2000/QH10 về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đã

khẳng định mục tiêu là xây dựng nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho

thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới [4; 12]

Việc giáo dục kỹ năng sống trong trường học sẽ góp phần rèn luyện, hình thành cho học sinh sống có trách nhiệm hơn và biết lựa chọn cách ứng xử phù

hợp, ứng phó các sức ép, thách thức trong cuộc sống; thúc đẩy hành vi mang tính

xã hội, giảm bớt tỷ lệ phạm pháp Giáo dục kỹ năng sống còn tạo mối quan hệ thân thiện, cởi mở giữa thầy và trò, sự hứng thú tự tin, chủ động sáng tạo trong

học tập, nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục Học sinh được giáo dục kỹ năng

sống xác định được bổn phận và nghĩa vụ của mình đối với bản thân, gia đình và

xã hội Giáo dục kỹ năng sống không chỉ giúp học sinh học từ giáo viên mà còn

học từ các bạn cùng lớp thông qua các trò chơi, học tập và làm việc theo nhóm

Thực tế chương trình giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, ở nước ta được thực

hiện từ lâu qua việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông; tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng sống trong một vài môn học và các chương trình, dự án giáo

dục kỹ năng sống

Bắt đầu từ năm học 2008 – 2013, ngành giáo dục và đào tạo phát động

phong trào thi đua Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực Năm 2010

– 2011, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống lồng ghép vào một số môn học, đây là chủ trương cần thiết và đúng đắn Theo văn bản

của Bộ Giáo dục và Đào tạo số 453/ KH- BGDĐT ngày 30 tháng 7 năm 2010 về

việc tập huấn và triển khai giáo dục kỹ năng trong một số môn học và hoạt động giáo dục ở Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông trên toàn quốc

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, với bản chất là hình thành và phát triển cho các em khả năng làm chủ bản thân, khả năng ứng xử phù hợp với

những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống

của cuộc sống là phù hợp với mục tiêu giáo dục phổ thông

Phương pháp giáo dục kỹ năng sống, với các phương pháp và kỹ thuật tích

cực như: Hoạt động nhóm, giải quyết vấn đề, nghiên cứu trường hợp điển hình, đóng vai, trò chơi, dự án, tranh luận, động não, hỏi chuyên gia, viết tích cực… cũng là phù hợp với định hướng về đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông Thông qua việc sử dụng các phương pháp giáo dục kỹ năng sống giúp học sinh THPT hiểu được những tác động mà hành vi và thái độ của mình có thể gây

ra, có thái độ và hành vi tích cực đối với môi trường tự nhiên, môi trường xã hội, đối với các vấn đề của cuộc sống Học sinh THPT có kỹ năng sẽ biết ứng dụng

những nguyên tắc, phát triển bền vững vào cuộc sống của mình Từ đó là cầu nối

giữa hiện tại và tương lai, giúp các em thích ứng với cuộc sống hiện đại không

hiện tốt quyền, bổn phận của mình và phát triển tòa diện về thể chất, trí tuệ, tinh

thần và đạo đức

1.1.2.3 C ấu trúc chương trình học môn Giáo dục công dân

Xuất phát từ mục tiêu môn học, nội dung môn GDCD ở trường THPT được cấu trúc thành 5 phần chính với thời lượng phân phối như sau:

- Phần thứ nhất: Công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học

- Phần thứ hai: Công dân với đạo đức

- Phần thứ ba: Công dân với kinh tế

- Phần thứ tư: Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội

- Phần thứ năm: Công dân với pháp luật

Ngoài những bài học chính trong SGK, chương trình còn dành một số thời gian cho các hoạt động thực hành, ngoại khoá, dạy học các vấn đề gắn với tình hình địa phương

Năm phần nói trên trong cấu trúc chương trình GDCD ở THPT có quan hệ

chặt chẽ với nhau, đồng thời có quan hệ chặt chẽ với với chương trình môn GDCD ở Trung học cơ sở theo nguyên tắc tích hợp, đồng tâm và phát triển

Đối với Việt Nam, dù trong thời kỳ nào thì các giá trị đạo đức trong truyền thống và hiện đại vẫn giữ một vai trò quan trọng Nên việc giáo dục đạo đức cho học sinh là một việc làm rất cần thiết Nhất là trong xu thế hiện nay, trong quá trình hội nhập kinh tế, vấn đề giáo dục đạo đức ngày càng phải được quan tâm nhiều hơn, không những thế qua môn Giáo dục công dân còn giúp giáo

dục kỹ năng sống cho học sinh Cụ thể là tác giả đề tài đã chọn bài 11 và bài 13

phần Công dân với đạo đức, chương trình GDCD lớp 10 làm giáo án thực nghiệm sư phạm

1.1.2.4 Vai trò c ủa môn Giáo dục công dân đối với việc giáo dục kỹ năng

tiễn để có thể chủ động, linh hoạt và sáng tạo trong học tập và trong cuộc sống, năng lực giao tiếp ứng xử nhân ái, có văn hóa và có trách nhiệm với gia đình,

cộng đồng, xã hội, năng lực tự khẳng định, không ngừng tự rèn luyện, phấn đấu,

có khả năng tự đánh giá và phê phán

Môn Giáo dục công dân có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục con người toàn diện, định hướng cho học sinh những quan điểm, lối sống và những vấn đề xảy ra trong xã hội, tạo điều kiện cho các em trao đổi với thầy cô, bạn bè những vấn đề trong cuộc sống Quan trọng vì môn học này là một phần của quá trình giáo dục các phẩm chất đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống cho thế

hệ trẻ ngồi trên ghế nhà trường Đó là môn học có sự giao thoa của hai quá trình:

Quá trình dạy học và quá trình giáo dục đạo đức Nội dung của môn học chính là mục tiêu, là những giá trị, những chuẩn mực, nền tảng, cốt lõi của con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Môn Giáo dục công dân là môn học dạy học sinh những cách cư xử, lối sống phù hợp với các chuẩn mực đạo đức của xã hội Thông qua đó, sẽ giáo dục, trang bị những kỹ năng sống cần thiết cho học sinh Do đó, cần thay đổi quan niệm về môn học Nhiều giáo viên chưa nhận thức được đầy đủ, tầm quan trọng của bộ môn trong đào tạo nhân cách, rèn luyện kỹ năng sống cho hoc sinh, cho nên chưa có nhiều suy nghĩ để sáng tạo ra những biện pháp giảng dạy hiệu quả

Chúng ta đều biết môn Giáo dục công dân là môn tích hợp rất nhiều vấn

đề như: Giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình, kỹ năng sống, bảo vệ môi trường… Vì thế khi giảng dạy cần lựa chọn nội dung giáo dục cho phù hợp, cần kết hợp nhiều phương pháp giảng dạy, tích hợp nhiều nội dung giảng dạy vào bài học, nhằm giáo dục cả kiến thức, kỹ năng sống và thái độ cho học sinh

Dạy kỹ năng sống cho học sinh thông qua môn Giáo dục công dân với các cách dạy theo hướng tổ chức nhóm, học thực hành trên lớp theo cùng sinh hoạt

với nhau như một tổ chức nhóm để các em được phép nói lên quan điểm sống của mình về cùng một sự kiện

Do đó, theo tôi môn Giáo dục công dân có vai trò rất quan trọng góp phần giáo dục kỹ năng sống của con người phát triển toàn diện, định hướng cho học sinh những quan điểm, lối sống và những vấn đề xảy ra trong xã hội, tạo điều kiện cho các em trao đổi với thầy cô, bạn bè những vấn đề trong cuộc sống Từ

đó trang bị những kỹ năng sống cần thiết cho học sinh

1.2 Th ực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THTP thông qua dạy

h ọc môn Giáo dục công dân tại một số trường THPT trên địa bàn thành phố

H ồ Chí Minh

Ưu điểm:

- Bộ Giáo dục và Đào tạo rất quan tâm tới việc rèn luyện đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh, Bộ giáo dục và Đào tạo đưa ra chỉ thị số: 3398 /CT-BGDĐT về nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo

dục thường xuyên và giáo dục chuyên nghiệp năm học 2011 - 2012 là tăng cường công tác giáo dục toàn diện cho học sinh Cử một số giáo viên đại điện cho một

số trường trong cả nước đi học tập huấn về tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào trong môn Giáo dục công dân về áp dụng dạy học thí điểm tại trường mình

- Sở Giáo dục thành phố Hồ Chí Minh: Thực hiện theo đúng chỉ thị của

Bộ Giáo dục và Đào tạo Sở Giáo dục thành phố Hồ Chí Minh, kết hợp cùng với

một số giáo viên ở một số trường thí điểm đã được đi học ở ngoài Bộ Giáo dục

và Đào tạo để tổ chức mở các lớp tập huấn, cung cấp các tài liệu tham khảo cho giáo viên dạy môn Giáo dục công dân ở tất cả các trường THPT trong thành phố,

học về tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng sống vào trong môn Giáo dục công dân ở trường THPT, để giáo viên cùng học hỏi nội dung mới, trao đổi, học hỏi nhau về kinh nghiệm giảng dạy mà một số giáo viên dạy ở một số trường thí điểm đã giảng dạy rồi, để biết cách áp dụng, tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng

sống cho học sinh vào bài học trong quá trình giảng dạy tại lớp học của mình

- Một số Trường như THPT Phú Nhuận, THPT chuyên Lê Hồng Phong, THPT Nguyễn Trãi ngoài việc coi trọng việc giảng dạy kiến thức học tập của

học sinh, nhà trường cũng rất quan tâm tới việc giáo dục đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh Định hướng dạy học của nhà trường là không chỉ dạy cho các em

có đầy đủ kiến thức để học tập tốt, mà còn phải dạy và giáo dục các em có một

kỹ năng sống và đạo đức sống tốt Để các em được phát triển một cách toàn diện

Một số trường THPT đã phối hợp với tổ Giáo dục công dân và chi Đoàn giáo viên nhà trường hoặc nhận sinh viên tốt nghiệp ngành Tâm lý học về, mở phòng tư vấn học đường Phòng tư vấn học đường từ ngày được mở tới nay đã

hoạt động rất có hiệu quả, đây trở thành một đến rất quen thuộc của học sinh các trường THPT trên địa bàn thành phố Đó là nơi để các em cảm thấy mình có thể được tin tưởng, có thể chia sẻ những thắc mắc tâm lý, vướng mắc trong cuộc

sống và trong học mà các em gặp phải Từ đó nhận được lời giải đáp rất chân thành và đầy bổ ích từ phía các thầy cô trong phòng tư vấn học đường về những

thắc mắc đó Đây chính là nơi giúp các em rèn luyện được nhân cách, hình thành

tố chất của mình từ trong môi trường học đường

Các trường kết hợp với tổ Giáo dục công dân tổ chức cuộc thi: Tìm hiểu về

an toàn giao thông, giúp các em khi tham gia giao thông biết chấp hành đúng theo luật định, đồng thời vận động mọi người cùng chấp hành

Các trường còn phối hợp với Đoàn trường tổ chức cuộc thi: Xé giấy dán

tranh; thi v ẽ Cho tất cả các lớp ở từng khối được tham gia với các chủ đề về:

B ạo lực học đường, ô nhiễm môi trường, an toàn giao thông, bệnh dịch hiểm nghèo Nhằm giáo dục các em có ý thức cao trong cách giao tiếp với bạn bè, văn minh trong trường học, khi tham gia giao thông và biết cách phòng trách các

bệnh dịch Đồng thời còn phối hợp với giáo viên chủ nhiệm các lớp, kêu gọi học sinh tham gia ủng hộ mua vé: Cây văn nghệ mùa xuân, nhằm gây quỹ từ thiện

xây nhà tình nghĩa cho các gia đình có công với cách mạng, đồng thời phát động

học sinh tham gia góp từ thiện bằng cách mỗi lớp đều nuôi heo đất, toàn bộ số

tiền nuôi heo đất mà các em có nuôi được trong một năm học sẽ được lấy ra làm

từ thiện Phong trào kêu gọi nuôi heo đất của từng lớp đều được các em tham gia

và ủng hộ nhiệt tình

- Giáo viên: Trong quá trình giảng dạy bài học, giáo viên nghiên cứu, kết

hợp với đọc tài liệu được cung cấp làm cho nội dung bài học thêm phong phú

Giáo viên linh động sử dụng các phương pháp giảng dạy như : Đưa ra tình

huống, đóng vai, dự án… để học sinh nắm được những kiến thức, từ đó dẫn dắt

lồng ghép nội dung tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào trong bài giảng của mình

Tổ Giáo dục công dân của các trường THPT trên địa bàn thành phố thường có 3 đến 4 người, tất cả người đều có đi học lớp tập huấn về lồng ghép giáo dục kỹ năng sống vào trong môn học Giáo viên trong tổ Giáo dục công dân cùng bàn bạc, lập kế hoạch, kết hợp cùng nhà trường và Đoàn trường tổ chức

cuộc thi: Hành trình theo chân Bác Cuộc thi đã nhận được sự tham gia rất nhiệt

tình của các em trong từng khối lớp Điều đặc biệt là đã nhân rộng mô hình này ở

một số các trường THPT khác trên địa bàn Quận và Huyện của Thành phố

Để giảng dạy đạt được hiệu quả thì học phải đi đôi với hành, giáo dục phải kết hợp với gia đình, nhà trường và xã hội Vì vậy, việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh cũng cần phải có sự kết hợp của các tổ chức trong đó nhà trường và gia đình đóng một vai trò hết sức quan trọng Cần được đổi mới và phải đổi mới mạnh mẽ chính là nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục, nâng cao toàn diện sự liên kết giữa gia đình, nhà trường và xã hội

- Nhà trường: Việc giáo dục kỹ năng sống trong một số trường đang gặp không ít khó khăn Trước hết, do chưa có bộ giáo trình chuẩn về giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, nên hầu như các trường không hiểu và không biết bắt đầu giảng dạy kỹ năng sống cho học sinh như thế nào? Hơn nữa, một số bậc phụ huynh vẫn còn quá coi nặng thành tích học tập của học sinh, của con em mình

mà bỏ quên giáo dục kỹ năng sống, coi đó là điều chưa thực sự cần thiết Nhiều

phụ huynh còn đặt ra mục tiêu cho các em là phải thi đậu vào các trường Đại học, điều này vô tình biến các em học sinh trở thành cứng nhắc, và rất dễ bị lôi kéo, sa ngã bởi những tác động xấu từ môi trường bên ngoài

Do kinh phí của một số trường còn hạn chế nên chưa thể cử giáo viên đi

học thêm ở ngoài các trung tâm, khóa học chuyên sâu dạy về kỹ năng sống, mà giáo viên có được kiến thức chuyên môn chủ yếu chỉ được học qua một khóa tập

huấn vài ngày ở Sở giáo dục tổ chức, sau đó về dạy lại cho học sinh, cho nên chuyên môn còn yếu, do đó hiệu quả đạt được chưa cao

Việc tổ chức các buổi học, giảng dạy kỹ năng sống cho học sinh ở ngoài

trời, bằng các hình thức đi tham quan thực tế, dã ngoại ở bên ngoài còn hạn chế Trong một năm học các em chỉ được đi tham quan thực tế một lần, chủ yếu là ưu tiên cho học sinh khối 12 đi thực tế, hướng nghiệp ở các trường Đại học, để các

em có định hướng trong quá trình lựa chọn, đăng kí ngành nghề phù hợp để mình thi Đại học

- Giáo viên dạy về kỹ năng sống tích hợp vào môn Giáo dục công dân: Do

thời gian dạy môn học ít (một tuần chỉ học có một tiết) cho nên không có nhiều

thời gian dạy kỹ năng sống riêng biệt, mà chủ yếu là lồng ghép, tích hợp vào trong môn Giáo dục công dân, nên kết quả đạt được chưa cao

Trong quá trình dạy, giáo viên chưa thể truyền tải hết được nội dung kỹ năng sống cần giáo dục vào bài giảng Vì chương trình, nội dung bài học quá nhiều, khó có thể tích hợp đầy đủ nội dung giáo dục kỹ năng sống vào bài học

Kinh nghiệm dạy tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng sống vào môn học

của giáo viên còn hạn chế, do Bộ Giáo dục và Đào tạo mới triển khai và áp dụng vào từ năm hoc 2010- 2011 Cho nên trong quá trình giảng dạy giáo viên còn lung túng khi áp dụng vào giảng dạy

Dạy kỹ năng sống yêu cầu giáo viên phải có kiến thức rộng, kinh nghiệm

sống nhiều và có khả năng linh hoạt, sáng tạo cao khi áp dụng vào các tiết học

Phải có sự học hỏi, nhiên cứu, tìm kiếm thông tin mới nhiều Mới làm phong phú

và lôi cuốn người học Tuy nhiên, với trình độ và thói quen giảng dạy của giáo viên từ xưa theo cách truyền thống, rất ít muốn thay đổi cách dạy, nên khi áp

dụng vào dạy sẽ gặp rất nhiều khó khăn Dễ dẫn đến tình trạng, thầy cô nói trên

bảng còn trò nghe hay không cũng mặc kệ

- Hiện nay học sinh ở các trường trung học phổ thông mỗi tuần có sáu buổi học chính khóa, ba hoặc bốn buổi học tăng tiết thêm ở trường, nhiều em mỗi tuần còn phải đến các trung tâm luyện thi để học thêm ba hoặc bốn buổi nữa, làm cho nhiều em rất mệt mỏi, cho nên nói chuyện nghỉ học thêm để tham gia các hoạt động khác nhiều người không tin

K ết luận chương 1

Việc giáo dục kỹ năng sống sẽ giúp các em hiểu biết về thể chất, tinh thần

của bản thân mình, từ đó biết bảo vệ, tránh căng thẳng và khủng hoảng tâm lý

Việc đưa kỹ năng sống vào trường học bằng cách tích hợp vào các môn học, đặc

biệt là môn Giáo dục công dân là nội dung rất cần thiết Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT thông qua dạy học môn Giáo dục công dân, có ý nghĩa vô cùng quan trọng với các em trong việc hình thành nhân cách, thái độ hành vi ở các em

Sẽ là thiếu sót nếu khi rời ghế nhà trường phổ thông đứng trước ngưỡng

cửa của Đại học, bước vào nền giáo dục quốc tế mà các em tỏ ra lúng túng, mất

tự tin trong việc hội nhập hoặc bị cuốn hút vào vòng xoáy của những giá trị mới

của nền văn hóa khác biệt và đánh rơi những giá trị sống chuẩn mực vốn là kim

chỉ nam cho mọi hành vi ứng xử của mình Trong khi đó, ở thời đại toàn cầu hóa, năng lực con người được đánh giá trên kiến thức, kỹ năng và thái độ sống Như

vậy, bên cạnh vốn hiểu biết về văn hóa, khoa học thì việc giáo dục về giá trị và

kỹ năng sống cho học sinh trở nên cần thiết hơn bao giờ hết và sẽ là hành trang cho các em bước vào đời