Thực trạng hoạt động quản lý việc phòng chống ma túy trong sinh viên trường đại học sư phạm tp hcm và các giải pháp

Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng ủy và Ban Giám hiệu mà Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh làm nòng cốt, có sự phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chức năng, các Khoa, các tổ chức quần

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN SỸ TRUNG

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ VIỆC PHÒNG CHỐNG MA TÚY TRONG SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ CÁC GIẢI PHÁP

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

LỜI CẢM ƠN

Xin Chân thành cảm ơn các Quý Thầy Cô giảng dạy lớp Cao học Khóa X, đã truyền thụ cho chúng tôi kiến thức về Khoa học Quản lý - Giáo dục trong suốt ba năm qua (1999 - 2002) tại Trường Đại học Sư phạm thành phô Hồ Chí Minh Đặc biệt xin cảm ơn Thầy Bùi Ngọc Oánh đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành Luận Văn này

Xin cảm ơn: Các Thầy, Cô Khoa Tâm lý-Giáo dục Phòng Khoa học Công nghệ-Sau Đại học Cùng các Anh, Chị, Bạn bè Đồng nghiệp Phòng Tổ Chức Cán bộ Trường Đại học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh nơi tôi đang làm việc đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong học tập

và công tác Gia đình tôi, một chỗ dựa vững chắc đã luôn hỗ trợ, tạo những điều kiện tốt nhất để tôi tập trung nghiên cứu và thực hiện đề tài Khoa học này

Xin cám ơn

4

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 3

MỤC LỤC 4

PHẦN MỞ ĐẦU 7

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 7

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 8

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 8

1 Đối tượng: 8

2 Khách thể: 8

4 CÁC GIẢ THUYẾT 9

5 NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI 9

6 GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 9

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 10

CHƯƠNG 1: LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 11

CHƯƠNG 2: Cơ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 14

2.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM QUAN TRỌNG 14

2.1.1 KHÁI NIỆM VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ 14

2.1.2 KHÁI NIỆM VỀ HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC 17

2.1.3 KHÁI NIỆM CHẤT MA TÚY VÀ TÁC HẠI CỦA MA TÚY 20

2.2 HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ PHÒNG CHỐNG MA TÚY 35

2.2.1 QUẢN LÝ PHÒNG CHỐNG MA TÚY LÀ GÌ ? 35

2.2.2 TỔ CHỨC QUẢN LÝ PHÒNG, CHỐNG MA TÚY TRONG TRƯỜNG HỌC 43

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 50

3.1 THỰC TRẠNG VỀ QUẢN LÝ PHÒNG CHỐNG MA TÚY TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 50

3.1.1 TÌM HIỂU VẾ KẾ HOẠCH PHÒNG CHỐNG MA TÚY TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 50

3.1.2 SỰ TRIỂN KHAI KẾ HOẠCH PHÒNG CHỐNG MA TÚY Ở CÁC KHOA VÀ

CÁC BỘ PHẬN TRONG TRƯỜNG 52

3.1.3 SỰ PHỐI HỢP GIỮA CÁC ĐƠN VỊ TRONG TRƯỜNG 54

3.1.4 ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CÁC HÌNH THỨC PHÒNG CHỐNG MA TÚY TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG THỜI GIAN QUA 55

3.1.5 SỰ CHỈ ĐẠO CỦA NHÀ TRƯỜNG TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ PHÒNG CHỐNG MA TÚY 59

3.2 NHẬN THỨC CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH ĐỐI VỚI VẤN ĐỀ MA TÚY VÀ PHÒNG CHỐNG MA TÚY 60

3.2.1 NHẬN THỨC CỦA SINH VIÊN VỀ MA TÚY 61

3.2.2 NHẬN THỨC VỀ MỨC ĐỘ THÂM NHẬP CỦA MA TÚY VÀO SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH 67

3.2.3 NHẬN THỨC CỦA SINH VIÊN VỀ NHỮNG NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN TIÊM NHIỄM MA TÚY 68

3.2.4 NHẬN THỨC VỀ CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG MA TÚY 72

3.2.5 KẾT LUẬN CHUNG VỀ THỰC TRẠNG NHẬN THỨC MA TÚY CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 75

3.3 NHỮNG BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG MA TÚY Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 76

3.3.1 ĐÁNH GIÁ SỰ CẦN THIẾT CỦA CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ THỰC HIỆN 76

3.3.2 Kết luận: 79

3.4 ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ PHÒNG CHỐNG MA TÚY TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH 80

3.4.1 CƠ SỞ CỦA VIỆC ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP 80

3.4.2 Đề xuất các biện pháp quản lý phòng chống ma túy cho thời gian tới 80

KẾT LUẬN VÀ NHỮNG KIẾN NGHỊ 82

1 KẾT LUẬN CHUNG 82

1.1 Thực trạng về hoạt động quản lý phòng chống ma túy trong Trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh 82

6

1.2 Nhận thức của sinh viên về ma túy và phòng chống ma túy 83

1.3 Các biện pháp phòng chống ma túy trong thời gian qua 84

1.4 Đề xuất các biện pháp quản lý phòng chống ma túy 84

2 NHỮNG KIẾN NGHỊ CỤ THỂ 85

TÀI LIỆU THAM KHẢO 86

PHỤ LỤC 87

PHẦN MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Ma túy gãy tác hại nhiều mặt về kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội và đã trở thành hiểm họa chung của cả nhân loại Tại diễn đàn Liên hợp quốc, ngài Bouiros Gali - nguyên Tổng thư ký Liên Hợp Quốc đã đánh giá: “Trong những năm gần đây, tình trạng nghiện hút ma túy đã trở thành hiểm họa lớn của toàn nhân loại Không một quốc gia, không một dân tộc nào thoát ra ngoài vòng xoáy khủng khiếp của nó để tránh khỏi những hậu quả do nghiện hút và buôn lậu ma túy gây ra Ma túy đang làm gia tăng tội phạm, bạo lực, tham nhũng, vắt cạn kiệt nhân lực, tài chính, hủy diệt những tiềm năng quý báu khác mà lẽ ra phải được huy động cho việc phát triển kinh tế - xã hội, đem lại ấm no hạnh phúc cho mọi người Ma túy đang làm suy thoái nhân cách, phẩm giá, tàn phá cuộc sống yên vui gia đình, gây xỏi mòn đạo lý, kinh tế, xã hội Nghiêm trọng hơn ma túy còn là tác nhân chủ yếu thúc đẩy căn bệnh thể kỷ HIV/AIDS phát ưiển ”

Toàn thể giới hiện nay có khoảng hơn 200 triệu người nghiện ma túy Ở Việt Nam, ma túy hiện nay tác động đến mọi tầng lớp xã hội, nó đã len lỏi vào tất cả các địa bàn, nông thôn cũng như thành thị Ma túy đang làm băng hoạt truyền thống dân tộc ta Ma túy là một trở lực ngăn chặn sự phát triển của xã hội, thúc đẩy gia tăng tội phạm và các tệ nạn xã hội khác

Một thực tế rất đáng lo ngại đó là hành động của bọn buôn bán ma túy ngày càng táo bạo

và trắng trợn, việc buôn bán ma túy hiện nay gần như công khai, chúng nhằm vào lứa tuổi thanh, thiếu niên để gieo rắc do đó độ tuổi của người nghiện ma túy ngày càng trẻ hơn Chính vì thể, tình hình trong lớp trẻ phạm các tội liên quan đến ma túy có xu hướng ngày càng tăng, cả về quy

mô và mức độ nguy hiểm, gây ra những hậu qua xấu trong xã hội, làm băng hoạt không chỉ một thể hệ mà còn nhiều hệ lụy khác, khiến cho tình hình an ninh, trật tự của thành phố nói riêng và

cả nước nói chung càng thêm nhức nhối, phức tạp Nguy hại hơn cả là ma tuý đã xâm nhập vào tnrờng học gây nên sự lo lắng thực sự cho các bậc phụ huynh và cho toàn xã hội

Trong chương trình hành động của Chính phủ năm 2000 được Thủ tướng Phan Văn Khải đọc trong kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa X đã nêu rõ "Phải cứu thể hệ trẻ khỏi hiểm họa ma tuý" Trường Đại học Sư phạm trú đóng trên thành phố mang tên Bác Hồ kinh yêu, thành phố của tuổi trẻ đầy năng động và sáng tạo, sinh viên của Trường chúng ta là những thấy cô giáo

8

tương lai không thể không hiểu biết về tác hại của ma túy lại càng không thể là những người vướng vào ma túy

Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng ủy và Ban Giám hiệu mà Đoàn Thanh niên Cộng sản

Hồ Chí Minh làm nòng cốt, có sự phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chức năng, các Khoa, các tổ chức quần chúng trong trường, công tác quản lý về phòng chống ma túy trong học sinh, sinh viên Trường đại học sư phạm thành phô Hồ Chí Minh những năm qua đã đặt được một số thành tích đáng khích lệ Đông đảo cán bộ và giảng viên đã quan tâm đến vấn đề giáo dục học sinh, sinh viên, nâng cao trách nhiệm của bản thân, hãy tránh xa ma túy, đặc hiệt là đại đa số sinh viên đã nhận thức được tác hại của ma túy, mức độ nguy hiểm khi vướng vào ma tuý và có ý thức về phòng chống ma túy Với khẩu hiệu : "Sinh viên Sư phạm tuyên chiến và nói lời không với ma túy"

Tuy vậy, công tác này vẫn còn những hạn chế, thiếu sót, do đó hiệu quả việc phòng chống

tệ nạn ma tuý trong trường vẫn chưa cao

Vì mong muốn đóng góp phần nhỏ vào công tác quản lý việc phòng chống ma túy trong sinh viên của trường, nâng cao hiệu quả của công tác phòng chống ma tuý, tôi quyết định chọn

đề tài : "Thực nạng hoạt động quản lý phòng chống ma túy trong sinh viên Trường Đại học Sư

phạm thành phố Hồ Chí Minh và các giải pháp"

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Tìm hiểu thực trạng công tác quản lý việc phòng chống ma tuý trong học sinh, sinh viên trường đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, và từ đó đưa ra những giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu qủa của việc quản lý phòng chống ma tuý

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

Số liệu tổng quát sinh viên tham gia nghiên cứu gồm có:

+ Theo giới tính : - Nam : 186 - Nữ: 643

+ Theo địa phương: - Tỉnh : 673 - Thành phố: 156

- Có 59 cán bộ quản lý và giảng dạy cùng tham gia

3 Nếu cải tiến việc tổ chức chỉ đạo thì hiệu quả phòng chống ma túy sẽ gia tăng

5 NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI

1 Nghiên cứu những vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài (về công tác tổ chức, công tác quản lý việc phòng chống ma túy trong trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh

2 Tìm hiểu thực trạng hoạt động quản lý việc phòng chống ma túy của trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh

2.1 Những hoạt động quản lí phòng chống ma túy của nhà trường đã triển khai thực hiện 2.2 Nhận thức của sinh viên về ma túy và phòng chống ma túy

2.3 Những biện pháp phòng chống ma tuý ở trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh

3 Đề xuất các biện pháp quản lý phòng chống ma túy trong trường Đại học Sư phạm TP

Hồ Chí Minh

6 GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Vấn đề thực trạng hoạt động quản lý việc phòng chống ma tuý rất rộng lớn và đã có rất nhiều đề tài khoa học tập trung nghiên cứu, trong phạm vi của đề tài này chúng tôi chỉ đề cập đến vấn đề thực trạng hoạt động quản lý phòng chống ma tuý trong học sinh, sinh viên Trường đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh

Do có những đặc điểm riêng của trường, số lượng sinh viên đông, có nhiều hệ đào tạo và một số quy định về giới hạn của luận văn chúng tôi chỉ tiến hành nghiên cứu đối với sinh viên

hệ chính quy và những cán bộ quản lý các phòng ban và cán hộ giảng dạy làm công tác quản lý

10

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để tiến hành thực hiện nhiệm vụ của đề tài, bản thân sử dụng một số phưưng pháp nghiên cứu như sau :

1 Thu thập thông tin bằng cách đọc những tài liệu trong và ngoài nước, những tạp chí thông tin khoa học, sách báo và các luận văn có liên quan đến vấn đề nghiên cứu cả mặt lý luận lẫn thực tiễn về vấn đề phòng chống ma tuý nhằm hình thành cơ sở lý luận của đề tài và cũng để rút kinh nghiẹm trong quá trình thực hiện

3 Phương pháp điều tra viết:

- Chúng tôi xây dựng 2 loại bản câu hỏi như sau:

+ Phiếu trưng cầu ý kiến trong cán bộ giáo viên

+ Phiếu trưng cầu ý kiến của sinh viên

+ Sau khi thu phiếu, chúng tôi kiểm tra tỉ lệ phiếu phát ra và thu vào, loại bỏ những phiếu không hợp lệ tiến hành xử lý

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Xung quanh vấn đề quản lý đấu tranh phòng chống và bài trừ tệ nạn ma túy trong xã hội nói chung, trong học sinh, sinh viên nói riêng đã có rất nhiều nhà nghiên cứu khoa hục, các tổ chức xã hội, các cơ quan chức năng, có những công trình nghiên cứu rất cụ thể, đưa ra những giải pháp áp dụng cho từng đối tượng có hiệu quả cao từ trong nước cho đến thể giới

Tại Mỹ, khi hỏi về vấn để nào đáng lo ngại nhất hiện nay trên thể giới thì có đến 70% người dân nước này trả lời: "ma túy"

Tại Ấn Độ, vào tháng 11/1996, hoa hậu thể giới đã trả lời không chút do dự khi ban giám khảo hỏi, vấn đề nào hiện nay là quan trọng nhất đối với thanh niên: “tác hại của ma túy”

Những nỗi bức xúc này không phải là vô cớ, nó nói lên thực trạng hiện nay trên thể giới,

ma tuý đang hoành hành không khác gì một bệnh dịch, nó là một "đại vấn đề" Vì thể có nhiều sách báo, tài liệu đã ra đời nghiên cứu vấn đề này, các nhà khoa học, các tổ chức xã hội cũng đã dày công nghiên cứu dưới mọi góc độ nhằm tìm kiếm giải pháp hữu hiệu chống lại "đại họa ma tuý"

Ở Việt Nam hiện nay, nạn nghiện ma tuý cũng đang trong tình trạng báo động, chính phủ

ta đang tìm mọi cách nhằm ngăn chặn tệ nạn ma tuý Một trong những biện pháp là mở rộng tuyên truyền xuất bản nhiều sách báo viết về vấn đề ma túy nhằm trang bị những kiến thức cơ bản nhất định cho con người Đặc biệt trước tình hình ma túy tấn công vào giới trẻ, xâm nhập học đường, nguy cơ phá hoại một lớp trẻ đang đến gần, những thể hệ đang đứng trước những thử thách lớn Có khá nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này

- "Những điều tuổi trẻ cần biết về ma túy", tác giả TS Nguyễn Hồng Minh, TS Lại Thể Sử, Trung tâm Giáo dục dân số môi trường Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản

- "Phòng chống ma tuý trong nhà trường" tác giả Vũ Ngọc Bừng - Nhà xuất bản Giáo Dục

- Công An Nhân dân

- "Hỏi đáp về giáo dục phòng chống ma tuý", Chủ biên; Phan Huy Thụ: Biên soạn PGS-TS Cao Đức Tiến, PGS Nguyễn Hữu Dũng - Ban chỉ đạo phòng chống AIDS - Ma túy Bộ Giáo Dục đào tạo xuất bản

12

- "Ma tuý trong thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên tại Thành phố Hò Chí Minh - Thực trạng - Nguyên nhân - Giải Pháp" Luận văn Thạc sỹ luật học Huỳnh Hiện Ảnh-1988 Tác giả làm rõ thực trạng tệ nạn ma túy trong thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay Phân lích, xác định nguyên nhân của nó, tìm ra những vấn đề có tính quy luật trong việc sử dụng ma túy của đối tượng này Đánh giá những kết quả, hạn chế trong công tác phòng ngừa đấu tranh, đưa ra những hiện pháp khả thi nhằm ngăn chặn có hiệu quả tệ nạn sử dụng ma tuý trong giới irẻ

- "Giải pháp ngăn ngừa tình trạng vi phạm pháp luật - Thành Đoàn Thanh niên Cộng sản

Hồ Chí Minh Ai trong chúng ta cũng đều có mối quan hệ máu thịt với một lớp người trẻ tuổi, nếu không là con, cũng là em, là cháu do đó chính chúng ta phải là người trực tiếp chịu trách nhiệm và bị ảnh hưởng nặng nề trước mọi hành vi không tốt ấy, để giúp đỡ những thanh thiếu niên đã lầm lỡ, để ngăn chăn kịp thời những bạn sắp sa chân vào dòng xoáy của ma tuý

Chúng ta cần phải nhận thức được trách nhiệm của mình với thể hệ trẻ, Đoàn thanh niên Cộng sản thành phố đã có rấ nhiều nổ lực trong suốt những năm qua để chăm lo đời sống văn hóa tinh thần của thanh thiếu niên, làm bạn với tất cả thanh niên Tuy nhiên thực tế cũng rất đáng buồn vì không được như mong muốn, số lượng thanh thiếu niên vi phạm pháp luật hầu như không giảm đi mà có xu hướng tăng dần Đứng trước thực trạng này Đoàn thanh niên cộng sản Thành phố Hồ Chí Minh đã có nhiều giải pháp mạnh tay hơn nhằm “ngăn chặn tình trạng vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên”

- Luận văn tốt nghiệp của Phạm Phước Mạnh sinh viên Khoa Tâm lý giáo dục Trường đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh ; "tìm hiểu mức độ ảnh hưởng của ma tuý và thái độ của các em học sinh đối với các phong trào phòng chống ma túy ở một số trường phổ thông trung học nội thành Thành phố Hồ Chí Minh" (1998)

Đề tài đã phần nào xác định được mức độ ảnh hưởng của ma tuý tác động đến học sinh, sinh viên, nêu lên các phong trào phòng chống ma túy của học sinh nội thành Đề tài cũng đưa

ra được một số nguyên nhân ma túy xâm nhập học đường và xác định được thực trạng nhận thức của học sinh phổ thông về tác hại của ma tuý

Các đề tài nghiên cứu khoa học, bài viết trên đã có những đóng góp đáng kể cho vấn đề phòng chống tệ nạn nghiện ma tuý trong thanh thiếu niên, học sinh trong giai đoạn hiện nay

Trong phạm vi của đề tài này người viết muốn đi sâu tìm hiểu thực trạng hoạt động của công tác quản lý phòng chống ma túy trong sinh viên trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh hiệu quả của việc phòng chống ma túy trong sinh viên và đưa ra giải pháp hữu hiệu trong quản

lý, phòng chống ma túy cho học sinh, sinh viên trong nhà trường góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo, giúp lãnh đạo nhà trường hoàn thành nhiệm vụ chính trị của Trường Đại học sư phạm trọng điểm

14

CHƯƠNG 2: Cơ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

2.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM QUAN TRỌNG

2.1.1 KHÁI NIỆM VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ

2.1.1.1 Công tác quản lý là gì ?

Tập thể bao giờ cũng phải thực hiện những mục đích nhất định có ý nghĩa xã hội đề ra Việc thực hiện các mục đích đó đòi hỏi phải có một hoạt động có kế hoạch, phải có mối liên hệ chặt chẽ giữa các thành viên, phải có sự phối hợp hoạt động của mọi người Do đó cần phải có người lãnh đạo tập thể Hoạt động của người lãnh đạo sẽ có tác dụng quyết định đến sự tồn tại của tập thể và hiệu quả của hoạt động tập thể trong việc thực hiện mục đích đã định Hoạt động đó thường gọi là hoạt động quản lý hay hoạt động lãnh đạo

2.1.1.2 Đặc điểm của công tác quản lý

Nêu không có người lãnh đạo thì không có tập thể và không thể có được hoạt động có hiệu suất cao của tập thể

Hoạt động quản lý trước hết là hoạt động tổ chức, hướng dẫn, sử dụng, điều khiển con người Trong hoạt động này, nhà quản lý phải phối hợp hoạt động của các thành viên, tổ chức họ hoạt động nhằm mục đích của đơn vị

Hoạt động quản lý là hoạt động tâm lý xã hội Trong công tác quản lý, nhà lãnh đạo luôn phải xây dụng các mối quan hệ giữa người với người, giải quyết các vấn đề tâm lý xã hội Hoạt động quản lý là hoạt động tiếp cận các vấn đề khoa học kĩ thuật mới Trong hoạt động của mình, nhà quản lý luôn phải giải quyết các vấn đề có liên quan đến hoạt động chuyên môn Hoạt động quản lý là hoạt động tư duy sáng tạo Trong hoạt động quản lý nhà lãnh đạo phải xây dựng kế hoạch hoạt động, đề ra nhiệm vụ mới, trước mỗi tình huống nảy sinh phải tìm cách giải quyết thích hợp

Qua các biểu hiện trên chúng ta có thể thấy nhà quản lý phải là người có năng lực toàn diện

Họ phải có trình độ cao về nhận thức, về tư duy, có kiến thức sâu rộng vẻ nhiều lĩnh vực nhất là khoa học quản lý, đời sống tâm lý xã hội, tâm lý tập thể, nhất là tâm lý con người

2.1.1.3 Một số vấn đề quan trọng trong nguyên tắc quản lý

- Nhà lãnh đạo quản lý cần phải biết rõ phương hướng hoạt động của mình trong thời gian trước mắt và thời gian lâu dài về sau, đây gọi là định hướng quản lý Việc xác định mục đích, mục tiêu thường thể hiện ở kế hoạch hoạt động quản lý Việc xác định mục đích mục tiêu kế hoạch chỉ tiêu tức là trả lời nhanh hiệu qủa quản lý

- Việc định hướng quản lý còn được thể hiện ở chiến lược, sách lược quản lý con người

Nó được biểu hiện ra ở các nguyên tắc quản lý hay gọi là đường lối quan lý một số nguyên tắc quan trọng thường thấy chi phối hoạt động của nhà quản lý:

- Cần làm cho mỗi thành viên nhận thức được mục đích, mục tiêu của đơn vị, cũng như nhiệm vụ, chỉ tiêu hoạt động của bản thân và cách thức hoàn thành nhiệm vụ chỉ tiêu đó

- Tìm các biện pháp làm cho mỗi thành viên làm việc tích cực, tự giác trong tập thể

- Làm cho mỗi thanh viên thấy rõ sự phát triển tương lai của tập thể và của bản thân

- Làm cho mỗi cá nhân gắn bó với tập thể, hoạt động lâu dài với tập thể

- Xây dựng mối quan hệ thân tình, đúng mực giữa nhà quản lý với các thành viên

- Luôn luôn rút kinh nghiệm hoạt động quản lý lắng nghe ý kiến mọi người, tự rèn luyện, hoàn thiện bản thân

- Chú ý xây dựng mối quan hệ thân thiện với các đơn vị tập thể khác, với các lực lượng xã hội khác

- Bản thân nhà quản lý luôn giữ gìn chữ tín và uy tín trong mọi hoạt động

- Nhà quản lý cũng cần chú trọng những vấn đề tâm lý trong tổ chức nhân sự và các các vấn đề tâm lý trong thu nhận và xử lý thông tin

2.1.1.4 Những phẩm chất đạo đức cần có của nhà quản lý

Cơ sở của xác định phẩm chất đạo đức của nhà quản lý xuất phát từ:

- Vai trò của nhà quản lý: Tài và Đức là hai phẩm chất hàng đầu, luôn thể hiện là cánh chim đầu đàn trong mọi lĩnh vực Nhà quản lý phải biết dùng người và bản thân họ cùng dễ bị quyền lực chi phối, dễ lạm quyền gây tổn hại cho xã hội như tham ô, đàn áp, lãng phí Do vậy muốn quản lý tốt, bản thân nhà quản lý phải luôn tu dưỡng rèn luyện

Phẩm chất đạo đức của nhà quản lý trong chế độ xã hội của nước ta:

- Ở Việt nam chúng ta, phẩm chất đạo đức của nhà quản lý được nhìn nhận thành hai nhóm chính: Tư tưởng chính trị và đạo đức truyền thống Chúng ta biết rằng hoạt động quản lý tức là

16

hoạt động chính trị bằng những hệ thống quan điểm và ý thức chính trị tác động vào con người, điều khiển con người, định hướng cho con người hay là nói cách khác là giáo dục và quản lý con người theo hệ thống quan điểm thể giới quan khoa học và nhân sinh quan tiến bộ

- Dưới sự lãnh đạo của Đảng hệ tư tưởng chủ đạo của các nhà quản lý phải: Giác ngộ chính trị, nhận thức đúng đắn về đường lối chính trị của Đảng và Nhà nước Chấp hành mệnh lệnh cấp trên nhưng không tự hạ mình quá đáng, luồn cúi Tránh nịnh trên đạp dưới Không phô trương, kiêu căng, cần phải khiêm tốn giản dị Nhà quản lý kém đạo đức thường hay phô trương để biểu hiện, ra oai, khoe mẽ

Nhà quản lý có đạo đức là biết hy sinh quyền lợi cá nhân cho tập thể, không vụ lợi cá nhân, tinh thần trách nhiệm cao, hết lòng vì tập thể, chịu phê bình, biết đánh giá đúng mình qua lời phê bình

Nhà quản lý tuyệt đối tránh các nhược điểm sau đây: Độc ác, nhỏ nhen, vị kỷ, trù dập, đàn

áp, tham lam, chạy theo vật chất hưởng thụ, thô bạo, nham hiểm, chạy theo danh lợi

2.1.1.5 Những nội dung quan trọng của công tác quản lý:

Từ những đặc điểm trên, có thể thấy nhà quản lý là người có năng lực toàn diên Họ phải

có trình độ cao về nhận thức, tư duy, có kiến thức sâu rộng về nhiều lĩnh vực nhất là khoa học quản lý đời sống tâm lý xã hội, tâm lý tập thể, nhất là tâm lý con người Nhà quản lý phải có năng lực chuyên môn cũng như có năng lực chung về giao tiếp, xã giao và năng lực quản lý, phải hiểu người nhưng cùng phải hiểu mình Thấy được chổ mạnh chổ yếu, cái đúng cái sai của mình, luôn tự rèn luyện vươn lên để lãnh đạo tập thể ngày càng có hiệu quả hơn Một số vấn đề tối quan trọng trong lĩnh vực hoạt động quản lý cần phải đạt cho bằng được:

- Lập kế hoạch: Là việc xác định mục tiêu của hoạt động quản lý Nhà quản lý cần biết rõ phương hướng hoạt động của mình trong thời gian trước mắt và thời gian lâu dài về sau Ở từng mốc thời gian, nhà quản lý phải xác định những mục tiêu, những kết quả cụ thể Việc xác định mục đích, mục tiêu thường thể hiện trong kế hoạch hoạt động quản lý, biết được hướng đi, công việc phải làm trong từng mốc thời gian cụ thể Nó biểu hiện ở tính kế hoạch, tính nhất quán của hoạt động quản lý, nó cũng biểu hiện việc trả lời những câu hỏi : Trong thời gian tới phải làm gì? Phải đạt chỉ tiêu ra sao? Việc xác định mục đích, mục tiêu, kế hoạch, chỉ tiêu tức là trả lời các câu hỏi càng nhanh, càng rõ ràng, cụ thể bao nhiêu và mốc thời gian càng dài bao nhiêu càng biểu hiện rõ tài năng quản lý của nhà lãnh đạo

- Tổ chức thực hiện: Để thực hiện những mục tiêu được xác lập trên nhà quản lý cụ thể sử

dụng các phương pháp, biện pháp điều hành khác nhau, tuy nhiên người ta thường sử dụng các nhóm phương pháp sau :

+ Nhóm phương pháp mang tính Hành chính - Tổ chức : đó là sự tác động trực tiếp của nhà lãnh đạo tới các thành viên thông qua việc xây dựng và triển khai kế hoạch quyết định, chỉ thị, thông báo, chỉ dẫn và yêu cầu các thành viên phải thực hiện tuân thủ, chấp hành một cách nhanh chóng, đầy đủ, chính xác

+ Nhóm Phương pháp Kinh tế: Nhà quản lý kết hợp việc thực hiện các trách nhiệm, nghĩa

vụ được giao với những kích thích về vật chất (tăng lương, thưỏng, đề bạt, vv ,) để động viên khuyến khích mọi người hoàn thành nhiệm vụ

+ Nhóm phương pháp Tâm lý: Dùng những tác động tâm lý thích hợp để (tác động vào ý thức, đạo đức, tâm lý trong đó chủ yếu là thuyết phục) để tác động các thành viên làm cho họ nhận rõ trách nhiệm và tự giác, tích cực hoạt động để hoàn thành nhiệm vụ

+ Nhóm phương pháp Kiểm tra :đây là một trong những phương pháp không thể thiếu trong công tác hoạt động quản lý của người lãnh đạo

Kiểm tra có tác dụng kích thích tích cực nhằm giúp đỡ, đôn đốc mọi người hoàn thành công việc được giao

- Kiểm tra đánh giá: Sau khi triển khai tổ chức thực hiện các chương trình, mục tiêu, thời

gian của kế hoạch đã vạch ra, người lãnh đạo phải kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện, đồng thời đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ đặt ra, tiến độ, mức độ hoàn thành công việc

- Điều chỉnh kế hoạch: Căn cứ vào tiến độ, mức độ hoàn thành công việc trong từng giai

đoạn, từng thời gian cụ thể, Người quản lý phải rút kinh nghiệm kịp thời, đề ra các biện pháp, giải pháp để hoàn thành nhiệm vụ đã đặt ra, mặt khác xuất phải từ tình hình thực tế có thể điều chỉnh kế hoạch sao cho phù hợp

2.1.2 KHÁI NIỆM VỀ HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC

2.1.2.1 Khái niệm

Để có thể tồn tại và phát triển, con người phải tiếp xúc và tác động vào hiện thực khách quan Trong hoạt động đó, con người luôn phải nhận biết thế giới, nhận biết sự vật, hiện tượng quanh mình Nói cách khác, đứng trước một sự vật, hiện tượng nào đó, con người phải trả lời

hệ với các hiện lượng tâm lý khác như trạng thái tâm lý, thuộc tính tâm lý

Hầu như bấtt cứ lúc nào, trong trạng thái thức tỉnh Ở con người luôn diễn ra những hiện tượng nhận thức Trong giao tiếp, nhận thức người này, người kia về hình dáng, thái độ cư xử tình cảm, quan hệ

Hoạt động nhận thức là cơ sở của mọi hoạt động tâm lý con người Nhờ nhận thức, con người mới có cảm xúc, tình cảm, mới có ý chí và mới có hành động Nhận thức là tiền đề cho các hoạt động khác

Đặc trưng nổi bật nhất của hoạt động nhận thức là phản ánh hiện thực khách quan Hoạt động nhận thức không chỉ phản ánh cái bên ngoài mà còn phản ánh cả cái bên trong; không chỉ phản ánh hiện thực chung quanh ta mà còn phản ánh ca hiện thực của bản thân ta: không chỉ phản ánh hiện tại mà còn phản ánh cá cái đã qua và cái sẽ tới của hiện thực khách quan

Nhận thức là một hoạt động tâm lý rất phức tạp đa dạng và nhiều mức độ phức tạp khác nhau Ta có thể chia hoạt động nhận thức thành hai giai đoạn lớn: nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính Một giai đoạn đó gồm những quá trình nhận thức ở những mức độ khác nhau:

- Nhận thức cảm tính bao gồm quá trình cảm giác và quá trình tri giác

Nhận thức cảm tính là giai đoạn đầu, sơ đẳng trong toàn bộ nhận thức của con người Đặc điểm chủ yếu của nhận thức cảm tính là chỉ phản ánh những thuộc tính bên ngoài, cụ thể của sự việc, hiện tượng đang trực tiếp tác động vào các giác quan của con người, Do đó, nhận thức cảm tính có vai trò rất quan trọng trong việc thiết lập mối quan hệ tâm lý của cơ thể với môi trường, định hướng và hoạt động của con người trong: môi trường và là điều kiện để có những quá trình tâm lý ở giai đoạn sau

- Nhận thức lý tính bao gồm quá trình tư duy và quá trình tưởng tượng Nhận thức lý tính

là quá trình cao hơn nhận thức cảm tính Đặc điểm nổi bật của nhận thức lý tính là phán ánh những thuộc tính bên trong những mối quan hệ bản chất của sự vật, hiện tượng trong hiện thực

khách quan mà con người chưa biết Do đó, nhận thức lý tính có vai trò quan trọng trong việc tìm hiểu bản chất và những mối liên hệ có tính quy luật của sự vật hiện tượng, tạo điều kiện để con người làm chủ tự nhiên, xã hội và bản thân mình

Do đó có thể nói hoạt động nhận thức quyết định sự tồn tại và phát triển con người

2.1.2.2 Các mức độ của sự nhận thức

Hoạt động nhận thức giúp cho con người một vốn hiểu biết cần thiết về sự vật, hiện tượng,

mà ta gọi là tri thức Việc lĩnh hội tri thức được chia ra làm bốn mức độ

- Mức độ đầu tiên chính là sự tiếp thu những kiến thức mang tính hình thức bề ngoài, qua loa, sơ sài, biểu hiện ở sự học thuộc lòng những định nghĩa theo kiểu ghi nhớ máy móc, nhưng không hiểu nội dung bản chất Vì thể sự hiểu biết ở mức độ này mang nặng tính chất cảm tính gắn với những thuộc tính bề ngoài của sự vật hiện tượng

- Mức độ thứ hai là có thể nắm được một số thuộc tính bản chất của khái niệm nhưng vẫn còn lẫn lộn với những thuộc tính không bản chất của nó Ở mức độ này, tri thức được hình thành trên cơ sở kết hợp những thuộc tính bản chất và những thuộc tính không bản chất

- Mức độ thứ ba là có thể nắm đúng và đầy đủ các thuộc tính bản chất của khái niệm nhưng chưa vận dụng vào những tình huống phức tạp mà chỉ là những dạng mẫu

- Mức độ cuối cùng là chất lượng lĩnh hội tri thức cao nhất Ở mức độ này, do nắm vững bản chất của khái niệm nhưng chưa vận dụng vào việc giải quyết tất cả mọi tình huống Ở đây,

sự vận dụng các khái niệm và tri thức mang rõ tính chất linh hoạt, sáng tạo của tư duy, nhờ vậy giải quyết được những tình huống tương đối khó

Từ cơ sở trên, ta có thể chia nhận thức con người thành ba mức độ là biết, hiểu và vận dụng

- Biết: là mức độ nhận thức thấp nhất, nó chỉ nắm được dấu hiệu bề ngoài của khái niệm chưa có khá năng vận dụng để giải quyết các tình huống "Biết" được biểu hiện ở các dấu hiệu sau: nhận ra vấn đề, nhận biết hình thức các khái niệm, hiểu một số khái niệm cụ thể

• Hiểu: là nắm được một số các thuộc tính bản chất nhưng đôi khi còn lẫn lộn Ở mức độ cao "Hiểu'' là nắm được đầy đủ các thuộc tính bản chất của khái niệm nhưng chưa vận dụng vào giải quvết các tình huống phức lạp

- Vận dụng: là mức độ nhận thức cao nhất do nắm được các bản chất, thuộc tính bên trong của khái niệm nên có thể giải quyết được các tình huống phức tạp

đa dạng, ở nhiều mức độ khác nhau

Sự nhận thức có một số biểu hiện quan trọng như sau:

- Hiểu biết được các vấn đề, thấy được phát hiện được vấn đề

- Đánh giá về các sự việc, vấn đề

- Nhận thức về bản thân, thấy được, ý thức được trách nhiệm

2.1.3 KHÁI NIỆM CHẤT MA TÚY VÀ TÁC HẠI CỦA MA TÚY

2.1.3.1 Những khái niệm cơ bản về chất ma túy

Từ xa xưa, y học chưa phát triển nên con người chỉ biết sử dụng các loại cây cỏ để chữa bệnh Trong các loại cây đó, có cây thuốc phiện, cây cần sa và cây côca Sau đó người ta cũng

đã phát hiện tác hại của nó

Ở Việt Nam, thuật ngữ "ma túy" xuất hiện, ban đầu có nghĩa là thuốc phiện Sau đó ma tuý còn được hiểu có thêm các cây cần sa và cây côca Có ý kiến cho rằng gọi là "ma tuý" bởi vì các chất này có tác dụng như ma thuật ma quái, có thể chữa một số bệnh có hiệu quả cao và tăng hưng phấn hoặc ức chế thần kinh Nó làm cho con người mê mẩn, ngây ngất tuý luý Trong tiềm thức của người Việt Nam "ma tuý" đồng nghĩa với sự xấu xa, tội lỗi

Lần đầu liên thuật ngữ ma túy chính thức được quy định lại Điều 203 của Bộ luật Hình sự năm 1985 "Tội tổ chức dùng chất ma tuý" Điều luật này được thay bằng Điều 185 i "Tội tổ chức

sử dụng trái phép chất ma tuý" trong Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Num thông qua ngày l0 tháng 5 năm 1997 Những năm sau đó, ngoài các sản phẩm của cây thuốc phiện, cây cần sa, cày côca còn các chất khác được tổng hợp trong phòng thí nghiệm cũng có tính chất gây nghiện Vì vậy "ma tuý" được mở rộng về nội dung Ở các nước khác nhau thì khái niệm về ma tuý cũng quan niệm khác nhau Điểm chung của luật về kiểm soát má túy của các nước là đều đề cập đến ma túy bao gồm các chất gây nghiện và các chất hướng thần

Theo tác giả Đặng Ngọc Hùng: “Các chất ma tuý là những chấi độc có tính chất gây nghiện

có khả năng bị lạm dụng, sự nghiện ngập chính là biểu hiện của trạng thái bị ngộ độc mãn tính

do các chất ma tuý gây nên cho người sử dụng chúng”1

Theo Công ước thống nhất về chất ma tuý năm 1961 thì “ma tuý” nghĩa là bất kỳ chất liệu bào trong bảng I và II, dù dưới dạng tự nhiên hay tổng hợp2

Các chuyên gia nghiên cứu về ma tuý của Liên hợp quốc cho rằng: ma túy là các chất hóa học có nguồn gốc tự nhiên và nhân tạo khi xâm nhập vào cơ thể con người sẽ có tác dụng làm thay đổi tâm trạng, ý thức và trí tuệ, làm con người bị lệ thuộc vào chúng, gây nên những tổn thương cho từng cá nhân và cộng đồng Do vậy việc vận chuyển mua bán, sử dụng chúng phải được quy định chất chẽ trong các văn bản pháp luật Đây là khái niệm có tính khái quái cao, tuy nhiên vẫn có những điểm chưa triệt để Chẳng hạn không phải ai sử dụng chất ma tuý cũng bị lệ thuộc mà chỉ những người sử dụng trái phép không theo hướng dẫn của bác sĩ

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự được Quốc hội thông qua ngày l0 tháng 5 năm 1997, tiếp theo là bộ luật Hình sự năm 1999 đã quy định chất ma túy, tội phạm về

ma tuý Ma tuý bao gồm nhựa thuốc phiện, nhựa cần sa, cao co ca: lá, hoa, qua cây cần sa, lá cây côca; quả thuốc phiện khô; quả thuốc phiện tươi, hêroin, côcain; các chất ma tuý khác ở thể lỏng; các chất ma tuý khác ở thể rắn

Thông tư liên lịch số 01/1998/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BNV ngày 2 tháng 1 năm 1998 của Toa án nhân dân Tối cao, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao, Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an) hướng dẫn áp dụng một số quy định của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự nêu rõ: chất ma tuý là những chất đã được xác địnhvà có tên gọi riêng trong khoa học Danh mục các chất ma túy, tiền chất và các chất hóa học dùng để điều chế các chất ma tuý {bao gồm danh mục quy định của Công ước quốc tế 1961, 1988}gồm 225 chất ma tuý và 22 tiền chất Để xác định có phải là chất ma tuý hay không hoặc chất ma tuý gì thì cần phải trưng cầu giám định3 Điều 2 Luật Phòng, chống ma tuý được Quốc hội khoá X kỳ họp phiên thứ 8 thông qua ngày 9 tháng 12 năm 2000 quy định:

1 Nguyễn Phương Hoà, Đặng Ngọc Hùng: Ma tuý và những vấn đề về công tác kiểm soát ma tuý Nhà xuất bản Công

an Nhanh dân, Hà Nội 1996, tr 9

2 Ba Công ước của Liên hợp quốc về kiểm soát ma tuý, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội 1994, tr 29

3 Thông tư liên tịch số 01/1998/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BNV ngày 2 tháng 1 năm 1998 của Toà án nhân daq6n Tối cao, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao, Bộ nội vụ hướng dẫn áp dụng một số quy định của luật sửa đổi, bổ sung một số điều

Vì vậy có thể quan niệm ma tuý là các chất có nguồn gốc tự nhiên hoặc tổng hợp, khi được đưa vào cơ thể con người, nó có tác dụng làm thay đổi trạng thái ý thức và sinh lý của người đó Nếu lạm dụng ma túy, con người sẽ lệ thuộc vào nó, khi đó gây tổn thương và nguy hại cho người

sử dụng và cộng đồng [4, 11-14]

2.1.3.2 Phân loại chất ma túy

Phân loại chát nia tuy là chia các chất ma tuý ra lừng nhóm khác nhau dựa trẽn nliLĨn^ cán

cứ nhát dinh phục vụ chi) những mục đích khác nhau Có nhiều cách phân loại nhưng nhìn chung

cổ một số dạng phân loại Lít hán sau đàv:

- Cân cứ vào nguồn gốc của ma túy , nia tuý được chia làm ba nhóm: ma túy lự nhiên, ma túy bán tổng hợp, ma túy tổng hợp:

+ Ma túy tự nhiên là các chất ma túy có nguồn gốc tự nhiên, có đựơc bằng cách thu hái từ các cây trồng tự nhiên hoặc nuôi trồng, từ các sản phẩm tách chiết, tinh chế từ các sản phẩm thu hái đó Ví dụ: thuốc phiện và các sản phẩm của thuốc phiện như morphinc, codein, narcolin , côca và các hoạt chất của nó như côcain, cần sa và các sản phẩm của cần sa; cây khát (cây caiha), cây piper meihysticcum ngoài ra còn các loại nấm như amanita nusscariav.v

+ Ma tuý hán tổng hợp là các chất ma túy được điều chế từ các chất là bán sản phẩm tự nhiên bằng cách cho tác dụng với một số hoá chất để thu được chất ma tuý có tác đụng mạnh hơn chất ma túy ban đầu

Ví dụ: héroin là chất ma túy bán tổng hợp từ morphin bằng cách axclyl hóa morphin: dioiuin (ethyl morphin) được bán tổng hợp từ morphin bằng cách axctyl hóa morphin

+ Ma túy tổng hợp là các chất ma túy được điều chế bằng phương pháp tổng hợp hoá học toàn phân từ các hóa chất (được gọi là tiền chất) Điển hình là các chất ma tuý tổng hợp Theo 3 Công ước của Liên hợp quốc thì có 22 tiền chất và hóa chất để điều chế ra các chất ma túy cần được kiểm soát Theo Nghị định của Chính phủ số 67/2001/NĐ-CP ngày 01 tháng l0 năm 2001 Ban hành các ddnh mục chất ma túy và tiền chất, thì hiện nay ở Việt Nam có 22 tiền chất cần phải được kiểm soát

Việc phân loại này không chỉ có ý nghĩa trong công tác nghiên cứu lý luận mà còn giúp cho thực tiễn đấu tranh phòng, chống ma túy, biết được ma tuỳ có nguồn gốc từ đâu để truy tìm tận nguồn sản xuất ma tuý nhằm giải quyết triệt để tội phạm và tệ nạn ma tuý

- Căn cứ vào mức độ gây nghiện và khả năng bị lạm dụng, ma túy được chia hai nhóm: ma tuý có hiệu lực cao và ma tuý có hiệu lực thấp hay còn gọi (ma túy nặng, ma tuý nhẹ)

+ Ma túy có hiệu lực cao là các chất ma túy chỉ cần sử dụng một lượng nhỏ là có thể tạo ra

sự thay đổi trạng thái tâm sinh lý của con người (mức độ kích thích mạnh) và vài lần sử dụng là

có thể gây nghiện (mức độ nghiện cao) Điển hình ma túy nặng là ma tuý tổng hợp dạng kích thích thần kinh như Amphetamin, Methamphetamin

+ Ma tuý có hiệu lực thấp là các chất ma tuý khi sử dụng một lượng lớn và nhiều lần thì mới thay đổi rõ nét trạng thái tâm sinh lý và gây nghiện Loại ma túy nhẹ như: nhựa thuốc phiện,

lá cây cần sa

Việc phân chia này giúp cho các cơ quan chức năng quy định các chất ma túy cần cấm nghiêm ngặt, các chất ma tuý sử dụng hạn chế trong y học và nghiên cứu khoa học Một số nước như Hà Lan, Bỉ, Cộng hòa Liêng Bang Đức quy định cho phép hạn chế sử dụng ma tuý nhẹ Chẳng hạn ở Hà Lan, ma tuý nhẹ được bán tự do ở quán cà phê như cần sa được bán cho mỗi người từ 5gram đến 30 gram Loại ma tuý nặng nếu mang không quá 5 gram thì được khoan hồng1

- Dựa vào tác dụng sinh lý trên cơ thể người, ma túy đựơc chia ra làm làm nhóm sau: + Các chất gây êm dịu, đam mê (các chất ma túy chính gốc) Trong nhóm này là thuốc phiện va các chế phẩm (opiaies) như morphin, hêroin, dionin, the bain, methadon, dolargan + Cần sa và các sản phẩm của cần sa

1 Những biện pháp đặc biệt đối phó với ma tuý của một vài quốc gia, Báo Công an thành phố Hồ Chí Minh ngày 2

24

+ Côca và các sản phẩm của côca

+ Thuốc ngủ có các loại như barbiturat, methaqualon và mecloqualon Các chất này có tác dụng ức chế thần kinh

+ Các chất an thần: bao gồm các chất thuốc dẫn xuất của benzodiazepin, meprobamat, hydroxyzin

+ Các chất kích thích bao gồm amphetamin và các chất dẫn xuất của nó

+ Các chất gây áo giác điển hình: gồm LSD, mescalin, nấm psilocybe và psilocylin, các dẫn xuất của tryptamin

+ Dung môi hữu cơ và các thuốc xông1

Cách phân chia ma tuý theo tám nhóm trên có ý nghĩa trong nghiên cứu khoa học, trong y học Ngoài ra nó còn giúp cho công tác giám định xác định loại ma tuý, phục vụ cho công tác điều tra, truy tố, xét xử

- Căn cứ vào nguồn gốc của ma túy và cơ chế tác động dược lý, các chuyên gia của Liên Hợp quốc đã thống nhất phân chia ma tuý thành năm nhóm sau:

+ Nhóm 1: Ma tuý là các chất từ cây thuốc phiện (opiaies)

+ Nhóm 2: Ma túy là các chất từ cây cần sa (canahis)

+ Nhóm 3: Ma túy là các chất kích thích (stimulants)

+ Nhóm 4: Ma Tuý là các chất ức chế (depresants)

+ Nhóm 5: Ma túy là các chất gây ảo giác (hallucinorens)2

Việc phân chia theo năm nhóm vừa ngắn gọn vừa chặt chẽ, dễ vận dụng trong thực tiễn công tác phòng, chống ma tuý [4, 29-29]

2.1.3.3 Khái niệm về nghiện ma túy và tái nghiện ma túy

- Khái niệm về nghiện ma tuý

Hiện tượng nghiện là hiện tượng ham mê đến mức thành thói quen rất khó chữa Nghiện

ma tuý thường được hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp Về nghĩa rộng, người ta gọi nghiện ma tuý là tình trạng một bộ phận trong xã hội gồm những người có thói quen dùng chất ma tuý Về nghĩa hẹp, nghiện ma túy là sự lệ thuộc của con người cụ thể đối với chất ma tuý

- Khái niệm về tái nghiện ma túy

Là hiện tượng của một người nghiện ma tuý sau khi được gia đình, chính quyền, các đoàn thể giúp đỡ, giáo dục, chữa trị cai nghiện để trở lại cuộc sống bình thường trong xã hội, nhưng

vì lí do nào đó họ đã không kìm chế được nên lại sử dụng các chất ma tuý

Người nghiện ma tuý sau khi cai nghiện đã không phấn đấu rèn luyện thì dễ bị tái nghiện, tái nghiện bao giờ cũng nghiện nặng hơn Thông thường những đối tượng nghiện hút, hít nếu tái nghiện thì chuyển sang sử dụng bằng hình thức tiêm chích Vì người nghiện ở tình thế thiếu tiền,

sử dụng ma tuý bằng hình thức tiêm chích ít tốn kém mà mức độ thoả mãn lại cao hơn Hầu hết những người tái nghiện đều không nhận thức được hoặc coi thường sự nguy hiểm của hình thức tiêm chích Với hình thức tiêm chích, nguy cơ mắc bệnh rất lớn vì dùng chung bơm kim tiêm hoặc dùng chung lọ thuốc trong điều kiện không đảm bảo vệ sinh

Vì vậy, người nghiện ma tuý vốn có thể trạng yếu khi tái nghiện càng trở nên suy kiệt về thể chất Qua điều tra ở một số địa bàn cho thấy 70 – 75% người ta1i nghiện mắc bệnh như lao, giang mai, sốt rét, 80% suy kiệt về thể chất, 70% số người nhiễm HIV là do tiêm chích ma tuý Tái nghiện ma tuý dễ dẫn đến nguy hiểm về tính mạng của người nghiện ma tuý Do tình trạng không làm chủ được bản thân khi lên cơn nghiện mà chưa có ma tuý đáp ứng khiến người

ta dễ bị tai nạn lao động, tai nạn giao thông hoặc tử vong do sử dụng ma tuý quá liều Riêng 6 tháng đầu năm 2001 đã có 580 người chết vì nghiện ma tuý

Do tình trạng sức khoẻ suy sụp, người tái nghiện sẽ mất dần khả năng lao động và như vậy nếu có việc làm họ cũng rất dễ bị sa thải, khiến nguồn kinh tế thu nhập mất đi Kết quả tất yếu là

họ phải sa vào con đường phạm tội trộm cắp, cướp giật để có tiền chích hút ma tuý

Tệ hại hơn, người nghiện vốn đã bị suy sụp về tinh thần, về trạng thái tâm lý lại càng suy sụp hơn trong tình trạng tái nghiện cùng với sự tẩy chay, kỳ thị của người thân, gia đình và cộng đồng Từ đó người tái nghiện càng trở nên mất niềm tin, dẫn đến mắc các sai lầm, thậm chí quẫn trí, bất cần đời

Đốii với gia đình có người tái nghiện:

- Thiệt hại nặng nề về kinh tế so với nghiện lần đầu

- Chịu tổn thất lớn về tinh thần, tâm lý do bị cộng đồng xung quanh kỳ thị

- Các thành viên trong gia đình bị tổn thương về tinh thần do phải chịu sức ép tâm lý nặng

nề, không khí gia đình căng thẳng, mất lòng tin với người nghiện

26

Đối với cộng đồng, xã hội:

-Ảnh hưởng về kinh tế của tái nghiện đối với cộng đồng cũng rất to lớn Chưa kể đến việc sản phẩm lao động xã hội bị giảm sút, việc điều trị cai nghiện cho các đối tượng tái nghiện cũng

là một gánh nặng lớn đối với xã hội Tái nghiện là nghiện nặng hơn và vì vậy, phác đồ điều trị cai nghiện cũng phức tạp, khó khăn rất nhiều so với cai nghiện lần đầu Chính vì vậy mà công tác cai nghiện cũng trở nên tốn kém hơn rất nhiều [4, 164 – 174]

2.1.3.4 Dấu hiệu để nhận biết người nghiện ma túy

Một người nghiện ma túy khi sử dụng đến khi nghiện có thể dài hay ngắn túy theo liều lượng dùng va chất ma túy được sử dụng Song quá trình nghiện thường qua các giai đoạn: Lúc đầu dùng ma túy thấy lâng lâng, dễ chịu, khoái cảm, không có thì thấy "nhạt nhẽo" thèm muốn Sau đó dùng ma túy trở thành nhu cầu, thiếu nó không chịu nổi, bằng mọi cách để có ma tuý, dùng ma túy với liều lượng ngày càng tăng Nhiều người ở giai đoạn này thấy khốn khổ về tinh thần, đau đớn về thể xác, kiệt quệ về tài chính có ý định quyết tâm cai nghiện Một số ít có quyết tâm thí cai được Song đa số không vượt qua được cơn thèm muốn, tiếp tục dùng trở lại sa vào cuộc khủng hoảng trầm trọng về tinh thân, dễ dẫn đến nhiều hành vị thiếu lý trí

Việc phát hiện người nghiện ma túy tùy thuộc vào từng giai đoạn của người nghiện Khi một người mới bắt đầu sử dụng ma tuý thường khó phải hiện Tuy nhiên, nêu có quan hệ thân thiết với người nghiện thì có thể phát hiện sớm thông qua những biểu hiện hàng ngày như: khoe khoang hoặc mô tả tác dụng của ma tuý với cảm giác mới lạ

Đối với thanh thiếu niên, thường phát hiện ở những biểu hiện đầu tiên là:

- Lười học, học kém, học thất thường rồi bỏ học

- Trộm cắp tiền nong gia đình, ngoài xã hội

- Lấy tài sản của gia đình, người thân đi thế chấp

- Đi chơi khuya, hay thức khuya, ngủ ngày nhiều, hay ngáp vãi

- Hút thuốc lá nhiều, tàn thuốc làm cháy thủng chăn màn

- Bướng bỉnh xa lánh người thân

- Lười tắm, sống luộm thuộm

- Chơi với bạn xấu

- Có các vết chích ở tay, ở bẹn

Kiểm tra quần áo, cặp sách có thể có tép hêrôin, viên ma túy tổng hợp

Những hiệu hiện của người nghiện khi dùng ma túy:

- Sau khi dùng ma tuý 5-10 phút: mắt đỏ ướt long lanh, sau đó chuyển sang sụp mi mắt, ngồi tại chổ, mắt lim dim, gãi chân tay, vò đầu, bứt tóc

- Sau khi dùng ma tuý 10 - 20 phút: mắt ướt đỏ, đồng tử teo, giọng nói khàn khàn, uống nhiều nước lạnh, tâm lý trạng thái hưng phấn cao với nhiều cử chỉ, động tác thiếu chính xác Qua khảo sát nghiên cứu những đối tượng nghiện ma tuý ta thấy người nghiện có các dấu hiệu trên khác nhau song đều có dặc điểm chung sau:

Tuy nhiên qua thử chỉ có ý nghĩa tham khảo, muốn kết luận chính xác họ đã sử dụng loại

ma túy gì thì cần trưng cầu giám định xét nghiệm máu hoặc nước tiểu

2.1.3.5 Tác hại của ma túy

- Ma túy – hiểm họa chung của nhân loại

28

Ma túy gáy tác hại nhiều mặt về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và đã trở thành hiểm họa chung của cả nhân loại Tại diễn đàn Liên hợp quốc, ngài Bouiros Gali - nguyên Tổng thư ký Liên hợp quốc đã đánh giá: "Trong những năm gần đây, tình trạng nghiện hút ma tuý đã trở thành hiểm họa lớn của toàn nhân loại Không một quốc gia, không một dân tộc nào thoát ra ngoài vòng xoáy khủng khiếp của nó để tránh khỏi những hậu quả do nghiện hút và buôn lậu ma túy gây ra Ma tuý đang làm gia tăng tội phạm, bạo lực, tham nhũng, vắt cạn kiệt nhân lực, tài chính, hủy diệt những tiềm năng quý báu khác mà lẽ ra phải được huy động cho việc phát triển kinh tế

- xã hội, đem lại ấm no hạnh phúc cho mọi người Ma túy đang làm suy thoái nhân cách, phẩm gia, tàn phá cuộc sống yên vui gia đình, gây xoai mòn đạo lý, kinh tế, xã hội Nghiêm trọng hơn

ma túy còn là tác nhân chủ yếu thúc đẩy căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS phát triển [2, 3]

Liên hợp quốc đã ban hành 3 công ước vẻ kiểm soát ma túy để huy động sức mạnh của các quốc gia vào công tác phòng, chống ma túy Liên hợp quốc đã tổ chức khóa họp đặc biệt lần thứ

20 của Đại hội đồng Liên hợp quốc từ ngày 8 đến ngày l0 tháng 6 năm 1998 tại New York (Hoa Kỳ) để xem xét cuộc đấu tranh chống sản xuất, buôn bán, nhu cầu, vận chuyển, phân phối ma túy và các chất hướng thần bất hợp pháp và những hoạt động liên quan nhằm đưa ra những chiến lược, phương pháp những hoạt động cụ thể và những biện pháp đặc biệt để tăng cường sự hợp tác quốc tế trong mối quan tâm về vấn đề lạm dụng và vận chuyển trái phép chất ma túy Khóa họp cũng đã thông qua Tuyên bố chính trị: “Ma túy hủy hoại cuộc sống và cộng đồng, làm xói mòn sự tồn tại và phát triển của loài người và là nguồn phát sinh tội phạm Ma túy ảnh hưởng mọi lĩnh vực xã hội của tất cả các nước Đặc biệt, sự lạm dụng ma túy đã ảnh hưởng tới tự do và phát triển của lớp trẻ và sự tồn tại của con người, đến độc lập, dân chủ và ổn định của các nhà nước và các dân tộc, đến cấu trúc của một xã hội, nhân phẩm va hy vọng của hàng triệu triệu người và gia đình họ”

Để ngăn chặn ma túy Liên hợp quốc, các Quốc gia và các tổ chức quốc tế khác đã phải sử dụng nguồn tài chính khổng lồ Ví dụ như Hoa Kỳ, ngân sách hàng năm dành cho công tác phòng, chống và kiểm soát ma túy là 18 tỷ USD Tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế Interpol đã huy động nhiều lực lượng tài chính cho đấu tranh phòng chống tội phạm ma túy

Toàn Thế giới hiện nay có khoảng hơn 200 triệu người nghiện ma túy Ở Hoa Kỳ có 5% dân số nghiện ma túy Ở Việt Nam, trong 7 năm qua (1993 -2000) tổng số người được cai nghiện

là 195.035 lượt, năm 2000 có 101.036 người nghiện ma tuý có hồ sơ kiểm soát Nếu chỉ tính mức

tối thiểu mỗi người nghiện mỗi ngày dùng ít nhất 1 liều hêrôin với giá thấp nhất là 20.000 đồng thì mỗi ngày số người nghiện đã đốt đi hơn 2 tỉ đồng và mỗi năm tiêu tốn hơn 710 tỷ đồng Đây

là con số thống kê số đối tượng nghiện có hồ sơ, còn thực tế số người nghiện cao hơn gấp nhiều lần Đấy là chưa tính số tiền mà nhà nước đầu tư thực hiện Chương trình quốc gia, theo ND06/CP năm 1993 – 2000 là hơn 300 tỷ đồng Đáng lo ngại là ma túy thâm nhập vào nhà trường Năm 1998 theo thống kê đã phát hiện 2837 em học sinh, sinh viên sử dụng trái phép chất

ma túy Năm 2000 còn 1533 em học sinh, sinh viên sử dụng ma túy Riêng Hà Nội “mỗi năm thành phố bỏ ra hơn chục tỷ đồng và bao nhiêu công sức của các cấp, các ngành, đoàn thể nhưng

tệ nghiện hút ma túy vẫn còn dai dẳng, thậm chí có chiều hướng tăng, trở thành nổi nhức nhối trong mỗi gia đình, tổn hại đến mọi mặt của đời sống xã hội và la rở lực lớn cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Thủ đô” Với tình trạng nghiện như vậy cho nên số người nghiện ma túy toàn thế giới hàng năm đã tiêu tốn hàng chục tỉ USD Các băng maphia ma túy thao túng nền tài chính cũng như chính phủ của một số nước trên thế giới Hiện nay nền tài chính ma tuý hằng năm ước tính gần 400 tỷ USD, thông qua các hoạt động đầu tư, tẩy rửa tiền đã chi phối nền tài chính nhiều nước Mỗi ngày, tội phạm ma Tuý quốc tế đã tẩy rửa tiền khoảng hơn 1 tỉ USD

Ma tuý thúc đẩy gia tăng tội phạm và các tệ nạn xã hội Sản xuất và buôn hán ma túy mang lại lợi nhuận siêu ngạch nên đó chính là động lực thúc đảy nhiều người lao vào con đường tội lỗi, bất chấp pháp luật Trong tám năm qua (1993-2000) tội phạm ma tuý ở Việt Nam tăng bình quân hàng năm là 30% số vụ và 40% đối tượng Ma túy đã làm tăng tội phạm, trong đó có tội phạm tham nhũng Tội phạm và tệ nạn ma tuý gắn bó chặt chẽ và là mảnh đất tốt để các tệ nạn như cờ bạc, nghiện rượu, mại dâm, phát triển Đặc biệt, trong số bị nhiễm HIV thì có 70% la2 do nghiện hút ma túy Vì vậy, ma túy là cầu nối làm gia tăng căn bênh thế kỷ HIV/AIDS Ma túy phá hoại sức khoẻ của con người, người nghiện dễ mắc các bệnh tim mạch, gan, thần kinh Họ thường gầy còm, ốm yếu, kém ăn, kém ngủ, thần kinh rối loạn, trí nhớ kém, lười lao động Khi dùng loại ma túy kích thích hoạt động hoặc gây ảo giác làm cho nhận thức và hành động của người nghiện không phù hợp với đạo đức, tập quản và pháp luật nên dễ dàng phạm tội Kết qủa điều tra xã hội học cho thấy 80% số người nghiện ma tuý trả lời: Sẵn sàng làm tất cả mọi việc kể

cả phạm tội để có tiền thỏa mãn nhu cầu ma túy Vì vậy, họ đã gây ra sự suy sụp cho kinh tế gia đình, họ bị mất việc làm, mất uy tín trong gia đình, bạn bè và xã hội Theo số liệu thống kê trong

30

số người nghiện ma túy có 85,5% là đối tượng có tiền án, tiền sự hoặc có liên quan tới vi phạm pháp luật Do đó, ma túy là tác nhân gây mất trật tự an toàn xã hội, phá hoại hạnh phúc gia đình

32

và làm xuống cấp các thuần phong mỹ tục Có thể nói: Những vấn đề nổi cộm của toàn cầu là đói nghèo, bệnh tật, chiến tranh, môi trường trong đó có vấn đề hết sức cấp bách là ma túy Hiểm họa ma túy không chỉ riêng ai, nó đã trở thành hiểm họa chung của nhân loại [4, 31-33]

- Ma túy nơi khơi nguồn của các tội phạm

Ma tuý là một loại hàng hóa đặc biệt, nó mang tính truyền thống, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc tế Tính đặc biệt của nó thể hiện:

Sản xuất buôn bán nó đem lại lợi nhuận siêu ngạch

Có thể nói trong hoạt động buôn bán thì chỉ có buôn lậu ma tuý và buôn lậu vũ khí đem lại lợi nhuận cao nhất

Tính gây nghiện cao và rất khó cai

Chỉ cần người sử dụng dùng ma túy vài lần không theo sự chỉ dẫn của thầy thuốc chuyên môn là dec dàn bị nghiện Khi đã mắc nghiện thì rất khó bỏ Thực tế ở nước ta cũng như trên thế giới chưa tìm ra loại thuốc cai nghiện đặc trị mà chỉ là thuốc hỗ trợ cắt cơn nghiện Vì vậy, ở nước ta tỷ lệ tái nghiện còn rất cao, có từ 80 – 90%

Các chất ma tuý là loại hàng hóa tương đối gọn nhẹ, dễ trồng, dễ thu hái, chế biến, vận chuyển:

Một số khu vực vùng cao nước ta, đồng bào chỉ cần gieo hạt thuốc phiện thì đến vụ có thể thu hoạch, không cần phải đầu tư chăm bón như những cây trồng khác Đây là loại cây phù hợp với chất đất va khí hậu ở vùng núi nên năng suất cao

Mà túy tổng hợp cũng dễ điều chế Chỉ cần một người có trình độ kỹ sư hóa Với một phòng thí nghiệm nho3 là có thể nghiên cứu điều chế được chất ma túy Như điều chế hêrôin từ morphin

Vận chuyển ma tuý cũng rất dề dàng bằng nhiều loại hình giao thông khác nhau như đường

bộ, đường sắt, đường hàng không và đường bưu điện Các phương tiện vận chuyển cũng đa dạng

và phong phú: mang trong người, đi bộ, xe máy, tàu thủy, máy bay

Ma tuý sử dụng dễ dàng thuận lợi: hút, hít, tiêm, chích, uống, nhai

Ma túy có tính truyền thống lâu đời

Ma túy mà đặc biệt ma túy có nguồn gốc tự nhiên như thuốc phiện, cần sa, côca đã có từ lâu đời Loài người đã tìm ra các chất ma tuý từ hàng nghìn năm nay và cũng chịu hậu qua nặng

nề do ma tuý gây ra Nó gắn liền với sinh hoạt văn hóa truyền thống như lễ, tết, cưới xin, ma chay, cúng bái của đồng bào một số dân tộc trên thế giới trong đó có Việt Nam

- Tính phổ biến và lan truyền nhanh, tính quốc tế

Tính phổ biến thể hiện: Trước đây ma túy chỉ xuất hiện ở một số vùng, khu vực trên thế giới thì nay hầu như phát triển lan tràn trên khắp thế giới, trở thành vấn đề toàn cầu, vấn đề chung của nhân loại Ở nước ta, trước đây ma túy xuất hiện chủ yếu ở vùng cao, thì nay đã phát triển ở khắp mọi nơi với đủ các loại ma túy khác nhau Sử dụng ma túy trước đây chủ yếu là người già nay thì đủ các thành phần lứa tuổi: già trẻ, trai gái, đủ các loại ngành nghề: công nhân, nông dân, học sinh, sinh viên, trí thức, văn nghệ sĩ, vân động viên và có cả công an, bác sĩ cũng tham gia

sử dụng ma túy

- Ma tuý vừa có tính hợp pháp, vừa có tính bất hợp pháp:

Xu thế chung của thế giới là đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ quốc tế, các quốc gia từng bước tham gia hội nhập khu vực và quốc tế, trong đó có Việt Nam Hoạt động của các loại tội phạm cũng bị tác động bởi xu thế chung đó Các hoạt động vận chuyển, buôn bán ma túy không chỉ phụ thuộc vào tình hình ma túy trong nước mà còn phụ thuộc vào tình hình ma túy khu vực và quốc tế cũng như sự hợp tác quốc té trong lĩnh vực phòng, chống ma túy

Từ sự phân tích trên, chúng ta rút ra kết luận: Ma tuý - một loại hàng hóa đặc biệt về nguyên tắc diễn ra tuân theo quy luật giá trị trong quan hệ cung – cầu Ngoài ra nó còn phụ thuộc vào môi trường pháp lý, chính trị, xã hội của trong nước, khu vực và tác động của quốc tế

Tình hình tệ nạn ma tuý và tội phạm về ma tuý ở nước ta cũng diễn ra theo quy luật chung

đó

Mối quan hệ giữa tệ nạn ma tuý và tội phạm về ma tuý, mối quan hệ giữa ma túy và các tội phạm khác:

Tệ nạn xã hộii như cờ bạc, mại dâm, ma tuý là những hiện tượng xã hội tiêu cực thể hiện

ở những hành vi vi phạm pháp luật và sai lệch các chuẩn mực xã hội có tính lịch sử, tính phổ biến, lây lan nhanh chóng, gây nguy hiểm cho xã hội

Hiểu theo nghĩa rộng, tệ nạn ma tuý bao hàm cả tệ nghiện hút và tội phạm về ma tuý

34

Theo nghĩa hẹp thì tệ nạn ma tuý chủ yếu nhấn mạnh vấn đề nghiện hút và lạm dụng ma tuý, và đi liên với hành vi phạm tội này là hàng loại tội phạm khác về ma túy như sản xuất, tàng trữ, vận chuyển gây ra bao nhiêu phức tạp cho xã hội thiệt hại cho nền kinh tế nước nhà

- Những thiệt hại về kinh tế:

Tù nạn nghiện ma uíy gây thiệt hại lớn về kinh tế cho đất nước Với trên 100.000 người nghiện hàng ngày dùng nhiều loại chất ma tuý khác nhau có loại như hêroin: 100.000 đồng/liều,

có loại như "thuốc lắc": 300.000 - 700,000đồng/1liều, có người nghiện phải dùng 3 lần 1 ngày, mỗi năm số người nghiện sẽ tiêu phí trên 2000 tỷ đồng

Tệ nạn nghiện ma tuý đã làm cho Nhà nước hàng năm phải dành một khỏan ngân sách rất lớn cho công tác phòng, chống ma túy đó là:

+ Chi phí cho tuyên truyền giáo dục phòng, chống ma tuý

+ Chi phí cho công tác vận động xóa bỏ cây thuốc phiện, cần sa

+ Chi phí cho công tác tổ chức cai nghiện tại cộng đồng, xây dựng và quản lý các trung tâm cai nghiện

+ Chi phí cho hoạt động kiếm soát ma tuý ở biên giới, điều tra truy tố, xét xử tội phạm về

ma túy

+ Chi phí cho các hoạt động hợp tác quốc tế trong công tác phòng, chống ma tuý

+ Chi phí về giam giữ số người phạm tội về ma túy (hàng năm bắt giữ từ 19.000 - 23.000 người phạm tội về ma tuý)

Để có tiền sử dụng ma tuý hàng vạn người nghiện đã phạm tội trộm cắp, cướp của, giết người, buôn bán ma túy Qua những thống kê được biết 70% số vụ phạm tội hàng năm là do người nghiện ma túy gây ra hoặc có liên quan đến ma túy Trong số những người bị bắt hàng năm vì phạm tội có từ 30 đến 50% sô người phạm tội về ma túy

Do bị kích thích sau khi sử dụng chất ma tuý nhiều người đã phạm các tội về gây rối trật tự công cộng, hiếp dâm, đua xe trái phép, vi phạm luật lệ giao thông gây hậu quả nghiêm trọng

- Những ảnh hưởng về mặt xã hội

+ Tệ nạn nghiện ma túy làm gia tăng số người nhiễm HIV/AIDS Theo thống kê đến ngày

17 tháng 8 năm 2001 ở nước ta có 38.779 người nhiễm HIV/AIDS thì khoảng 70% là do lây truyền qua đường tiêm chích ma tuý

+ Tệ nạn ma tuý tác động làm gia tăng tệ nạn mại dâm (do sử dụng các chất ma tuý kích thích )

+ Tệ nạn nghiện ma tuý làm gia tăng các vụ tai nạn giao thông Nước ta hàng năm có trên 7.000 người chết, trên 13.000 người bị thương, tàn tật vì tai nạn giao thông, trong đó có nhiều vụ người nghiện ma túy không làm chủ tốc độ gây ra

+ Tệ nạn nghiện ma tuý lan rộng trong thế hệ trẻ, tác động xấu về đạo đức – lối sống, sức khoẻ, tri thức của hàng vạn thanh thiếu niên, ảnh hưởng trực tiếp đến lực lượng lao động xã hội, đến tương lai tiền đồ của dân tộc

- Đối với gia đình:

Tệ nạn ma túy phá vỡ hạnh phúc của hàng vạn gia đình Nhiều người nghiện ma túy đánh đập vợ con, chém giết bố mẹ, ông bà để đòi tiền hút chích ma tuý, bán hết tài sản, thậm chí bán

cả nhà ở để có tiền sử dụng ma túy, nhiều trẻ phải bỏ học đi lang thang, nhiều bà vợ phải bỏ chồng vì trong gia đình có người chồng nghiện ma tuý

- Đối với bản thân người nghiện ma túy:

Các chất ma tuý gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe thông qua tác động xấu đén đường hô hấp, hệ tim mạch, hệ thần kinh, hệ sinh dục

2.2 HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ PHÒNG CHỐNG MA TÚY

2.2.1 QUẢN LÝ PHÒNG CHỐNG MA TÚY LÀ GÌ ?

2.2.1.1 Khái niệm về quản lý phòng chống ma túy

Hiện nay, các tài liệu trong nước nêu nhiều khái niệm khác nhau có liên quan đến công tác phòng, chống ma tuý như: “Phòng chống tệ nạn ma tuý, phòng, chống, lạm dụng ma túy, kiểm soát ma túy” Các Công ước quốc tế kiểm soát ma tuý của Liên hợp quốc dùng khái niệm "kiểm soát ma túy" Với chúng ta có thể hiểu như sau:

Kiểm soát ma tuý là hoạt động của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nhằm kiểm tra, giám sát đảm bảo các hoạt động sản xuất, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng các chất ma tuý theo đúng quy định của pháp luật Một số chất ma túy nếu sử dụng đúng chi định, đúng quy định của bác sĩ sẽ phục vụ tốt cho nhu cầu chữa bệnh và nghiên cứu khoa học Vì vậy phòng, chống ma tuý không phải là tuyệt đối tránh xa ma túy mà là phòng, chống lạm dụng, sử dụng trái phép các chất ma túy – phòng, chống tệ nạn ma túy

36

Ngày 29 tháng 1 năm 1993 Chính phủ ra Nghị quyết 06 "Nghị quyết về tăng cường công tác phòng, chống và kiểm soát ma túy" Chỉ thị 06 ngày 30 tháng 11 năm 1996 của Bộ Chính trị cũng có tên gọi tương tự như trên Ngày 9 tháng 12 năm 2000, Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam thông qua "Luật Phòng, chống ma tuý" trong đó quy định “Phòng, chống

ma túy là phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh chống tệ nạn ma túy và kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy”

Theo quy định của Luật Phòng, chống ma tuý thì : Tệ nạn ma tuý là tình trạng nghiện ma túy, tội phạm về ma túy và các hành vi trái phép khác về ma tuý Còn các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy bao gồm các hoạt động nghiên cứu, thẩm định, sản xuất, vận chuyển, bảo quản, tàng trữ, mua bán, phân phối, sử dụng, xử lý, trao đổi, nhập khẩu, quá cảnh các chất ma tuý, chất gây nghiện, chất hướng thần, tiền chất Chất gây nghiện và thuốc hướng thần, được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cho phép theo quy định của pháp luật

2.2.1.2 Mục tiêu của công tác quản lý phòng, chống ma túy

Mục tiêu của công tác quản lý phòng, chống ma tuý được quy định trong các văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng và Nhà nước

Chương trình hành động phòng, chống ma túy giai đoạn 2001-2005 của Chính phủ được Thủ tướng chính phủ ban hành ngày 28 tháng 12 năm 2000 đã nêu ra 5 mục tiêu phòng, chống

ma túy cụ thể như sau:

1 Quán triệt phương châm phòng ngừa là cơ bản, phát động toàn dân, toàn quân đấu tranh phòng, chống ma túy và đẩy lùi tệ nạn ma túy, trước hết là trong học sinh, sinh viên, thanh, thiếu niên và trong cán bộ công nhân viên chức, giải quyết cơ bản tệ nghiện ma túy trong trường học; phòng ngừa nguy cơ lạm dụng ma túy dẫn đến lây nhiễm HIV/AIDS Tổ chức cai nghiện và quản

lý sau cai nghiện ở gia đình, cộng đồng làm giảm từ 10 -20% số người nghiện ma tuý cho hàng năm Phấn đấu đến năm 2004 cả nước có 60% số xã, phường không có người nghiện ma túy, 70% số cơ quan, xí nghiệp, đơn vị khong có người nghiện ma túy

2 Xóa bỏ về cơ bản diện tích trồng cây có chất ma tuý; có giải pháp thay thế cây trồng để chống tái trồng cây có chất ma túy, lồng ghép với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội khác, góp phần từng bước nâng cao đời sống của nhân dân vùng cao, vùng sâu, vùng xa

3 Đẩy mạnh công tác kiểm soát nhằm ngăn chặn việc buôn bán, vận chuyên, tàng trừ trái phép các chất ma tuý; phòng ngừa ngăn chặn sự xâm nhập của ma túy từ nước ngoài vào nước

ta; xử lý nghiêm các tội phạm về ma tuý: xóa bỏ triệt để các tụ điểm buôn bán, tổ chức sử dụng trái phép các chất ma túy Tăng cường quản lý chặt chẽ các loại dược phẩm gây nghiện, kiểm soát chặt chẽ các tiền chất nhằm ngăn chặn việc sản xuất trái phép các chất ma túy

4 Tiếp tục hoàn thiện hệ thống phát luật về phòng, chống ma túy, đẩy mạnh công tác giáo dục, tuyên truyền rộng rãi trong nhân dân về tác hại của ma túy và các biện pháp phòng ngừa ma túy

5 Tăng cường mở rộng hợp tác quốc tế về phòng, chống ma túy với các nước láng giềng, các nước trong khu vực Asean, các nước khác, các tổ chứa phi chính phủ trên thế giới, các tổ chức quốc tế và chương trình kiểm soát ma túy túy quốc tế của Liên hợp quốc (UNDCP)

2.2.1.3 Phương hướng chung việc quản lý phòng chống ma túy toàn cầu

Khóa họp đặc biệt lần thứ 20 của Đại Hội đồng Liên hợp quốc bàn về vấn đề ma túy trên thế giới gồm 138 nước tham dự, họp tại New York từ ngày 8 đến ngày 10 tháng 6 năm 1998 Khẩu hiệu khóa họp là: “Đoàn kết chống lại thảm họa hàng đầu của thế giới trong thế kỷ XXI” Lần đầu tiên các nhà lãnh đạo quốc gia từ khắp thế giới đã tập hợp cùng nhau thảo luận:

Chiến lược toàn cầu thực sự đầu tiên về kiểm soát ma túy;

Thỏa thuận quốc tế đầu tiên về giải cầu;

Mục tiêu làm giảm một cách đáng kể và cuối cùng xóa bỏ việc trồng cây thuốc phiện, cây côca và các cây gây nghiện trong mười năm tới;

Tìm các giải pháp đối với các vấn đề đặt ra do amphetamine và các chất kích thích;

Xác định thời gian biểu riêng để tăng cường và bổ sung các luật lệ của các nước thành viên

về rửa tiền, việc dẫn độ những tên buôn lậu ma túy và chia sẻ thông tin về cac tập đoàn ma túy

Kỳ họp này cũng đã thông qua Tuyên bố chính trị gồm 20 điểm với tinh thần tin tưởng và hợp tác quốc tế trong phòng, chống ma túy Tuyên bố chính trị nêu rõ: “Giảm cầu là một vấn đề then chốt trong chiến lược toàn cầu nhằm chống lại vấn đề ma túy thế giới Khẳng định lại sự cần thiết một biện pháp tổng hợp lại tiến tới việc xóa bỏ trồng cây ma túy bất hợp pháp theo đúng như “kế hoạch hành động hợp tác quốc tế trong việc xóa bỏ trồng cây ma túy trái phép và thay cây”1

1 Tài liệu của Văn phòng Ủy ban quốc gia phòng, chống ma túy về khóa họp lần thứ 20 Đại hội đồng Liên hợp quốc

38

2.2.1.4 Quản lý phòng chống ma túy ở Việt Nam

Do tầm quan trọng và ý nghĩa to lớn của cuộc đấu tranh phòng, chống ma túy cho nên mặc

dù cần rất nhiều vốn để đầu tư thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nhưng chính phủ cũng đã quan tâm đầu tư kinh phí cho Chương trình quốc gia phòng, chống ma túy Để sử dụng có hiệu quả từng đồng vốn, cần quản lý kinh phí chặt chẽ, sử dụng đúng mục đích và theo

kế hoạch đề ra, tránh thất thoát, lãng phí

Phương hướng công tác phát hiện và điều tra của các lực lượng công an nhân dân, Hải quan,

Bộ đội biên phòng đối với tại phạm về ma tuý trong thời gian tới là: cũng cố bộ máy tổ chức từ trung ương đến cơ sở, đào tại lại cán bộ phòng, chống ma túy Sử dụng tổng hợp các biện pháp công tác của ngành Công an, Hải quan, Bô đội biên phòng đặc biệt là biện pháp trinh sát bí mật, đồng thời tiếp thu kinh nghiệm tốt của Công an, Cảnh sát, Hải quan, Biên phòng các nước trong đấu tranh phòng, chống ma túy Củng cố hệ thống tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm ma túy, hoàn thiện các chiến thuật và hoạt động điều tra trên cơ sở hiện đại hóa các phương tiện kỹ thuật Xây dụng lực lượng Công an nhân dân chính quy, từng bước hiện đại, làm nòng cốt trong thế trận phòng, chống ma túy ở Việt Nam [4, 843 -846]

1 Xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, chủ trương, chính sách, kế hoạch về phòng, chống ma túy;

2 Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về phòng, chống ma túy;

3 Tổ chức bộ máy, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ về phòng, chống ma tuý;

4 Ban hành, sửa đổi, bố sung, công bố danh mục chất ma túy, tiền thuốc, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần;

5 Cấp, thu hồi giấy phép hoạt động hợp pháp và không hợp pháp liên quan đến ma túy:

6 Quyết định thành lập, giải thể cơ sở cai nghiện ma túy bắt buộc; cấp, thu hồi giấy phép hoạt động của các cơ sở khác về cai nghiện ma tuý; tổ chức và quản lý việc cai nghiện ma túy và hòa nhập cộng đồng cho người đã cai nghiện ma túy;

7 Tổ chức đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma túy;

8 Thực hiện thống kê nhà nước về phòng, chống ma túy;

9 Tổ chức nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ về phòng, chống ma tuý:

10 Tổ chức, tuyên truyền, giáo dục về phòng, chống ma tuý;

11 Hợp tác quốc tế về phòng, chống ma tuý:

12 Kiểm tra, thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về phòng, chống ma tuý [4, 830]

Điều 37 Luật Phòng, chống ma tuý quy định:

"Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về phòng, chống ma túy"

Ma túy đã gây ra nhiều hậu quả nặng nề cho xã hội, trở thành thảm họa chung của nhân loại Vì vậy, Nhà nước ta có thái độ kiên quyết đấu tranh ngăn nạn ma tuý, trước hết được thể hiện tong bộ luật Hình sự năm 1985; được ghi nhận tại Điều 61 Hiến pháp năm 1992: Bộ luật Hình sự năm 1999, trong đó có tội phạm về ma tuý theo hướng cụ thể hóa, hình sự hoá một số hành vi và tăng nặng hình phạt đối với các tội phạm về ma tuý Nhà nước đã ban hành Nghị quyết

số 06/CP ngày 29 tháng 1 năm 1993 của Chính phủ về tăng cường chỉ đạo công tác phòng, chống

và kiểm soát ma túy, Chương trình hành động phòng, chống ma tuý giai đoạn 1998-2010, Chương trình hành động phòng, chống ma tuý giai đoạn 2001-2005, đồng thời, đầu tư kinh phí, thành lập Ban chủ nhiệm chương trình quốc gia 06 và sau này là Ủy ban Quốc gia phòng, chống ma túy (nay là Ủy ban Quốc gia phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ nạn ma tuý, mại dâm), thành lập lực lượng chuyên trách phòng, chống ma tuý Các Nghị quyết Chương trình phòng, chống

ma tuý của Chính phủ Việt Nam đã nêu rõ cần tiến hành đồng bộ các chủ trương, biện pháp sau đây:

1 Tuyên truyền rộng rải để mọi người, trước hết là thanh niên thấy được hậu quả tai hại của tệ nạn ma túy

2 Vận động, thuyết phục đồng bào miền núi dứt khoát không trồng cây anh túc, chuyên sang trồng các loại cây khác

3 Kiểm soát nghiêm ngặt việc vận chuyển, lưu thông các loại ma túy trên tòan lãnh thổ, trước hết là ở các vùng trồng cây thuốc phiện, vùng biên giới, các cửa khẩu, hải cảng, sân bay quốc tế, đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống mọi hành vi sản xuất vận chuyển, tàng trữ, buôn bán các chất ma túy Tiêu hủy các sản phẩm là thuốc phiện và các chất ma tuý khác thu được Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực kiểm soát ma túy trên cơ sở bảo đảm các nguyên tắc phù hợp vớ pháp luật của nhà nước Việt Nam và của Công ước quốc tế về ma túy của Liên hiệp quốc

4 Đối với các tổ chức, các ổ tiêm chích, hút, uống các chất ma túy phải kiểm tra, xoá bỏ ngay, Trừng trị nghiêm khắc những người cấm đầu các nơi này theo Bộ luật Hình sự

40

5 Đối với người nghiện, tổ chức cai nghiện thuốc phiện và các chất ma túy coi là biện pháp bắt buộc, như đã ghi ở Điều 29 Luật bảo vệ sức khoẻ nhân dân Tuỳ theo tình hình thực tế từng nơi và từng loại đối tượng mà áp dụng các biện pháp cai nghiện tại các trung tâm y tế của Nhà nước, tại các cơ sở y tế tư nhân hoặc cai nghiện tại nhà, đồng thời với dạy nghề tạo việc làm và giải quyết các vấn đề xã hội có liên quan

Chính phủ đã han hành Nghị định số 49/CP ngày 15 tháng 8 năm 1996 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh trật tự [4, 838 – 839]

2.2.1.5 Tổ chức cai nghiện ma túy

Trong chương trình phòng chống ma tuý việc tổ chức cai nghiện ma tuý được coi là một trong những việc quan trọng nhất Việc tổ chức cai nghiện là rất cần thiết, phải có kế hoạch tiến hành một cách thường xuyên và khoa học

2.2.1.6 Chương trình hành động phòng, chống ma túy giai đoạn sắp tới ở Việt Nam

Để tiếp lục phải huy các kết qủa đã đạt được trong những năm qua, triển khai thực hiện có kết quả Luật Phòng, chống ma túy Chính phủ và ủy ban Quốc gia phòng, chống AIDS và phòng, chống tệ nạn ma tuý, mại dâm của nước ta triển khai Chương trình hành động phòng, chống ma túy giai đoạn 2001 -2005 với phương châm hành động: phát động toàn Đảng, toàn quân, toàn dân tham gia đấu tranh phòng, chống ma tuý; coi công tác phòng ngừa là cơ bản, lấy gia đình là điểm tựa, xã, phường, thôn, làng, ấp, bản, trường học, cơ quan, xí nghiệp, công ty, đơn vị, làm trận địa đấu tranh, lực lượng Công an nhân dân làm nòng cốt trong phòng, chống ma túy Chương trình hành động có thể bao gồm những nội dung chính sau đây :

2.2.1.6.1 Thông tin, tuyên truyền, giáo dục phòng, chống ma túy

- Mục tiêu: Tổ chức thông tin, tuyên truyền, giáo dục về phòng, chống ma tuý sâu rộng trong cả nước, đặc biệt là trong học sinh, sinh viên, thanh thiếu niên và đối tượng nghiện ma túy nhằm Tạo ra phong trào loàn Đảng, toàn quân, toàn dân tích cực tham gia đấu tranh phòng, chống