Tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp có nội dung hóa học góp phần giáo dục toàn diện học sinh ở trường thpt

Với mục đích góp phần hình thành tình cảm, nhân cách và phát HĐGDNGLL nếu được tổ chức tốt, cuốn hút sự tham gia tích cực, chủ động của đông đảo học sinh thì sẽ tạo môi trường tốt cho cá

B Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Lê Th ị Kim Dung

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LU ẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

L ỜI CẢM ƠN

cô giáo, đặc biệt là thầy trưởng khoa Hóa trường ĐHSP TP.HCM -TS.Trịnh Văn

TP.HCM ngày 918/ 2008

trường và việc bảo vệ môi trường0T 119

0T

3.4.1.2.Ho ạt động Hóa học và tài nguyên môi trường0T 122

0T

3.4.1.3.Ho ạt động Lớp chúng mình0T 124

3.4.1.4.Ho ạt động ngoại khóa - Hóa học lí thú0T 124

DANH M ỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

HĐGDNGLL : hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

M Ở ĐẦU 1.Lí do ch ọn đề tài

trường phổ thông Với mục đích góp phần hình thành tình cảm, nhân cách và phát

HĐGDNGLL nếu được tổ chức tốt, cuốn hút sự tham gia tích cực, chủ động của đông đảo học sinh thì sẽ tạo môi trường tốt cho các em rèn luyện, phát triển năng lực và

góp ph ần giáo dục toàn diện học sinh ở trường trung học phổ thông"

2.M ục đích nghiên cứu

sinh

3.Nhiêm v ụ của đề tài

4.Khách thể và đối tượng nghiên cứu

qua HĐGDNGLL

5.Phạm vi nghiên cứu

6.Gi ả thuyết khoa học

7.Phương pháp nghiên cứu

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1.L ịch sử của vấn đề

nhau, HĐGDNGLL đã có trong lịch sử giáo dục ở trường phổ thông cùng với hoạt động dạy học Theo giáo sứ Đặng Vũ Hoạt "Nhân cách học sinh được hình thành qua hai con đường cơ bản: con đường dạy học và con đường hoạt động giáo dục ngoài giờ

trường phổ thông, nhưng trước kia HĐGDNGLL thường ít có tính "chương trình"

năm 1999 [17] hay phó giáo sư Hà Nhật Thăng với "Công tác giáo viên chủ nhiệm"

trình HĐGDNGLL do chưa được triển khai cụ thể, chặt chẽ nên dường như vẫn còn

đặc biệt trong các năm 2005, 2006 Và từ năm học 2006-2007, HĐGDNGLL ở các

trường phổ thông đã được quan tâm và triển khai theo chương trình của BGD & ĐT Các công trình, đề tài nghiên cứu về HĐGDNGLL gần đây bắt đầu được quan

đề tài cấp viện "Cơ sở khoa học của việc xây dựng chương trình hoạt động giáo dục

Đề tài Sử dụng các phương tiện kỹ thuật dạy học thiết kế chương trình hóa học

vui ở trường PTTH của Phan Thị Ngọc Bích (2006)

Đề tài Tổ chức hoạt động "Đố vui hóa học " nhằm rèn luyện kỹ năng dạy học

cho sinh viên khoa Hóa trường ĐHSP TP.HCM của Nguyễn Thị Thanh Hà (2006)

Đề tài Tổ chức hoạt động "Vui để học" nhằm rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh

viên của Lâm Vĩnh Thuận (2006)

Đề tài Thử nghiệm phương pháp họp tác nhóm nhỏ và phương pháp đóng vai

trong d ạy học môn Hóa lớp 10 nâng cao nhằm phát huy tính tích cực của học sinh của

Đề tài Những thí nghiệm hóa học vui của Trần Ngọc Thúy Diễm (2007)

Đề tài Tổ chức hoạt động ngoại khóa cho học sinh THPT của Đoàn Lê Quỳnh

thể thấy rằng có nhiều cách định nghĩa khác nhau về hoạt động: Thông thường người

nhau:

cái con người làm ra, cần chiếm lĩnh Đó là động cơ Động cơ luôn thúc đẩy con người hoạt động nhằm tác động vào khách thể để thay đổi nó biến thành sản phẩm,

động đó có thể do một hoặc nhiều người thực hiện

tượng Tính mục đích bị chế ước bởi nội dung xã hội

tiêp" tác động đến khách thể qua hình ảnh tâm lý ở trong đầu, gián tiếp qua việc sử

dụng công cụ lao động và sử dụng phương tiện ngôn ngữ Như vậy công cụ tâm lý,

1.2.3.Các lo ại hoạt động

vui chơi, học tập, lao động và hoạt động xã hội

động Hoạt động có cấu trúc như sau: hoạt động - hành động - thao tác

Leonchiev đã nêu lên câu trúc vĩ mô của hoạt động, bao gồm 6 thành tố và mối quan

hệ giữa 6 thành tố này Khi tiến hành hoạt động:

cơ - mục đích- phương tiện và mối quan hệ giữa chúng với nhau Ba thành tố này tạo

đích cuối cùng của hoạt động Mục đích chung này (động cơ) được cụ thể bằng những

con người phải sử dụng các phương tiện Tùy theo các điều kiện, phương tiện mà con người thực hiện các thao tác đề tiến hành động đạt mục đích, hay nói khác đi hành động thực hiện nhờ các thao tác và nội dung của đối tượng hoạt động (cả về phía

1.3.Hoạt động giáo dục và sự phát triển nhân cách ở học sinh

1.3.1.Khái ni ệm giáo dục

nhân cách con người theo những yêu câu của xã hội trong những giai đoạn lịch sử

các tác động sư phạm khác diễn ra ở trong và ngoài lớp, trong và ngoài nhà trường cũng như trong và ngoài xã hội Đó là một quá trình toàn vẹn hình thành nhân cách, được tổ chức một cách có mục đích và có kế hoạch thông qua các hoạt động và các

đạo đức, tư tưởng và hành vi nhằm hình thành niềm tin, lí tưởng, động cơ, thái độ và

Như vậy giáo dục trước hết là sự tác động của những nhân cách này đến những

động của những người được giáo dục với nhau Chính thông qua những hoạt động của người học, được thực hiện trong mối quan hệ nhất định mà nhân cách của người học được hình thành và phát triển

sinh

Đặc biệt, giáo dục giữ vai trò chủ đạo trong sự hình thành và phát triển nhân cách của

trường và các cấp, các cơ quan giáo dục ngoài nhà trường

không học tập thì không thể biết đọc, biết viết càng không thể có được những kỹ xảo

phương pháp giáo dục đặc biệt

Để giáo dục giữ được vai trò chủ đạo và có tác động thực sự đến sự hình thành

răng hoạt động của cá nhân mới là con đường quyết định trực tiếp đối với sự hình

phú và đa dạng chính là con đường để hình thành và phát triển nhân cách của các em

Đối với học sinh, để giáo dục phát huy vai trò to lớn của mình, theo tác giả Hà

sau

Để thực hiện nguyên tắc này các lực lượng giáo dục cần thống nhất quan điểm

động, sáng tạo Kết quả của giáo dục không dừng ở mức độ nhận thức, thái độ, hành

Như ta thấy, trong hoạt động ngoại khóa hóa học chẳng hạn Học sinh được giáo

sinh đều có kinh nghiệm riêng, thói quen, thái độ đã được hình thành ở mức độ khác

Để thực hiện nguyên tắc này, tổ chức giáo dục cần thiết phải xây dựng các tình

nhau, phong phú và sinh động

Nguyên t ắc 3: Tiếp cận hệ thống và phát triển

môi trường, hệ thống giáo dục, các nhân tố sinh học Do đó, việc xác định chức năng

giáo dục là hoạt động luôn biến động và phát triển không ngừng về nội dung, phương

trưởng thành và phát triển, trong điều kiện xã hội cũng đang biến đổi như vũ bão

điều kiện xã hội cụ thể

Thông thường, các chủ đề của HĐGDNGLL gắn liền với các sự kiện lịch sử và

yêu Như vậy khi gắn bó những hoạt động giáo dục này với hoạt động dạy học thì dường như chỉ liên quan tới các môn học xã hội Kiến thức của các môn học tự nhiên

mà các em yêu thích như hóa học chẳng hạn liệu có thể có những cách thức thích hợp

để đưa chúng vào các hoạt động này

Chúng tôi nghĩ rằng, rất nên xây dựng những hoạt động có sự kết hợp tổng hợp

trường tạo mầm cho những hứng thú học tập, phát huy năng khiếu cũng như phát triển

quen hành động đúng đắn, có nổ lực và ý chí loại trừ và xóa bỏ cái xấu

Hoạt động giáo dục thực chất là hoạt động điều khiển và tự điều khiển Giáo viên là người điều khiển hoạt động ở các bước: xác định mục đích, nội dung, phương

ứng, tham gia tích cực nhất Tuy nhiên điều khiển ở đây không thể mang tính chất áp đặt mà mang tính định hướng và điều chỉnh Đối với một con người, nhất là hóc sinh

điều khiển nhận thức thái độ, hành vi của mình và đó được coi là yếu tố quyết định Thông thường người giáo viên lựa chọn những hoạt động thích hợp với đối tượng nhằm lôi cuốn sự tham gia của học sinh cũng như tạo điều kiện cho học sinh

điều rất quan trọng Chính các hoạt động là môi trường thuận lợi không chỉ cho sự điều khiển mà còn cho sự tự điều khiển của học sinh

1.4.Ho ạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học

con đường gắn lý thuyết với thực hành, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức với hành động, góp phần hình thành tình cảm, niềm tin ở học sinh HĐGDNGLL là con đường

trường phổ thông đều nhằm thực hiện mục tiêu hình thành và phát triển nhân cách

các kĩ năng, kĩ xảo cần thiết, phát triển tư duy sáng tạo và nhân cách

■HĐGDNGLL có một vị trí rất quan trọng trong hoạt động giáo dục

thông nhăm góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục đề ra

đặc biệt là nhu cầu về hoạt động Mặc dù hoạt động học tập là hoạt động chủ đạo,

và điều khiển có vị trí rất quan trọng ở lứa tuổi này Đây là hoạt động không thể thiếu,

■HĐGDNGLL là một bộ phận của quá trình giáo dục trong nhà trường phổ

phong phú, đa dạng, diễn ra trên bình diện rộng HĐGDNGLL tạo môi trường gắn lí

năng, kỹ xảo, kích thích sự phát triển tư duy

hướng cá nhân, hình thành các mối quan hệ giữa con người với đời sống xã hội, với

động công ích, hoạt động xã hội, hoạt động nhân đạo, văn hóa, văn nghệ, vui chơi giải

trí cùng tập thể có tác động mạnh mẽ, sâu sắc tới đời sống tình cảm của các em Có

đắn ở các em

tham gia các HĐGDNGLL, các em được hòa mình vào sự vận động chung của đời

được sâu sắc hơn sự cần thiết phải chuẩn bị cho mình hành trang để đảm đương trách

nhà trường và xã hội; có ý thức lựa chọn nghề nghiệp cho bản thân

đó có thái độ đúng đắn trước những vấn đề của cuộc sống, biết chịu trách nhiệm về

■ Thời lượng

- Theo "Kế hoạch giáo dục của trường trung học phổ thông" Trong 1 tháng, bên

thì "HĐGDNGLL được qui định thực hiện vào tiết sinh hoạt dưới cờ đầu tuần, tiết

trường THPT, mỗi tháng là một chủ đề hoạt động Tuy các chủ đề không gắn trực tiếp

+ Tháng 2: "Thanh niên với lí tưởng cách mạng"

đồng"

được phát triển phù hợp và có hiệu quả với đối tượng giáo dục ở cấp học, lớp học: từ

1.4.3.Phương hướng đổi mới phương pháp tổ chức HĐGDNGLL

đề" Vì vậy, trong tài liệu Bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình, sách giáo khoa

l ớp 10 trung học phổ thông [7, tr.59] đã đề cập tới phương hướng đổi mới phương

■ Các hình thức HĐGDNGLL cần phải đa dạng hóa, khắc phục tính đơn điệu,

đối với các em Để thực hiện phương hướng này cần phải cụ thể hóa ở những điểm sau:

động của chủ đề tháng, giáo viên cụ thể hóa thành nội dung cho hoạt động của từng tuân, nhưng phải đảm bảo tính thống nhất và mối quan hệ chặt chẽ giữa các nội dung

HĐGDNGLL Điều này thể hiện ở chỗ tăng cường tính chất tương tác, tính sáng tạo

định hướng vào việc phát triển tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh, khả năng hoạt động độc lập, khả năng tự đề xuất và giải quyết vấn đề trong hoạt động cũng như khả năng tự kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động của các em Nói cách khác

đó là khả năng tự quản HĐGDNGLL của học sinh Khả năng đó tạo điều kiện cho học

phương pháp tổ chức HĐGDNGLL phải kiến quyết khắc phục tính áp đặt, bao biện

+ Phát huy cao độ khả năng của đội ngũ cán bộ lớp, đồng thời khéo léo lôi cuốn

đến kĩ năng và hành vi, coi đó là yêu cầu cơ bản cần đạt được sau hoạt động Đánh giá nhăm giúp học sinh tự nhận ra được những tiến bộ cũng như những tôn tại cân khác

động tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau

■ Một số phương pháp tổ chức HĐGDNGLL

Các phương pháp tổ chức HĐGDNGLL đều cần có sự phối họp phương pháp

với nhau về một chủ đề nào đó

Đóng vai là phương pháp thực hành của học sinh trong một số tình huống ứng

Đóng vai rất có tác dụng trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp, ứng xử, do vậy

Thường được vận dụng khi học sinh phải phân tích, xem xét và đề xuất những

Đây là phương pháp thường được dùng trong nhóm các phương pháp giáo dục

Để đảm bảo được thành công của hoạt động, khi giao việc cho các em, giáo viên

Diên đàn là dịp đề học sinh trình bày quan điểm của mình vê một vấn đề nào đó

- Phương pháp trò chơi

điếu kiện thể hiện khả năng của mình trong một lĩnh vực nào đó của đời sống tập thể ở nhà trường cũng như ở cộng đồng Trò chơi cũng là dịp đề học sinh tập xử lí những

1.4.4.Phương pháp thiết kế các HĐGDNGLL

HĐGDNGLL theo 6 bước cơ bản sau:

Bước 1: Lựa chọn và đặt tên cho hoạt động

tượng học sinh Tên của hoạt động cần đảm bảo một số yêu cầu:

điều chỉnh cho phù họp hơn với mối quan tâm, tính cách và sự dí dỏm của các em và

Bước 2: Xác định mục tiêu của hoạt động

mà đặt ra những mục tiêu riêng cho hoạt động

định và có thể lượng hóa được để dễ thực hiện, dễ kiểm tra đánh giá

tới ít hay nhiều tùy thuộc vào hoạt động cụ thể

Bước 3: Xác định nội dung và hình thức của hoạt động

động, mục tiêu của hoạt động, điều kiện của hoạt động (về cơ sở vật chất của trường,

động

+ Xác định nội dung phù hợp cho các hoạt động

Bước 4: Chuẩn bị hoạt động

HS và GVcùng tham gia th ực hiện việc chuẩn bị

■ Giáo viên

động, cụ thể và sáng tạo

cũng như các lực lượng hỗ trợ cho hoạt động

cho HS

+ Góp ý kiến hoặc đưa ra gợi ý cho HS trong quá trình thực hiện nếu cần

+ Động viên và thúc đẩy HS hoàn thành trách nhiệm được giao đúng kế hoạch

■Học sinh

Bước 5: Tiến hành hoạt động

■Trong bước này, giáo viên tiếp tục giữ vai trò cố vấn, hỗ trợ học sinh thực hiện

nhàng mà hấp dẫn

■Học sinh hoàn toàn giữ vai trò chủ động trong bước này Hoạt động cần được

sinh trong bước này như sau:

người dẫn chương trình tùy theo hình thức của hoạt động

Bước 6: Kết thúc hoạt động

Đây chính là phần cuối cùng của hoạt động Trong bước này học sinh vẫn tiếp

để lại ấn tượng tốt đẹp về buổi hoạt động cho học sinh Điều này chắc chắn sẽ góp

các hoạt động sau Và quan trọng là những ý kiến đó của thầy cô sẽ có tác động cổ vũ, động viên rất nhiên đến hoạt động của các em

HĐGDNGLL

điều 28.2, đã ghi "phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự

động

■Vai trò của giáo viên trong HĐGDNGLL

là người tổ chức phối hợp các lực lượng giáo dục

■Nhiệm vụ của giáo viên trong HĐGDNGLL

động của nhà trường trong năm học

hoạt động

■ Những yêu cầu về phẩm chất và năng lực của giáo viên

phong phú

1.5.Ho ạt động ngoài giờ lên lớp có nội dung hóa học

HĐGDNGLL thành hai loại hình:

Theo giáo sư Nguyễn Ngọc Quang [22, tr 227-> 229], chúng ta thấy rằng, HĐGDNGLL có nội dung hóa học vừa chứa đựng nhiệm vụ, tác dụng của

HĐGDNGLL nói chung vừa có ý nghĩa riêng đối với môn hóa học

■Nhiệm vụ

trường phổ thông và theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang, có thể nói HĐGDNGLL có

trường

■Tác dụng

Theo giáo sư Nguyễn Ngọc Quang [22, tr.229], "công tác ngoại khóa hóa học có

tài năng về hóa học cũng như những năng lực khác (tài tổ chức, tài diễn đạt, khéo tay,

- Hoạt động có tính tập thê cao là môi trường tốt đề các em rèn luyện và phát

sinh trong nhà trường được củng cố: tình bạn, tình thầy trò, tình yêu đối với lớp, với trường, mối quan tâm tới cuộc sống cộng đồng, xã hội

lượng và năng suất của công tác ngoại khóa về hóa học, cần tuân thủ 7 nguyên tắc sau:

■Nguyên tắc 1: Bảo đảm tính mục đích và tính kế hoạch của toàn bộ hoạt động

■Nguyên tắc 2: Bảo đảm tính thích hợp và tính hiệu quả

sinh, điều kiện kinh tế và cơ sở vật chất, thời gian cho hoạt động )

■Nguyên tắc 3: Đảm bảo sự thống nhất của ngoại khóa với nội khóa

■Nguyên tắc 4: Bảo đảm thống nhất sự chỉ đạo của giáo viên với tính tự quản

mà kín đáo

■Nguyên tắc 5:

đối giữa các loại hình Đồng thời hình thức tô chức phải đa dạng, có thể kết họp nội

Căn cứ vào cơ sở lí thuết về HĐGDNGLL và ý tưởng xây dựng HĐGDNGLL có

đề có thể được tổ chức nhiều hoạt động khác nhau với nội dung, hình thức đa dạng phong phú, có ý nghĩa giáo dục thiết thực phù hợp với đặc điểm tâm - sinh lí lứa tuổi,

thêm cho HĐGDNGLL Ngược lại HĐGDNGLL là môi trường tốt cho sự mở mang

tìm hiểu và phát triển kiến thức hóa học, làm tăng sự gần gũi và hấp dẫn của môn học

1.5.3.2.M ột số điều cần chú ý khi thiết kế hoạt động

■Thiết kế HĐGDNGLL đương nhiên chúng ta cần dựa trên cơ sở 6 bước đã

đề nghị thêm bước dự kiến hoạt động và đây là bước đầu tiên

tưởng của giáo viên có sáng tạo, mới mẻ thì mới có sức hấp dẫn học sinh tham gia và

và đầy sáng tạo

■Hoa học có thể được đưa vào HĐNGLL rất phong phú về nội dung và đa dạng

gũi, đã được học hoặc có điều kiện tìm hiểu

+ Có đủ hóa chất và dụng cụ để thực hiện

và năng lực của học sinh mà các hình thức này có thể được lựa chọn, kết họp đưa vào

+ Trò chơi hóa học: đố vui, giải ô chữ

trường, đời sống, giao thông )

gương học tập, lao động của các nhà hóa học, những thành tựu và ứng dụng hóa học

đại, công nghệ thông tin làm phong phú, đa dạng và tăng tính mới mẻ, hấp dẫn, hiệu

1.5.4.1.Khái ni ệm

Theo giáo sư Nguyễn Ngọc Quang [22], có thể nói ngoại khóa hóa học là các

1.5.4.2.M ột số hình thức

Tùy theo điều kiện của trường, có thể thành lập tổ chung toàn trường, tổ khối

Nhiệm vụ chủ yếu của hình thức tổ chức này là thi tuyển, chọn lựa học sinh có thiên tư, tài năng vê hóa học đề bôi dưỡng thành học sinh giỏi về môn học này

1.5.4.3.Cách th ức tổ chức và tiến hành hoạt động ngoại khóa hóa học

Bước 1: Chuẩn bị

■ Xác định chủ đề, mục tiêu, nội dung hoạt động và đặt tên hoạt động dựa trên các căn cứ:

nhà trường và các tổ chức hỗ trợ nếu có

Xác định thời gian và địa điểm tổ chức hoạt động Thời điểm tổ chức ngoại khóa

báo đầy đủ chủ đề, nội dung, mục đích và yêu cầu của hoạt động tới giáo viên và học sinh

đông đảo học sinh cũng như các lục lượng giáo dục có liên quan