(Luận văn thạc sĩ) một số vấn đề cơ bản trong công tác quản trị để kiểm soát chi phí tại các doanh nghiệp sản xuất việt nam ngành công nghiệp khu vực thành phố hồ chí minh

Lqi nhu~n Ia m{t trong nhung ml;}c tieu hang d~u cua ba't ky doanh nghi~p san xua't kinh doanh nao, khi lqi nhu~n giam se lam cho kha nang ceJ.nh tranh giam do don vi khong c6 ngu6n d~ t

l

.\

VO THI THANH NHAN

MOT s6 VXN Di (J(f BAN TRONG (JONG TA(J OlJAN TRI

Dft KdM SO!T (JHI PHI T!I (JA(J DO!NH NGHdP

KHlJ VU(J TillNH PRO HO mil MINH

Chuyen ngiuzh: Ke' tmin tai VI) va phan tich ho~t d()ng kinh doanh

5.02.11

li.A- , ,

1nU SO.'

BQ GIAO Ol)C VA CAO TA~~

rl/i l.fm;yrJJI f hlf·h, rl(!llfj rif~l, fl''lf r.lr7, f!Of ;') r!/ lr'ii '1'!fhif~l nhr lli};IJ nla lr7r:

,J) ;-JI f'hfk'JI lhii41h ('(l111 o'JI

LOI MO DAU 1

? , " ~ , ' , , , ,

CHUONG 1: CO SO LY LUL}N VE CHI PHI VA KE TOAN CHI PHI, ~ , , KIEM SOA T CHI PHI 1.1 CHI PHI v A KE TOAN CHI PHI 1.I 1 Khai ni~rn chi phi 4

1 1 2 D ' ong c I p I rong oan ng h' h/ t d h h"' I~p san xu a ? Kt 4 I 1 2 1 H 09-t d A Qng cv an cua oan ng ~ b? ? d h h' A ? 1~p san xu a Kt 4 I 1 2 2 D ' ong c I p I rong oan ng h' h/ t d h h' A 1~p san xu a ? Kt 6 1.1.3 Phan lo9-i chi phi trong doanh nghi~p s{m xua't 7

I.1.3.1 Phan lo9-i chi phi theo chile nang ho(;l.t d()ng 7

1.1.3.2 Phan lo9-i chi phi theo rn6i quan h~ vdi thoi ky xac d!nh l<ji nhu~n I 0 1.1.3 3 Ph an lo9-i chi phi theo each ling xU' chi phi I I 1.1.3.4 Phan lo9-i chi phi tren cac bao cao tai chinh I3 I.I.3.5 M()t s6 each phan lo9-i chi phi khac nh~rn rnt,Ic dich ra quye't d!nh 15

I I 4 Kh /' 'A at ni~rn ~ hA thK ong e oan c t p t kKt / h' h/ I6 1.1.5 Vai tro cua ke' to an chi phi I6 I 1 6 ChO'/ c nang cua ~ ? h A th ~ ong e oan c 1 p 1 K k K t / h • h/ 18 ,:? , ,1' 1.2 KIEM SOA T CHI PHI 1.2.1 Khai ni~rn ki~rn so at- ki~rn so at chi phi 19

I.2.2 Cac lo(;l.i ki~In soat 19

1.2.3 Quy trlnh ki~rn soat 20

1.2.4 Cac thu tt,IC ki~rn soat 22

I 2 5 C / ac (;l.C tern cua rnQt d~ d',:? ? A 1 w A hK t ong tern soat k',:? / h' A I~u qua ? 24

CHUONG 2: THljC TR~NG TO CHUC KE TOAN CHI PHI VA KIEM

SOAT CHI PHI T~I CAC DOANH NGHI~P SAN XUAT VI~T NAM

NGANH CONG NGHitP KHU vljc TP HO cHi MINH

2.I Nhung u'u di~m va t6n tqi cua che' d<) ke' toan chi phi va ki~m smlt chi phi

2 I 1 Nhli'ng u'u 1em cua e to an c 1 p 1 ~ d' :! ? kK / h' h/ 28

2.1.2 Nhung t6n t~i cua ke' tmin chi phi 29

2.2 Thlfc tr~ng t6 chile ke' toan chi phi va ki~m soat chi phi t~i cac doanh nghi~p san xua't Vi~t Nam nganh cong nghi~p khu vlfc TP H6 Chi Minh 2.2.I Khao sat 1 29

2.2.2 Khao sat 2 3I 2.2.3 Khao sat 3 33

2.2.4 Khao sat 4 34

2.2.5 Khao sat 5 36

2.2.6 Khao sat 6 37

2.3 Danh ghi chung thlfc tr(;lng thlfc hi~n ke' toan chi phi va ki~m soat chi phi 2 3 I Ve cong tac to c uc, p an cong p an n H(m }< A / :? h / hA A hA h' A "}9 _1 2 3 2 V l< hl< h' h kK e p an an e to an c 1 p 1 va 1em so at c 1 p 1 / h' h/ ' k' :1 / h' h/ 4() 2.4 M<)t s6 nguyen nhan co ban hqn che' vi~c thlfc hi~n ke' toan chi phi va k1em so at c 1 p 1 tq1 cac oan ng 1vP .-< / h h/ · / d h h' A v· Ivt am A N 4I CHu'ONG 3: cAc GIAI PHAP CO BAN TRONG CONG TAC QUAN TRf , ? , ? , , I' A ? A ' A DE KIEM SOAT CHI PHI T~I CAC DOANH NGHI~P SAN XUAT VI~T NAM NGANH CONG NGHitP KHU VljC TP HO CHi MINH 3.I M\}c tieu cua lu~n van 44

3.2 Co sd d~ xay dlfng h~ th6ng ke' toan chi phi va ki~m soat chi phi ,:.44

3.3 Yeu c§u chung d6i vdi cong tac t6 chile va thlfc hi~n ke' toan chi phi, k1em . :? so at c / h' h/ 1 p 1 45

3.4 Cac giai phap co ban trong cong tac quan tri d~ ki~m soat chi phi tqi doanh nghi~p san xua't Vi~t Nam 3.4.1 Cac giai phap chung 3.4.I.I T6 chile h~ th6ng ki~m soat trong doanh nghi~p 47

3.4.1.4 Xay dt;tng h~ th6ng chi phi dinh mlic (tieu chu£n) 52 3.4.2 Cac giai phap ct.J th@'

3.4.2.1 T6 chlic h~ th6ng chling til trong doanh nghi~p dap ling yeu c~u

quan ly 58 3.4.2.2 B6 sung them cac tai khoan ke' toan chi tie't d@' ki@'m soat chi phi

va danh gia trach nhi~m cua cac be) ph~n lien quan 59 3.4.2.3 MC)t s6 bao cao quan tri pht.Jc Vl.J cho vi~c ki@'m soat chi phi, ra

quye't dinh kinh doanh trong doanh nghi~p 61

KETLU~N 65

TAl LI~U THAM KHAO

PHl) Ll)C

' ? ~ LOIMO DAU

1 Stf din thie't ciia d~ tfti:

N€n kinh te' Vi~t Nam dang tren du'ong h()i nh~p voi n~n kinh te' qu6c te' nen muc

d() c~nh tranh tren thi tru'ong se nhi~u hon va gay g~t hon Do v~y, d~ t6n t~i va phat tri~n, cac doanh nghi~p c~n phai ki~m soat t6t cac ho(J.t d()ng san xua't kinh doanh cua m1nh

Chi phi, m{)t khoan m1;1c phat sinh tu khi doanh nghi~p chuffn bi cho vi~c thanh l~p,

suot qua tr1nh hoCJ.t d{)ng san xua't kinh doanh cho de'n khi chffm dut hoCJ.t d{)ng VI

v~y, chi phi Ia m{)t trong nhung d6i tu'(jng d~u tien c~n du'qc ki~m soat Bdi le khi chi phi tang len, lqi nhu~n se giam xu6ng Lqi nhu~n Ia m{)t trong nhung ml;}c tieu hang d~u cua ba't ky doanh nghi~p san xua't kinh doanh nao, khi lqi nhu~n giam se lam cho kha nang ceJ.nh tranh giam do don vi khong c6 ngu6n d~ tai d~u tu', nang cao hi~u qua ho(J.t d{)ng san xua't kinh doanh

8~ ki~m soat, nha quan tri c~n c6 cac thong tin lien quan Cac thong tin nay c6 th~

du'<jc cung cffp tru'oc, trong va sau khi tie'n hanh ho(J.t d{)ng Thong tin chi phi thuong du'qc lu'u tru nhi~u nha't va chinh xac nha't t?i b{) ph~n ke' toan n6i chung, hay b{) ph~n ke' toan chi phi n6i rieng Nguoi ta thu'ong g9i ke' toan Ia ngon ngu kinh doanh bdi n6 cung ca'p cac thong tin lien quan de'n toan b{) hoCJ.t d{)ng trong doanh nghi~p cho nha quan ly, nha d~u tu', Trang d6, thong tin ke' tmin chi phi dong m()t vai tro quan trQng, la thanh ph~n cua h~ th6ng quan ly' h~ th6ng ki~m

smit chi phi, thtfc hi~n chile nang do lu'ong chi phi cho ca hai m1;1c dich: ra quye't d!nh quan trj va l~p bao cao tai chinh

Voi nhung ly do tren, toi ill(J.nh dCJ-11 chQn d~ tai "Mf)t sfi' van tie Cd-ban trong cong

cong nghi?p khu v(lc Thanh pho' H'o Chi Minh" lam n{)i dung nghien cuu

2 Mvc dich nghien cll'u ciia d~ tai

M1;1c dich nghien cuu cua d~ tai Ia du'a ra m{)t s6 giai phap g(ji y cho cac doanh

nghi~p san xua't Vi~t Nam nganh cong nghi~p khu vtfc Thanh ph6 H6 Chi Minh xay dtfng, cai thi~n h~ th6ng ki~m soat chi phi d~ cung cffp nhi~u thong tin kip thai, chinh xac, huu ich honcho nha qm'ln trj khi ra quye't d!nh kinh doanh

3 D6i tu'<Jng nghien cuu

Thanh ph6 H6 Chi Minh la mt)t trong cac tinh thanh c6 t6c dt) phat tri~n san xuat cong nghit$p Vu'Qt trQi trong Ca nu'dc, trong khi 00 hOC;lt OQng ki~m SOat tC;li CclC doanh nghit$p san xu at Vit$t N am lC;li chu'a tu'ong ung Cac nha quan tr! doanh

nghi~p chua phat huy he't tinh hG'u ich cua thong tin chi phi d~ lam co sd ra quye't d!nh san xuat kinh doanh

Nh~m mvc dich phat huy tinh hG'u ich cua thong tin chi phi va ki~m soat chi phi, d6i tu'cjng nghien cuu cua d~ tai nay la cac doanh nghit$p san xuat Vit$t Nam, nganh cong nghit$p, khu vljc Thanh ph6 H6 Chi Minh

4 Ph~m vi nghien cull

Ho<;1t dqng ki~m soat chi phi trong doanh nghit$p vua la mt)t khoa h<;>c vua la mt)t nght$ thu~t Hinh dC;lo N6 yeu c~u mt)t slf ct)ng tac, phoi hcjp giua cac thanh vien trong t6 chile, linh hOC;lt trong tung tru'ong hcjp C\} th~ Do v~y' d~ tai nghien cuu nay chi gidi hC;ln d "Mt)t so van d~ co ban trong cong tac quan tr! d~ ki~m soat chi phi tC;li cac doanh nghit$p san xuat Vit$t Nam nganh cong nghit$p khu vljc Thanh pho H6 Chi Minh"

5 Phtidng phap nghien cull

f)~ tai nghien cuu dlfa tren phu'ong phap lu~n duy v~t bit$n chung va duy v~t J!ch sU' Tac gia sU' dvng phu'ong phap nghien cuu J!ch sU', phu'ong phap ht$ th6ng, phan tkh, t6ng h<;Jp d~ rut ra nhG'ng t6n tC;li cua thljc ti~n hoC;lt dt)ng ki~m soat chi phi tC;li mt)t so doanh nghit$p san xuat Vit$t Nam hit$n nay Cling vdi vit$c sU' dvng phu'ong phap nghien CUu trong khoa hQC kinh te', tac gia con t6ng hcjp kie'n thuc tu cac mon h<;>c lien quan nhu' ke' toan, ki~m toan, quan tr! h<;>c, qmln td kinh doanh, quan ly san xuat, ht$ th6ng thong tin quan ly' lam n~n tang d~ du'a ra cac giai phap v~n

dvng vao thlfc ti~n nh~m giai quye't nhung t6n tC;li d6 Cac giai phap trong d~ tai con du'cjc dlja tren cac quy dinh cua che' OQ quan ly tai chinh ke' toan hit$n hanh

Co sd cho vit$c phan tkh, t6ng hcjp, rut ra t6n tC;li va du'a ra giai phap la tu ngu6n so lit$u, hoC;lt dt)ng thljc ti~n cua mt)t so doanh nghit$p san xuat Vit$t Nam nganh cong nghit$p khu vtfc Thanh pho H6 Chi Minh

3

6 Ke't ca'u cua d~ tai

V~ bQ' Cl}C, ngoai ph~n md d~u va ke't Ju~n, d~ tai g6m ba ph~n chinh:

Chuong 1: Co sd ly lu~n v~ chi phi va ke' tmin chi phi, ki~m smit chi phi

Chuong 2: Thlfc trq.ng t6 chile ke' tmin chi phi va ki~m soat chi phi tq.i cac doanh

nghi~p slm xua't Vi~t Nam nganh cong nghi~p khu vlfc Thanh ph6 H6 Chi Minh Chuong 3: Cac giai phap co ban trong cong tac quan tri d~ ki~m so at chi phi tq.i cac doanh nghi~p san xua't Vi~t Nam nganh cong nghi~p khu vlfc Thanh ph6 H6 Chi Minh

Do trlnh d(> va thai gian nghien cuu c6 gidi hq.n nen d~ tai nghien cuu nay ch8:c h~n

con nhi~u thieu s6t va hq.n che £)~ d~ tai cua mlnh hoan thi~n hon va c6 tinh thlfc

te cao hon, toi ra't mong nh~n du'<jc slf dong gop cua Quy Th~y Co; cac doanh

nghi~p slm xua't Vi~t Nam- d6i tu'<jng nghien cuu, sii' dl}ng d~ tai; cac bq.n va ta't ca nhung ai quan tam den llnh vlfc nay

Thanh ph6 H6 Chi Minh, thang 09 nam 2004

1.1 CHI PHi v A KE TOAN CHI PHi

1.1.1 Khai ni~m chi phi

Chi phi du'cjc xac dinh tren nhi~u phu'ong di~n khac nhau C6 th€ hi€u truu tu'cjng, chi phi la bi€u hi~n b~ng ti~n cua nhung hao phi lao d()ng s6ng va lao d()ng v~t h6a phat sinh trong qua trl.nh ho~t d()ng san xua't kinh doanh; ho~c chi phi la nhung phi t6n V~ ngu6n hfc, tai san C\} th€ slJ' d\]ng trong ho~t d()ng san xu:ft kinh doanh Nhung nh~n thuc v~ chi phi c6 th€ khac nhau theo tung quan di€m, hlnh thuc th€

hi~n nhu'ng ta't ca d~u th6ng nha't thua nh~n m()t va'n d~ chung: chi phi la phi t6n tai nguyen, V~t ch:ft, lao d()ng va phai phat sinh g~n li~n VOi m\}C dich san xu:ft kinh doanh Bay chinh la ban cha't kinh te' cua chi phi trong ho~t d()ng san xua't kinh doanh cua doanh nghi~p Tu ban cha't nay, nha quan tri phan bi~t du'cjc chi phi voi chi tieu, chi phi voi v6n

Chi phi g~n li~n voi ho~t d()ng san xua't kinh doanh, du'QC tai trcj tu v6n kinh doanh

Va dtfQC bu d~p tu thu nh~p ho~t d()ng san xu:ft kinh doanh;

Chi tieu khong g~n li~n voi m\}C dich san xua't kinh doanh, du'QC tai trcj tu ngu6n khong phai la v6n kinh doanh nhu' quy phuc lcji, cac khoan trcj ca'p, va khong du'cjc bu d~p tu thu nh~p ho~t d()ng san xua't kinh doanh;

Volt la bi€uhi~n b~ng ti~n cua nhung tai san cua doanh nghi~p, ban than chung chu'a t~o nen phi t6n

1.1.2 Dong chi phi trong doanh nghi~p san xua't

1.1.2.1 Ho{lt d9ng Cd ban cua doanh nghi~p san xuiit

Doanh nghi~p san xua't la m()t thtfc th€ kinh te', thtfc hi~n qua trlnh dllu ttt, san xua't, tieu th\] voi m\}C dich thu lcji nhu~n Trong doanh nghi~p san xua't, ho~t d()ng chinh

la san xua't ra san ph~m nen chie'm m()t ltfc lu'cjng ]on v~ lao d()ng, may moe thie't

giai do<;tn nhu' sau:

- Giai do{ln 1 - Nghien cuu, tie'p c{jn nhu c'fiu san xuiit: trong giai do~n nay, doanh nghi~p clln phai xac dinh illl)C tieu ho~t d()ng, san xu:ft san ph~m nao, bao nhieu, cho ai, b~ng nhung phu'ong ti~n va ngu6n ltfc nao Trong co che' thi

5

tnJ'ong, day la ti~n d~ dinh hu'dng va anh hu'dng de'n cac giai doqn tie'p theo nhu'

d~u tu', mua slim, san xua't va tieu thl) san ph~m;

ngu6n hfc cho hoqt d()ng san xua't kinh doanh Khi din eli vao thoi gian slt dl)ng cac ngu6n hfc, hoqt d()ng d~u tu', mua slim, tich Hly ngu6n ltfc du'Qc chia thanh:

• Ngubn l!Jc dai ht;m: nhu' may m6c thie't bi slm xua't, nha xu'dng, da't dai, cong

ngh~ san xua't, Ngu6n ltfc dai hqn thu'ong tu'dng d6i 6n dinh trong m()t thoi gian, th~ hi~n tr1nh d() cong ngh~, nang ltfc, co sd v?t cha't cua doanh nghi~p

N6 thu'ong chie'm m()t lu'Qng v6n ldn, chiu nhi~u n1i ro, thu h6i qua nhi~u nam

va cling la ngu6n g6c phat sinh chi phi dai hqn trong san xua't kinh doanh;

• Ngubn l!Jc ngdn ht;m: nhu' nguyen v?t li~u, cong Cl;l d1;1ng Cl;l, djch Vl), Ngu6n ltfc nglin hqn thu'ong thay d6i qua cac chu ky san xua't kinh doanh v~

cha't lu'<Jng, thi tru'ong bie'n d6i N6 chi ph6i co ban de'n ca'u t(_lo v?t cha't cua san ph~m, thu'ong chie'm m()t lu'Qng v6n it hon ngu6n ltfc dai hqn, c6 th~ thu h6i trong tung nam va la ngu6n g6c phat sinh chi phi nga:n hqn trong san xua't kinh doanh;

• Ngu6n nhan l!Jc: day la m()t ngu6n ltfc huu hlnh, khong th~ hi~n r6 thanh

mQt danh illl)C tai san nhu'ng CO tlnh cha't quye't djnh de"n ke"t qua, hi~U qua cua qua trlnh san xua't kinh doanh Vi~c khai thac ngu6n nhan ltfc c6 th~

phat sinh chi phi nglin hqn va dai hqn

tning cua doanh nghi~p san xua't Doanh nghi~p sl't d1;1ng, khai thac cac ngu6n hfc san c6 d~ san xua't ra cac san ph~m dap ling nhu c~u tieu thl) Giai doqn nay phat sinh chi phi san xua't Lu'u y r~ng m6i m()t doanh nghi~p c6 m()t tr1nh d(), cha't ltJ'Qng quan ly san xua't kinh doanh, quy mo, d~c di~m, cong ngh~ san xua't khac nhau nen vi~c slt dl)ng, khai thac cac ngu6n ltfc se khac nhau Trong di~u ki~n phat tri~n CUa tie'n bQ khoa hQC ky thu?t nhu' hi~n nay, cac phtJ'ong thlic quan ly, nhu c~u cqnh tranh va to~m c~u h6a n~n kinh te" c6 nhung tac d()ng trtfc tie'p de'n Stf thay a6i cac lo(_li chi phi, Cctc mlic phi Va tinh Ca bi~t CUa chi phf trong doanh nghi~p

- Giai do{ln 4 - Tieu th"(l san pham: day la giai doqn cu6i cling cua hoqt d()ng san xutlt kinh doanh nh~m du'a san ph:fm tu llnh vljc san xutlt sang tieu dung

1.1.2.2 Dong chi phi trong doanh nghi?p san xuat

- Trong giai do{ln nghien cuu, titp CQn nhu c'au san xuat: thu'ong phat sinh cac chi phi nhu' chi phi nghien cuu, thanh l?p doanh nghi~p Loqi chi phi nay chiu slf chi ph6i co ban bdi guy m6, nhung giai phap, phu'ong ti~n tie'p c?n nghien cuu, nhan slj thljc hi~n, Chi phi trong giai doqn nay se du'c_jc v6n h6a thanh tai san v6 h1nh hay chi phi tra tru'dc dai hqn Vtln d~ d~t ra cho cac nha quan tri la lam sao dam bao chi phi phat sinh se du'c_jc chuy~n toan bQ thanh tai san, dam bao mang tinh huu ich cho cac giai doqn sau trong hoqt d()ng san xutlt kinh doanh;

- Trong giai do{ln d'au tzi, mua siim, tich lily ngufm lljc: thu'ong phat sinh cac chi phi lien quan de'n vi~c du'a cac ngu6n lljc vao vi tri slln sang hoqt d()ng, bao g6m chi phi mua, chi phi v?n chuy~n, thue', Chi phi nay se du'c_jc v6n h6a thanh tai san cua doanh nghi~p Vtln d~ d~t ra cho nha quan tri trong giai doqn nay la lam sao phat huy du'c_jc t6i da tinh huu ich cua cac ngu6n lljc vao hoqt d()ng san xutlt kinh doanh;

- Trong giai do{ln san xuat: thu'ong phat sinh chi phi san xutlt, la qua tr1nh tieu hao cac ngu6n llfc chuy~n thanh chi phi V ~ co ban, chi phi ph at sinh trong llnh vljc nay bao g6m:

• Chi phi dai hg,n: phat sinh do stl' dl;lng cac ngu6n llfc dai hqn trong san xua't

nhu' may moe thie't bi, nha xu'dng, tii san v6 h1nh Muc dQ phat sinh cua chi phi dai hqn thu'ong phl;l thUQC vao gia tri, thai hqn, cong sutlt ho~C cac u'dc tinh cua doanh nghi~p trong hoqt d()ng san xutlt, doi khi chi phi nay con bj chi ph6i bdi chinh sach tai chinh doanh nghi~p, qu6c gia Chi phi dai h?n thu'ong 6n djnh tu'ong d6i qua m()t s6 ky san xutlt va g~n li~n vdi cac quye't dinh, trach nhi~m cua nha qmln tri tnidc va trong nhi~m ky quan ly;

• Chi phi ngdn h{m: phat sinh tu' vi~c sll' dl;lng cac ngu6n llfc ng~n hqn trong san xutlt nhu' nguyen v?t li~u, cong c~1, djch Vlf, Muc phat sinh chi phi ng~n

hqn thttong ph\l thUQC vao finh h1nh san xutlt, thu mua, cung ung, dlf tru trong

Moi tru'C5ng c~nh tranh hit%n nay da va dang thuc d~y sv thay d6i nhanh chong

va phuc t~p hdn v~ chi phi trong giai do~n san xutlt, nhtlt la cac chi phi ng~n

h~n f)i~u nay d~t ra sv gia tang nhu c~u thong tin chi phi san xutlt v~ tinh t6c d(), linh ho~t, dam bao cung ctlp thong tin huu ich cho ho~t d()ng ki€m soat, danh gia, dl:( bao va quan ly chi phi trong doanh nghit%p

- Trong giai dogn tieu th(l: thu'dng phat sinh chi phi ban hang va chi phi quan Iy nham d~y m~nh ho~t d()ng ban hang, md r()ng thi ph~n, tang sue c~nh tranh cho san ph~m ciia doanh nghit%p

1.1.3 Phan lo~i chi phi trong doanh nghi~p san xua't

Quaph~n tren chung ta thtly, chi phi ph at sinh trong su6t qua trlnh ho<;tt d()ng cl'1a doanh nghit%p, tu khi chu~n bi thanh l~p de'n khi di vao san xutlt kinh doanh D€

thu~n l<,ji cho qua trlnh quan sat, do lu'C5ng va ghi nh~n cac chi phi phat sinh, chi phi du'<Jc phan lo<;ti theo cac tieu thuc sau:

1.1.3.1 Phan logi chi phi theo chuc niing hogt dQng

Ml)c dich cua vit%c phan lo~i chi phi theo chile nang ho<;tt d()ng Ia xac dinh r6 vai tro, chile nang ho~t d()ng ciia chi phi trong qua tr'inh ho~t d()ng san xutlt kinh doanh t<;ti cac doanh nghit%p; va cung ctlp thong tin c6 ht% th6ng cho vi~c l~p cac bao cao tai chinh

Theo chile nang ho~t d()ng, chi phi du'<,jc chia thanh: chi phi san xutlt, chi phi ngoai

? ,.:'

san xuat

Chi phi san xuift la toan b() chi phi c6 lien quan de'n vi~c che' t~o san phffm

trong ky nhtlt djnh Chi phi san xutlt bao g6m ba khoan illl;!C sau: chi phi nguyen

v~t li~u tn)'c tie'p, chi phi nhan c6ng tnfc tie'p va chi phi san xutlt chung

• Chi ph{ nguyen vgt li¢u tn!C tie'p la chi phi cua nhung lo~i nguyen v~t li~u

ctlu thanh nen san phffm, CO gia trj ldn va CO th~ xac djnh du'QC m()t each rieng le, r6 rang cho tung ddn vi san phffm Ngoai ra, trong qua trlnh san xutlt con phat sinh nhung lo~i nguyen v~t li~u c6 tac d1;1ng ph1;1 thu()c, n6 ke't h<_jp voi nguyen v~t li~u chinh d~ san xutlt ra san phffm hoi[Lc lam tang chtlt lu'<_jng cua san phffm, hoi[Lc t~o ra mau s~c, mui vj cho san phffm, hoi[Lc rut

ng~n chu ky san xutlt, Chi phi nguyen v~t li~u tnfc tie'p du'QC h~ch toan tnfc tie'p vao d6i tu'<_jng chju chi phi

• Chi phf nhan cong tn!c tilp la chi phi ti~n lu'dng chinh, lu'dng ph1;1, cac khoan trich theo lu'dng nhu' bao hi~m xa h()i, bao hi~m y te', kinh phi c6ng doan va cac khoan phai tra khac cho c6ng nhan tnfc tie'p san xutlt Chi phi nhan c6ng tnfc tie'p cfing gi6ng nhu' chi phi nguyen v~t li~u tn.fc tie'p, c6 th~ xac dinh Cl;l

th~ va tach bi~t cho tung ddn vi san phffm nen du'QC h~ch toan tnjc tie'p vao d6i tu'<_jng chiu chi phi

• Chi phf san xua't chung la nhung chi phi c~n thie't khac d~ san xutlt san phffm,

kh6ng phai la chi phi nguyen v~t li~u tn.fc tie'p va chi phi nhan c6ng tnfc tie'p Di[lc di~m cua chi phi san xutlt chung nhu' sau: c6 nhi~u khoan illl;!C chi phi khac nhau; cac khoan illl;!C thUQC chi phi san XUtlt chung d~U CO tinh gian tie'p voi tung ddn vi san phffm, kh6ng tinh thftng vao cho tung ddn vi san phffm nen doanh nghi~p thu'ong h.fa chQn tieu thuc thich h<Jp d~ phan b6 Do

nhau va rtlt kh6 ki~m soat

·Chi phi san xutlt chung chu ye'u bao g6m ba lo~i chi phi, d6 la chi phi nguyen v~t li~u gian tie'p, chi phi lao d()ng gian tie'p va cac chi phi khac

chtlt kh6ng t~o nen thanh ph~n chinh cua san phffm, ne'u c6 th'i ban than chung kh6ng phai la chi phi nguyen v~t li~u quan tn;mg;

9

gian tie'p nhu' phl;l trach san xua't, quan c16c, nhan vien ky thu~t, bao trl may moe cua xu'dng san xua't Noi chung, lao d()ng gian tie'p dong vai tro h6 tr<j c16i vdi lao d()ng tnfc tie'p;

xua't kinh doanh Vi dl;l chi phi thue nha xu'dng, chi phi khau hao may moe thiet bj san xua't, chi phi di~n nude, chi phi d()ng ltfc, chi phi bao higm, Hinh 1: Phan lo~i chi phi va phu'ong phap h~ch toan chi phi san phffm

Khoan m1.1c chi phi

H~ch toan tr~c tie'p ~ ~~i p;i A _ - ~~-;l~-pha'm _ .,.l ngu~.~~ ~iiphc;u

-Gian tie'p

san xua't chung

Chi phi ngoai san xuilt la toan b() cac chi phi lien quan den vi~c tieu thtJ san phffm Chi phi ngoai san xua't bao g6m chi phi ban hang va chi phi quan ly

• Chi phi ban himg bao g6m toan b() cac chi phi c~n thie't c1g dffy m~nh vi~c

tieu thl;l hang hoa nhu' chi phi tie'p tht, khuyen mai, quang cao, dong goi san phffm, v~n chuygn, b6c do, luang nhan vien ban hang, hoa h6ng ban hang, chi phi khau hao cho b() ph~n ban hang, ;

• Chi phi qudn ly bao gdrn to~m b<) cac khoan chi phi lien quan de'n cong vi~c

t6 chile hanh chinh va cac ho(;lt d<)ng van phong cua doanh nghi~p nhu' lu'ong can b<), nhan vi en quan ly, chi phi van phong ph£rn, chi phi thue nha, chi phi kha"u hao cho b<) ph~n van phong, Cac khoan chi phi nay khong thti phan lo(;li la chi phi ban hang

1.1.3.2 Phan lo{li chi phi theo mfii quan hf vfli thiJi ky xac djnh l(li nhugn

Ngoai vi~c phan lo(;li chi phi thanh chi phi san xua"t va chi phi ngoai san xua"t, trong

kt toan quan tri, chi phi con Gu'QC chia thanh chi phi san ph£rn va chi phi thoi ky

- Chi phi san pha?m la ta"t ca cac chi phi g~n li~n vdi cac san ph£rn du'QC san xua"t

ra, bao gdrn chi phi nguyen v~t li~u tnjc tie'p, nhan cong tnjc titp va chi phi san xua"t chung Do d6, chi phi san ph£rn luon g~n li~n vdi san ph£rn va chi du'QC thu

hdi khi san ph£rn Gu'QC tieu th1;1, con khi chu'a tieu thl;l th) chung thti hi~n trong

khoan rn1;1c hang t6n kho

- Chi phi thiJi ky la ta"t ca cac chi phi phat sinh trong ky' du'QC tinh htt thanh phi t6n trong ky dti xac dinh ke't qua kinh doanh, bao gdrn chi phi ban hang va chi

phi quan ly D6i vdi cac doanh nghi~p c6 chu ky san xua"t dai va trong ky khong

c6 ho~c c6 it doanh thu th1 chung du'<Jc tinh thanh phi t6n cua nhung ky sau dti

··· X~c dinh ktt qua kinh doanh

Chi phi san ph£rn va chi phi thoi ky khac nhau a ditirn: chi phi thoi ky phat sinh a

thoi ky nao thu'ong tinh ngay vao thoi ky d6, do d6 chung anh huang de'n l<,ji nhu~n

cua ky rna chung phat sinh Nha quan tri ra"t kh6 kitirn soat du'QC chi phi thoi ky ne'u

dti nhung chi phi nay phat sinh Vu'Qt rnuc c~n thie't Ngu'QC l(;li, chi phi san ph£rn chi

tinh khi san ph£rn du'QC tieu thl;J Chi phi san ph£rn cling c6 anh huang de'n l<,ji

nhu~n cua doanh nghi~p Ne'u khong tinh dung va du chi phi san ph£rn th1 se anh

hu'dng dtn nhi~u ky' VI san ph£m du'QC san xua"t ra trong ky nay nhu'ng de'n ( cac) ky

sau mdi tieu th1;1

1.1.3.3 Phan lo{li chi phi theo each ung xil cua chi phi

Mt,IC dich cua each phan lo<;ti nay la cung ca'p thong tin pht,Ic Vl,l cho vi<%c l~p ke' h()SJ.C_h, ki~m soat va chu d<)ng di~u tie't chi phi cho phu h<;ip Khi phan lo<;ti chi phi theo each nay, nha qmln tri Se tha'y du'QC Stf bie'n d(}ng CUa chi phi CO phu h<;ip VOi Stf bie'n d<)ng cua mile d<) ho<;tt d<)ng hay khong, tu d6 du'a ra cac bi<%n phap huu hi<%u

nh~m qmln ly t6t cac chi phi

Theo each phan loe;ti nay, chi phi du'QC chia thanh ba lo<;ti: bie'n phi, dinh phi va chi phi h6n h<;ip

- Bie'n phi la nhung khoan mt,IC chi phi c6 quan h<% ty 1<% thu~n vdi bie'n d<)ng cua muc d<) ho<;tt d<)ng Bie'n phi khi tinh cho m<)t don vi san ph~m thl 6n djnh, khong thay d6i Khi mile d<) ho<;tt d<)ng la khong thl bie'n phi cling b~ng khong; tu'ong ttf, khi muc d<) ho<;tt d<)ng tang thl t6ng bie'n phi se tang va ngu'QC l<;ti Bie'n phi thu'ong g6m cac khoan chi phi nguyen v~t li<%u trtfc tie'p, chi phi nhan cong trtfc tie'p, chi phi boa hdng, bao bl dong g6i,

Trong chi phi san xua't, chi c6 chi phi nguyen v~t li<%u trtfc tie'p va nhan cong tnfc tie"p luon luon bie"n d<)ng theo mile d<) ho<;tt d<)ng cua doanh nghi<%p Con chi

phi san xuci't chung thl khac, vua c6 dinh phi va bie'n phi Mot s6lo<;ti chi phi la bie'n phi trong chi phi san xuci't chung nhu' nguyen v~t li~u ph1;1, lao dong gian tie'p, dong hfc, c6ng c1;1 d1;1ng c1;1, nhien li~u

Xet v~ tinh ch(t tac dong, bie'n phi du'<;jc chia lam hai lo<;ti, d6 la bie'n phi ty 1~

va bie"n phi c(p b~c

bie"n dong muc do ho<;tt dong, nhu chi phi nguyen v~t li~u tnfc tie'p, chi phi lao dong tnfc tie'p,

thay d6i nhi~u va r6 rang Nghia la cac chi phi nay c6 quan h~ ty 1~ nhu'ng kh6ng tuye'n tinh voi muc do ho<;tt dong Bie"n phi c(p b~c g6m nhung khoan chi phi nhu' chi phi lao dong gian tie"p, chi phi bao trl,

Dinh phi giu nguyen trong ph<;tm vi phu h<;jp cua doanh nghi~p Ph<;tm vi phu h<;jp

la ph(;lm vi giua kh6i lu'<;jng san ph~m t6i thi~u va kh6i lu'<;jng san ph~m t6i da rna doanh nghi~p c6 th~ san xu(t Dinh phi c6 hai d~c di~m: t6ng dinh phi gill nguyen khi san lu'<;jng thay d6i trong ph<;tm vi phu h<;jp; dinh phi tren mot don vi

sln ph~in thay d6i khi san lu'<;jng thay d6i Trang cac ye'u t6 cua chi phi san

ph~m, chi c6 mot s6 ye'u t6 cua chi phi san xu(t chung la du'QC xe'p vao lo(;li dinh phi, nhu' chi phi thue nha xu'dng, chi phi kh(u hao nha xu'dng, may m6c thie't bj, lu'cJng nhan vien phan xu'dng, chi phi bao hi~m nha xu'dng, Con trong cac ye'u

t6 cua chi phi thoi ky' lu'cJng nhan vien van phong, kh(u hao thie"t bi van phong,

t6n t(;li du'oi hai hlnh thuc ling xu khac nhau trong ho<;tt dong san xu(t kinh doanh CUa doanh nghi~p, d6 la dinh phi b~t bUOC va dinh phi khong b~t buoc

cua doanh nghi~p nhu' chi phi khau hao tai san c6 dinh, chi phi bao du'ong, chi phi lu'ong cua nha qmln tri Cac chi phi nay thu'ong g~n li~n voi cau true t6 chuc quan ly san xuci't kinh doanh cua doanh nghi~p D~c di~m cua dinh

13

phi bil:t bu()c la chung t6n t~i Hiu dai trong ho~t d()ng san xwl't kinh doanh va kh6ng th~ clit giam ngay chung trong thoi gian nglin

• Dtnh phi khong bdt buqc con du'cjc xem la djnh phi quan tri Cac chi phi nay

thu'ong phat sinh hang nam glin li€n vdi cac quye't djnh cua nha quan tri nhu'

chi phi quang cao, nghien cuu, giao te',

phi d muc d() ho~t d()ng nao d6, chi phi h6n hcjp la djnh phi, th~ hi~n d~c di~m

cua djnh phi; (j muc d() ho~t d()ng khac, n6 c6 th~ bao g6m ca djnh phi va bie'n phi, rnang d~c di~m cua djnh phi va bie'n phi Trong chi phi san ph~m, chi c6 khoan m\}c chi phi san xua't chung mdi c6 d~c di~m h6n hcjp, vi d\1 nhu' lu'ong cua nhan vien giam sat, djnh phi th~ hi~n ph~n c6 dinh hang thang, bie'n phi la rnuc lu'dng ph\1 tr()i theo s6lu'cjng san ph~m san xua't ra tren dinh muc; hay nhu' chi phi di~n tho~i, djnh phi la s6 ti€n thue bao hang thang, con bie'n phi la s6 ti€n tra cho cac CUQC gQi trong ky;

Nh~rn ffi\JC dich l~p ke' ho~ch, kitim soat ho~t d()ng kinh doanh cling nhu' chu d()ng trong quan ly chi phi, c~n thie't phai tach chi phi h6n hcjp thanh hai b()

cac di€u ki~n C\1 thti C6 ba phu'ong phap phan tich chi phi h6n hcjp thanh bie'n phi va dinh phi, d6 la phu'dng phap clfc d~i - clfc titiu, phu'dng phap d6 thi phan tan va phu'dng phap blnh phu'dng be nha't (X em ph\]1\]C 1)

1.1.3.4 Phiin lo{ti chi phi tren cac bao cao tai chinh

Trong ph~n tren, chung ta da xac djnh cac chi phi san ph~m la nhung chi phi phat sinh trong qua trlnh san xua't, nhung chi phi nay bao g6m chi phi nguyen v~t li~u

trlfc tie'p, chi phi nhan c6ng trlfc tie'p va chi phi san xua't chung Con chi phi thoi ky

la cac chi phf phat sinh trong ky ke' toan, thu'ong ducjc ke't chuytin he't d~ tinh ke't qua ho~t d()ng kinh doanh trong ky' bao g6m chi phi ban hang va chi phi quan ly Bti tha'y r6 hon m6i quan h~ giua chi phi san ph~m, chi phi thoi ky vdi cac bao cao tai chinh, chung ta hay xem qua trlnh di chuytin cua cac khoan chi phi nay qua cac

ati khoan khac nhau d~ sau d6 trlnh bay tren Bang Can d6i ke' toan va Bao cao ke't qua ho(;lt d9ng kinh doanh qua hlnh 3

H1nh 3: Dong chi phi va phan lo(;li chi phi tren Bao cao tai chinh theo phu'dng phap

ke khai thu'ong xuyen

San xua't chung

Ban hang va quanly

Bang can dol ke' toan

Nguyen v~t li~u

t6n kho

1

Srrd~;~ng cho san xua't San phffm

dd dang

l Nh~p kho

Thanh phgm t6n kho

18 kinh doanh trong ky cua doanh nghi~p

Nhung chi phi nguyen v~t li~u tnfc tie'p, nhan cong tnfc tie'p va chi phi san xua't chung vao cu6i ky ke' toan vfin con dang trong giai do(;ln san xua't du'QC th~ hi~n t(;li khoan ffi\JC san ph£m dd dang, phan anh tren Bang Can d6i ke' toan cling vdi gia trj thanh ph£m t6n kho cu6i ky

15

1.1.3.5 Mi)t sf/ each phiin lo{li chi phi khac nhlim m1;tc dich ra quylt djnh

Ngoai cac each phan lo~i neu tren, chi phi con du'QC phan lo~i th~mh cac lo~i sau:

• Chi phi tn!c tie'p la chi phi c6 th~ tinh rieng cho rn()t ho~t d()ng C\1 th~ nao d6 nhu' rn()t san ph~rn, rn()t phan xu'dng, rn()t b() ph~n Lo~i chi phi nay thu'ong chie'rn rn()t ty tn;mg Ion trong t6ng chi phi, d~ nh~n d~ng va h~ch toan chinh

xac Do d6 it gay ra slf sai l~ch thong tin chi phi CJ tung b() ph~n, tung qua tr!nh san xua't kinh doanh;

• Chi phi gidn tie'p la nhung chi phi chung, khong c6 lien quan de'n ho~t d()ng Cl;l th~ nao rna lien quan cling ltk voi nhi~u ho~t d()ng Do d6, doanh nghi~p

thu'ong llfa ch<;>n phu'ong phap phan b6 thich h<Jp d~ tinh cho tung ho~t d()ng

nhau d~ llfa ch<;>n phu'ong an t6i u'u M6i rn()t phu'ong an c6 cac lo~i chi phi rh~ng, khac nhau v~ lu'<Jng va lo~i chi phi M6i rn()t phu'ong an c6 rn()t s6 chi phi lien quan va chung du'QC dern so sanh voi cac phu'dng an khac Chi phi chenh

l~ch la gia tri chenh l~ch giua cac chi phi c6 (J phu'ong an nay nhu'ng khong c6 hay c6 it CJ phu'ong an khac Chi phi chenh l~ch la rn()t khai ni~rn r()ng, n6 bao -g6rn ca khi chi phi tang va chi phi giarn giua cac phu'ong an khac nhau Chi phi chenh l~ch giup cho nha quan tri so sanh chi phi, l<Ji ich khi llfa ch<;>n cac phu'ong an kinh doanh khac nhau

co h()i la l<Ji nhu~n ti~rn tang bi rna't di do llfa ch<;>n phu'ong an nay thay VI ch<;>n phu'ong an khac

phu'ong an nao Chi phi ch1rn thu'ong khong du'<Jc dung trong qua tr1nh ra quye't dinh ct'1a nha quan tri va chung khong c6 tinh chenh l~ch

• Chi phi kiim sodt du(!c la cac chi phi rna nha quan tri tinh du'<Jc chinh xac rnuc phat sinh cua n6 trong ky cling nhu' quye't dinh du'<Jc slf phat sinh cua n6

Vi dl;l nhu' chi phi thue nha, chi phi tie'p khach,

• Chi phi khong kiim sodt du(jc la cac chi phi rna nha quan tri khong tinh du'<;5c chinh xac ffiUC phat sinh cua no trong ky cling nhu' khong th~ ki~m soat du'QC stj phat sinh cua n6 Vi dlJ nhu' chi phi phan b6 tu ca'"p tren xuong ca'"p du'di, O o O

Phan tich chi phi ki~m soat du'QC va khong ki~m soat du'QC la vi~c quan tn;mg d6i voi nha quan tri, vl n6 giup cho vi~c ho~ch dinh ngan sach chi phi m9t each chinh xac, h~n che" tlnh tr~ng bi dQng v€ v6n Va xac dinh du'QC trach nhi~m quan ly

1.1.4 Khai ni~m h~ th6ng ke' toan chi phi

H~ th6ng ke' toan chi phi bao g6m cac ky thu~t, con ngu'oi, cac m~u bi~u va cac ghi

nh~n ke' toan du'<Jc sll' dl}ng d~ phat tri~n h~ th6ng thong tin kip thoi lien quan de"n cac chi phi cung ca'"p san phfi'm hay dich V\} cho khach hang Trong cac doanh

nghi~p san xua'"t, h~ th6ng ke" toan chi phi hu'ong de'n hai ffi\}C tieu quan tn;mg: xac dinh cac chi phi san xua'"t cho tung don vi san phfi'm, cung ca'"p cho nha quan tri cac thong tin huu dl}ng d~ l~p ke" ho~ch va ki~m soat chi phi

Xtic dtnh chi phi cho titng ddn vt san pha?m ph\} thUQC vao d~c di~m, nganh ngh€

san xua'"t kinh doanh cua doanh nghi~p va d~c thu cua san phfi'm Chi phi cho tung don vi san phfi'm lien quan de'n vi~c danh gia hang t6n kho va xac dinh gia v6n hang ban N6 cling cung ca'"p cho nha quan tri thong tin d~ thie't l~p gia, xac dinh san phKm nao nen tie'p tl}c san xua'"t, danh gia hi~u qua ho~t d9ng va ki~m soat chi phi

Kiim sotit chi phi d€ c~p de"n vi~c giu chi phi t~i muc h<;5p ly Khi h~ th6ng ke" toan

cung ca'"p cac thong tin kip thoi, nha quan tri c6 th~ di€u chinh tnjc tie"p cac hoc,tt d9ng nhanh chong, di€u chinh cac sai l~ch, ch~ch hu'dng dang di~n ra Cac di€u

chinh nay dtja tren vi~c so sanh muc chi phi hi~n hanh vdi ngan sach chi phi va cac ml;}c tieu khac

1.1.5 Vai tro ciia ke' toan chi phi

M<)t trong nhung san phfi'm ci1a h~ th6ng ke" toan tai chinh la Bao cao ke't qua hoc,tt d9ng kinh doanh Nhu'ng bao cao nay l~i khong cho tha'"y san phfi'm nay d~t muc li:li

nhu' the' nao so vdi san ph£m khac, hay nha may nay san xua'"t c6 hi~u qua hon nha may khac M~c du cac doi tu'<;5ng ben ngoai sll' dl;lng bao cao tai chinh nhu' nha phan tich dfru tu', c6 dong, 0 0 0 c6 th~ it quan tam de"n chi tie"t v€ hi~u sua'"t va chi phi, bdi vl

hQ chi cfrn thong tin t6ng l<;5i nhu~n cua doanh nghi~p la du, nhttng Ban quan tri

nhu~n tC;ti ba't eli thai di~m nao rna Ban quan trj yeu c~u, c6 nhu' v~y Ban quan tr! mdi c6 th~ kip thai cha'n chinh cac hoC;tt d()ng tru'dc khi qua mu()n Day cLing chfnh

la cong vi~c ki~m soat chi phi Ke' toan chi phi cung ca'p thong tin cho nhung m1;1c dich sau:

- Xdc djnh chi phi: chi phi cua m()t doanh nghi~p du'QC ghi chep, phan loC;ti va phan b6 cho CaC cong Vi~C, bQ ph~n, san ph~m hay cac dich Vl;l lien quan;

- Xdc djnh nhilng chi phi di djnh gia: xac dinh du'<;jc chi phi thl da c6 co sd d~

djnh gia d6i vdi ngu'ai mua Thlfc te' cho tha'y, gia ban thu'ang do th! tntang

- quye't djnh, nhu'ng d6i vdi nha quan trj, chi phi san xua't c6 anh hu'dng de'n gia ban, bdi vl v~ lau dai gia ban cLing phai it nha't b~ng chi phi san xua't, ne'u khong n6 se gay anh hu'dng tnjc tie'p de'n Bao cao ke't qua hoC;tt d()ng kinh doanh cua doanh nghi~p

- Chi phi dl ra quytt djnh qudn ly: ca vi~c xac djnh chi phi l~n chi phi d~ djnh gia d~u la co sd d~ ra quye't djnh quan ly Thlfc te' cho tha'y, d~ ra quye't djnh quan ly c~n nhi~u thong tin phuc tC;tp hon, nhu'ng thong tin chi phi ra't hG'u d1;1ng khi ra cac quye't djnh lien quan de'n vi~c nen tie'p tl;!C hay loC;ti bo san xua't san

ngoai chi tie't Cl;l th~ nao d6, CO nen cha'p nh~n don hang mdi khong, Va CO nen

ki~m tra vi~c chi tieu Vi~c ki~t

cua ke' toan chi phf la

~n sii' d1;1ng c6 hi~u sua't

lao d()ng, v~t tu', may m6c, thie't bi, nha xu'dng, giup cho nha qm1n tri du'a ra cac quye't dinh kinh doanh kip thai, vi d1;1 nen tie'p nh~n hay khong tie'p nh~n ddn hang, M~c du xet tren khia ce;tnh t6ng th~, gia ban chiu anh hu'dng cua slj ce;tnh tranh nhu'ng kha nang sinh lOi cua m()t doanh nghi~p v~n du'qc te;to ra nha

hi~u qua cua vi~c ki~m soat chi phi

H~ th6ng ke' toan chi phi trong doanh nghi~p thljc hi~n ba chuc nang cd ban Thu nha't, trong cac cong ty san xua't, h~ th6ng nay phan b6 chi phi san xua't trong ky cho cac san ph~m ban ra, do v~y cac chi phi du'QC phan chia giua gia v6n hang ban

va hang t6n kho Day la chuc nang tren bao cao tai chinh Thu hai, h~ th6ng chi phi cung ca'p thong tin phan h6i mang tinh kinh te' tu ngu'ai lao d()ng va tu nhung ngu'ai

v~n hanh d~ quy trlnh t6t hdn va ki~m soat du'QC chi phi Cu6i cling, thong tin chi phi du'qc sit d\mg d~ danh gia chi phi cho tung hoe;tt d()ng lien quan

Chuc nang d~u tien thljc hi~n theo quy dinh cua phap lu~t Hai chuc nang sau phat sinh tu nhu c~u trong n()i b() t6 chuc v~ thong tin chinh xac va kip thai cho cac quye't dinh chie'n lu'QC, cai tie'n hoe;tt d()ng d~ dem de'n l<ji nhu~n

Nha quan ly yeu c~u cac thong tin chinh xac, kip thai d~ cai tie'n hoe;tt d()ng, nhu':

- Tie'p tl;}C hay ngung cai tie'n v~ cha't lu'<jng, hi~u qua, t6c d(), va;

- Trq giup nhung nhan vien hang d~u cho vi~c hQC hoi va tie'p tl;}C cai tie'n cac hoe;tt d()ng, nang cao hi~u qua san xua't kinh doanh cho t6 chuc

Nha quan ly yeu c~u thong tin gia tri cho cac quye't dinh chie'n luqc nhu':

- Thie't ke' san ph~m va dich Vl;J dap ling du'QC mong dqi cua khach hang va c6

th~ san xua't, tieu thl;} de;tt muc lqi nhu~n nao d6;

- Thljc hi~n da de;tng h6a san ph~m va cac quye't dinh d~u tu';

- ChQn llja cac nha cung ca'p;

- Xem xet gia, d~c di~m san ph~m, cha't lu'qng, thai gian giao hang va cac dich

Vl;J cho khach hang, va;

- S~p xe'p, phan ph6i san ph~m hi~u qua va quy trlnh xll' ly de;tt chie'n lu'QC v~ thi

tru'ang va hai long khach hang

19

1.2 KIEM SOA T CHI PHI

1.2.1 Khai ni~m ki~m soat- ki~m soat chi phi

Kiim soat la m()t qua trlnh quan sat, do hiong, so sanh va ra quyet djnh cho cac ho(;l.t dong trong doanh nghi~p d~ dam bao r~ng m<;>i ho(;l.t dong dang dttqc tien hanh nhu' ke hO(;l.Ch va khong bj ch~ch hu'ong Ta"t ca cac nha quan tri d~u thlfc hi~n chuc nang ki~m soat trong doanh nghi~p H~ th6ng ki~m soat du'QC xem la t6t khi cac

hO(;l.t dong du'QC thlfc hi~n d~ d(;l.t du'QC illl)C tieu cua t6 chuc m()t each hi~u qua

Kiim soat chi phi la qua trlnh quan sat, do lu'ong, so sanh va ra quyet djnh nh~m

duy trl chi phi t(;l.i muc tha"p nha"t c6 th~ rna khong lam anh hu'ong den cha"t lu'qng cua san ph~m Ki~m soat chi phi t6t se lo(;l.i tru du'QC lang phi va cac khoan stl' dl)ng khong hi~u qua trong qua trlnh san xua"t, giup cho stl' dl)ng c6 hi~u qua t<ii san, nang cao nang sua"t va hi~u sua"t cac ho(;l.t dong trong doanh nghi~p

1.2.2 Cac lo~i ki~m soat

Nha quan trj c6 th~ ki~m soat tru'oc khi ho(;l.t dong b~t dgu, g<;>i la ki~m soat Iuong tntoc; ki~m soat trong qua trlnh ho(;l.t dong, g<;>i la ki~m soat d6ng thoi; va ki~m

soat sau khi hoan thanh, g<;>i la ki~m soat phan h6i

- Kiim soat lztiJng trzt(Jc Ia lo(;l.i ki~m soat du'<;jc tien hanh tru'oc khi ho(;l.t dong xay

cac va"n d~ se xay ra sau d6 Tuy nhien, nhu'QC di~m cua lo(;l.i ki~m soat nay la tinh chinh xac va kjp thoi cua thong tin Do d6, nha quan tri thu'ong t~p trung vao hai lo(;l.i ki~m soat sau hon

- Kiim soat dong thiJi la lo(;l.i ki~m soat du'QC tien hanh trong qua tr'inh ho(;l.t d()ng

di~n ra nen nha quan tri c6 th~ can thi~p cac va"n d~ phat sinh trttoc khi phai bo

ra qua nhi~u chi phi khong cgn thie't, d~n de'n lang phi H'inh thuc ki~m soat

d6ng thoi thong dl)ng nha"t la giam sat trlfc tiep Khi nha quan tri xem xet trlfc tie'p cac ho(;l.t dong CUa ca"p du'oi th) se danh gia du'QC ngay ho(;l.t d()ng cua ngu'oi thua hanh, di~u chinh ngay nhii'ng sai s6t ne'u phat sinh Trong tru'ong hqp c6 tr1 hoan do tac dong cua ho(;l.t dong di~u chinh, th'i muc do trl hoan ho~c ch~m tr~

thttong chiem thai gian it nha"t

(

V oi t6c d() phat tri~n khoa hQC ky thu~t nhu' hi~n nay, cac nha qmtn tri thu'ong ling dl}ng cac ky thu~t trong ho~t d()ng ki~m so:it d6ng thoi, nha't la chu'ong trlnh may tinh Chu'ong trlnh may tinh se cung ca'p ngay cho ngu'oi sll' dl}ng cac I6i phat sinh Ra't nhi~u chu'ong trlnh qmln ly cha't lu'cjng tin c~y vao ho~t d()ng ki~m

soat d6ng thoi do n6 thong bao cho ngu'oi di~u khi~n ne'u cha't lu'cjng khong dap ling du'cjc tieu chufin d~ ra

- Kiim sotit phan h'oi la lo~i ki~m so:it du'cjc tie'n hanh sau khi ho~t d()ng xay ra Nhu'cjc di~m chinh cua lo~i ki~m soat nay lad() tr~ v~ thoi gian do khoang each phat sinh tu luc slj vi~c thljc slj xay ra cho de'n luc phat hi~n sai s6t, ho~c sai

l~ch cua ke't qua do lu'ong din eli vao tieu chufin hay ke' hoqch da d~ ra Tuy nhien, ki~m soat phan h6i c6 hai u'u di~m vu'cjt tr()i so voi hai lo~i ki~m so:it lu'ong tru'oc va ki~m soat d6ng thoi:

• Cung ca'p cho nha qudn trj nhilng thong tin cdn thief d~ l~p ke' ho~ch huu

hi~u Ne'u ki~m soat phan h6i chi ra ding khong c6 nhi~u sai l~ch giua ke't qua da thljc hi~n va ke' ho~ch (tieu chufin hay ml}C tieu) C~n dqt du'cjc th] chung to ke' ho~ch ban d~u la huu hi~u Ngu'cjc l~i, vi~c phat hi~n c6 nhi~u

sai l~ch se giup cho nha quan tri c6 kinh nghi~m d~ du'a ra cac ke' ho~ch

··- (tieu chufin hay ml}c tieu) cho nhung l~n sau t6t hon;

• Kiim sodt phdn hbi la d()ng co thuc &iy nhan vien lam vi~c t6t hon N6 cung

ca'p cho cac thanh vien trong cong ty nhung thong tin c~n thie't phai lam the' nao d6 nang cao cha't lu'cjng cac ho~t d()ng trong tu'dng lai

1.2.3 Quy trlnh ki~m smit

Quy trlnh ki~m soat bao g6m: ke' ho~ch, do lu'ong ho~t d()ng th~(C te', SO sanh ho~t

d()ng thljc te' voi ke' ho~ch va ra quye't d!nh quan tri

t6 chile, ne'u khong c6 ke' ho~ch th'i t6 chile se khong c6 co sd d~ ki~m soat vi~c

thljc hi~n nhu' the' nao;

theo du6i cac ke' hoqch da l~p Vi~c ghi chep cac ke't qua thljc hi~n th~(C te' theo

21

ddn vj do htdng nhtt ke' ho~ch la m()t ho~t d()ng tien quye't d6i vdi mQi h¢ th6ng

ki~m soat;

- So sanh ho(lt df)ng tktjc tt vfli kt ho(lch: cong vi¢c nay se xac djnh dttqc ke'

httong hay xu httdng cua n6 Ne'u ke't qml cua thljc hi¢n thljc te' gi6ng nhtt ke'

ho~ch c6 nghia la tlnh hlnh "dang trong t~m ki~m soat"; con ngttqc l~i thl tlnh hlnh "vttqt ra ngoai t~m ki~m soat" hay "dang trong t~m ki~m soat nhttng hi¢u qua chua phai la t6i t1u ";

- Ra quytt djnh qudn trj: day la bttdc cu6i cling trong quy trlnh ki~m soat Nha quan trj c6 th~ chQn m()t trong ba each ra quye't djnh la khong lam gl ca, hay

di~u chinh ho~t d()ng thljc te', hay di~u chinh ke' ho~ch (tieu chu:fn) Ne'u thtfc hi¢n nhtt ke' ho~ch thl khong c6 gl di~u chinh Trttdng hqp nay Ia ke' ho~ch ly ttidng Nhttng trong thljc te', ke' ho~ch ly tttdng kh6 c6 th~ thljc hi¢n dttqc do nha quan trj khong th~ dlf doan dttqc tilt ca nhung slj c6 se xay ra trong thljc te' Hdn the' nua, vi¢c bo ra qua nhi~u ti~n hay thdi gian d~ dlj doan cac va'n d~ se xay ra th'i d6 khong phai Ia m()t ke' ho~ch t6t Do d6, vi¢c di~u chinh Ia di~m quan trQng cua cong vi¢c ki~m soat Lttu y ding, trong di~u ki¢n blnh thttdng, vi¢c

ai~u chinh khong phai la lam l~i hay lam ch¢ch httdng ke' ho~ch d~ ra, m9c tieu cua di~u chinh la dtta cac ho~t d()ng trd l~i tie'n d() hay ngan sach ban d~u

Trang trttdng hqp c6 nhung bie'n d()ng ben ngoai n~m ngoai slj ki~m soat cua ke'

ho~ch (nhtt slj suy thoai cua n~n kinh te', bie'n d()ng thj trttdng) thl nha quan trj mdi su d9ng bi¢n phap "lam l~i ke' ho~ch" d~ di~u chinh ke' ho~ch ban d~u,

tang hi¢u qua ho~t d()ng cua doanh nghi¢p

H'inh 4: Ra quye't dinh quan tri trong quy tdnh ki~m soat

~&,

s.inl~~;:,~;¢;, 1 lhlfc tc' vdi kc' l - - - '

hoc~ch

1.2.4 Cac tho h,J.C ki~m soat

f)~ thlfc hi~n mqc tieu ki~m soat, cac nha qmln ly cffn phai xay dlfng cac thu t~:~c ki~m soat Thu t~:~c ki~m soat phai du'QC thie't ke' tuy thu()c vao nhung net d~c thu cua doanh nghi~p v~ co d(u t6 chile, lo(].i h'inh san xua"t kinh doanh, Tuy nhien, cac thu tqc ki~m soat thu'dng du'QC xay dlfng tren ba nguyen Hlc, d6 la: nguyen ta:c phan cong phan nhi~m, nguyen ta:c ba"t kiem nhi~m, nguyen ta:c uy quy~n va phe

chwin Cac nguyen ta:c nay du'Qc cq th~ h6a nhu' sau:

- Phan chia trtich nhi?m theo nguyen tiic bat kiem nhi?m: m~:~c tieu cua nguyen ta:c nay la nh~m ngan ngua cac hanh vi lqm dqng quy~n h(].n C~:~ th~ la khong du'Qc sa:p xe'p kiem nhi~m giua cac nhi~m v~:~ nhu' phe duy~t - thlfc hi~n nghi~p

v~:~ - ke' toan - bao quan tai san; hay khong th~ c6 sv kiem nhi~m chile nang thlfc

hi~n va chile nang ki~m smit; Vi d~:~, ke' toan kiem thu quy th'i c6 th~ h<;> se tim each di~u chinh s6 sach ke' toan d~ che da"u hanh vi tham 6 cua m'inh Ne'u khong phan chia trach nhi~m theo nguyen ta:c ba"t kiem nhi~m th'i vi~c phat hi~n

gian l~n cGng nhu' ki~m smit nit kh6 khan

- Chung tit va s/J sach kl toan phai lay du: chung til la slj chuy€n giao thong tin ben trong va ben ngoai doanh nghi9p, nen no phai d~y OU a€ ki€m SOat Ou'QC Slj

V~n d(}ng cua tai san, cling nhu' bao dam cho lTIQi nghi9p Vl) kinh te d€u du'QC ghi s6 chinh xac, ngan ngila cac hanh vi lang phi, gian l~n, sti dl)ng khong hi9u qua hay vu'qt qua th~m quy€n Vi dl) nhu' mQi nghi9p Vl) thu chi, nh?p xua't tai san d€u phai c6 chung til chung minh, cac chung til nay phai c6 slj phe duy9t

-~cua ngu'oi c6 th~m quy€n

B€ thljc hi9n Ou'QC tO't cong vi9c nay, doanh nghi9p phai xay dljng h9 thO'ng chung til; h9 thO'ng tai khoan, quy trlnh h~ch toan cling nhu' cac huang dfrn Cl;J th€ cho cac nghi9p Vl) chu yeu; h9 thO'ng s6 sach ke toan; h9 thO'ng bao cao Cac h9 th6ng tren phai du'qc sil' dl)ng thO'ng nha't trong cong ty' phu hqp vdi cac quy djnh hi9n hanh cua Nha nude cling nhu' d~c thu t6 chuc san xua't kinh doanh cua don vi

- Kiim soat vi)t chilt dr/i vm tai san: day la m()t bi9n phap quan trQng d€ bao v9 tai san, tai li9u ke toan va cac thong tin khac trong doanh nghi9p Cac nha quan

ly c~n phai h~n che d€ ngu'oi thljc hi9n tiep c~n tnfc tiep voi tai san, s6 sach khi chua c6 slj d6ng y ciia hQ Vi dl) nhu' ban hanh quy che ki€m soat vi9c ra vao kho hang, xem tai li9u ke toan, cac dfi' li9u lu'u trfi' trong h9 th6ng may tinh, ki€m ke th\(C te tai san t6n kho,

1.2.5 Cac d~c di~m cua m()t h~ thO'ng ki~m soat hi~u qua

Cac quy trlnh va thu tl)C ki€m soat neu tren du'QC thlfc hi~n nh~m d(;lt du'QC illl)C tieu cua t6 chile, dam bao ho(;lt d()ng san xua't kinh doanh du'QC lien tl)C, hi~u qua M()t

h~ th6ng ki€m soat du'<;Jc danh gia la hi~u qua khi c6 nhung d~c di€m sau:

- Phit h(Jp vdi b'au khong khi trong doanh nghi~p: vi~c ki€m soat se c6 hi~u qua cao ne'u doanh nghi~p c6 m()t quy trlnh va cac nguyen t~c, thii tl)c ki€m soat phu h<;Jp vdi net van h6a cua doanh nghi~p Ch~ng h(;ln, ne'u doanh nghi~p c6 phong each lanh d(;lo dan chu, nhan vien du'<;Jc d()c l~p trong cong vi~c, du'<;Jc phat huy sang t(;lO cua mlnh thl vi~c ki€m soat khong nen thie't l~p illQt each qua

ch~t che va trlfc tie'p; ngu'<;Jc l(;li, ne'u ngu'oi thua hanh quen lam vi~c vdi cac nha quan tr! c6 phong each d()c doan, thu'ong xuyen chi d(;lo ch~t che va chi tie't, hQ khong c6 kha nang linh ho(;lt trong cong vi~c, khong tlf giac thl cgn m()t h~

th6ng ki€m soat ch~t che han;

- EJdn gian: h~ th6ng cang don gian cang d~ ho(;lt d()ng, cang it kha nang c6 sai sot va d~ cho ngu'oi sii' d\mg Tinh don gian th€ hi~n qua it bi€u m§:u bao cao, cac di6u ki~n ghi chep hay cac di6u ki~n cgn dam bao;

- Hi~u qua v~ mijt kinh ti: d~c di€m nay d6 c~p de'n m6i quan h~ giua l<;Ji ich thu du'QC va chi phi d€ l~p h~ th6ng Cl) th€ chi phi bo ra d€ xay dlfng h~ th6ng ki€m soat phai nho han l<;Ji ich til vi~c ki€m soat dem l(;li cho t6 chile;

- Khach quan: qua trlnh quan tr! bao g6m nhi6u ye'u t6 chii quan ciia nha quan tri, nhu'ng vi~c xem xet cac b() ph~n ca'p du'di c6 dang thlfc hi~n t6t cong vi~c

hay khong thl khong phai la slf phan doan chii quan Ne'u vi~c ki€m soat vdi nhung djnh kie'n c6 san se khong cho nhung nh~n xet va danh gia dung mile v6 d6i tu'<;Jng du'<;Jc ki€m soat, du'a de'n ke't qua sai l~ch, vi~c ra quye't djnh sai d§:n de'n nhung t6n tha't cho doanh nghi~p Do d6, ki€m soat cffn phai c6 thai d() khach quan trong qua trlnh thlfc hi~n

Thong tin chinh xac va kjp thili: ye'u t6 thil hai cua quy trlnh ki€m soat la do lu'ong ke't qua thlfc hi~n th\(C te' Vi~c xac d!nh tinh chinh xac ciia thong tin cffn c6 slf phan doan gioi, thu th~p dffy dii thong tin d€ ra quye't dinh Tuy nhien, ne'u

c~n qua nhi6u thong tin cffn thie't se d§:n de'n chi phi ldn nen cfin xac dinh di€m

25

dung hoa gifi'a chi phi dti ghi chep va gia tri thong tin nh~n du'QC Di~u nay c6 nghia la chi t~p trung vao nhfi'ng thong tin chu ye'u, c6 kha nang anh hu'dng de'n ke' ho£;tch d~ ra Them vao d6, thong tin c~n phai kip thai, nghia la c~p nh~t

du'<Jc tlnh h1nh hi~n t£;ti dang di~n ra trong t6 chile Tinh kip thai se giup cho nha qmln tri c6 nhfi'ng bi~n phap dti can thi~p, di~u chinh khi c~n thie't d€ dam bao d?t du'QC ke' ho(;lch d~ ra

- Linh ho{lt: h~ thong kitim soat c6 hi~u qua khi n6 du linh ho(;lt dti doi ph6 vdi cac ditim ba't lQi hay nh~n cac CO h(_)i moi rna khong gay ra Slf dao l()n tlnh h}nh ho(;lt d()ng, c6 thti gay lung tung va them chi phi d muc toi thitiu

Cho phep quan ly co tr(Jng diim: h~ thong bao cao ke't qua thlfc hi~n thlfc te' va

SO sanh, danh gia VOi ke' hO(;lCh phai du'QC tdnh bay ng~n gQn, d~y du, neu b~t

du'Qc nhfi'ng ditim c~n di~u chinh dti ban quan tri cac ca'p hay ngu'ai giam sat t~p

trung de'n ngay ditim d6

- Bu9c phai lijp kl ho{lch va di'eu chlnh: h~ thong kitim soat du'QC xay dtjng sao cho nha quan tri cac ca"p va nhfi'ng nguai v~n hanh h~ thong d6 luon bu()c phai nh1n v~ tu'ong lai Ke' ho(;lch kitim soat tot phai thuc miy l~p ke' hO(;lCh tot han cho nhfi'ng ho?t d()ng sau nay va cfing phai di~u chinh khi c~n thie't thong qua

-c~c nha quan ly ca'p cao

M<?t trong nhfi'ng thong tin quan trQng phtJc VlJ cho quan tri la thong tin ke' toan Ngttai ta thuang gQi ke' toan la "ngon ngii' kinh doanh" bdi vi n6 du'Qc si't dl}ng cho ta't ca c;ac lo(;li h1nh kinh doanh khac nhau, cung dtp cac thong tin lien quan de'n toan b() ho(;lt d()ng ct'1a doanh nghi~p cho nha quan ly doanh nghi~p, nha d~u

tu', chii n<j, co quan quan ly Nha nude Chuc nang cung ca'p thong tin du'<jc coi la chuc nang co ban nha't ciia ke' toan Thong tin ke' toan bao g6m thong tin ke' toan tai chinh, thong tin ke' toan chi phi va thong tin k€ toan quan tri Trong d6, thong tin ke' toan chi phi dong m()t vai tro quan tn.mg, n6 la m()t thanh ph~n cua h~ th6ng quan ly' h~ th6ng ki~m soat chi phi, thlfc hi~n chuc nang do lu'C5ng chi phi cho ca

27

2.1 Nhung tin di~m va t6n t~i cua che' d() ke' tmin chi phi va ki~m smit chi phi

Qua trlnh hlnh th~mh va phat tri€n cua ke' toan la m()t nhu c~u khach quan cua ban than qua trlnh san xua't va xa h()i Nhu c~u nay t6n t(;li trong t:i"t ca cac hlnh thai kinh te' xa h()i khac nhau va do d6, ke' toan Vi<$t Nam cfing n~m trong quy d<;1o nay

H<$ thong ke' toan Vi<$t Nam da triii qua m()t ch~ng du'Cing phat tri€n kha dai, khong ngung hoan thi<$n d€ phu hcjp han voi yeu c~u phat tri€n kinh te' qua cac thdi ky Trong phqm vi lu~n van nay, chung toi l:i"y moe thdi gian vao nam 1996, nam thtfc stf c6 stf chuy€n d6i co che' ho(;lt d()ng kinh te'

Giai doqn tru'oc nam 1996, n~n kinh te' Vi<$t Nam ho(;lt d()ng trong co che' ke' hoqch h6a t~p trung, bao ca'p, toan b() hoqt d()ng san xua't kinh doanh ciia doanh nghi<$p theo ke' hoqch thong nha't, it bie'n d()ng, cac doanh nghi<$p chi quen ho(;lt d()ng theo chi tieu mang tinh phap l<$nh cua Nha nu'oc, khong nang d()ng trong ho(;lt d()ng san xua't kinh doanh, khong lo thie'u von, khong quan tam de'n chi phi san xua't kinh doanh ciing nhu' ke't qua hoqt d()ng san xua't kinh doanh Trong giai OO(;ln nay, h<$ thong ke' toan chi phi Vi<$t Nam da thtfc hi<$n Ou'QC nhi<$m Vt;t quan ly va ki€m soat chi phi Bdi VI ta't ca cac doanh nghi<$p quoc doanh d~u phai thtfc hi<$n thong nha't h<$ thong ke' toan chi phi tu chung tu, s6 sach, phu'ong phap hqch toan va bao cao ke'-toan d~ thong ke, xac dinh muc d() hoan thanh chi tieu do ca'p tren giao, khong ccin phai phan }oqi chi phi theo each ling xfr a€ Cqnh tranh voi doanh nghi<$p khac

Tu nam 1996, n~n kinh te' Vi<$t Nam da thtfc stf chuy€n sang n~n kinh te' thi tru'dng ho(;lt d()ng theo djnh hu'ong Xa h()i Chu nghia, c6 stf quan ly, ki€m soat cua Nha nu'oc D~c di€m co ban cua n~n kinh te' Vi<$t Nam trong giai doqn nay la n~n kinh

te' thj tru'dng, them vao d6 cac doanh nghi<$p Nha nu'oc - thanh phcin kinh te' tn,mg di€m trong giai do(;ln tru'oc nam 1996 da khong con du'cjc "bao b<;>c" thu'dng xu yen cua Nha nu'oc rna phai b~t d~u hoqt d()ng trong moi tru'dng Cqnh tranh b1nh d~ng

nhu' cac th~mh ph~n kinh te' khac Trude nhfi'ng thay d6i d6, h<$ thong ke' toan Yi<$t Nam du'cjc xay dtfng l(;li voi nh~n thtlc moi v~ doi tu'cjng sii' dt;tng thong tin ke' toan nen da xay dtfng theo phu'dng cham d~ lam, d~ hi€u, minh bqch, cong khai, d~

ki~m tra, d~ ki~m soat D6 chinh la h~ th6ng ke' toan doanh nghi~p ban hanh bdi

Ch€ d() ke' toan theo quye't dinh 1141/TC/QD/CDKT sau c16 da du'Qc B() Tai chinh b6 sung, sU'a c16i d~ phil hQp hon voi tlnh hlnh ho(;lt d()ng cua cac doanh nghi~p Vi~t

Nam, tu'dng thich voi thong 1~ ke' toan qu6c t€, voi co che' qmln ly tai chinh H~

th6ng ke' toan doanh nghi~p hi~n nay da phat huy tac dl;lng tich cljc c16i voi cong tac qmln ly, di€u hanh doanh nghi~p, cung ca'p nhi€u thong tin hfi'u ich cho cac c16i tu'{,1ng sU' d1;1ng khac nhau Rieng h~ th6ng ke' toan chi phi da phat huy du'Qc nhi€u tac dt)llg trong cong tac qmln ly

2.1.1 Nhilng liu diim cua kt toan chi phi

- K€ toan doanh nghi~p du'Qc chu d()ng llfa chc;m cac phu'ong phap tinh gia hang t6n kho va phu'dng phap hi;l.Ch toan hang t6n kho giup cho cong tac hi;l.Ch toan chi phi san xua't san ph~m t(;li cac doanh nghi~p linh ho(;lt hdn, phil hQp voi d~c di~m, yeu diu quan ly cho m6i doanh nghi~p;

- Phan lo(;li chi phi va ling xU' chi phi san xua't c6 nhi€u tac d~mg tich cljc, nhu':

• Gia tri hang t6n kho du'QC xac dinh phil hQp hdn voi chu~n mljc ke' toan qu6c

t€, th~ hi~n dung gia tri tai san hang t6n kho tren Bang Can c16i ke' toan va gia v6n hang ban tren Bao cao Ke't qua ho(;lt d()ng kinh doanh Di€u nay phan anh vi~c thljc hi~n t6t nguyen uic th~n trc;mg cua ke' toan;

• Nha quan tri c6 th~ tha'y r6 anh hu'dng cua tung lo(;li chi phi c16i voi ho(;lt d()ng san xua't kinh doanh Tu c16 c6 cac bi~n phap ki~m soat huu hi~u chi phi cling nhu' danh gia Ou'QC hi~u qua cong tac CUa cac bQ ph~n chuc nang;

• N()i dung chi phi san xua't du'QC thu gQn con ba khoan illlJC chi phi, phil hQp voi tinh cha't chi phi phat sinh trljc tie'p va gian tie'p, giup cho cong tac ke' toan du'Qc gc;m nhy va ling xU' chi phi nhanh chong trong cac tlnh hu6ng kinh doanh va xay dljng kt§ hOC;l.Ch, djnh muc chi phi;

- Quy trlnh hi;l.Ch toan chi phi san xua't dap ung Ou'QC yeu C~U quan ly chi phi san xua't v€ nhi€u m~t khac nhau nhu' n()i dung kinh t€ cua chi phi, cong d1;1ng, chile nang CUa chi phi, ndi phat sinh chi phf va a6i tu'Qng chiu chi phi, t(;l.O ai€u ki~n thu~n lQi cho vi~c t6ng hQp chi phi san xua't theo ye'u t6 d~ l~p bao cao chi phi

29

san xua't trong Bang Thuye't minh Bao cao t~ti chinh n()p dinh ky theo che' d() ke' toan hi~n h~mh Hon nua, n6 con t(;lo co sd cho vi~c h(;lch toan theo cac chuc nang san xua"t, quan tri, ban hang nh~m cung ca'p thong tin cho cac doi tu'<_jng sl't dl)ng lien quan

2.1.2 Nhilng t'on t{li cila ke' todn chi phi

- H~ thong ke' toan nu'dc ta g6m h6n h<_jp giua ke' toan tai chinh va ke' toan quan tri, chua c6 slf phan bi~t ro dau la thong tin ke' toan tai chinh va dau la thong tin ke' toan quan tri, nha't la trong vi~c hl;lch toan chi phi san xua"t, dftn de'n chua phat huy du'QC tlnh hfi'u ich CUa thong tin chi phi;

- Cac doanh nghi~p thlfc hi~n h~ thong ke' toan chi phi san xua't thlfc te', cuoi ky mdi ke't chuy€n chi phi san xua"t va tinh gia thanh san ph~m hoan thanh trong

ky Nhu'ng trong thljc te', cac doanh nghi~p d~u c~n u'dc tinh cac chi phi san xua't cho m()t don vt san ph~m trong ky d€ h(;lch toan tieu thl;l san ph~m, ra quye't dinh v~ gia ban d€ c(;lnh tranh, hay cha'p nh~n m()t don hang nao d6 khi nang llfc vftn con, dinh phi da bu d~p, th! h~ thong ke' toan chi phi hi~n nay chua dap ling du'<_jc;

2.2 Thqc tr~ng t6 chuc ke' tmin chi phi va ki~m smit chi phi t~i cac doanh nghi~p san xua't Vi~t Nam nganh cong nghi~p khu vtfc TP Hfi Chi Minh

D~ c6 cd sd danh gia thlfc tr(;lng v~ thlfc hi~n ke' toan chi phi va ki€m soat chi phi t(;li cac doanh nghi~p san xua'"t Vi~t Nam nganh cong nghi~p khu vljc thanh pho H6 Chi Minh, chung tOi da tie'n hanh khao sat vi~c t6 chuc va thljc hi~n cong tac ke' toan t(;li cac doanh nghi~p nha nu'dc, cong ty c6 ph~n, cong ty trach nhi~m huu h(;ln, cong ty tu' nhan Tom t~t vi~c khao sat nhu' sau:

2.2.1 Khao sat 1: Cong ty san xua't kinh doanh xua't nh~p khdu TIE

Cong ty san xua"t kinh doanh xua't nh~p kh~u TIE la m()t doanh nghi~p nha nu'dc Ho(;lt d()ng chinh cua cong ty la san xua't kinh doanh hang di~n, di~n til', di~n l(;lnh VO'n di~u 1~ cua cong ty 4,2 ty; von chu sd huu 87 ty (31112/2003) Muc d() tang tntdng trung b!nh hang nam la 9,7% Doanh thu nam 2003 d(;lt khoan 366 ty, gia tr! tai san vao cuoi nam 2003 khoan 163 ty

BQ may ke' toan du'<;ic t6 chuc theo hlnh thuc t~p trung; cd ca'u t6 chuc g6m 9 nhan vien, bao g6m tru'dng phong ke' toan, ph6 phong ke' toan va cac nhan vien dam nhit$m cac ph~n hanh ke' toan v6n b~ng ti~n, c6ng nQ, V~t tu', tai san cef dinh, ke' toan chi phi san xua't, gia thanh san ph~m C6ng ty c6 sli' d1;1ng ph~n m~m ke' toan dti theo d6i nh~p xua't t6n nguyen v~t lit$u, ph~n m~m nay kh6ng phan quy~n quan

ly va cho phep chinh sli'a du lit$u sau khi da ke't chuytin, l~p bao cao ke' toan

D~c thu cua c6ng ty la san xua't san ph~m hang lo(;lt, dlf doan nhu c~u tieu th1;1 tren

thi tntong va bie'n d()ng cua ngu6n nguyen lit$u, bQ ph~n mua hang tnfc thu()c phong kinh doanh tie'n hanh llfa chQn nha cung ca'p, ky ke't h<;ip d6ng ngo£;ti thu'dng dti nh~p nguyen v~t lit$u v~ san xua't D6i khi trong qua trlnh san xua"t, ne'u lu'<;ing nguyen v~t lit$u sli' d1;1ng bi thie'u h1;1t, Tru'dng b() ph~n san xua't l~p Phie'u yeu c~u

mua hang chuytin cho b() ph~n mua hang dti l~p ddn d~t hang Cac ddn d~t hang nay d~u du'<;ic lu'u trfi' l£;ti nhu'ng chua du'<;ic danh s6 dti theo d6i Truong h<;ip nguyen

v~t lit$u kh6ng dam bao yeu c~u cha't lu'<;ing trong giai do(;ln san xua't se du'QC xac dinh Ia phe' ph~m, tinh vao chi phi san xua't trong ky

C6ng ty sli' d1;1ng phu'dng phap ke khai thu'ong xuyen dti quan ly hang t6n kho, m6i nam kitim ke hai l~n dti d6i chie'u s6Iit$u giua kho va s6 sach ke' toan Phu'dng phap tinh gia hangt6n kho la blnh quan cu6i ky Do d6, khi xua't kho nguyen v~t lit$u thl ke' toan chi ghi nh~n s6lu<;5ng, ddn gia du'<;ic b6 sung vao cu6i ky khi l~p bao cao Chi phi san xua't tnfc tie'p du'QC theo d6i theo s6 thl.jc te' phat sinh cho tung ddn vi san ph~m hoan thanh; chi phi san xua't Chung du'QC tinh cho tung ddn vi san ph§'m ne'u tach du'QC, cac khoan khac du'QC phan b6 theo doanh thu C6ng ty kh6ng c6 xay dl.jng dinh muc chi phi cho tung ddn vi san ph~m, chi tinh chi phi tieu hao thl.jc te' cho tung ddn vi san ph~m vao cu6i ky ke' toan

Trong tru'ong h<;ip chu'a tinh du'QC chi phi thl.jc te', san ph~m xua't tieu thl;l thl ke' toan chi ghi chu tren s6 tay nghit$p v1;1 phat sinh, cu6i ky ke' toan moi ghi nh~n s6lu<;5ng

va gia thanh thlfc te' dti xac dinh ke't qua kinh doanh

Chung tu ke' toan sli' d1;1ng theo quy dinh cua Nha nu'oc Tuy nhien, cac chung tu luan chuytin n()i b9 du'<;ic mua ngoai nen c6 thie't ke' kha ddn gian, chii ye'u Ia ph\IC

v~1 cho c6ng tac ke' toan tai chinh

31

Ngoai vi~c thlfc hi~n cac quy dinh cua che' de) ke' toan Vi~t Nam, hang quy, be)

ph~n ke' toan con l~p them cac bao cao v~ tlnh hlnh cong n<J va thu h6i cong n<J, phan tich tu6i n<J, n<J qua h9.n, n<J kh6 doi

-7 Nhijn xet: TIE la m()t doanh nghi~p nha nu'oc, hi~u qua ho9.t d()ng san xua't kinh doanh tang d~u qua cac nam Tuy nhien, phong each quan ly t9.i cong ty v~n con anh hu'dng tu che' de) bao ca'p

Phong kinh doanh trlnh cac phu'dng an san xua't kinh doanh d€ Ban Giam d6c nghien cuu va phe duy~t Khi phu'dng an du'<Jc phe chu£n, be) ph~n kinh doanh va be) ph~n san xua't tri€n khai thlfc hi~n Cu6i cung be) ph~n ke' toan nh~n cac thong tin d€ xU' ly' ghi nh~n s6 sach va l~p bao cao ke' toan

Cong tac ke' toan t9.i doanh nghi~p chu ye'u la ke' toan tai chinh, l~p bao cao thue' nen tinh chinh xac, kip thoi va linh hO<;lt cua s6 li~u ke' toan chu'a du'<Jc quan tam

nhi~u Ch£ng h9.n, cong ty quan ly hang t6n kho theo phu'dng phap ke khai thu'ong xuyen nhu'ng khi xua't kho nguyen v~t li~u chi ghi s6lu<Jng, khong ghi ddn gia t9.m tinh; khi xua't kho thanh ph£m tieu thl;l chi ghi chu nghi~p Vl;l tren s6 tay voi s6 lu'<Jng hang gll'i di, nen vi~c ki€m soat se kh6 khan

Cac chung tu luan chuy€n trong n()i be) n()i dung kha ddn gian, chua cung ca'p cac thong tin phl,lc Vl;l cho ki€m soat nhu' chung tu chua du'<Jc danh s6 tru'oc, chua du'<Jc lttu tru l<;li, chu'a phan anh du'<Jc cac bie'n d()ng trong ho<;lt d()ng san xua't kinh doanh Them vao d6, cac chi phi trong cong ty du'<Jc tinh theo gia thlfc te' nen nha quan tri khong th€ c6 du'<Jc thong tin kip thoi v~ muc de) bie'n d()ng cua cac chi phi, muc l<Ji

nhu~n u'oc tinh, d€ kip thoi ra quye't dinh tu'dng ling, tranh cac khoan thi~t hqi, tang l<Ji nhu~n cho doanh nghi~p

Cong ty h6a cha't thanh ph6 H6 Chi Minh la m()t doanh nghi~p nha nu'oc, chuyen san xua't CaC03• V6n di~u 1~ cua cong ty la 5 ty d6ng

BC) may ke' toan dti<Jc t6 chuc theo hlnh thuc t~p trung; cd ca'u t6 chuc g6m 5 nhan vien, g6m tru'dng phong ke' toan, ph6 phong ke' toan va cac nhan vien dam nhi~m

cac ph~n hanh ke' toan chi tie't nhu' v6n bang ti~n, cong n<J, v~t tu', tai san co' dinh

D~c thu cua cong ty la san xua"t san ph&rn hang lo~t, Tntdng b{) ph~n san xua"t din

cu vao ke' ho~ch san xua"t cling nhu ke' ho~ch t6n kho nguyen v~t li~u dti l~p Phie'u yeu c~u rnua hang, don d~t hang Cac don d~t hang du<;1c danh s6 tru(k va d~u du<;1c lu'u tru l~i Hang nh~p v~ kho c6 kitirn tra s6Iu<;1ng va kitirn tra cha"t lu<;jng Nguyen

sach thanh toan cua cong ty

Cong ty sll' dl)ng phuong phap ke khai thudng xu yen dti quan ly hang t6n kho, rn8i narn kitirn ke rn{)t l~n dti d6i chie'u s6 li~u giUa kho va s6 sach ke' toan Phuong phap tinh gia hang t6n kho la nh~p truoc xua"t truoc (FIFO) Tuy nhien, khi xua"t kho nguyen v~t li~u thl ke' toan chi ghi nh~n s6 lu<;1ng, don gia du<;1c b6 sung vao cu6i ky khi l~p bao cao

Chi phi san xua"t du<;jc theo doi theo s6 thlfc te' phat sinh cho san ph&rn hoan thanh Cong ty c6 xay dlfng djnh rnuc chi phi cho san ph:frn Hang narn cong ty so sanh va phan tich ly do chenh l~ch chi phi giua djnh rnuc va thlfc te', lam co sd di~u chinh cho narn sau

Trong trudng h<;1p chua tinh du<;jc chi phi thlfc te', san ph&m xua"t tieu th\1 thl ke' toan chi ghi chu nghi~p Vl;J phat sinh, cu6i ky ke' toan moi ghi nh~n s6 lu<;1ng va gia thaT1h thlfc te' dti xac djnh ke't qua kinh doanh

Ngoai vi~c thlfc hi~n cac quy djnh cua che' dQ ke' toan Vi~t Narn, hang quy, bQ

ph~n ke' toan con l~p them cac bao cao v~ tlnh hlnh cong n<;j va thu h6i cong n<;j, phan tich tu6i n<;j, n<;j qua h~n, n<;j kh6 doi va bao cao chi tie't doanh thu cho tung don vi san ph&m, tung khu vlfc, phan tich nguyen nhan tang, giarn

-7 NhQn xet: Cong ty c6 xay dlfng quy trlnh xU' ly nghi~p Vl) Cl) thti, cac chung tu

d~u du<;jc danh s6 trudc, nen vi~c kitirn soat du<;jc thu~n l<;ji Cong ty c6 xay dlfng djnh muc chi phi, djnh muc chi phi do phong ke' ho~ch l~p dti Ban Giam d6c dua ra chie'n lu<;jc kinh doanh va quye't djnh Tuy nhien, b9 ph~n ke' toan chi theo doi chi phi thlfc te' nen da h~n che' vi~c cung ca"p thong tin phan h6i cho phong ke' ho~ch va ban quan tri doanh nghi~p Them vao d6, cong tac ke' toan chti ye'u phl)C V\1 cho bao cao thue' nen h~ th6ng chung tu ke' toan chtta cung ca"p nhi~u thong tin hon cho

vi~c quan tri, chua dap ling du<;1c yeu cciu linh ho~t, kjp thdi, chinh xac Vi d\1 nhu

33

b() ph~n ke' tm1n khong th~ cung ca'p thong tin v€ bie'n d()ng gia, bie'n d()ng lu'Qng nguyen v~t li~u stl' dl;lng, khong th~ cung ca'p gia tri t6n kho nguyen v~t li~u te;li ba't eli thoi di~m nao m~c du cong ty ap dl;lng phu'ong phap qmln ly hang t6n kho la ke khai thu'ong xuyen, each tinh gia la nh~p tru'(k xua't tru'dc (FIFO),

2.2.3 Khao sat 3: Cong ty TNHH Toan Quang

Cong ty Toan Quang la m()t cong ty trach nhi~m hii'u h~n Hoe;tt d()ng chinh cua cong ty la san xua't mljc in tai ch€ v 6n dang ky kinh doanh cua cong ty 600 tri~u

d6ng Muc d() tang tru'dng trung blnh hang nam la 21,9% Doanh thu nam 2003 d~t

khoan 7 ty' gia tri tai san vao cu6i nam 2003 khoan 4,6 ty

B() may ke' toan du'Qc t6 chile theo hlnh thuc t~p trung; co ca'u t6 chile g6m 6 nhan vien, bao g6m tru'dng phong ke' toan, ph6 phong ke' toan va cac nhan vien dam

nhi~m cac ph~n hanh ke' toan v6n b~ng ti€n, cong n<;$, v~t tu', tai san c6 dinh, ke' toan chi phi san xua't, gia thanh san ph~m Cong ty stl' dl;lng ph~n m€m ke' toan d~

theo d6i CaC nghi~p Vl;l kinh te' phat sinh Va l~p bao cao tai chinh

D~c thu cua cong ty la san xua't san ph~m hang lo~t, Tru'dng b() ph~n kho hay b()

ph~n ke' toan l~p Phie'u yeu c~u mua hang theo ke' ho~ch san xua't, ke' hoe;tch t6n kho nguyen v~t li~u Phie'u yeu c~u mua hang la co sd d~ Tru'dng b() ph~n kho l~p

don d~t hang Cac don d~t hang nay d€u du'QC lu'u trii' l~i, tuy nhien n6 chu'a du'QC danh s6 d~ theo d6i Hang nh~p v€ kho d€u du'QC ki~m tra s6lu'<;$ng va cha't lu'Qng Nguyen v~t li~u san xua't chu ye'u la nh~p kh~u tu nude ngoai

Cong ty stl' dl;lng phu'ong phap ke khai thu'ong xuyen d~ quan ly hang t6n kho, m6i nam ki~m ke m()t l~n d~ d6i chie'u s6 li~u giii'a kho va s6 sach ke' toan Phuong phap tinh gia hang t6n kho la blnh quan cu6i ky Do d6, khi xua't kho nguyen v~t

li~u thl ke' toan chi ghi nh~n s6 lu'Qng, don gia du'Qc b6 sung vao cu6i ky khi l~p

bao cao

Chi phi san xua't tinh cho tung don vi san ph~m hoan thanh, khong tinh cho tung phan xu'dng san xua't Cong ty khong c6 xay dlfng dinh muc chi phi cho tung don vi san ph~m, chi tinh chi phi tieu hao thljc t€ cho tung san ph~m vao cu6i ky ke' toan

Trong tntong h<jp chu'a tinh du'QC chi phi thljc te', san phifm xua't tieu thl) thl ke' tmin ghi s6lu'<jng san phifm xua't ban vao s6 chi tie't, cu6i ky ke' toan moi ghi nh?n them gia thanh thljc te' dg xac djnh ke't qua kinh doanh

Cong ty thljc hit%n cong tac ke toan theo quy djnh cua che d() ke toan Vit%t Nam, hang thang, b() ph?n ke toan con l?p them cac bao cao v€ tlnh hlnh cong n<j va thu h6i cong n<j, phan tich tu6i n<j, n<j qua h~n, n<j kh6 doi; bao cao chi tie't doanh thu cho tung lo~i san phifm, tung khu vljc va phan tich cac nguyen nhan bien d()ng cling nhu' hu'ong xU' ly a€ nghj dg Ban quan trj tham khao va quyet djnh

7 NhQ,n xet: Cong ty Toan Quang la m()t cong ty trach nhit%m hli'u h~n, c6 t6c d() tang tru'dng kha cao Cong ty sll' dl)ng ph~n m€m ke toan nen thu?n l<ji trong vit%c kigm soat cac chilng tu ke' toan M~c du cong ty c6 trign khai m()t s6 bao cao chi tie't, phan tich bie'n d()ng doanh thu nhttng nhln chung cong tac ke toan t~i don vi, cling gi6ng nhu' cac doanh nghit%p khao sat neu tren, chu yeu la ke toan tai chinh, bao cao thue nen chu'a phat huy Ou'QC vai tro thong tin ke toan cho vit%c kigm soat, di€u hanh va ra quye't djnh san xua't kinh doanh

2.2.4 Khao sat 4: Cong ty TNHH san xua't hang tieu dung Binh Tien

Cong ty san xua't hang tieu dung Blnh Tien la m()t cong ty trach nhit%m huu h~n

Ho~t d()ng chinh cua cong ty la san xua't giay, dep x6p EVA, PVC, giay thg thao cao ca'p, dep da va gia da, Sandal, PU VO'n di€u It% ct''ta cong ty 55 ty Mile d() tang tru'dng doanh thu kha cao S6Iit%u doanh thu qua cac nam nhu' sau:

Bon vi tinh: trit%u d6ng

35

D~c thu cua c6ng ty la s{m xuftt san ph~m hang lo~t, c6 phan quy€n quan ly va xet

vao ke ho~ch san xuftt va t6n kho nguyen v~t li~u Phie'u yeu c&u mua hang du'<:jc chuy€n cho b() ph~n mua hang d€ l~p don d~t hang va chuy€n cho nhung ngu'oi chiu tnich nhi~m d€ phe duy~t Cac don d~t hang nay d€u du'<:jc danh s6 va lu'u trfi'

l~i Hang mua v€ d€u du'<:jc ki€m tra s6lu'<:jng va chftt lu'<:jng tru'dc khi nh~p hang C6ng ty sll' dl.}ng phu'ong phap ke khai thu'ong xuyen d€ quan ly hang t6n kho, m6i nam ki€m ke hai l~n d€ d6i chie'u s6li~u gifi'a kho va s6 sach ke' toan Phuong phap tinh gia hang t6n kho la blnh quan lien hoan Do v~y, tren phie'u xuftt kho nguyen

v~t li~u d€u ghi d~y du s6lu'<:jng va don gia

Chi phi san xuftt tnfc tie'p du'<:jc theo doi theo s6 thlfc te' phat sinh cho tung don vi

(ne'u tach du'<:jc), cac khoan khac du'<:jc phan b6 theo san lu'<:jng tieu thtJ C6ng ty c6 xay dlfng dinh mile chi phi cho tung don vi san ph~m, dinh mile nay du'<:jc sll' dl.}ng d€ u'dc tinh gia ban Ch~ng h~n khi tie'p nh~n don d~t hang tu nude ngoai, dinh mile chi phi san xuftt d€ ban quan tri u'dc tinh gia ban c6 quy tr'inh thlfc hi~n nhu' sau:

- Phong ke' toan se t~p h<:jp s6li~u chi phi san xuftt chung, chi phi ban hang va chi

~phi quan ly, chuy€n cho Ph6 T6ng Giam d6c Ph6 T6ng Giam d6c se can d6i d€ phan b6 cac chi phi nay cho tung lo~i dep x6p, dep da S6li~u nay du'<:Jc chuy€n cho phong thie't ke';

- Phong thie't ke' chie't tinh dinh mile tieu hao nguyen v~t li~u, chi phi nhan c6ng, cac chi phi san xuftt chung do phong ke' toan chuy€n sang, t6ng h<:Jp len bang chie't tinh gia ban Bang chie't tinh gia ban du'<:Jc chuy€n cho phong ke' ho~ch;

- Phong ke' ho~ch se can d6i vdi lich san xuftt, tinh toan thoi gian giao hang, c()ng them cac chi phi phat sinh d€ thlfc hi~n don hang ne'u c6 phat sinh them, ch~ng

h~n cac chi phi do gia nguyen v~t li~u tang them, chi phi nhan c6ng, chi phi thue ngoai gia c6ng, d€ thlfc hi~n theo tie'n d() giao hang cua don d~t hang T6ng h<:Jp cac chi phi phat sinh du'<:Jc chuy€n cho Ph6 T6ng Giam d6c ph\I trach xu!t kh~u d€ quye't dinh gia ban