(Luận văn thạc sĩ) các giải pháp nhằm đẩy mạnh chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho sản xuất lúa ở đồng bằng sông cửu long giai đoạn 2003 2010

Nhung ke't lu~n CUa lu~n an chu'a tung du'QC ai COng b6 trong bfft ky c6ng trlnh nao khac.. CHUYEN GIAO TBKT TRONG SAN XUAT LUA J VItT NAM va TiNH 2.1.2.. Phong vffn nong h9 san xufft

Chuyen nganh : Kinh T~ Quan Ly va K~ Ho~ch H6a Kinh Te' Qu6c Dan

Ma s6 : 5 02 05

, , "' """ , , LU.t).N AN TIEN SI KIND TE

NGUOI HUONG DAN KHOA HQC:

1 GS TS Hoang Van Chau

2 TS Ph~mThanh Blnh

BO.GIAO OI)C VA DAO Tft,.O

THUVIJ!;:N

T6i xin cam doan day la c6ng trlnh nghien cuu cua rieng t6i Cac s6 li~u, ke't qua neu trong Lu~n An la trung thlfc Nhung ke't lu~n CUa lu~n an chu'a tung du'QC ai COng b6 trong bfft ky c6ng trlnh nao khac

Tac gia lu~n an

Le Cao Thanh

Mt,lC lt,lC

Danh ffi\IC cac bang

Danh ffi\IC cac hinh ve

Danh ffi\IC cac deS thi

\'

Vlll

lX

Chztdngl: ruC)T so VAN DE LY LUi).N vA THVC TIEN ciJA CHUYE~

1.1 TIEN BQ KY THU~ T (TBKT) TRONG SAN XUAT LUA 5 '

1.1.1.Khai ni~m v€ tie'n be) ky thu~t trong san xuat lua 5

1.1.3 Khai quat qua trlnh phat tri~n TBKT san xuat lua tren the' gioi 12

1.2.1 Khai ni~m v€ chuy~n giao TBKT cho san xuat lila 14 1.2.2 Cac kenh chuy~n giao TBKT trong nong nghi~p 16 1.2.3 Cac phu'dng phap chuy~n giao TBKT trong nong nghi~p 20

1.2.4 Cac ye'u tO' anh hu'dng de'n chuy~n giao TBKT trong nong nghi~p 24

1.2.5 MC)t sO' chi tieu danh gia ke't qua va hi~u qua cong tac chuy~n giao

1.3 CHUYEj\ GIAO TBKT TRONG SAN XUAT LUA TREN THE GIOI 30 1.3.1 Chuy~n giao TBKT san xuat d m(>t sO' n€n nong nghi~p phat tri€n 30 1.3.2 Chuy~n giao TBKT san xuat lua d m(>t sO' nu'oc thu(>c nh6m NICs 32 1.3.3 Chuy~n giao TBKT san xuat Ilia d m(>t sO' nu'oc ASE.AN 33

1.4 CHUYEN GIAO TBKT TRONG SAN XUAT LUA (J VItT NAM va TiNH

2.1.2 Ti~p c?n tll' thlfc ti€n va k~ thll'a cac k~t qua nghien CUll 55

2.3.1 Thu th~p du Ii~u b~ng phuong phap danh gia nhanh nong thon 66 2.3.2 Phong vffn nong h9 san xufft Ilia theo bang cau hoi 70

Chztdng 3 : TINH IDNH CHUYEN GIAO TIEN Bf) KY THU.t) T

CHO SAN XUAT LUA 0 DBSCL TliOI GIAN QUA 79 3.1 Ho.~ T DONG cHuv:EN GIAo TBKT cHo sAN xu AT LUA a DBscL 79 3.1.1 H~ th6ng chuy€n TBKT cho san xufft Iliad BBSCL 79 3.1.2 Cac kenh chuy€n giao TBKT cho san xufft Iliad BBSCL 83 3.1.3 Ho<;tt d9ng chuy€n giao TBKT cho san· xufft Iliad BBSCL 90

3.3 1 M9t s6 ye'u t6 tlf nhien, kinh te', xa h9i anh hl1C1ng de'n chuy~n giao

3.3.2 M9t s6 ehfnh saeh anh h11C1ng de'n ho~t d9ng nghien euu va ehuy~n

4.1.1 B6i canh eiia ho~t d9ng chuy~n giao TBKT eho san xufft lUa a

4.1.2 Quan di~m dinh huang ho~t d9ng ehuy~n giao TBKT eho san xufft

4.1.3 M1,1c tieu eiia ho~t d9ng chuy~n giao TBKT cho san xufft lua a

4.2 CAC GIAI PHAP NHAM DAY M~NH HO~T DONG CHUYEN GIAO TBKT CHO SAN XUAT LUA (J DBSCL, GIAI DO~N 2003-2010 148 4.2.1 Tang eliong nang life h~ th6ng nghien euu ph~,Ie VI,! san xufft lua 148 4.2.2 Tang eu'ong nang life h~ th6ng khuye'n nong nha nu'oc 150 4.2.3 Tang eu'ong nang life cae kenh ehuy~n giao TBKT a BBSCL 153 4.2.4 Xay difng mo hlnh lien ke't "4 nha" trong IInh vife ehuy~n giao TBKT

4.2.5 T6 ehue ho~t d9ng ehuy~n giao TBKT phu h<;1p voi di€u ki~n BBSCL 170 4.2.6 Phat huy sue m~nh t6ng h<;1p d~ thlfe hi~n qua trlnh d5ng b9 h6a ho~t

yeu du dffy rn<;tnh chuy~n giao TBKT 183 4.3.2 Phat tri~n ngu6n nhan ltfc (J DBSCL theo yeu du cua qua trlnh hi~n

4.3.3 Hoan thi~n chfnh sach khoa hQC cong ngh~ trong nong nghi~p ~85

4.3.5 Tie'p tl,lC d6i rnoi chfnh sach tin dl,lng c6 tinh toi Stf h6 trq ho<;tt dong

.1' ' - , ! ? , ? DANH MlJC CAC CONG TRINH DA CONG BO CUA TAC GIA

TAl LieuTHAM KHAo

PHlJ LlJC

DANH Ml)C CAC Cl)M TiJ VIET TAT

AnGiang Plant Protection Services

hi~n d?i h6a h<;fp tac xa Intergrated Pest Management International Rice Research Institute khoa hQC cong ngh~

New Industry Countries

th~tnh ph6

uy ban nhan dan Vu'dn- ao - chu6ng (rna hlnh san xufft)

' ?

1.1 B~c di€m v~ ky thu~t cua n~n san xua't lua hi~n d~i

1.2 Tang tn.tdng san xua't lua g~o d Vi~t Nam 1989-2001

1.3 M9t s6 thfmh tlfu thuy lqi h6a cua Vi~t Nam, 1990-2000

1.4 M9t s6 thfmh ttju cd gioi h6a san xua't lua d Vi~t Nam, 1990-1999

1.5 Xua't khffu g~o cua Vi~t Nam 1989-2001

1.8 Trang bi may m6c tinh theo di~n tich lua d BBSCL 46

2.2 T6m Uit ke' ho~ch thu th~p du li~u da cong b6 69

2.3 Tlnh hlnh cd ban cua vung di~u tra va vi~c xac dinh mftu di~u tra 7-+

3.1 Ph?m vi ph6 bie'n m9t s6 TBKT duqc chuy€n giao d DBSCL,2002 101 3.2 Thai gian hao phi trung blnh cua m9t qua trlnh chuy€n giao giong

3.4 Ty 1~ nong h9 duqc hu'ong dfin each sli' d~mg khi mua v~t tu', may 10-+ m6c, thie't bi

3.5 Ty 1~ nong h9 di~u tra khong sa'y lua chia theo cac ly do 105 3.6 Tang hi~u qua kinh te' san xua't lua d DBSCL 2001 so voi 1992

3.7 Voc luqng hi~u qua cuaap dt,mg gi6ng moi d BBSCL, 1990-2002 106

3.9 Hi~u qua san xua't 1 ha lua dong -xuan dAn Giang, 2000-2003 109

3.10 Tac d(>ng cua TBKT san xua't lila de'n vi~c giam ba't blnh ding xa

3.11 Chi ngan sach theo ke' ho<;1ch cua Vi~n Lila BBSCL, 1999 112 3.12 Trlnh d(> h9c va'n cua can b(> khuye'n nong An Giang 114 3.13 -Du' nq cho vay nong nghi~p- nong thon BBSCL cua Ngan Hang

3.14 Ty 1~ nong h(> di€u tra vay vO'n theo cac ngu6n tin dt,mg 116

3.16:- Phuong phap chuy~n giao TBKT trong c(>ng d6ng (J vung di€u tra 125 3.17 Banh gia khai quat ~ac kenh chuy~I1 giao TBKT (J BBSCL theo

DANH Ml)C CA C HINH VE

4.1 Sd d6 m6 ta quan h<$ giua h<$ th6ng nghien CUll va h<$ th6ng

DANH Ml)C CAC DOTH{

1.1 Tang tn.tdng san Iu'<;fng Ilia d DBSCL 1990-2002 42

1.3 Di~n tich du'<;fc cd gioi h6a Utm dfft cua DBSCL 47

1.5 Chenh _l~ch gh1 g;;to xuft khffu cling phffm cffp giua Thai Ian

3.1 Cac ye'u t6 giam t6ng chi phi san xuft Ilia dong -xuan d An

3.3 M6i lien h~ giua trlnh dQ hc;>c vffn va Stf san sang ap d~rng

tie'n bQ ky thu~t cua nong hQ d Cfrn Thd va An Giang 117 3.4 Ty 1~ nong hQ tie'p nh~n tie'n bQ ky thu~t tu nong hQ khac 130

., ~

ltiO DAU

1 Tinh eft p thie't cua d~ tai

86ng Bang Song Cl'tu Long (BBSCL) la m()t vung lua c6 vai tro d~c bit%t quan trQng trong vit%c dam bao an ninh lu'dng thl,l'c va dffy m~nh xufit khffu cua Vit%t Nam Vdi sl,l' tang tntdng m~nh me, giai do~n 1990-2002, blnh quan hang nam DBSCL san xufit gftn 17 trit%u ta'n lua, chie'm tren 50S:

t6ng san ht<;Jng lua cua ca nude va dong g6p 90% lu<;Jng g~o xufit khffu Tuy nhien, ben c~nh nhii'ng thanh tl,l'u Wn da d~t du<;Jc, san xufit lua Ci DBSCL

hit%n dang d6i dit%n nhi€u vfin d€ nan giai, d~c bit%t la sue c~nh tranh tren th! tni'dng the' gidi con kern, hit%u qua san xufit thfip, thu nh?p cua nong dan bfip benh, MC)t trong nhii'ng nguyen nhan chu ye'u cua tlnh hlnh tren la trlnh de) khoa hQC ky thu?t cong nght% san XUftt lua conl~c h?u

Di~u dang suy nghi Ia khong phai Vit%t Nam thie"u ngu6n tie"n be) ky thu? t Hang nam, cac Cd quan khoa hQC hoan thanh hang tram cong trlnh nghien CUU lien quan de'"n san XUftt lua, nhung ke'"t qua dU<;JC ap dt,mg khong nhi€u, ph~m vi ap dl}ng con h~n hyp, hit%u qua ap dl}ng chua cao Thl,l'c tr~ng d6 ch(rng to ding ho~t d()ng chuy~n giao tie"n be) ky thu?t hit%n nay chua dudng tftm nhit%m Vl)

Trong mQt s6 cong trlnh nghien cuu ky thu?t san xufit Iua, Sl,l' quan t:im de'n khia c~nh chuy~n giao mdi chi dU'ng I~i (J vit%c hudng dfin nong dan each ap d~mg tU'ng tie'n be) ky thu?t cho tU'ng d!a ban rieng le Nhii'ng vfin d~ v€ cd che chuy~n giao, ht% th6ng chuy€n giao, giai phap d6ng bQ, moi

tntong chinh sach, v.v thl ch! duqc de c?p thoang qua, d g6c nh1n nho h~p

2 wive tieu nghien cuu cua Lu~n an

C~nh tranh Va hi~u qua 8€ d~t ml;lC tieu lOn tren day, nhung ffil;lC tieu Cl,l

chuy~n giao tie'n b(> ky thu?t cho san xua't lila d 8BSCL hi~n nay, ddng thC1i

3 D6i tliQ'ng va ph~m vi nghien cuu cua Lu~n an

DBSCL V~ ph<;tm vi, Lu~n an ke't h<Jp nghien ctl'u khai quat toan DBSCL voi nghien cuu sau t<;ti 2 tlnh tn;mg di€'m lila la cgn Tho va An Giang Tren dia ban trQng di€'m, Lu~n an khao sat ho<;tt d<)ng cua nhung d<;ti di~n tieu bi€'u cua h~ thO'ng chuy€'n giao la: Vi~n Lila DBSCL, cac co quan khuye'n nong va bao v~ thl;r'c v~t, Nong Tnrong Song H~u, Cong Ty Dich Yl;l Bao V~ Thl;r'c V~t An Giang, cac h<Jp tac xa, cau l<;tc b<) khuye'n nong, c<)ng a6ng dan Cu', a6ng thai, t6 ch(tc ai€u tra nong hQ a€ tlm hi€'u y kie'n Va nguy~n VQng cua nong dan v€ ho<;tt d<)ng chuy€'n giao tie'n b<) ky thu~t

Trong Lu~n an, tie'n b<) ky thu~t du'qc xem xet voi tu' each la m<)t d9-ng san phfim cua hoqt d<)ng nghien cuu- phat tri€'n, va du'<Jc quan tam v€ khia Cqnh du'ong di cua n6 de'n voi nong dan Nhung khfa Cqnh ky thu~t ne'u c6

dli<;ic d~ c~p th'i chi di:tng (J muc d<) khai ni~m, lam co sd cho vi~c nghien cuu khia Cqnh kinh te'- t6 chuc cua hoqt OQng chuy€n giao

4 Phtidng phap nghien cti'u

Tren n€n tang phep bi~n chung duy v~t va du'ong lO'i chfnh sach cua Dang C<)ng San Vi~t Nam, Lu~n an ap dl;lng m<)t sO' phLtong phap nghien cuu chu ye'u sau day:

dli<Jc sli' dl;lng la phliong phap phan tfch h~ thO'ng, phu'ong phap di€u khi€n h~ th6ng, phu'ong phap h<)p den Phuong phap nay dli<;ic sli' dl;lng

d~ nghien cuu h~ thO'ng chuy~n giao TBKT san xufft lila (J DBSCL

Phztdng phap danh gift nhanh nong thon (Rapid Rural Appraisal

-RRA): Phuong phap nay dli<;lc sli' dl;lng a€ thu th~p ca du li~u da cong

b6 va du li~u moi RRA da du<Jc tri~n khai voi vi~c slr dl;lng cac phuong phap C\} th~ la: quan sat, phong va'n khong chfnh thuc, thao lu~n nh6m nong dan, thu th~p cac ngu6n tai Ii~u da cong b6

d~ thu th~p duli~u moi BO'i tu<Jng di€u tra la nhung nong h9 c6 qui

mo san xua't Ilia khong qua nho Bja ban di€u tra la huy~n 6 !viOn (C~n Tho) va huy~n Phu Tan (An Giang)

Ngoai nhung phuong phap chu ye'"u tren day·, vi~c nghien cuu Lu~n an con stl' d\}ng phuong phap chuyen gia, phuong phap thO'ng ke, phuong phap

so sanh- dO'i chie'"u, phuong phap phan tich phuc Iqi kinh di~n

5 Nhung dong gop m6'i cua Lu~n an

Lu~n an da h~ thO'ng h6a duqc m9t sO' ly lu~n va thlfc ti€n trong chuy~n giao TBKT san xua't lua, trlnh bay n9i dung cua cac khai ni~m khoa hQc

ky thu~t, cong ngh~ va tie'"n b9 ky thu~t trong san xua't lua,

Banh gia du<Jc thlfc tr~ng chuy~n giao tie'"n b9 ky thu~t trong san xua't Ilia

d 8BSCL thong qua phan tich h~ thO'ng chuy~n giao, cac ho~t d9ng

chuy~n giao va cac ye'"u tO' anh huang de'"n ho~t d9ng chuy€n giao

8~ ra du'<J~ quan diSm dinh huang ho~t d9ng chuy~n giao tie'"n b9 k5·

thu~t ct€ ra cac giai phap va chinh sach thuc mfy chuysn giao tie'"n b9 ky

thu~t trong giai do~n 2003-2010

Luan an la mot tai lieu tham khao cho cac tinh BBSCL tron£ viec hoach • • • c ,.; • •

dinh giai phap chuySn giao TBKT san xua't IUa phu h<Jp voi di~u ki~n

cua cua tung vung

Chztmzg 1: MOT so vAN DE LY LUAN v A THUC TIEN

CUA CHUYEN GIAO TIEN Bf) KY THUi).T

TRONG SAN XUAT LUA

1.1 TIEN BO KY THU~ T TRONG SAN XUA T LUA

1.1.1 Khai ni~m v~ tie'n bQ ky thu~t trong san xufft lua

1.1.1.1 Nlqt stfkhfd ni~m co lien quan

a Khoa IUJC san xuat ilia

Khoa hQc la h~ th6ng tri thuc phan anh nhung qui lu~t v~ t\1' nhien, xa h9i

va tu' duy, QL(<jC tfch lUy trong qua tdnh nh~n thuc tren CO SCJ thljc ti~n, Ou'<jC th€ hi~n b~ng nhung khai ni~m, phan doan va hQc thuye't [31, tr.259] Tu khai ni~m chung 00 CO th€ hi~U khoa hQC trong san xua't lila la h~ th6ng cac tri th((C lien quan ae'n san xua't lua, bao g6m cac tri thuc v~ di~u ki~n t~( nhien, h~ sinh thai qui lu?t sinh tru'CJng va phat tri€n cua diy lua, cong qt va v?t tL( nang nghi~p, t6 chuc san xua't, thi tntdng, tam ly t?p quan,

b Cong ngh~ san xuat ltla

Cong ngh~ la mc;>t h~ th6ng kie'n thuc duqc ap dl;lng trong mc;>t khau nfw c16 ella qua trlnh san xua't, tieu thl;l, luu thong, bao quan hang h6a, nh~m dem

l~i hi~u qua kinh te' [98] Cong ngh~ la mc;>t h~ th6ng g6m 4 ye'u to: ye'u tO' v?t cha't ky thu?t, ky nang cua ngudi sl'r dl;lng cong ngh~, thong tin cong ngh~, t6 chuc c6ng ngh~ Tu d6, c6 th~ hi~u cong ngh~ san xuat lua la h~ th6ng c6 slf ke't hqp cua cac ye'u tO' sau day:

(l )- Trang thie't bi va v~t tu' san xuat lua, bao g6m: cong CIJ lam dat, may born, may tu6t, gi6ng, phan b6n, nong du'<Jc, (ye'u tO' v~t chat ky thu~t) (2)- Ky nang cua ngu'oi san xuat Ilia, bao· g6m: tay ngh~, kinh nghi~m, tri thuc gilip cho nong dan sll' d1,1ng may m6c, v~t tu', trong san xuat Ilia mQt each hi~u qua

(3)- Thong tin cong ngh~ san xuat Ilia bao g6m: phttong phap, qui trlnh, bi quye't sll' d1,1ng cac phttong ti~n v~t chat ky thu~t trong san xuat Ilia~

(4)- T6 chuc cong ngh~, g6m ca.c ye'u tO' lien quan de'n b6 tri, tie'p thi, quan ly

sll' dl,lng cong ngh~ trong san xuat Ilia phu h<Jp voi di~u ki~n Cl,l thl

Trang san xuat lua, c6 th~ chia cong ngh~ theo cac giai do~n san xuat,

ch~ng h~n: cong ngh~ canh tac (g6m cong ngh~ lam dat, cham s6c, thu ho~ch

\'a thu gom nguyen li~u), cong ngh~ sau thu ho?ch (g6m cong ngh~ sd che, xli'

ly lam sach, cong ngh~ v~n chuy~n, t6n trii' va _bao quan san phttm) cong ngh~

che bien (g6m cong ngh~ tinh che, d6ng g6i, bao quan) [98]

c Ky thu(jt san xufit lzla

Ky thu~t la ket qua c1:'ia qua trlnh v~t chat h6a cac tri thuc ll'ng d1,1ng Ky

thu~t c6 nghia la cong c~1, giai phap, kie'n thll'c dll'<Jc sl't d1:1ng_ t.rong san xuat

Thea each hi~u nay da hlnh thanh cym tu v~t tu' ky thu~t, thiet bi ky thu~t, v~t

chat ky thu~t, [20, tr.30] Tu khai ni~m chung tren day, c6 th~ hi~u ky thu~t

S<ln xuat lua la kien thll'c, kinh nghi~m, ky nang du'<JC stl' d1,1ng trong t6 chuc san xuat Ilia; la phu'ong ti~n ky thu~t (may m6c, thiet bi, v~t tu', ) dung trong san xuat llia Nhtt v~y, c6 th~ chia ky thu?t san xuat lua th~mh 2 nh6m: ~h6m thao tac ky thu?t lien quan tr~c tiep den ngttoi lao d9ng va nh6m v?t chat ky thu?t (may m6c, phan b6n, nong du'<Jc, h~t gi6ng, ) Giii'a ky thu~t va cong ngh~ san

xufft lua co S\1' khac bi~t co ban nhu sau:

Thil nhitt, ky thu~t la m9t ye'u t6 cffu thanh c6ng ngh~ Nhung ye'u t6 ky

thu~t tham gia cffu thanh c6ng ngh~ la phu'ong ti~n v~t chfft ky thu~t, trlnh d9

ky thu~t cua ngu'oi lao d9ng, Ye'u t6 v~t chfft ky thu~t du'<;fc coi la xu'ong c6t cua c6ng ngh~ Stf bie'n ct6i cua ye'u t6 v~t chfft ky thu~t se b~o theo cac ye'u t6 khac cua c6ng ngh~ bie'n ct6i, dfrn cte'n sv ra doi c6ng ngh~ mdi

Thzc hai, quan h~ giil.a cac ye'u t6 ky thu~t kh6ng ch?t che nhu' quan h~ giua cac b(> ph~n cffu thanh c6ng ngh~ CJ BBSCL, ne'u m(>t n6ng dan A sll' dl,lng may cay, may tu6t, bon phan theo mau la, nhu'ng kh6ng co sl,l' ph6i h<;fp theo m9t qui trlnh chu£n thl ch! du'qc coila ngu'oi co ky thu~t san xufft t6t Ne'u n6ng dan A sll' dl,lng thie't bi va thao tac ky thu~t tren m9t each h<;fp ly thea qui trlnh ch?t che, thl co thS coi nong dan A san xufft lua theo cong ngh~ hi~n a<_1i

Thz[ ba, ky thu~t n?ng v~ phfin cling, trong khi c6ng ngh~ n<)ng v~ phfrn m~m Dudi goc d9 ky thu~t, nguoi ta quan tam cte'n ye'u t6 may moe, thie't bi va tlm each td loi cau hoi "lam bttng cdi gi ?" Duoi goc d9 c6ng ngh~, nguoi ta coi trQng ye'u t6 con ngu'oi va tlm lOi dap cho cau hoi "lam bttng each nao ?"

Tuy nhien, sl,l' phan bi~t giua ky thu~t va c6ng ngh~ trong nhi~u tntong h<;fp la tu'ong ct6i Ngay nay trong nhi~u tai li~u khoa hQc, ngu'oi ta vfrn coi

"c6ng ngh~ la cac phu'ong ti~n ky thu~t, la Sl,l' thS hi~n v~t chfft hoa cac tri thuc khoa hQc ling dl,lng vao thl,l'c ti~n "[20, tr.26] C5 BBSCL n6ng dan thu'ong coi ky

thu~t Et each thuc thl,l'c hi~n t6t m9t c6ng vi~c, thuong ct6ng nhfft c6ng ngh~ voi may moe, thie't bi Rfft nhi~u nguoi co thoi quen dung khai ni~m "may moe ky

thu~t" ctS thay the' khai ni~m "cong ngh~ "

1.1.1.2 Khdi ni~m va d{ic diim Clla tien bQ ky thu(jt (TBKT) san xuat Ilia

Hi~n nay c6 m<)t s6 khai ni~m khac nhau v~ TBKT Theo A.W.Van den Ban & H.S.Hawkins: "TBKT la m<)t quan di~m phu'dng phap hay v~t th~ du'<Jc

m<)t cac th~ n~w d6 coi la mC1F' [82,tr.80] M<)t quan di~m khac thl cho ding

"tie'n b<) khoa h9c ky thu~t c6 th~ t6m t~t g6m nhii'ng n<)i dung chu ye'u la: gi6ng mC1i; ky thu?t mC1i, cong ngh~ mC1i; chuy~n d6i co diu; v?t li~u mC1i; che' bie'n bao quan sau thu ho~ch; quan ly, tie'p thi va ling d~mg tin hQC vao quan

ly, [39, tr.l97] C6 quan di~m cho ding, TBKT la slf cai tie'n ky thu?t va qui trlnh cong ngh~ san xua't nh~m nang cao nang suat lao d<)ng [98, tr.35]

Ttl' nhung di~m chung trong cac khai ni~m tren, c6 th~ hi~u TBKT san xuat lua hi~n nay (J Vi~t Nam bi~u hi~n (J nhii'ng khia c~nh nhu' sau:

- Gi6ng lua mC1i co nang suat cao, chat lu'<;Jng g~o t6t, c6 sue ch6ng ch!u sau b~nh, Gi6ng mC1i c6 th~ c6 m<)t, ho~c nhi~u ph~m cha't tren day

- Ky thu?t canh tac moi: £)6 c6 th~ la Slf cai tie'n v~ each thuc lam dat, la

vi~c ap dt,mg s~ hang, la b6n phan theo bang so mau la, la ap dt,mg qui trlnh phong tru dich h~i tBng h<Jp (IPM),

- Chuy~n d6i cd ca'u mua Vl;l _san xuat Ilia cho phu h<Jp han vdi di~u ki~n tlf nhien kinh te', xa h<)i cua m<)t ti~u vung

Nhung lo~i phan b6n, nong du'<Jc mC1i: D6 c6 th~ la phan vi sinh, nong

du'<JC chie't xuat tlt thao mQC,

- Cac phu'ong ti~n mdi phl;lc Vl;l co gidi h6a lam dat, tu'di tieu, phun thu6c, lam co, c~t lua, g~t d?p, lam kho, l9c t~p chat,

- SU' dt,mg di~n thay the' cac ngu6n nang lu<;5ng truy~n th6ng khac trong san xuat lua

- Cach t6 chlic san xuat lua gan voi th! tru'C5ng lua g~o, san xuat theo h<;5p a6ng, ling d~Ing tin hQC vao quan ly san XUat,

- V.v,

Voi nhli'ng nQi dung co ban tren day, c6 th€ n6i, TBKT trong san xuat lua chinh la thanh qua CUa cac qua trlnh CO giOi h6a, h6a hQC h6a, di~n khi h6a, thuy l<;5i h6a va sinh hQc h6a san xuat lua TBKT c6 th€ ch!la sl,( a6i moi mQt khau, mt?t ky thu~t canh tac, nhung cling c6 th€ la mt?t t~p h<;5p cua nhi~u ye'u t6 mang tinh chat cua c6ng ngh~ moi dam nh~n tung khau cua qua trlnh san xuat lua nht(: c6ng ngh~ thu ho~ch co gioi (b~ng may g~t d~p lien h<;5p), c6ng ngh~ sau thu ho~ch (sli' d~mg lo say, ) MQt TBKT tht(dng c6 hai thanh phftn- phftn cling va phftn m~m, ching h~n mQt gi6ng moi thl h~t gi6ng la phftn cang, con

ky thu~t sli' dt,mg gi6ng moi nay la phftn m~m [82, tr.84]

Kh6ng hin nhung ky thu~t moi da la TBKT MQt ky thu~t moi ch! c6 th€ trd thanh TBKT d6i voi mQt vung n6ng nghi~p khi n6 phu h<;5p voi di~u ki~n a6ng fUQng, phu h<;5p voi kha nang v6n dftu tu' cua n6ng dan, phu h<;5p voi tam

ly, t~p quan va trlnh dQ t6 chlic cua eli dan, dap ling yeu du bao \·~ moi tnWng

va dem l~i hi~u qua cao han May born di~n kh6ng phai la TBKT d6i voi vung chua c6 di~n May g~t d~p lien h<;5p cua My v6n n~ng n~ va c6ng k~nh chua th€ thich nghi voi di~u ki~n vung 111 8BSCL

- Tinh khu V(tc cua TBKT

Hi~n nay, may sfiy lila kh6ng con la TBKT (} Nh?t, nhung l<;ti Ut TBKT

do'i vO'i E>BSCL T<;ti m9t thai di€m, gio'ng lua nao d6 c6 th€ la m<?t TBKT (} Ca

m9t lo<;ti gio'ng mdi nhu'ng ap d1;1ng (} Tra Vinh th! nang sua't, cha't lu'<;fng khac

vdi (} E>6ng Thap Muoi, do c6 stf khac nhau v€ chfit da't, ngu6n nude,

- Ngufln t(Jo ra TBKT rat da d(Jng

Truoc he't, m9t lo<;ti TBKT c6 th€ la san ph£m sang t<;to cua cac co quan

nghi~p, ho?c CO th,€ do ngu'Oi nang dan due rut kinh nghi~m Va cai tie'n cong Cl;l

lam vi~c cua m!nh, Sau nii'a, cung m<)t lo<;ti TBKT nhu'ng ciing c6 th€ du'Q'c

- TBKT trong nong nghi?p noi chung va trong san xu/it lzia n6i rieng

mang d(i.c trztng kinh te' xii hQi

Vi~c ap d1;1ng TBKT trong nang nghi~p thu'ong c6 quan h~ ch?t che voi

phong tl;IC, t~p qmin, trlnh d9 dan tri, tinh c(>ng ct6ng, Ddn eli', do anh hu'dng

so voi cac c(>ng ct6ng dan t(>c khac C9ng ct6ng ngu'oi Hoa thu'ong h6 tr<J nhau

pluit triin chijm va vi?c chuyin giao tztdng doz kh6 khiin

CJ nhi~u nu'oc, tlnh tr~ng ch~m phat tri~n TBKT trong nang nghi~p con do slf

Vl;l) Chuy€n giao TBKT trong san xuftt Ilia tu'dng ct6i kh6 khan vl n6ng dan la

t~ng lOp c6 kha nang d~u tu' thftp, trlnh d9 khoa hQc ky thu~t h~n che', tam !}·

1.1.2.1 Khoa hQc la nin tang diphat triin TBKT

gay h~i, v@ each dung cac lo~i v~t tu', Hi~n nay, nhi~u tri thuc khoa· hQC chu'a

1.1.2.2 Yeu cdu vl TBKT liz mf)t df)ng l(tc thzic day khoa lu;c

Theo Ph Ang-ghen: "ne'u ky thu?t phl,l thUQC m<)t phfin IOn vao tlnh trZ!ng

tht,tc v?t da gilip CaC nha khoa hQC nghien CUU va tlm ra tac dl,lng CUa ong m3:t

1.1.3 Khai quat qua trlnh phat tri€n cua TBKT san xua't hia tren the' gi6'i

1.1.3.1.Ky thuijt san xuat lzia thdi ky nong nghi~p truyln thong trztac the' ky 19

song, de'n nll'a cu6i thien nien ky thu II tru'oc Cong nguyen Ian toi cac dong

b~ng IOn va vung trung [50, tr.32] Cong c~1 san xua't lua thdi ky dff u la do da,

nha't den tru'oc the' ky thu 19 sau cong nguyen la thufin h6a cac gi6ng Ilia d1;1i va

1.1.3.2 Klzoa lu;c ky thuijt san xuat lzia thiJi ky tit thl ky 19 den 1990

nght% h6a hQC du'QC ung dt,mg d~ san xufft phan bon, nong du'QC cung cffp cho

Giai do(;ln 1950-1960, khoa hQC ky thu?t tac d()ng rn(;lnh vao qua trlnh co

khfa C(;lnh: san XUfft nong du'QC Va ung dt,Ing cong nght% sinh hQC vao san XUfft

CO gidi h6a d6ng bQ Va ung dt,mg r()ng rai cong nght% sinh hQC VaO san xufft gi6ng tren the' gidi Gi6ng mdi, phan h6a hQC va nong du'QC du'qc stl' dt,mg ph6

Giai do(;ln 1971-1990, each m(;lng khoa hQC ky thu? t tac d()ng toan dit%n tdi CO gidi h6a, thuy lqi h6a, h6a hQC h6a, dit%n khf h6a, sinh hQC h6a va d?c

dt(QC ph6 bien, cong nght% sinh hQC du'QC ung dt,mg r()ng rai E>ay la giai dO(;ln

qua d9 tu each ffi(;lng khoa hQC ky thu?t lfin thu II sang each rn(;lng khoa hQC ky thu?t lftn thu III Khoa hQC c6ng nght% san xua't lua tren the gidi da d<;lt trlnh d9

trlnh d9 san xua't nay du'qc phac thao trong bang 1.1

Bang 1.1: Dijc diim vi ky thuljt ci'ta nin san xuat lzla hi?n dc;i

M()t s6 dijc tru'ng cua n~n san xua't lua hi~n d:;ti

I ' Giang lila Dung cong ngh~ hi~n d<;ti d~ t<;to giong BQ giong phong phil,;

I

thuffn chung, nang sufft cao, chfft htqng tot, l

j

Lam dfft Co gioi h6a tren mQi dia hlnh va tfft ca cac Vl;l trong nam I

Gieo- cffy Co gioi h6a gieo h<;tt va co giOi h6a cffy lila I

!

!

I d()ng h6a H~ thong thuy lqi kien co, may born cong sua't

I IOn, c6 th~ lam mua nhan t~w chu d()ng ngu6n nu'oc

i

cong sufft Ion (sll' dl;lng ca may bay) Hi~n nay nhi€u nu'oc

-, am soc chuy~n sang sll' dl;lng cong ngh~ s<;tch (giam thi~u h6a chat J :

h9c sang dung phan vi sinh so luqng IOn, Thu ho<;tch Co gioi h6a d6ng b(): g~t d~p lien hqp + v~n chuy€n co gioi Sau thu ho<;tch Co gioi h6a d6ng b(), cong ngh~ da chuc nang

Ngubn: Nong nghi?p the' gil!i bltlfc vclo the' kj; 21, [ 16]

1.2.1 Khai ni~m v~ chuy~n giao TBKT cho san xua't lua

Chuy~n giao TBKT cho san xua't lua la ho?t d()ng du'a TBKT vao qua tr'inh san xua't lua, nh[im tang nang sua't, cha't lu'qng, hi~u qua va phat tri~n b~n

vung Trong ho?t d()ng nay, d6i tu'qng tie'p nh~n la nhung don vi tnfc tiep san xua't IUa (n6ng hQ, trang tr?i, nong tru'ong qu6c doanh, ) Cac ho?t d()ng chuy~n

giao TBKT c6 th~ vl IDI;lC tieu lqi nhu~n, nhu'ng cling c6 th€ la nhu~g ho?t d()ng

phi lqi nhu~n Theo nghia r()ng, chuy€n giao TBKT cho san xua't lua la nhung ho?t d()ng giup cho ngu'oi san xua't lua tie'p nh~n du'<Jc TBKT Vi~c m()t doanh

nghi~p ban may m6c, V~t tu' moi cho nong dan cling CO th~ du'QC coila ffiQt hO?t · d()ng chuy€n giao (m~c du doanh nghi~p chi hanh d()ng vl m1;1c tieu lqi nhu~n)

1.2.1.2 S{t khac nhau giila chuyin giao TBKT va chuyin giao cong ngh?

Chuy~n giao cong ngh~ la chuy~n giao nhung kie'n thU'c da dt(QC h~

th6ng h6a tll' ben n~m giu cong ngh~ sang cho ben c6 nhu c~u tiep nh~n c6ng

ngh~ [98] Giua chuy~n giao c6ng ngh~ n6i chung va chuy€n giao TBKT trong n6ng nghi~p c6 s~r khac bi~t (J cac khia C?nh nhu' sau:

c6 bao g6m s~ h6 trq nong dan theo chU'c nang, ho~c s~ t~ nguy~n (khuyen nong t~ nguy~n), thl ffil;IC tieu CUa chuy€n giao cong ngh~ la vllqi nhu?n tru'OC

m~t, ho~c phat tri€n thi tru'ong, ho~Ct?O quan h~ VOi ngu6n cung cffp nong san

bao gio cling phai tra phi chuy€n giao (con g9i la ti~n mua c6ng ngh~) Trong chuy€n giao TBKT, c6 nhi~u tru'ong hqp nong dan du'qc mi~n phi, nha't la voi TBKT thu()c "d?ng qui tr'inh ky thu?t" Ch&ng h?n, nong dan DBSCL du'qc chuy€n giao mi~n phi qui tr'inh IPM

quy~n cong ngh~ Trong chuy~n giao TBKT, va'n d~ ban quy~n khong du'<Jc d~t

ra Nong dan mua gio'ng mdi thl tra ti~n d€ c6 m(>t loC;li v~t tu', chu khong phai

Ia tra ti~n d€ du'<;Jc sCi huu tri tu~ nhu' trong chuy€n giao cong ngh~ tC;lO gio'ng

n~m b~t nhu cffu san xua't qua h~ tho'ng khuye'"n nong, trong khi cac ddn vi chuy€n giao cong ngh~ thu'ong n~m b~t nhu du cua nong dan thong qua hoC;lt d(>ng nghien cuu thi tru'ong

dan thu'ong du'a ra quye'"t dinh v~ vi~c ap dt,mg TBKT dlfa V~lO qua trlnh tl! tlm hi€u (tham quan, nghe, nhln, dQc, thao lu~n, ) Trong chuy€n giao cong ngh~,

ngu'oi tie'p nh~n thu'ong thue thffm d!nh kinh te'"- ky thu~t khi mua cong ngh~

b9· it du'<;Jc quan tam va thu'ong khong c6 tinh b~t bu(>c Trong chuy€n giao cong

ngh~ tinh d6ng b9 la m(>t yeu cffu b~t bu(>c (phai chuy€n giao ca thie'"t bi, thong tin, bi quye'"t va hua'n luy~n each t5 chuc cong ngh~)

1.2.2 Cac kenh chuy~n giao TBKT trong nong nghi~p

Kenh chuy€n giao TBKT du'<;Jc hi€u la con du'ong du'a TBKT tu ngu6n cung ca'p de'"n vdi nguoi sii' dl)ng cu6i cling (nong da1_1) Trong m6i kenh thu'ong c6 nhi~u ddn vi tham gia C6 ra't nh·i~u kenh chuy€n giao cung hoC;lt d(>ng tren m9t dia ban Ten kenh chuy€n giao thu'ong duqc gQi theo ten cua ddn vi c6 vai tro quan trQng nha't, ho?c la ddn vi chu d(>ng trong chuy€n giao Du'di day Ia nhung kenh chuy€n giao TBKT trong nong nghi~p ph5 bie'"n nha't hi~n nay

1.2.2.1 Chuyin giao TBKT qua h? thong khuyen nong

.Phffn dong nong dan khong c6 di~u ki~n d€ g?p go cac nha khoa hqc va

co quan nghien cuu, vl v?y dn c6 m9t diu nO'i d~ h9 c6 th~ tie'p nh?n dttqc TBKT Do d6, h~ thO'ng khuye'n nong dttqc hlnh th~mh voi nhi~m VI,! t6 chile du'a TBKT v~ voi nong dan Cac hm;lt d9ng d6 dttc;fc g9i la ho?t dQng khuye'n nong

Khuye'n nong cia c6 tu lau, nhttng voi tu' each la mQt khoa hQC thl moi chi

ra doi trong the' ky 20 "Khuye'n nong h9c la m9t nganh giao d1,1c t6ng hqp dttqc nghien cuu d~c bi~t d~ ph1,1c VI,! cho dO'i tttc;fng ngttoi IOn, bao g6m cia sO' nong dan, trong bO'i canh nang than MQi phttcJng phap khuye'n nang d~u nhrtm m~,IC

tieu bie'n d6i ngttoi nang dan blnh thu'ong thanh nhung nang dan tien tie'n, c6 trlnh d9 cao, doi sO'ng van hoa cao, thu nh?p cao" [86, tr.4] Bffu ttt cho nghien cuu va khuye'n nong tren the' gioi c6 ty I~ thu h6i vO'n khoang 40%, cao hon

nhi~u so voi httong dffu tu'khac trong nong nghi~p'' [89, tr.27]

d Mi~n Nam (Vi~t Nam), trttoc 1975 h~ thO'ng khuye'n nong cia ra cioi, nhu'ng thai ky 1976-1984 ho~t dQng khuye'n nang bi ngung tr~ va chi du'c;fC phi,!C h6i khoang nam 1985 (dffu tien Ia C1 An Giang) Nam 1993, h~ thO'ng khuye'n nong nha ml'oc chinh thuc dttc;fc thanh l?p d Vi~t Nam Nam 2002, h~ thO'ng nay c6 khoang 3000 can bQ, dttqc t6 ch(I'c thanh 3 dip Cffp Trung ttong c6 C1,1c Khuye'n Nong-Khuye'n Lam (BQ Nong Nghi~p-Phat tri~n Nong thon) va Trung Tam Khuye'n Ngtt (B9 Thuy San) Ca'p dnh- thanh c6 61 trung tam khuye'n nang Ya 29 trung tam khuye'n ngtt Ca'p huy~n - thi c6 tren 400 tr~m khuye'n nang Ben c~nh d6, con c6 cac cion vi khuye'n nang tV nguy~n nhtt: co quan nghien cuu, trttong d~i h9c, trttong d?Y ngh~ nong nghi~p, t6 chuc phi chinh phu, cac chu'cJng trlnh dt! an, cac doanh nghi~p va ca nhan, cac t6 chuc nang dan nhtt hqp tac xa (HTX), nh6m sd thich, lang khuye'n nang), [39, tr.l97]

Khuye'n nang la mQt khoa hQc, mQt ngh~ thu?t voi nhung yeu du d~c bi~t Thl~ nha't, can bQ khuye'n nong phih dong cung h.lc nhi~u vai tro (vlia la

ngttoi thff y' vua I a ngttoi b?n, vua I a ngu'oi hJ3~ GIIA~Ai@Aih rib ' hai, do'i

TAl10NG DH KINH TE TP.HCM

THUVItN \

c, { 66 0 0

tu'Qng cua khuye'n nong la nhung ngu'oi ldn tu6i nen can b<) khuye'n nong phai ni~m nd, nha nh~n, chan thanh ThL~ ba, do da so nong dan c6 trlnh d9 thap nen each trlnh bay van d~ cua can b9 khuye'n nong phai ddn gian, d6 hi€u

c il!JQt sf/ nio hinh khuyen nong tren the' gi(Ji

Nghien cuu moi quan h~ giii'a khoa h9c - khuye'n no.ng - nong dan, A.\V.Van Den Ban [82,tr.103J da due ke't thanh3 mo hlnh Thu nhat la Mo Hinh Nghien Ct~u Phat Triin va Truy~n Ba Trong mo hlnh nay, khuye'n nong vien tie'p nh~n tie'n b9 'khoa hQC tu cac vi~n nghien cuu va truy~n G?t l?i cho nong dan Thu hai la Mo H'inh Tucmg Tac Xii Hl)i Mo hlnh nay nhan m~nh slf truy~n

ba khoa h9c, ky thu~t thong qua cac phu'dng ti~n thong tin d?i chung Thu ba la

Mo Hinh Gidi Quye't Vctn £)~ Trong mo hlnh nay, cd quan khuye'n nong giup nong dan tlm kie'm Slf tr<J giup cua cac Cd quan nghien CUU

1.2.2.2 Clzuyin giao TBKT ciia cdc cd quan nghien czcu

Cac quoc gia nong nghi~p d~u c6 h~ thong nghien cuu- chuy€n giao bao g6m cac tru'ong G?i hQC, vi~n nghien cuu, trung tam ling d~;mg cong ngh~, C5

tudng doi ch~t che Nguoi nong dan c6 th€ d6 dang g~p trlfc tie'p cac nha khoa hQC a€ tlm Slf tu' van Vi~c nghien CUll cua cd quan khoa hQC thu'ong xuat phat

tu nhu du thlfc ti6n thong qua cac hQp dbng, ho~c qua thong tin tu nong dan Ke't qua nghien cuu se Gu'QC chuy€n giao cho nong dan ap d~;mg Ben C?nh do,

cd quan nghien cuu con thong qua cac doanh nghi~p, cd quan khuye'n nong a€ chuy€n giao TBKT cho nong dan

1.2.2.3 il!JI)t so~ kenh chuyin giao TBKT khdc

a Chuyin giao TBKT czia cdc doanh nghifp

Trong qua trlnh dap ung nhu cffu v~ v~t tu', may m6c, thie't bi moi, cac doanh nghi~p da g6p phffn mlnh vao ho?t d<)ng chuy€n giao TBKT Ben c?nh

d6, doanh nghi<$p con cung ca'p cho nong dan qui trlnh ky thu?t, kinh nghi<$m san xua't, tlnh hlnh th! tntong, Vdi vai tro d6 cac doanh nghi<$p chinh la m9t

du n6i quan trQng giua ngu6n TBKT va nong dan Tuy nhien, chuy€n giao TBKT khong phai la chile nang, cling khong phai la ml;lc dich cua doanh nghi<$p Doanh nghi<$p dap ling nhu du TBKT cua nong dan chi vll<Ji nh.u?n

nang cao nang lJ!c c(>ng d6ng, cong ngh<$ sau thu ho1;1ch, Tren co sd cac chuang trlnh ldn, ngu'oi ta I?p cac dJ! an chuy€n giao cho tung linh Vl/C, cho tung

thai ky Nhung chuang trlnh, dJ! an chuy€n giao thuong du'qc chinh phu ca'p kinh

chCtc qu6c te' thuong xuyen tai tr<J cho ho1;1t d(>ng nay la IRRI, FAO, WB, Vi<$c

khuye'n nong, dudi Sl/ giam sat cua ban quan ly dJ! an

c Cdc kenh khuyen nong cf)ng d6ng

C(>ng d6ng du<Jc hi€u la t?p h<Jp nhung nguoi cu tru tren cung m9t d!a

c(>ng ct6ng l<Ji ich (HTX, t6 h<Jp tac, ) Nong dan trong c(>ng d6ng thuong giup

quan thong tin d?i chung va cac t6 chile phi chinh phu cling c6 nhung h6 tr<;f d€ ct§'y nhanh cac qua trlnh khuye'n nong c(>ng d6ng

Tom l{li, c6 nhi~u d?ng hlnh co quan, don vi tharn gia chuy~n giao TBKT trong nong nghi~p Cac don vi nay khong ho?t d{)ng d{)c l~p rna ph6i h<;fp hanh d{)ng, t?O thanh cac kenh chuy~n giao Trong rn6i kenh se c6 nhung don vi chu ch6t (dong vai tro chu d{)ng) Nhung kenh chuy~n giao ph6 bie'n tren the gioi la: chuy~n giao cua co quan nghien cuu, kenh khuye'n nong nha mtoc, kenh

chuy~n giao qua doanh nghi~p, chuy~n giao cua chu'ong trlnh dlf an va kenh khuye'n nong tu CQng d6ng Cac kenh nay cling khong ho?t d{)ng d{)c l~p rna tu'ong rae voi nhau, t?O thanh h~ th6ng chuy~n giao TBKT nong nghi~p

C6 th~ tha'y, h~ th6ng khuye'n nong la rnQt bQ ph~n ca'u thanh quan trQng ciia h~ th6ng chuy~n giao TBKT trong nong nghi~p Quan h~ giua h~ th6ng khuyen nong (g6rn ca khuye'n nong nha nu'oc va khuye'n nong tlf nguy~n) voi

h~ th6ng chuy~n giao la quan h~ giua don viva t6ng th~ Mi;it khac, nhi~u don

\) c6 thE tharn gia vao ca 2 h~ th6ng n6i tren tuy tung each xern xet CIJ thE Khi

· Vi~n Lua DBSCL cung cap giong moi cho nong dan thl du'<;fc xern la rn{)t don \·j chuy~n giao TBKT Khi Vi~n Lua DBSCL giup co quan khuye'n nong ph6 bie'n TBKT thl du'<;fc xet la don vi khuye'n nong tlf nguy~n, Voi each tie'p c~n ctia Lu~n an, h~ thong khuye'n nong ch!Ia rn{)t b{) ph~n ca'u thanh h~ thong chuy<fn giao TBKT trong nong nghi~p

1.2.3 Cac phu'dng phap chuy~n giao TBKT trong nong nghi~p

1.2.3.1 Phztdng phap thong tin d{li chztng

Ban cha't cua phu'ong phap nay la sll' d1:1ng cac phu'ong ti~n thong tin d?i chung d~ chuy~n tai nhung thong di~p v~ TBKT de'n voi nong dan N{)i dung cua thong di~p c6 th~ la cac kie'n thuc kinh te', ky thu?t, hoi;ic cling c6 thcf la d?ng thong tin kich thich (d{)ng vien, khuye'n khich) nong dan ap d1:1ng TBKT Cac phttong ti~n thong tin d?i chung thttong du'<;fc sll' dt,mg la: h~ th6ng truy~n

thanh, truy~n hlnh, sach bao, tr(_lm thong tin cong c('>ng (o xa, a'p), Co quan thong tin dc,li chung c6 th~ hoc,lt d('>ng d('>c l~p (theo chile nang), ho~c cling c6

th~ ph6i h<;fp hanh d('>ng voi co quan nghien cuu va co quan khuyen nong trong cac chuang trlnh q~ang ba TBKT D~ nang cao hi~u qua phuong phap thong tin dc,li Chung, nguoi ta'thuong chu y den cac khfa C(_lnh:

- Cai thi~n kha nang tiep c~n thong tin cua nong dan: x6a mil chu, tang thu

nh~p (d~ nong dan c6 ti~n mua sach bao, mua phu'ong ti~n nghe- nhln),

di~n khf h6a nong thon, phat tri~n mc,lng lu'oi truy~n thanh,

- Xay dlfng n('>i dung thong di~p phil h<;fp voi phuong ti~n truy~n tin va phil h<;fp voi norig dan Tren phu'ong ti~n truy~n thanh c6 th~ truy~n ba nguyen ly v~ IPM, nhung khong th~ dc,ly nong dan each nh~n biet m('>t

loc,li sau b~nh moi Voi nong dan, ngon ngu phai dan gian, d~ hi~u

- Phat huy vai tro cua cac phuong ti~n thong tin trong vi~c thong tin cho cac nha khoa iwc va cac nha l~p chfnh sach biet nhu c~u cua nong dan

C6 th~ chuy~n giao TBKT cho nong dan thong qua cac hlnh thuc t~p

hua'n, tham quan, · trlnh di~n, thao lu~n nh6m, (g9i chung la phuong phap nh6m) Phuong phap nh6m khong ~hung c6 vai tro quan trQng trong chuy~n

giao TBKT, rna concho phep nguoi chuy~n giao thu nh~p duqc thong tin phan h6i Duoi day la m('>t s6 phuong phap nh6m ph6 bien hi~n nay

T~p hua'n la hlnh thilc t6 chile bao cao chuyen d~ TBKT cho cac nh6m (nong dan, can b('> khuyen nong), duoi dc,lng lop h9c, kh6a hua'n huy~n Trong cac bu6i t~p hua'n, thuong kern theo phat tai li~u va danh thoi gian cho thao

lu~n Bao cao vH~n thuong Ht can b<) khuye'n nang, ho~c ·nha khoa hQc So voi phuong phap thong tin d;;ti chung, phuong phap nay c6 chi phi (tinh tren luqng nguoi tham dtf) cao hon, nhung c6 u'u di~m la cho phep dieu chinh thong tin phu hqp voi d6i tuqng va giup nguoi tham dtf c6 th~ hi~u r6 va'n d~ hon qua trao d6i voi bao cao vien Phuong phap t~p hua'n se c6 hit%u qua cao, ne'u bao cao vien chuffn bi ky, bie't dieu chinh linh ho;;tt khi di~n thuye't cho phu h<;fp voi nguoi nghe, trlnh bay r6 rang, chinh xac voi ngon ngu d~ hi~u

Trlnh di~n ky thu~t cua co quan chuy~n giao thu'ong duqc t6 chuc d~ thay the' cho nhung CUQC thll' nghit%m don le cua nang dan Ml,lC tieu trlnh di~n la th~

hit%n m<)t TBKT, ho?c so sanh giua TBKT va ky thu~t cu Vit%c trlnh di~.n c6 th~

du'<;fc thtfc hit%n d cac tqi thtfc nghit%m, cilng c6 th~ du'<;fc t6 chuc tren ru<)ng cua nang dan Ne'u din cu vao hlnh thuc trlnh di~n thl c6 3 ki~u chu ye'u la:

- Trlnh di~n thao tac ky thu~t: la each thuc d;;ty cho nang dan each thlfc hit%n cac cong vit%c san xua't (vi dl,l nhu' each di~u khi~n thie't bi s~ hang each xit thu6c, ) Hlnh thuc nay thu'ong ap dl,lng voi nh6mnho nang dan

- Trlnh di~n ke't qua - hit%u qua cua giai phap ky thu~t nao d6 cho nang dan thay (thay vl nguoi nang dan' phai ttf may mo thll' nghit%m va due ke't),

- Trlnh di~n hanh d<)ng (d~ chi ra nguyt%n VQng cua nang dan mu6n c6 nhung thay d6i nao d6 trong chinh sach), [82, tr 1 08]

buom) d~ gioi thit%u nhung n<)i dung chinh cua TBKT Phuong phap trlnh di~n

Ht m<)t trong nhung phu'ong phap gay an tu'<;ing m;;tnh d6i voi nang dan vl n6 phu hqp voi d~c di~m tam ly cua nang dan la mu6n du'<;fc "m~t thay, tai nghe"

c ro· chuc tham qztan

N6ng dan thu'ong mu6n tlm hi€u xem nhung n6ng dan khac lam gl va b~t

chu'dc (ne'u tha'y c6 hi~u qua t6t) Tu a~c ai€m a6, ngu'oi ta t6 chile cho n6ng dan tham quan cac m6 hlnh ap d1;1ng TBKT a€ thuye't ph1;1c n6ng dan lam theo Phu'dng phap tham quan giup n6ng dan thoat khoi m6i tru'ong quen thu()c, ne'p suy nghi cu, 16i lam vi~c truy~n thO'ng, a€ tie'p c?n vdi nhung hi6u bie't mdi, each thuc mdi, ky nang mdi D€ phat huy hi~u qua cua chuye'n tham quan, ngu'oi ta thu'ong lu'u y cac khia C~nh: (i)- Xac ainh ffii:lC tieu tham quan phil h<;fp vdi aoi tu'<;fng·; (ii)- chqn ai€m tham quan phil h<;fp vdi m1:1c tieu, chi phi, thai gian; (iii)- chQn ngu'oi tie'p a6n nhi~t tlnh, c6 trlnh a() diSn a~t; (iiii)- xac a!nh 19 trlnh thu?n ti~n chuffn bt hanh trang va dlf tril kinh phi phil h<;fp

d Tlz!w lu{jn nh6m

Thao· lu?n nh6m' la phu'dng phap truy~n ba kie'n thuc tdi cac nh6m n6ng

dan Vi¢c thao lu?n giup cho m6i thanh vien trong nh6m c6 ai~u ki¢n bay to

th~c m~c quan ai€m, kinh nghi~m, hi€u bie't cua mlnh v~ ·TBKT Thao Iu?n nh6m c6 v~i tro tang cu'ong hi€u bie't cho n6ng dan trong nh6m v~ TBKT, thay a6i quan ai.€m cua n6ng dan v~ nguyen t~c hanh a()ng, va thay a6i thai a(> cua n6ng dan tlt ch6 e ng~i ap d1:1ng TBKT, sang san sang ap d1:1ng TBKT

Trong thao lu?n nh6m, ngu'oi ta sU' d1:1ng phu'dng phap khuye'n n6ng trlfc tie'p va phu'dng phap khuye'n n6ng kh6ng trlfc tie'p Ne'u ap d1;1ng khuye'n n6ng trlfc tie'p, khuye'n n6ng vien trlnh bay va'n a~ va alia ra cac g~ai phap cho nh6m Ne'u sU' d1:1ng khuye'n n6ng kh6ng trlfc tie'p, khuye'n n6ng vien giup nh6m phan tich va nh?n thuc va'n a~ a€ nh6m tlf ra quye't atnh Trong thao lu?n nh6m, phu'dng phap khuye'n n6ng kh6ng trlfc tie'p thu'ong au'<;fc u'a chu(>ng hdn

1.2.3.3 Khuytn nong cd nhan

Khuye'n nong ca nhan la phu'ong phap tac d<)ng tn,tc tie'p de'n tung nong dan (no?c nong h<)) Phuong phap nay du'<;ic thlfc hi~n thong qua tham vie'ng nong h<), tu' va'n ley thu~t, trao d6i thu', di~n dam, d6i tho~i tren m~ng, Vi~c

thlfc hi~n nhung cu<)c thao lu~n tay doi giUa khuye'n nong vien va nong dan c6 nhung u'u di€m co ban Ia: (i)- t~o di~u ki~n t6t d€ giai quye't m<)t va'n d~ lien quan de'n TBKT thong qua kha nang thuye't phvc cua can b<) khuye'n nong, (ii)- can b9 khuye'n nong c6 th€ thu th~p du'<;ic thcing tin phan h6i ClJ th€ nha't, (iii)-can b9 khuye'n nong tang du'<;ic uy tin va chie'm du'<;ic long tin cua nong dan

· Cac cu<)c thao lu~n tay doi c6 th€ du'<;ic thlfc hi~n d nong h<), tren d6ng ru<)ng, d co quan khuye'n nong, tren m~ng, ho?c d ba't cu ch6 nao rna can b9 khuye'n nong g?p go nong dan Vi~c tie'p xuc nong dan tren dia ban san xua't cua hQ la di~u ki~n t6t d€ can b9 khuye'n nong n~m du'<;ic tlnh hlnh thlfc te' cua nong h9 va du'a ra nhung quye't dinh h6 tr<;i kip thdi Khuye'n nong ca nhan c6 th€ tri€n khai theo cac mo hlnh: (i)- Mo hlnh ke don - b6c thu6c (khi khuye'n nong vien c6 du kha nang giai quye't va'n d~), (ii)- mo hlnh tham gia (khuyen nong vien va nong dan cung thao lu~n Day la mo hlnh thu'dng du'CJc u'a chu<)ng nha't), (iii)- mo hlnh thuyet ph1,1c (can b9 khuyen nong thlfc hi~n cac bi~n phap thuyet ph1,1c nong dan ra quyet dinh theo huang dinh tru'oc) [82, tr.112]

1.2.4 Cac ye'u tO' anh hu'dng de'n chuy~n giao TBKT trong nong nghi~p

TBKT thu'dng la ke't tinh cua nhi~u lo~i tri thuc khoa hQc, do d6 d€ tiep

c~n du'CJc TBKT thl ngu<Ji nong dan phai c6 m<)t n~n tri thu~ nha't dinh Nhung nong dan c6 trlnh d9 cao hon thl tie'p c~n TBKT d~ dang, chinh xac hon nhung nong dan khac Ben c~nh d6, tam ly tfnh bao thu va SCJ rui ro cua nong dan cac nu'oc dang phat tri€n cling anh hu'dng de'n vi~c quang ba TBKT San xua't nong

nghi~p v6n nli ro cao, nen nhi@u nong dan khong rnu6n thay d6i each Utrn da th?tnh th6i quen Ngoai ra, (J nhi@u vung con nhung t~p quan san xua't l(;l.C h~u

nhu' t~p quan cling I~ khi g~p thien tai (thay vl tlrn each phong ch6ng tich cJ!c), t~p quan tlf ca'p tlf tuc, cling la can trd ap dl.)ng TBKT

1.2.4.2 Thu nhqp va khd niing dtiu tzt cua nong dan

Thu nh~p cua nong dan khong chi anh hu'dng de'n kha nang dffu tu' cac ye'u tO' V~t chfft ky thu~t rnoi, rna con anh hu'CJng de'n vi~c tie'p C~n n@n giao dl.)C

dang tie'p c~n voi TBKT, (J rn9t sO' nu'dc, co quan khuye'n nong thu'ong du'<;5c giao trach nhi~rn theo d6i nhung khoan tin dl.)ng h6 tr<;j nong dan va ke't h<;ip voi cac d!nh che' tai chinh d~ h6 tr<;5 v6n cho cac chu'ong trlnh chuy€n giao TBKT

1.2.4.3 Cd slJ Jzq tting nfmg nghi~p- nang thon

H~ thO'ng ca'p di~n, giao thong, thuy l<;5i, phliong ti~n truy@n thong d?i chung, la nhung ye'u tO' co sCi h? tffng anh huCing IOn ae'n vi~c chuy~n giao TBKT trong nong nghi~p d 2 khia qnh: t6c d9 chuy~n giao va hi~u qua ap dl.)ng May cay khong th€ vu'<;Jt qua du khi (J DBCSL Khong th~ di~n khf h6a tu'oi tieu Ci vung nong thon chua c6 di~n Gi6ng rnoi khong th€ phat huy hi~u

qua ne'u h(;l.n han va Iii ll.)t thu'ong xuyen, Khi co sd h? tffng kern, se khong th~

c6 dong chay rn(;J.nh cua TBKT vao san xua't

1.2.4.4 IVIOi trltdng vi mo

Chfnh sach phat tri~n va phan b6 ngu6n llfc cua chinh phil se anh huCing trlfc tie'p de'n ta't ca cac linh vlfc kinh te'- xa h()i Trang chuy~n giao TBKT san xua't lua, chfnh sach va lu~t phap c6 th€ tac d()ng toi h~ thO'ng nghien cuu, di~u ki~n chuy~n giao, nang llfc h~ th6ng, kha nang tie'p c~n cua nong dan, ngan can

ky thu~t kpong phu h<;ip, Voi nhii'ng vung nong thon ngheo, trlnh d9 dan trf tha'p thl vai tro tac d()ng cua chinh sach cang quan trQng han

1.2.5 ~IQt sfi chi tieu danh gia ke't 'qua va hi~u qua cong tac chuyin giao TBKT trong nong nghi~p

1.2.5.1 ilifOt so~ chl tieu danh gia ket qua czia cong tac chuyin giao TBKT

a i\llzcc dO pho? bien czia TBKT dztfli tac dOng cua cdc ho{lt dOng chuyin giao:

Chi tieu nay du'<;5c th€ hi~n qua t6ng s6 nong h() ap d1;1ng TBKT va t6ng di~n

tich du'QC ap d1;1ng TBKT (sau khi c6 ho~t d()ng chuy~n giao) N6 du'<;5c phan anh r6 hon.qua ly 1~ nong h9 ap d1;1ng TBKT, va ty 1~ di~n tich du'<;5c ap d1;1ng TBJ<;T Cong thuc tinh nhu' sau:

Trang d6, ry l~ di¢n tich dur;c dp d~tng TBKT c6 thi ctur;c tfnh cho di¢n tich gieo tr6ng, ho(ic di¢n tfch canh tdc hla

b Toe dO phd bien ccia TBKT: du'<;5c tinh b~ng s6 lu'<;5ng nong h() a p d1;1ng TBKT, ho~c qui mo di~n tich ap d1;1ng TBKT sau m()t thbi gian chuy~n giao

(thu'CJng tinh b~ng 1 nam) Ching h~n sau 10 nam lien t1;1c di~n ra cac ho~t

·-d()ng chuy~n giao qui trlnh IPM (J BBSCL, nam 2002 da c6 1 tri~u nong h9 tie'p nh~n dtt<;5c qui trlnh nay, v~y t6c d() ph6 bie'n IPM blnh quftnla 0,1 tri~u

h()/nam Cong thuc tinh nhu' sau:

I T oc dq pho bien TBKT ( hqlniim) = -'" -=-·

dan du<,1c chuy~n giao dffy du cac ye'u tO' tren D~ danh gia hoi,it d9ng

chuy~n giao, ngu'oi ta xem xet sg d6ng b9 giUa chuy~n giao v?t chat ky thu?t va thong tin ky thu?t, d6ng bQ giua chuy~n giao thong tin ky thu?t va thong tin kinh te' Chi tieu nay du'<;Jc phan anh qua ty 1~ nong hQ du'<,1C

chuy~n giao d6ng b9 tren t6ng sO' nong h9 du'<,:fc chuy~n gia,o

chung, rna ye'u tO' nao da du<,1c coi Ia TBKT thl phai c6 tinh phu h<,1p v<Ji di€u ki~n kinh te'-xa h9i-moi tru'ong Cl;l th~ Trong thgc te' thu'ong xay ra tru'ong h<;tp, m9t lo(,li may m<Ji (M) phu h<,1p v<Ji m9t vung (A), nhu'ng li,ii kh6ng phu h<,1p v<Ji vung (B) Ne'u chuy~n giao (M) cho B thl ho(,lt d9ng nay du<,1c coila khong phu h<,1p Vl v?y, nguoi ta cffn danh gia muc d9 phu h<,1p cua ho(,lt d9ng chuy~n giao Tinh phu h<,1p cua hoi,it d9ng chuy~n giao du<,1c

th~ hi~n d ke't qua, hi~u qua cua vi~c ap dl;lng TBKT, va sg chap nh?n cua nong dan

a Hi~u qua kinh tt

Hi?u suat gia tiing gia trj san lzt(Jng cua von dtlu tzt cho ho(Jt dQng chuJ-in

giao TBKT thllam tang len du'<,1~ bao nhieu d6ng gia tri san lu<,1ng nong san Cong thuc tinh (Hg15t) nhu' sau:

I

G/- Go I Trang d6: (GJ - Go) liz S~( gia tang gi(z tri nang sdn

I Hgrsl = V khi ap d?tng TBKT, V liz von dftu tU cho chuyen giao , , ?

L -~

Hi?u suat gia tiing thu nh{jp cua von dtlu tzt cho hoCJt dQng clzuyin giao

(HtJz) Chi tieu nay cho bie't dffu tu' 1 d6ng cho chuy€n giao TBKT thl lam

tang du'c,1c bao nhieu d6ng thu nh?p Cong thuc tinh (H~n) nhu' sau:

- Clzl tieu bo? sung:

giao (H): Chi tieu nay cho bie't ne'u dffu tu' 1 don vi ti~n v6n (thu'C:fng tinh

b~ng tri~u d6ng) cho ho~t d<)ng chuy€n giao TBKT thl lam tang them

~ Trang d6: (h) la so' h9 dp d¥ng TBKT (tang them),

(D): Chi tieu nay cho bie't ne'u dffu tu' 1 dort vi ti~n v6n (t~u'C:fng tinh b~ng tri~u d6ng) cho ho~t d<)ng chuy€n giao TBKT thllam tang them duc,1c bao

~ Trang d6: (d) la di~n tfch dp d~mg TBKT (tang them),

b Hifu qua xii lzQi cila ho{lt dQng chuyin giao TBKT tr01ig nong nglzi?p

la ty 1<% hQ ngheo d6i, S\f bfft blnh d~ng, tlnh hlnh phan b6 thu nh~p, S\f cai thi<%n

day la m<)t s6 chi tieu quan trQng:

tieu thll'c ngheo d6i cua m<)t qu6c gia, ho?c theo chuffn qu6c te')

nh~p, ho?c chi tieu cua cac nh6m dan s6 b~ng nhau) H<% s6 GINI nh~n

c Hi?u qua moi trztung ci'ta chuyin giao TBKT nang nghi?p

tru'ong Cac chi tieu thu'ong du'cJc du'a ra xem xet la: (i)- anh hu'dng cua TBKT dfJi voi tai nguyen n6ng nghi<%p (dfft, nu'oc, ); (ii)-anh hu'dng cua TBKT d6i voi