Thế giới nhân vật trong truyện ngắn và tiểu thuyết bích ngân

Bích Ngân đấu giữa người với người, sự tha hóa của con người trong đời sống hiện đại,… Và dù ở thể loại nào, Bích Ngân cũng có những sáng tạo và thành Ngân đã góp thêm một viên gạch tron

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Nguy ễn Thị Thái

Thành ph ố Hồ Chí Minh – 2015

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Nguy ễn Thị Thái

Chuyên ngành : Văn học Việt Nam

Mã s ố : 60 22 01 21

LUẬN VĂN THẠC SĨ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS TR ẦN HOÀI ANH

Thành ph ố Hồ Chí Minh – 2015

L ỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu riêng của tôi Các số

L ỜI CẢM ƠN

Trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, Phòng sau đại học, tập

hướng dẫn, động viên tôi hoàn thành tốt luận văn

viên tôi hoàn thành đề tài luận văn

M ỤC LỤC

M Ở ĐẦU 1

Chương 1 BÍCH NGÂN – CUỘC ĐỜI, VĂN NGHIỆP VÀ QUAN NIỆM NGH Ệ THUẬT 11

1.1 Cu ộc đời 11

1.1.1 Quê hương và thời niên thiếu 11

1.1.2 Nh ững năm tháng trưởng thành 12

1.1.3 Nhà văn và nhà quản lí văn nghệ 13

1.2 Văn nghiệp 15

1.2.1 S ự nghiệp văn chương 15

1.2.2 Bích Ngân trong cái nhìn đối sánh với các nữ văn sĩ cùng thời 20

1.3 Quan ni ệm nghệ thuật của nhà văn Bích Ngân 22

1.3.1 Quan ni ệm nghệ thuật và quan niệm nghệ thuật về con người 22

1.3.2 Quan ni ệm nghệ thuật của nhà văn Bích Ngân 27

Ti ểu kết Chương 1 34

Chương 2 THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN VÀ TI ỂU THUYẾT BÍCH NGÂN NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG 35

2.1 Khái ni ệm thế giới nhân vật 35

2.1.1 Nhân v ật 35

2.1.2 Th ế giới nhân vật 37

2.2 Đặc điểm thế giới nhân vật trong truyện ngắn và tiểu thuyết Bích Ngân 38 2.2.1 Th ế giới nhân vật đa dạng, phong phú về thành phần xã hội 39

2.2.2 Nhân v ật phản ánh nhiều góc cạnh của cuộc sống hiện đại 52

2.2.3 Th ế giới nhân vật gắn với bản sắc văn hóa Nam Bộ 77

Ti ểu kết Chương 2 82

Chương 3 THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN VÀ TI ỂU THUYẾT CỦA BÍCH NGÂN NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NGH Ệ THUẬT 83

3.1 Ngh ệ thuật miêu tả ngoại hình, hành động của nhân vật 83

3.1.1 Miêu t ả ngoại hình của nhân vật 83

3.1.2 Miêu t ả hành động của nhân vật 87

3.2 Ngh ệ thuật xây dựng tình huống truyện để khắc họa tính cách nhân vật 96

3.2.1 Tình hu ống trữ tình, thơ mộng 96

3.2.2 Tình hu ống lựa chọn nghiệt ngã 98

3.2.3 Tình hu ống bi kịch 101

3.3 Ngh ệ thuật sử dụng ngôn ngữ trong xây dựng tính cách nhân vật 104

3.3.1 S ử dụng ngôn ngữ của cuộc sống hiện đại 104

3.3.2 S ử dụng ngôn ngữ độc thoại, đối thoại 106

3.3.3 Ngôn ng ữ trần thuật thể hiện phương ngữ Nam Bộ 117

Ti ểu kết Chương 3 121

K ẾT LUẬN 122

TÀI LI ỆU THAM KHẢO 126

PH Ụ LỤC 134

MỞ ĐẦU

1 Lí do ch ọn đề tài

trong giai đoạn văn học đương đại, các nhà văn nữ có phần lấn át nam giới

cũng đã tạo dựng cho mình một tiếng nói riêng với giọng văn và nhân vật mang đậm bản sắc Nam Bộ

phong cách độc đáo, tinh tế và mang đậm sắc thái riêng biệt Nhà văn luôn

đứng và tiếng nói riêng qua thể loại tiểu thuyết và truyện ngắn Bích Ngân

đấu giữa người với người, sự tha hóa của con người trong đời sống hiện đại,… Và dù ở thể loại nào, Bích Ngân cũng có những sáng tạo và thành

Ngân đã góp thêm một viên gạch trong việc làm phong phú thêm ngôi nhà văn học miền Nam nói riêng và văn học Việt Nam hiện đại nói chung

cá nhân đó Nói cách khác, nhân vật là phương diện thể hiện các tính cách,

sáng tác văn học, nhân vật còn là nơi tập trung tất cả các tư tưởng nghệ

sách trên báo, chưa có công trình chuyên biệt nào nghiên cứu về nhân vật

người Nam Bộ chất phác, nghĩa tình

nhân v ật trong truyện ngắn và tiểu thuyết Bích Ngân làm đề tài luận văn

2 L ịch sử vấn đề

2.1 V ấn đề nghiên cứu về truyện ngắn và tiểu thuyết Bích Ngân

Bích Ngân là nhà văn viết truyện ngắn từ rất sớm, có truyện ngắn đầu tay in năm 1985 Với thành công của tiểu thuyết đầu tay được tác giả

ấp ủ suốt 17 năm và được xuất bản năm 2010 – Thế giới xô lệch, tên tuổi

Khanh (Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh) với tên đề tài là Tìm

hi ểu “dòng ý thức” trong tiểu thuyết “Thế giới xô lệch” của Bích Ngân

tháng 5 năm 2010, Trung Trung Đỉnh đã nhận xét: “Thế giới xô lệch đã

vượt qua ngưỡng một câu chuyện kể thông thường Tác giả vươn xa hơn ở

tưởng Bích Ngân cũng đã vượt qua những “xô lệch” của lối diễn đạt theo

gi ới xô lệch chính là minh chứng cho kì công lao động trau chuốt, nó ra

Dương Bình Nguyên cũng có bài viết in trên báo An Ninh thế giới

phương ngữ một cách đầy dụng ý Tất cả, như một hũ rượu lâu năm trong lòng đất, mọi con chữ được chắt lại, nỗi đau cũng âm trầm, sâu kín, nặng trĩu nhưng không thê thiết Nỗi đau ngấm dần vào từng con chữ, mà chỉ khi

roi của cuộc sống, sẽ thấy thấm thía nhiều hơn với những chiêm nghiệm

Nhà văn Dạ Ngân đã nhận định: “Thế giới xô lệch là sự trút bỏ khó

khăn và với độc giả, đây là cơ hội để được nhìn sâu hơn vào thế giới của một cộng đồng hứng chịu nhiều hậu quả nhất do những cuộc chiến chất chồng lên nhau” [64; tr.312]

năm 2011, Đặng Anh Đào có nhận xét: “Nét độc đáo của Thế giới xô lệch

là câu chuyện được kể từ điểm nhìn hạn hẹp của một người kể chuyện mà phần xác bị dư chấn chiến tranh phạt ngang một cách tàn nhẫn, vì thế mà phần hồn – tưởng như nguyên vẹn – đã không tránh khỏi bị tan nát Nhân vật tôi vừa bị gắn chặt vào cái giường vừa có một khoảng cách khi nhìn ra thế giới bao quanh mà ngay cả những người gần gụi ruột rà nhất của anh cũng không thể có được Và điều lạ lùng là từ điểm nhìn hạn hẹp nhưng dị biệt ấy, thế giới lại được mở ra, với những chiều kích không gian – thời gian của biến cố, của lịch sử” [64; tr.323]

Khi đọc Bồng bềnh thiên sứ của Bích Ngân, nhà văn Nguyễn Quang

Sáng nhận xét: “Đọc truyện của Bích Ngân, người đọc dễ ngậm ngùi về sự mất mát của mỗi số phận nhân vật Truyện nào Bích Ngân cũng để lại trong lòng người đọc nỗi băn khoăn Bích Ngân không giành phần tưởng tượng của độc giả Truyện hết mà không hết Trong tâm tưởng người đọc là một khoảng không rộng cho mỗi người đeo đuổi số phận của nhân vật” [100]

mát mái, mà luôn thăm dò, tra hỏi, lắng nghe cái phần u uẩn, uẩn khúc của con người qua những kinh nghiệm mất mát, hụt hẫng, đã thành tâm sự đau

nhói tận cùng bản thể, cái chết của tâm hồn, con sâu trong lòng trái ngọt

Phan Anh đã nhận định: “Qua từng trang toát ra hơi thở và nhịp đập của vùng đất thân thương nơi tận cùng của đất nước, tác giả đã đưa người đọc đến hoặc đến gần hơn với những mảnh đời và cảnh đời làm nên hồn đất lẫn

đó bao điều bí ẩn Ngôn ngữ và phong cách Bích Ngân in rõ những nét đặc trưng Nam Bộ…Nhưng điều đáng nói và cũng hiện rõ tài năng của cô là

Ngân thường dung dị với những con người và cuộc sống thật bình thường,

Ngân đều sử dụng thủ pháp nghệ thuật này Người đọc “choáng váng” bởi không lường trước những tình huống oái oăm có thể xẩy ra Mà tôi tin rằng,

cười một cách vui vẻ” [97]

Nhà văn Nguyễn Quang Sáng nhận xét về tập Truyện ngắn Bích

rai, đều đều, mỗi bước mỗi vững vàng, ngòi bút ngày càng bản lĩnh” [98]

2.2 V ấn đề nghiên cứu về nhân vật trong truyện ngắn và tiểu thuyết

c ủa Bích Ngân

Về nhân vật trong truyện ngắn và tiểu thuyết của Bích Ngân, cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu chuyên biệt ngoài những bài giới thiệu thay cho lời tựa ở các tập truyện ngắn, những bài điểm sách và một số bài phỏng vấn đăng trên các báo Trong đó, có những lời nhận định, đánh giá của những nhà nghiên cứu, phê bình có uy tín trên văn đàn như:

ngày 25 tháng 3 năm 2010: “Dùng một nhân vật thương binh làm nhân vật

càng vào sâu, người đọc càng thấy đây đúng là thứ hiện thực cần khám phá, đây đúng là những trang viết chừng mực, tinh tế, thú vị Và những gương

[64; tr.314]

làm được điều đó khi dùng một nhân tố chiến tranh để “máng” lên đó

[64; tr.313]

Khi đọc tập truyện ngắn Kẻ tống tình của nhà văn Bích Ngân, nhà

phê bình Nguyễn Thị Minh Thái đã đánh giá: “Nhân vật nữ tìm đến cái chết để trốn chạy bẫy tình mà mình nhẹ dạ sa chân Rõ là Bích Ngân đã

chịu thấm những chuyện thường ngày ở đô thị hôm nay, lại luôn biết biến đổi góc nhìn, khi chính kịch, khi hài kịch và nhiều khi là… bi kịch” [92]

lúc êm đềm khiến người đọc như được sống trong nhiều cung bậc cảm

đều có một cõi riêng đầy ưu tư và sóng gió” [90]

Bích Ngân Từ đó có thể thấy rằng, những nghiên cứu về sự nghiệp văn học

xét chung, chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện về

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Như tên đề tài đã xác định, đối tượng nghiên cứu của luận văn là Thế

gi ới nhân vật trong truyện ngắn và tiểu thuyết Bích Ngân qua những hình

tượng nhân vật tiêu biểu và nghệ thuật thể hiện của nhà văn

3.2 Ph ạm vi nghiên cứu

Hướng tới đối tượng đó, phạm vi nghiên cứu của luận văn là toàn bộ

• Truyện ngắn Bích Ngân, Nhà xuất bản Văn nghệ thành phố Hồ Chí

• Th ế giới xô lệch, tiểu thuyết, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2010

• B ồng bềnh thiên sứ, tập truyện ngắn, Nhà xuất bản Văn học, 2012

• Cái đầu siêu định vị, tập truyện ngắn, Nhà xuất bản Trẻ, 2013

• Kẻ tống tình, tập truyện ngắn, Nhà xuất bản Trẻ, 2014

văn Bích Ngân như tản văn, kịch bản sân khấu…và một số truyện ngắn của các nhà văn nữ cùng thời như: Lê Minh Khuê, Lý Lan,… để so sánh và rút

ra đặc trưng về nhân vật trong truyện ngắn và tiểu thuyết của nhà văn Bích Ngân

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp hệ thống

Phương pháp hệ thống là một trong những phương pháp cơ bản trong

Ngân trên cơ sở kết hợp các yếu tố tương đồng về nội dung và hình thức để

4.2 Phương pháp so sánh, đối chiếu

văn trong việc xây dựng nhân vật trong tác phẩm văn học

4.3 Phương pháp tiếp cận thi pháp học

vật

4.4 Phương pháp lịch sử

ấn thời đại lưu lại trong tác phẩm, những yếu tố tạo nên nguồn cảm hứng

văn học đương đại

5 Đóng góp của luận văn

toàn diện

Bích Ngân, người viết muốn khẳng định đóng góp của nhà văn đối với nền văn học miền Nam nói riêng và văn học Việt Nam hiện đại nói chung

- Luận văn sẽ là tài liệu góp phần phục vụ cho việc nghiên cứu, giảng

6 C ấu trúc của luận văn

C hương 1: Bích Ngân – Cuộc đời, văn nghiệp và quan niệm nghệ thuật

Ở chương này, luận văn trình bày những nét khái quát về cuộc đời văn nghiệp và quan niệm nghệ thuật của nhà văn Bích Ngân Từ đó nêu bật

Chương 2: Thế giới nhân vật trong truyện ngắn và tiểu thuyết Bích Ngân nhìn t ừ phương diện nội dung

Đây là một trong hai chương trọng tâm của luận văn, qua việc khảo

Ngân

Chương 3: Thế giới nhân vật trong truyện ngắn và tiểu thuyết Bích Ngân nhìn từ phương diện nghệ thuật

Ở chương này, chúng tôi tập trung làm rõ những đặc sắc của truyện

Chương 1 BÍCH NGÂN – CUỘC ĐỜI, VĂN NGHIỆP

VÀ QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT 1.1 Cuộc đời

1.1.1 Quê hương và thời niên thiếu

xã Định Thủy, huyện Mỏ Cày, tỉnh Bến Tre Bích Ngân sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước, cha đi hoạt động cách mạng, người

vùng đất tận cùng của Tổ quốc đã sản sinh ra nhiều nhà văn nổi tiếng - với

dường như nơi ấy chưa phải là quê hương của Bích Ngân Bởi theo nhà văn thì: “Quê hương là nơi có một mái nhà của tuổi thơ, nơi những người ruột

đẩy họ đến nhiều nơi và không lưu lại nơi nào đủ lâu để trở thành xứ sở,

như: Đất không cưu mang, Mặt trời ký ức, Nơi bão đi qua, Những mảnh ván thiên , Người đàn bà bơi trên sóng, dường như cũng được Bích Ngân

1.1.2 Những năm tháng trưởng thành

Trước khi trở thành nhà văn, Bích Ngân từng là phóng viên báo Cà

Minh (nay là Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh); Trường viết văn Nguyễn Du, Học viện Chính trị - Hành chính

con đường văn chương nhọc nhằn không ồn ào náo nhiệt như những cây

đường riêng ấy là lối viết có sự nghiền ngẫm tìm hiểu văn chương mọi

Văn nghệ, Ban Tư tưởng - Văn hóa Thành ủy TP Hồ Chí Minh

Năm 2003, Bích Ngân về Nhà xuất bản Văn nghệ thành phố Hồ Chí

Văn xuôi Hội Nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 6 (2010-2015),

công tác ở nhà xuất bản, Bích Ngân đã đủ tuổi về hưu Tuy vậy, với lòng đam mê công việc, nhà văn được nhà xuất bản mời tiếp tục tổ chức, khai

ít Thường ngày tôi có thói quen dậy từ 3 giờ rưỡi, nấu nước, pha trà, pha

Do đó, dù bận rộn với công việc ở cơ quan nhưng nhà văn Bích

1.1.3 Nhà văn và nhà quản lí văn nghệ

Ban Tư tưởng - Văn hóa Thành ủy TP Hồ Chí Minh Và đến năm 2003, nhà văn về Nhà xuất bản Văn Nghệ thành phố Hồ Chí Minh giữ vị trí Phó Giám đốc - Phó Tổng biên tập Bên cạnh đó, Bích Ngân cũng là một nhà văn với những sáng tác hay, có giá trị và chạm tới trái tim của độc giả

Là Phó Giám đốc – Phó Tổng biên tập của một nhà xuất bản có uy

nghĩ, phải tìm ra những bản thảo có chất lượng, tìm kiếm những cây bút tài năng Và một khó khăn lớn phải đối diện là có những trang bản thảo thực

Ngân đã nhận rõ cái cơ chế quen thuộc của việc biên tập và xuất bản đã tác động rất lớn đến người viết Bích Ngân đã chia sẻ rằng: “để tác phẩm

đi Nhân vật lờ nhờ, yêu không ra yêu, ghét không ra ghét Và những tác

đã chia sẻ rằng: “Lấn cấn lớn nhất giữa hai công việc này là quỹ thời gian

l ệch “đẻ lâu” như vậy” Bên cạnh đó, nhà văn cũng cho rằng lợi thế của

nhiều bản thảo, điều này giúp tác giả “biết người, biết ta” và cũng biết rõ hơn những trang viết của mình” [88]

chương, nếu không có một tình yêu đầy đam mê sẽ không có sự theo đuổi

đón nhận Thiết nghĩ, Bích Ngân đang vào mùa bội thu trên cánh đồng văn chương của mình

1.2 Văn nghiệp

1.2.1 Sự nghiệp văn chương

Bích Ngân là nhà văn đa tài và khá quen thuộc với độc giả Tác giả

người trong đời sống hiện đại và sự giằng xé trong nội tâm của con người trước những lựa chọn nghiệt ngã và sự cảnh tỉnh về nữ quyền,…

Bích Ngân đến với văn chương từ rất sớm, nhà văn đã có truyện

5 Làn gió hôm qua (2010)

6 Trăng mật ở đảo (2010)

7 B ồng bềnh thiên sứ (2012)

8 Cái đầu siêu định vị (2013)

9 K ẻ tống tình (2014)

cho ra đời năm 2010 sau 17 năm ấp ủ Tiểu thuyết được phát triển từ Đò ơi

điểm 10 vào lễ tốt nghiệp Thế giới xô lệch là tác phẩm thể hiện được cái

thưởng (Giải nhì) 5 năm lần thứ nhất (2006- 2011) của Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật TP.HCM cho tiểu thuyết Thế giới xô lệch

đã được công diễn:

1 Đất không cưu mang

2 Góc khuất trái tim

3 Gương mặt kẻ khác

4 Ng ọn gió vĩnh cửu

5 Anh ch ỉ muốn được ở bên em

6 Vòng xoáy nghi ệt ngã

Ở thể loại này, Bích Ngân cũng đã có nhiều giải thưởng danh giá:

Gi ải thưởng Hội Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh cho kịch bản văn

Ngoài ra, nhà văn còn nhận được Giải thưởng Tuần báo Văn nghệ

- Hội Nhà văn Việt Nam, cho tác phẩm Tìm về mảnh vườn xưa (1997)

hước của người dân miệt vườn tận cùng tổ quốc, hay nói cách khác là “nối

Trên văn đàn văn học đương đại có rất nhiều nhà văn nam viết

Ngân cũng đã rất thành công và gây được tiếng vang khi đã cho ra đời hai

có điều kiện để biết mình có khả năng viết được truyện hài hước” [91]

đủ tư cách một truyện ngắn bởi nó có truyện, có nhân vật, có tính cách Và

cái đáng nói nhất ở tập truyện ngắn này là ở tính hoạt kê trào lộng của nó

Và nhà văn Lê Minh Quốc, khi giới thiệu tập truyện ngắn Trăng mật ở đảo

cho đến nay” [97] Hoạt kê, trào lộng nhưng vốn là nhà văn xuôi trữ tình, văn của Bích Ngân vẫn tinh tế về tâm lý tính cách, các chi tiết hài nhẹ

đớn, chua chát

thơ ca Nhà văn đã có dịp đi ra đảo Trường Sa, và từ những cảm xúc về chủ

tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc được khắc trên bia đá trong am thờ

Lý Thường Kiệt trên đảo Đá Tây thuộc quần đảo Trường Sa, nhà văn đã

sáng tác ra bài thơ Bài thơ thần khắc trên vách đá về sau đổi tên lại là Nam

qu ốc sơn hà giữa Trường Sa Bài thơ của nhà văn Bích Ngân là một trong

được đăng trên báo Nhân dân cuối tuần ngày 17-6-2012, bạn đọc Ngô

thơ Sơn hà Ca khúc này sau đó được dàn dựng và biểu diễn trên Đài truyền

Trường Sa Nhạc sĩ Trương Tuyết Mai đã nói với nhà văn: “Chị già rồi, nhưng tình yêu Tổ quốc vẫn luôn trẻ” [95] Và Bích Ngân đã chia sẻ: “Bất

hơn, lan tỏa hơn Suốt chuyến hành trình mười ngày đêm đến với các chiến

sĩ hải quân đang làm nhiệm vụ ở nhiều đảo nổi, đảo chìm ở Trường Sa, tôi

Không chỉ thành công ở thể loại truyện ngắn và tiểu thuyết, Bích Ngân còn thử sức ở thể loại tạp bút Mới đây, tác giả đã cho ra đời tạp bút

Ngày mới nhẹ nhàng (2015) Tác phẩm gồm 55 bài tạp bút được nhà văn

Bích Ngân chọn lọc từ những bài đã đăng trên báo Tuổi Trẻ, Lao động cuối tuần và Phụ nữ Chủ nhật rồi chỉnh sửa, bổ sung và viết thêm bài về những

hay gián tiếp, tác động đến cá nhân hoặc một bộ phận của cộng đồng trong

vòng xoáy sinh tồn nghiệt ngã này Bích Ngân chia sẻ, tựa Ngày mới nhẹ nhàng được đặt dựa trên lời chúc năm mới thân tình của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư: “Chúc chị nhẹ nhàng, năm mới nhẹ nhàng, ngày mới nhẹ

Ngọc Tư mong cho tôi có được, có lẽ là cái nhẹ nhàng của người biết mang vác và sẻ chia gánh nặng” [93]

Với nội dung phong phú và xuyên suốt về những trăn trở buồn vui

trong cuộc sống, Ngày mới nhẹ nhàng đã tác động mạnh mẽ đến nhận thức

của đám đông giúp họ nhận ra những hạn chế trong ý thức và hành vi của mình

để lại những dấu ấn khó phai trong lòng người đọc Bích Ngân là một cây

lương tâm và niềm say mê của người cầm bút Và với lượng tác phẩm đồ sộ

chương rất thành công và cũng có sự đóng góp rất lớn cho nền văn học

1.2.2 Bích Ngân trong cái nhìn đối sánh với các nữ văn sĩ cùng thời

Để tìm hiểu về truyện ngắn, tiểu thuyết nói chung và cách xây dựng

Su ối Sim, Một thằng nhỏ, Thằng bé cu li, Ông già đồ chơi,…Thì Bích Ngân

cũng viết đề đời sống đầy khó khăn của anh thương binh bị mất cả hai

trong đời sống đô thị như: Thế giới xô lệch, Tình trạng khẩn cấp, Kẻ tống

tình,…

Ngân Nhà văn muốn kí thác những tâm tình của mình vào trang văn: hãy

người hướng về tương lai và vững chân trong hiện tại như một ngạn ngữ phương Tây đã nói: “Nếu anh bắn vào quá khứ bằng súng lục thì tương lai

m ảnh ván thiêng, Người đàn bà bơi trên sóng, Ám ảnh dòng sông,…

Và điểm gặp gỡ lớn nhất của Bích Ngân và các nhà văn nữ này là ý

mà thích thay đổi, luôn tìm cách thích ứng với thời đại Nếu Dạ Ngân quan tâm đến những người phụ nữ kinh qua chiến tranh thì Bích Ngân chú ý tới

thân trong đời sống mới Nhân vật Hạ trong Trên chuyến tàu Trường Sa

thiên s ứ sau những tháng ngày u mê trong cuộc tình không có kết quả với

Hay như nhân vật chị gái tôi trong Thế giới xô lệch là một cán bộ nữ của

đuổi ước mơ, thích đọc sách Thậm chí chị dám ngoại tình và không mặc

cảm tự ti, luôn chủ động trong tình yêu và hơn ai hết là họ biết làm chủ

văn nữ cùng thời không chỉ ở văn phong mà còn ở nghệ thuật xây dựng

nhưng Bích Ngân luôn có ý thức về sáng tác những tác phẩm nghệ thuật và xem đó là niềm đam mê lớn của mình Nhà văn luôn có nhiều thử nghiệm

1.3 Quan niệm nghệ thuật của nhà văn Bích Ngân

1.3.1 Quan niệm nghệ thuật và quan niệm nghệ thuật về con người

1.3.1.1 Giới thuyết quan niệm nghệ thuật

sĩ Mỗi nhà văn, khi sáng tạo tác phẩm đều xuất phát từ những trăn trở, suy

tư, dằn vặt trước cuộc sống Chính những nhân tố ấy đã tạo nên quan niệm

được phản ánh mà là tư tưởng, tình cảm của nhà văn” [81; tr.31]

năng cảm nhận của chủ thể Vì thế, theo Từ điển thuật ngữ Văn học của Lê

hệ thống nghệ thuật, thể hiện khả năng, phạm vi, mức độ chiếm lĩnh đời

Như vậy, nói đến quan niệm nghệ thuật là nói đến sự sáng tạo về

văn

khác nhau đến từ cuộc sống bên ngoài, do đó, quan niệm nghệ thuật của họ

phương thức biểu hiện của tác phẩm như kết cấu ngôn ngữ, giọng điệu hay

1.3.1.2 Gi ới thuyết quan niệm nghệ thuật về con người

Con người luôn là đối tượng trung tâm của rất nhiều loại hình nghệ

khác, người ta không thể miêu tả về con người, nếu không hiểu biết, cảm

sâu, tính độc đáo của hình tượng con người trong văn học.Theo thời gian, văn học nghệ thuật càng phát triển thì việc đề cập tới con người và tất cả

những gì liên quan đến con người càng được chú trọng Ở mỗi thời đại, mỗi giai đoạn, con người lại có những cách quan niệm khác nhau về chính mình

và đồng loại Văn xuôi Việt Nam, đặc biệt là truyện ngắn và tiểu thuyết đã

đa dạng Chính quan niệm này sẽ chi phối toàn bộ quá trình sáng tác và là

cơ sở để tạo nên tư duy nghệ thuật của nhà văn Vì vây, khi muốm tiếp cận

trong văn học “Văn học là nhân học” (M.Gorki) tức là văn học lấy con

người làm mục đích và đối tượng của mình Trong văn học, con người hiện

chính con người với những cảm xúc, tình cảm đã tạo nên sự diệu kì cho

cái đẹp, cái hoàn mĩ Những tác phẩm nghệ thuật chân chính luôn hướng

tới con người

người là tổng hòa tất cả các mối quan hệ xã hội” Nhưng đến nay, con

người vẫn là một ẩn số đầy thách thức Các thế hệ nối tiếp nhau đã và đang

đi tìm lời giải nhưng vẫn chưa thể tìm ra câu trả lời chính xác nhất

quan niệm nghệ thuật về con người khác nhau Mỗi nhà văn lại có cách

cũng phức tạp như bản thân chính nó Trong văn học, con người vừa là chủ

động, suy nghĩ, cảm nhận và trăn trở vì trách nhiệm mà nó chuyên chở,

D ẫn luận thi pháp học, Trần Đình Sử cho rằng: “Quan niệm nghệ thuật về

con người là sự lí giải, cắt nghĩa, sự cảm thấy con người đã được hóa thân

trong đó” [70; tr.96]

phương pháp sáng tác, phong cách nghệ thuật, làm thành thước đo của hình

được cái cốt lõi của vấn đề quan niệm nghệ thuật về con người

Như vậy, quan niệm nghệ thuật về con người luôn hướng vào con người trong mọi chiều sâu của nó, thể hiện được tầm nhìn của nhà văn,

văn học và là cơ sở của tư duy nghệ thuật Quan niệm nghệ thuật về con

người đã tạo thành nhân tố vận động của nghệ thuật Và khi nhà văn miêu

Vì trung tâm của văn học là con người nên con người cũng chính

định

văn nói riêng là người suy nghĩ về con người, cho con người, nêu ra những

tư tưởng mới để hiểu vể con người Vì thế, muốn đánh giá đúng đóng góp

nhà văn ấy

người, có thể khẳng định rằng: Chúng ta sẽ không thể hiểu một cách đầy đủ

văn học, nếu không quan tâm tới sự vận động của con người trong văn học, đặc biệt là vấn đề quan niệm nghệ thuật của các tác giả về con người trong văn học Nói cách khác, nếu bỏ qua quan niệm nghệ thuật về con người sẽ

thuy ết Bích Ngân

1.3.2 Quan niệm nghệ thuật của nhà văn Bích Ngân

Đối với Bích Ngân, văn học là một phần không thể thiếu trong cuộc đời mình và viết văn là hành trình sáng tạo không ngừng với khát vọng sẻ

còn là cơ hội tốt nhất để nhà văn bộc lộ những khám phá vô tận về con người và cuộc đời bằng ngôn ngữ nghệ thuật Với nhà văn, văn chương

Ngân, chúng tôi đã tìm hiểu qua tác phẩm và qua những lời phát biểu của nhà văn trong các buổi trao đổi với báo chí

cũng đã chia sẻ một vài quan niệm riêng về văn chương

Như mọi nhà văn chân chính, khi lựa chọn công việc cầm bút làm sự

văn mong muốn mỗi tác phẩm phải “mổ xẻ cái hiện thực bộn bề thật giả tốt

mình Và đã là nhà văn thì không một ai có thể thờ ơ trước cuộc sống Trăn

trở, tự vấn với mình, với trang sách, với được mất trước vòng xoáy nghiệt

“Văn học phản ảnh hiện thực” đây là quan điểm mà các nhà lí luận văn học thường nhắc đến và được xem là vấn đề trung tâm của lí luận văn

đời sống Là một nhà văn có tâm với nghề, hơn ai hết Bích Ngân hiểu rõ

định và còn mượn lời nhân vật để nói lên quan điểm của mình Nhân vật

Hai Nhơn trong Rượu đắng đã nói rằng: “Viết tiểu hay viết đại gì thì cũng

nên nhà văn kịch liệt lên án những người viết xa rời thực tế vì ngại khó,

lượn lờ dưới ánh đèn màu hơn là xông vào nơi gai góc dễ bị cào xước” Đây cũng chính là lời mà nhà văn Bích Ngân muốn gửi đến giới văn nghệ

sĩ đó là làm nghệ thuật không được ngại gian khổ, phải biết xông pha để tạo

Và Bích Ngân cũng cho rằng văn học còn phải góp phần mổ xẻ cái

Ngân đã viết nhiều về hiện thực cuộc sống đô thị với những con người hám

tiền tài, danh lợi Thậm chí vì tiền mà tình nghĩa cha con, chồng vợ cũng từ

yêu: đầy đam mê, nhọc nhằn và tự nguyện” [87] Để có thể trụ vững với văn chương với bao khó khăn, nhọc nhằn, mỗi nhà văn cần phải có sự đam

Đam mê chính là món quà của tạo hóa, nhờ đó chúng ta có thể biết mình có

đi đúng đường, hướng đúng mục tiêu hay không, từ đó có thể theo đuổi

đưa bạn tiến tới thành công Bởi vì những người có đam mê đều rất nhiệt

quan nhưng chưa bao giờ ngừng sáng tác và đã gặt hái được nhiều thành

và văn chương cũng không phải là ngoại lệ, nếu không muốn nói là còn khó khăn hơn.Với Bích Ngân cái khó của một người theo nghiệp văn chương là: “Trong khi viết, để có được những ý tưởng rồi nâng lên thành tư tưởng, thành triết lý, theo tôi không khó bằng việc nuôi dưỡng cảm xúc

[87]

năm Thế giới xô lệch, có nhiều ý kiến cho rằng Bích Ngân “đẻ muộn”,

nhưng với tác giả: “Viết tiểu thuyết tựa như vận động viên chạy đường trường, không có sự sung sức bất thần và ăn may Phải có sự chuẩn bị kỹ

trường chỉ mình ta với ta” [94]

Theo nhà văn, với thể loại tiểu thuyết không nên sốt ruột Và nhà văn cũng lấy dẫn chứng để chứng minh cho lời nói của mình là: nhà văn

đánh đổi cả tuổi trẻ mới có Nỗi buồn chiến tranh Có thể thấy rằng, Bích

dù “thai nghén” lâu hơn một chút nhưng chất lượng, đem đến cho độc giả

hước với hai tập truyện hài Trăng mật ở đảo và Cái đầu siêu định vị Với

được tình huống, cái tình huống mà nhân vật bộc lộ được bản chất thường

che đậy kín kín, hở hở đó chính là tình huống gây cười” [94]

Người đời vẫn nói “văn là người” Theo Bích Ngân, điều này đúng nhưng chưa đủ, bởi: “Cũng có khi “người” thấp hơn, bé hơn “văn” của anh

ước vọng đó, nhà văn cần viết bằng chính tim óc và niềm đam mê đối với

văn chương

ta “ngán”, dù đó là sơn hào hải vị đi chăng nữa Do đó, mỗi nhà văn cần

độc giả Nhà văn Nam Cao đã từng nói rằng: “Văn chương không cần đến

chưa ai khơi sáng tạo những gì chưa có” [65; tr.139] Mỗi nhà văn cần biết

Bích Ngân đã từng chia sẻ: “Sự chân thành của ngòi bút cũng như sự

chương mới có ý nghĩa và trở thành nhịp cầu kết nối giữa những con người

với nhau Bản thân nhà văn cũng luôn sống chân thành trong cách ứng xử

thành đôi khi khiến mình thua thiệt Nhưng, tôi trung thành với cách mà mình đã sống” [94] Và hơn ai hết Bích Ngân luôn giữ cho mình tinh thần

nhận về một tác phẩm văn chương luôn là khác nhau ở những đối tượng độc giả khác nhau và còn tùy theo lăng kính và cả góc nhìn của họ Riêng với tôi, sự dữ dội, khốc liệt của một tác phẩm văn học chính là những giằng

xé nội tâm, là một thế giới tâm hồn chênh vênh xô lệch, là cuộc chiến đấu

tự thân, cô đơn và nghiệt ngã” [99] Với cảm nhận đó, khi miêu tả nhân vật

Bích Ngân ít miêu tả ngoại hình nhân vật hoặc nếu có cũng chỉ vài nét chấm phá, đủ để người đọc hình dung Nhưng nhà văn luôn dành những trang viết để miêu tả về tính cách và sự giằng xé trong nội tâm của nhân vật Bích Ngân xem đây là thủ pháp chính trong nghệ thuật xây dựng nhân vật của mình Qua đó, nhà văn có thể cho độc giả thấy được sự giằng xé, đau khổ của nhân vật trong hiện thực đầy nghiệt ngã Chính thủ pháp này

đã giúp cho truyện ngắn và tiểu thuyết của nhà văn thành công và để lại ấn tượng sâu sắc cho độc giả

Là một Phó Tổng biên tập của nhà xuất bản, Bích Ngân lên tiếng phê

thích giao du với những kẻ mà lẽ ra họ chuyên làm ảo thuật, biết làm vui

lòng cấp trên hơn chứ không phải làm văn chương Trương Lễ trong Rượu

đắng chính là nhân vật tiêu biểu cho loại người này Ông thích những lời

nói nịnh bợ, hoa mĩ từ những người làm nghệ thuật Và mặc dù ông được coi là người ươm mầm nhưng ông lại ghen tị với những hạt mầm vươn lên xanh tốt Với Bích Ngân, người quản lí xuất bản phải làm đúng với lương

tâm nghề nghiệp, lựa chọn chăm chút những bản thảo để cho ra đời những

Và cũng như mọi nhà văn chân chính khác, Bích Ngân rất thích đọc

Tuy nhiên, quan niệm nghệ thuật không đơn thuần chỉ là những lời tâm sự, những bài phát biểu của nhà văn trước báo chí mà quan trọng hơn

là nó được thể hiện trong toàn bộ sáng tác của nhà văn Vì vậy, việc tìm hiểu những biểu hiện cụ thể của quan niệm nghệ thuật soi đường cho sáng tác của nhà văn cũng chính là để thấy được cá tính và tư tưởng của nhà văn

ấy