Hứng thú học tập các môn lý luận chính trị của sinh viên hệ chính quy trường đại học luật tp hồ chí minh

Ông cho rằng mọi việc làm của trí thông M1nh đều dựa trên một hứng thú, hứng thú chẳng qua chỉ là một trạng thái chức năng động của sự đồng hóa.[14] Tóm lại: Lịch sử nghiên cứu hứng thú

B Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HỒ CHÍ M1NH

L ỜI CẢM ƠN

Luận văn này được hoàn thành với sự giúp đỡ tận tình và chu đáo của TS Tâm lý học Đinh Phương Duy - người hướng dẫn khoa học Xin chân thành cảm ơn Tiến sỹ với sự biết ơn sâu sắc

Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến quý Thầy, Cô đã giảng dạy, hướng dẫn, góp ý khoa học cho tôi và toàn thể các học viên lớp cao học tâm lý K 18

Xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tận tình và chu đáo của qúy Thầy, Cô tổ bộ môn lý

luận chính tri trường Đại học Luật TP.HCM, các bạn sinh viên năm thứ 2 của trường Đại học

Luật TP.HCM trong quá trình chúng tôi nghiên cứu đề tài luận văn

Tôi xin gửi lời cảm em các bạn cùng khóa học, người thân đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập cũng như khi thực hiện luận văn này

TP.Hồ Chí M1nh - tháng 8 năm 2010

M ỤC LỤC

L ỜI CẢM ƠN 3

M ỤC LỤC 4

DANH M ỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT 6

M Ở ĐẦU 7

1 Lý do ch ọn đề tài 7

2 M ục đích nghiên cứu 8

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 8

4 Nhiêm v ụ nghiên cứu 9

5 Ph ạm vi và giới hạn nghiên cứu 9

6 Gi ả thuyết nghiên cứu 9

7 Phương pháp nghiên cứu 10

8 Đóng góp mới của luận văn 11

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 11

1.1 Lược sử nghiên cứu vấn đề 11

1.1.1 Trên th ế giới 11

1.1.2 Trong nước 13

1.2 Nh ững vấn đề lý luận về hứng thú 15

1.2.1 Khái ni ệm hứng thú 15

1.2.2 C ấu trúc của hứng thú 17

1.2.3 Phân lo ại hứng thú 20

1.2.4 Vai trò c ủa hứng thú 22

1.2.5 H ứng thú học tập 24

Chương 2: THỰC TRẠNG HỨNG THÚ HỌC TẬP CÁC MÔN LLCT VÀ CÁC BIỆN PHÁP T ẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN HỆ CHÍNH QUY TRƯỜNG ĐẠI

H ỌC LUẬT TP.HCM 41

2.1 Th ể thức nghiên cứu 41

2.1.1 Khách th ể khảo sát 41

2.1.2 B ảng khảo sát 41

2.2 Th ực trạng hứng thú học tập của sinh viên đối với các môn LLCT 42

2.2.1 S ự ưa thích của sinh viên đối với các môn học 42

2.2.2 S ự ưa thích của sinh viên đối vói các môn học theo giói tính 44

2.2.4 Nh ững biểu hiện về thái độ học tập của sinh viên 45

2.2.4 Nh ững yếu tố ảnh hưởng tới hứng thú học tập 49

2.3 M ột số biện pháp kích thích hứng thú học tập 60

2.3.1 Th ực trạng nghiên cứu các biện pháp tạo hứng thú học tập 60

2.3.2 Đề xuất các biện pháp tạo hứng thú học tập 62

K ẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 66

K ẾT LUẬN 66

KI ẾN NGHỊ 67

1 Đối với nhà trường: 67

2 Đối với giảng viên: 67

3 Đối với sinh viên: 68

TÀI LI ỆU THAM KHẢO 69

PH Ụ LỤC 71

DANH M ỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

hiện tượng chính trị - xã hội đang diễn ra trong cuộc sống

Như chúng ta đã biết hứng thú học tập giữ một vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả của các quá trình học tập, khi có hứng thú, say mê trong nghiên cứu, học tập thì

việc lĩnh hội tri thức của sinh viên sẽ trở nên dễ dàng hơn, và ngược lại khi nắm bắt được vấn

đề, tức là hiểu được bài thì sinh viên lại có thêm hứng thú

Đối với các môn lí luận - chính trị, bộ môn khoa học với những kiến thức tương đối khó,

trừu tượng, và vẫn thường được xem là khô khan khó học, thì việc tạo hứng thú cho sinh viên

là một công việc hết sức quan trọng và cần được quan tâm nhiều, nhiều hơn nữa

Trước những nhu cầu cấp bách về việc đổi mới phương pháp giảng dạy và nội dung chương trình nhằm mục đích đem lại sự hứng thú cho sinh viên trong việc học các môn lý luận chính trị Ngày 25.3.2008 Thứ Trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và đào tạo đã ký thông báo

giảm tải giảng dạy các môn lý luận chính trị cho sinh viên các trường Đại học và Cao đẳng, sinh viên từ khóa tuyển sinh 2008 chỉ học 3 môn lý luận chính trị bắt buộc (thay cho 5 môn như trước đây) Đây có thể được coi là một quyết định lịch sử trong việc đổi mới nội dung chương

trình giảng dạy các môn lý luận chính trị ở các trường đại học và cao đẳng cho phù hợp với điều kiện thực tiễn hiện nay ở nước ta

Đến nay, việc thực hiện đổi mới nội dung chương trình giảng dạy các môn lý luận chính

trị ở trường đại học Luật Tp Hồ Chí M1nh đã được 2 năm, vậy tình hình học tập, thực trạng

hứng thú học các môn Lý luận - chính trị của sinh viên hệ chính quy Trường đại học Luật thành

phố Hồ Chí M1nh như thế nào? Trường Đại học Luật sẽ tiếp tục thực hiện đổi mới, cải tiến phương pháp dạy và học các môn lý luận chính trị ra sao? Đó là vấn đề thực tiễn nhà trường

phải đối diện và kiên trì thực hiện Để có cơ sở đề suất, đóng góp ý kiến cho tổ bộ môn lý luận chính trị ở Trường Đại học Luật TP.HCM, việc tìm hiểu hứng thú học tập các môn lý luận chính trị có ý nghĩa rất quan trọng Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi quyết định chọn đề tài:

"Hứng thú học tập các môn Lý luận - chính trị của sinh viên hệ chính quy Trường Đại học

Luật TP Hồ Chí M1nh"

2 M ục đích nghiên cứu

- Nêu lên được thực trạng hứng thú học tập các môn lý luận chính trị và tìm ra nguyên nhân dẫn đến thực trạng hứng thú học tập của sinh viên hệ Chính quy trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí M1nh

- Đưa ra những giải pháp tạo hứng thú học tập các môn lí luận chính trị, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả học tập ở sinh viên hệ chính quy Trường đại học Luật TP.HCM

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Hứng thú học tập các môn lý luận - chính trị của sinh viên hệ chính quy Trường Đại học

Luật TP.HCM

3.2 Khách thể nghiên cứu

300 sinh viên năm thứ 2 hệ chính quy thuộc các khoa: Luật kinh tế, Luật dân sự, Luật hành chính, luật hình sự, luật quốc tế

4 Nhiêm v ụ nghiên cứu

4.1.Làm sáng tỏ một số vấn đề cơ sở lý luận của đề tài

4.2 Tìm hiểu thực trạng hứng thú học tập các môn lý luận - chính trị của sinh viên hệ chính quy Trường Đại học Luật TP.HCM

4.3 Đề xuất một số giải pháp tạo hứng thú học tập nhằm góp phần nâng cao hiệu quả học

tập của sinh viên

5 Ph ạm vi và giới hạn nghiên cứu

5.1 Phạm vi nghiên cứu

- Nhận thức của sinh viên về mục đích, vai trò, sự cần thiết và ý nghĩa của các môn lí luận

- chính trị trong hệ thống đào tạo của trường đại học Luật TP Hồ Chí M1nh nói riêng và hệ

thống đại học cả nước nói chung

- Thái độ của sinh viên đối với các môn học và đối với giảng viên

- Hành động của sinh viên đối với các môn học: hành động học tập trên lớp, ở nhà, thư

viện, tham gia thảo luận chuyên đề, thuyết trình, các cuộc thi tìm hiểu về nội dung môn học 5.2 Giới hạn nghiên cứu

Về nội dung: đề tài chỉ tập trung nghiên cứu hứng thú học tập các môn LLCT của sinh viên hệ chính quy trường Đại học Luật Tp.HCM

Về phạm vi khảo sát: khảo sát thực trạng hứng thú học tập và các biện pháp tạo hứng thú

học tập TPHCM

6 Gi ả thuyết nghiên cứu

- Hứng thú học tập các môn lý luận chính trị của sinh viên năm thứ hai hệ chính quy trường Đại học Luật TP.Hồ Chí M1nh ở mức độ trung bình

- Có sự khác biệt giữa các nhóm khách thể (nam hoặc nữ sinh viên) hoặc nội dung các môn học

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Chúng tôi sử dụng phương pháp này nhằm mục đích tìm hiểu thực trạng hứng thú đối với các môn lý luận chính trị của sinh viên hệ chính quy trường đại học Luật TP.HCM và các nguyên nhân ảnh hưởng đến thực trạng hứng thú đó, đồng thời nghiên cứu và đề xuất các giải pháp tạo hứng thú học tập

7.2 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Người nghiên cứu đọc sách, tạp chí và các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài,

nhằm xác định cơ sở lý luận của đề tài và các biện pháp cần thiết để giải quyết nhiệm vụ nghiên

với việc học tập các môn lý luận chính trị của sinh viên

- Đối với giảng viên: chúng tôi phỏng vấn về thực trạng hứng thú học tập ở sinh viên, các

biện pháp tạo hứng thú học tập ở sinh viên trong quá trình học tập các môn lý luận chính trị 7.5 Phương pháp toán thống kê: sử dụng phần mền SPSS

Xử lý các số liệu thu được từ các phương pháp nghiên cứu trên bằng các công thức tính

phần trăm, trung bình, kiểm nghiệm T

8 Đóng góp mới của luận văn

Qua việc tìm hiểu hứng thú học tập các môn Lý luận - Chính trị của sinh viên sẽ đóng góp

ý kiến cho Tổ bộ môn Lý luận - chính trị cải tiến nội dung và phương pháp giảng dạy Đồng

thời làm tài liệu tham khảo cho việc tiếp tục nghiên cứu, nâng cao hứng thú học tập các môn lý

luận chính trị ở sinh viên trong các trường đại học và cao đẳng cả nước nói chung

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Lược sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên th ế giới

Những công trình nghiên cứu về hứng thú ở trên thế giới xuất hiện tương đối sớm và ngày càng phát triển Herbart (1776 - 1841), người Đức, nhà tâm lý học, nhà triết học, nhà giáo dục

học, người sáng lập ra trường phái giáo dục hiện đại ở Đức thế kỷ XIX Đã nêu ra 4 mức độ

của dạy học: tính sáng rõ, tính liên tưởng, tính hệ thống, tính phong phú, đặc biệt là hứng thú

yếu tố quyết định kết quả học tập của người học Ovide Decroly (1871-1932), bác sĩ, nhà tâm lí người Bỉ khi nghiên cứu về khả năng tập đọc và tập làm tính của trẻ đã xây dựng học thuyết về

những trung tâm hứng thú và về lao động tích cực

Năm 1938, Ch.Buhler với công trình nghiên cứu "Phát triển hứng thú ở trẻ em" Năm

1946, E.Clapade với vấn đề "Tâm lý trẻ em và thực nghiệm sư phạm" đã đưa ra khái niệm

hứng thú dựa trên bản chất sinh học Trong giáo dục, E Clapade đã nhấn mạnh tầm quan trọng

của hứng thú trong hoạt động của con người và cho rằng quy luật của hứng thú là cái trục duy

nhất mà tất cả hệ thống phải xoay quay nó

N.G.Morodov, A.P.Beliep đã có những công trình nghiên cứu về hứng thú, con đường hình thành hứng thú

Năm 1955 A.P.Ackhadop có công trình nghiên cứu về sự phụ thuộc của tri thức học viên

ới hứng thú học tập Kết quả cho thấy tri thức của học viên có mối quan hệ khăng khít với

hứng thú học tập, trong đó sự hiểu biết nhất định về môn học được xem là một tiền đề cho sự hình thành hứng thú đối với môn học

Năm 1967 N.G.Marôsôva nghiên cứu sự khác nhau trong việc hình thành hứng thú của trẻ

em trong sự phát triển bình thường và phát triển không bình thường N.G Marôsôca đã nghiên

cứu vấn đề "Tác dụng của việc giảng dạy nêu vấn đề đối với hứng thú nhận thức của sinh viên" Năm 1976 tác giả đưa ra cấu trúc tâm lí của hứng thú, đồng thời còn phân tích những điều kiện và khả năng giáo dục hứng thú trong quá trình học tập và lao động của học sinh I.G.Sukina trong công trình nghiên cứu "Vấn đề hứng thú nhận thức trong khoa học giáo

dục" (1973) đã đưa ra khái niệm về hứng thú nhận thức cùng với biểu hiện của nó, đồng thòi bà còn nêu lên nguồn gốc cơ bản của hứng thú nhận thức là nội dung tài liệu và hoạt động học của

học sinh

Năm 1976 A.k.Marcôva nghiên cứu về vai trò của dạy học nêu vấn đề với hứng thú học

tập của học sinh Dạy học nêu vấn đề lả một trong những biện pháp quan trọng góp phần nâng cao hứng thú học tập của học sinh trong quá trình học tập

I.Piaget (1896 - 1983) nhà Tâm lí học nổi tiếng của Thụy sĩ có rất nhiều công trình nghiên

cứu về trí tuệ trẻ em và giáo dục Ông rất chú trọng đến hứng thú của học sinh, Ông viết "Nhà trường kiểu mới đòi hỏi phải hoạt động thực sự, phải làm việc một cách chủ động dựa trên như

cầu và hứng thú cá nhân" Ông nhấn mạnh: cũng giống như người lớn, trẻ em là một thực thể

mà hoạt động cũng bị chi phối bởi quy luật hứng thú hoặc của nhu cầu Nó sẽ không đem lại

hiệu suất đầy đủ nếu người ta không khêu gợi những động cơ nội tại của hoạt động đó Ông cho rằng mọi việc làm của trí thông M1nh đều dựa trên một hứng thú, hứng thú chẳng qua chỉ

là một trạng thái chức năng động của sự đồng hóa.[14]

Tóm lại: Lịch sử nghiên cứu hứng thú trên thế giới có từ rất lâu và cũng rất đa dạng, nhìn chung có thể được khái quát theo ba xu hướng: xu hướng thứ nhất là giải thích bản chất tâm lí

của hứng thú, xu hướng thứ hai là xem xét hứng thú trong mối quan hệ với sự phát triển nhân cách nói chung và vốn tri thức của cá nhân nói riêng, xu hướng thứ ba là nghiên cứu sự hình thành và phát triển hứng thú theo các giai đoạn lứa tuổi

1.1.2 Trong nước

Do nhiều lí do khác nhau nên các công trình nghiên cứu về hứng thú ở Việt Nam mãi tới

những năm 60, 70 của thế kỷ XX mới được quan tâm Một số công trình tìm hiểu hứng thú học

tập bộ môn của học sinh cấp 3, như công trình của Trương Anh Tuấn (năm 1960), của Phạm Huy Thụ (năm 1970), của Đặng Trường Thanh (năm 1980)

Năm 1973 Phạm Tất Dong vói đề tài "Một số đặc điểm hứng thú nghề của học sinh lớn và nhiệm vụ hướng nghiệp" Phạm Ngọc Quỳnh (Năm 1977) với đề tài "Hứng thú với môn văn

của học sinh lớp cấp II " Phạm Huy Thụ (năm 1977) với đề tài "Hiện trạng hứng thú học tập các môn của học sinh cấp II một số trường tiên tiến" Trên cơ sở tìm hiểu hiện trạng hứng thú

học tập của học sinh từ đó tác giả đề xuất biện pháp giáo dục nhằm nâng cao hứng thú học tập cho học sinh

Năm 1977, nhóm giảng viên của khoa tâm lý học giáo dục trường Đại Học Sư Phạm Hà

Nội I đã nghiên cứu đề tài "Hứng thú học tập của học sinh cấp li đối với môn học cụ thể" kết

quả cho thấy hứng thú học tập các môn của học sinh cấp II là không đồng đều Năm 1980 Dương Diệu Hoa "Bước đầu tìm hiểu hứng thú học tập môn tâm lý học đại cương của sinh viên khoa tâm lý học Trường đại học sư phạm Hà Nội"

Năm 1984 Trần Thị Thanh Hương đã thực nghiệm nâng cao hứng thú học toán của học sinh qua việc điều khiển hoạt động tự học ở nhà của học sinh" Năm 1987 Nguyễn Khắc Mai

với đề tài luận án "Bước đầu tìm hiểu thực trạng hứng thú đối với hoạt động rèn luyện nghiệp

vụ sư phạm thường xuyên tại trường của sinh viên khoa tâm lý giáo dục" Năm 1988 Vũ Thị Nho với đề tài "Tìm hiểu hứng thú với năng lực học văn của học sinh lớp 6" Đề tài đã tiến hành thực nghiệm để nghiên cứu hứng thú về năng lực học văn của các em học sinh lớp 6 Giai đoạn từ 1992 đến năm 1999 có nhiều đề tài nghiên cứu, tìm hiểu về hứng thú: đề tài "Hứng thú

học tập và sự thích nghi với cuộc sống nhà truờng của học sinh tiểu học", "Nghiên cứu sự quan tâm của cha mẹ đến việc duy trì hứng thú học tập cho các em thanh thiếu niên", "Bước đầu tìm

hiểu hứng thú học môn ngoại ngữ của học sinh lóp 10 PTTH Hà Nội"

Năm 2000 Trần Công Khanh đã đi sâu nghiên cứu "Tìm hiểu thực trạng hứng thú học môn toán của học sinh trung học cơ sở thị xã Tân An" Kết quả cho thấy đa số học sinh trong

môn tâm lý học của sinh viên trường cao đẳng sư phạm Cần Thơ", tác giả đã tiến hành thử nghiệm biện pháp nâng cao hứng thú học tập môn tâm lý học của sinh viên

Năm 2002 Đặng Quốc Thành nghiên cứu "Hứng thú học môn tâm lý học quân sự của học viên các trường cao đẳng, đại học kỹ thuật quân sự" tác giả đã đề xuất một số biện pháp: Cải

tiến phương pháp dạy học (kết hợp phương pháp giảng giải và phương pháp nêu vấn đề), cải

tiến hình thức tổ chức dạy học (kết hợp hình thức bài giảng hình thức xêM1na - bài tập thực hành) Một số biện pháp nâng cao hứng thú: cấu trúc lại nội dung, vận dụng tốt phương pháp

dạy học nêu vấn đề có kết hợp vói phương pháp dạy học truyền thống, nâng cao tay nghề sư

phạm, đổi mới việc kiểm tra đánh giá, đảm bảo điều kiện vật chất

Năm 2003 Nguyễn Hải Yến - Đặng Thị Thanh Tùng nghiên cứu "Một số yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú nghiên cứu khoa học của sinh viên truờng đại học khoa học xã hội và nhân văn" Đề tài đã chỉ ra một số yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú nghiên cứu khoa học của sinh viên

là do chưa nhận thức được vai trò của hoạt động nghiên cứu khoa học, do bản thân chưa nỗ lực vượt khó trong quá trình nghiên cứu

Năm 2005 Vương Thị Thu Hằng với đề tài "Tìm hiểu hứng thú nghiên cứu khoa học của sinh viên truờng Đại học Khoa học Xã hội nhân văn" Tác giả đưa ra nguyên nhân ảnh hưởng đến hứng thú nghiên cứu khoa học của sinh viên là do chủ quan của sinh viên Đề ra một số

kiến nghị nhà trường quan tâm tổ chức các hoạt động ngoại khóa, hội nghị khoa học chuyên đề, câu lạc bộ sinh viên nghiên cứu khoa học, cung cấp nhiều tài liệu cho sinh viên

Tóm l ại: Các công trình nghiên cứu về hứng thú nói chung và hứng thú học tập nói riêng

ữên thê giới cũng như ở Việt Nam đã và đang được nghiên cứu rất phong phú, rất đa dạng trên nhiều khía cạnh khác nhau của vấn đề Từ trước đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu về

hứng thú học tập ở trường đại học Luật, đặc biệt là hứng thú học tập các môn lý luận chính trị

Vì vậy, trong bối cảnh hiện nay vấn đề nghiên cứu, tìm hiểu hứng thú nhận thức nói chung và

hứng thú học tập các môn lý luận chính trị ở sinh viên hệ chính quy Trường Đại học Luật TP

Hồ Chí M1nh nói riêng là vô cùng quan trọng

1.2 Nh ững vấn đề lý luận về hứng thú

1.2.1 Khái niệm hứng thú

Hứng thú là một hiện tượng tâm lý khá phức tạp, nghiên cứu của các tác giả khác nhau cho thấy thuật ngữ "hứng thú" được sử dụng khá rộng rãi, và cũng có khá nhiều cách giải thích khác nhau về hứng thú

♦ Quan điểm phương Tây:

Quan điểm của các nhà tâm lý học và giáo đục học phương Tây tương đối rắc rối và không thống nhất Một số coi hứng thú như một thuộc tính bẩm sinh của con người (I.Ph.Shecbác), hoặc xác định nguồn gốc sinh vật của hứng thú (V.Giêm - xơ, S.Klaparet) E.K.Strong (năm 1931) đã cho rằng hứng thú được biểu hiện trong xu thế của con người muốn

học được một số đối tượng nhất định, yêu thích một vài loại hoạt động và định hướng tính tích

cực nhất định vào những hoạt động đó [19, tr 55]

Nhìn chung các nhà tâm lý học, giáo dục học phương Tây đều đưa ra được quan điểm:

Hứng thú là mót hiện tượng đặc biệt, nó có ý nghĩa to lớn đối với cá nhân Về bản chất, hứng thú là một hiện tượng không cô lập, tách rời với những hiện tượng tâm lý khác Hứng thú được xác định qua lăng kính hội tụ của nhiều quá trình khác đan kết trong nó và tác động qua lại với nhau, hứng thú là sự kết hợp đặc biệt các quá trmh tâm lý (xúc cảm, ý chí và trí tuệ)

♦ Quan điểm của tâm lí học Mác - Xít:

Khác với các nhà khoa học phương Tây, các nhà tâm lý học, giáo dục học theo trường phái Mác - Xít để nghiên cứu vấn đề hứng thú Theo họ, khái niệm "hứng thú" không phải là khái niệm trừu tượng Hứng thú không phải là những thuộc tính sẵn có trong nội tại con người

Hứng thú là kết quả sự hình thành của mỗi cá nhân Hứng thú nhằm phản ánh một cách khách quan thái độ đang tồn tại ở cá nhân Thái độ đó xuất hiện do kết quả của sự ảnh hưởng qua lại

giữa điều kiện sống và hoạt động của con người Chính vì vậy mà nguyên nhân của hứng thú

rất đa dạng, kiến cho các tác giả khác nhau còn có cách giải thích khác nhau

Một số tác giả coi hứng thú biếu hiện ra như là khuynh hướng lựa chọn của con người,

của sự chú ý của con người Hứng thú là xu hướng ưu tiên chú ý vào một khách thể nào đó

Nếu như một vật nào đó làm tôi chú ý, thì có nghĩa là vật đó rất thích thú đối với tôi" [21, tr.524] Ông đã coi hứng thú biểu hiện ra như là khuynh hướng tác động một cách hiểu biết cũng như có ý thức với các khách thể mà con người định hướng vào

Một số tác giả khác lại coi hứng thú là thái độ nhận thức của cá nhân đối với hiện thực (V.G.Ivanôp, A.G.Ackhipôp ) Theo A.N.Lêônchiep thì hứng thú là một thái độ nhận thức đặc

biệt đối với đối tượng hoặc hiện tượng của thực tế khách quan

P.A.Ruđich coi "Hứng thú là biểu hiện xu hướng đặc biệt của cá nhân nhằm nhận thức

những hiện tượng nhất định của cuộc sống xung quanh, đồng thời biểu hiện thiên hướng tương đối cố định của con người đối với các loai hoạt động nhất định" [ 16, tr 335]

Một số tác giả khác cũng gắn sự định hướng của cá nhân vào đối tượng, hiện tượng xác định (A.G.Côvaliôp, G.I.Sukina) A.G.Côvaliôp định nghĩa: "Hứng thú là một thái độ đặc thù

của cá nhân đối với đối tượng nào đó, do ý nghĩa của nó trong đời sống và do sự hấp dẫn về tình cảm của nó" [1, tr 228] Như vậy, khái niệm "Hứng thú" của tâm lý học phản ánh nhiều quá trình quan trọng, từ những quá trình riêng lẻ như tri giác, ghi nhớ tới tổ hợp nhiều quá trình (tình cảm , ý chí); và khái niệm hứng thú được sử dụng rất rộng rãi

♦ Một số quan niệm về hứng thủ của các nhà tâm lí học Việt Nam:

Theo Phạm M1nh Hạc - Lê khanh - Trần Trọng Thủy: Khi ta có hứng thú về một cái gì

đó, thì cái đó bao giờ cũng được ta ý thức, ta hiểu ý nghĩa của nó đối với cuộc sống của ta Hơn

nữa ở ta xuất hiện một tình cảm đặc biệt đối với nó, do đó hứng thú lôi cuốn hấp dẫn chúng ta

về phía đối tượng của nó tạo ra tâm lí khát khao tiếp cận đi sâu vào nó

Theo Nguyễn Quang Uẩn: "Hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhân đổi với đối tượng nào đó, vừa có ý nghĩa đối vói cuộc sống, vừa có khả năng mang lại khoái cảm cho cá nhân trong quá trình hoạt động" [12, tr 204] Khái niệm này vừa nêu được bản chất của hứng thú,

vừa gắn hứng thú với hoạt động của cá nhân

Như vậy, hứng thú có ý nghĩa rất quan trọng trong đời sống và hoạt động của con người

Hứng thú có ý nghĩa đặc biệt đối với sự phát triển nhân cách Nếu không có những hứng thú đa

dạng thì không thể có được nhân cách phát triển toàn diện Do đó, một nhiệm vụ quan trọng

của giáo dục là phải thức tỉnh và hình thành hứng thú phong phú ở người học

Hứng thú thể hiện mối liên hệ qua lại giữa chủ thể và thế giới khách quan, thể hiện mức

độ tương ứng giữa đặc điểm của đối tượng với yêu cầu, kinh nghiệm, sự phát triển của cá nhân Hứng thú trước hết phụ thuộc vào "đối tượng" và mức độ phát triển, tính chất hoạt động của

cá nhân Nhưng quan hệ giữa chủ thể và khách thể không diễn ra một cách tách biệt, mà nó được diễn ra trong một môi trường xã hội nhất định

Thái độ của chủ thể đối với đối tượng còn chịu ảnh hưởng của môi trường xung quanh

của tập thể và xã hội, chịu ảnh hưởng của tính chất hoạt động không chỉ của bản thân mà cả tính chất hoạt động, thái độ của những người xung quanh

Tóm l ại: Theo ý kiến của chúng tôi, hứng thú là một hiện tượng tâm lý đặc biệt, thể hiện

thái độ của chủ thể đối với đối tượng thỏa mãn nhu cầu, vừa mang lại ý nghĩa cho cuộc sống đồng thời tạo được sự hấp dẫn về mặt tình cảm của cá nhân Với tư cách là một thuộc tính của

xu hướng nhân cách hứng thú có liên quan với các thuộc tính khác của xu hướng (động cơ, nhu

cầu, thế giới quan, niềm tin) và với các hiện tượng tâm lý khác

cá nhân đối với đối tượng ở một mức độ nào đó, vì khi người ta thích thú một sự vật hiện tượng nào đó thì người ta muốn hiểu biết về nó một cách sâu sắc hơn Không có yếu tố nhận thức thì cũng không có hứng thú Ngược lại, hứng thú là một điều kiện để nhận thức đối tượng một cách cơ bản hơn, sâu sắc hơn Nhưng không thể quy hứng thú về thái độ nhận thức, bởi vì ngoài những hứng thú trực tiếp (hứng thú với quá trình nhận thức) con người còn có những

hứng thú gián tiếp - hứng thú của cá nhân tập trung vào kết quả hoạt động Hơn nữa ở con người còn có hứng thú nhằm để chiếm đoạt lấy sự vật và đối tượng như những loại hứng thú

vật chất

Thái độ xúc cảm với đối tượng là một dấu hiệu không thể thiếu được của hứng thú Phải

có sự kết họp chặt chẽ giữa thái độ nhận thức và thái độ xúc cảm của cá nhân đổi với đối tượng

mới có thể có hứng thú Nhưng không phải bất kỳ thái độ cảm xúc nào cũng gây nên hứng thú

Niềm vui nhất thời, diễn ra trong chốc lát chưa phải là biểu hiện của hứng thú "Chỉ có những

biểu hiện cảm xúc tích cực, bền vững của cá nhân đối với đối tượng mới có thể trở thành một

dấu hiệu không thể thiếu được, một mặt của hứng thú" [1, tr 227]

Khi phân tích những hứng thú đã được hình thành ở cá nhân, các nhà nghiên cứu nhận

thấy nhiều khi cá nhân hướng tới và gắn bó với đối tượng hoặc hoạt động không phải chỉ do sự

hấp dẫn về tình cảm của đối tượng, mà còn do cá nhân nhận thức được tầm quan trọng, giá trị

của đối tượng hoặc hoạt động trong đời sống xã hội nói chung và đối với cá nhân nói riêng A.G.Côvaliôp đã nhận xét: "Hứng thú có thể được hình thành một cách tự phát và không có ý

thức, do sự vật hấp dẫn về tình cảm, sau đó mới dẫn đến nhận thức ý nghĩa của đối tượng đó Quá trình hình thành hứng thú có thể theo hướng ngược lại: từ chổ có ý thức về ý nghĩa của đối tượng đến chỗ bị đối tượng hấp dẫn" [1, tr 228]

Ý nghĩa quan trọng của đối tượng, hoạt động cũng như sự hấp dẫn về tình cảm của đối tượng, hoạt động đối với cá nhân có thể do những nguyên nhân thuộc về đặc điểm của đối tượng và đặc điểm, phẩm chất của chủ thể quy định Chúng ta đều biết rằng cùng một đối tượng có thể gây ra sự rung cảm khác nhau ở những cá nhân khác nhân; hoặc cũng chính đối tượng đó nhưng ở những thời điểm khác nhau lại có thể gây ra cho cùng một cá nhân những

phản ứng, những rung cảm khác nhau Vấn đề là ở cho những đặc điểm, thuộc tính của đối tượng, hoạt động có đáp ứng hoặc có tương ứng với đặc điểm riêng, phẩm chất của cá nhân hay

không Mức độ tương ứng giữa đặc điểm của đối tượng với đặc điểm, phẩm chất của chủ thể có

ý nghĩa quan trọng đối với việc hình thành hứng thú

Sự thống nhất giữa khách thể và chủ thể được thể hiện rỏ rệt trong hứng thú Hứng thú luôn luôn có đối tượng nhất định Hứng thú của con người rất đa dạng, nhưng chỉ có những cái

cần thiết, có ý nghĩa, có giá trị, có sức lôi cuốn hấp dẫn mới là đối tượng của hứng thú; "Chỉ có cái gì có ý nghĩa quan trọng, có giá trị đối với chính cá nhân, cái có liên quan tới kinh nghiệm

và sự phát triển cá nhân mới được phản ánh một cách lựa chọn trong hứng thú của từng cá nhân" [ 13, tr 7]

Trong khi đi tìm khái niệm chung về hứng thú, nhiều tác giả còn đề cập đến đặc trưng thứ

ba của hứng thú Hứng thú là nguồn kích thích mạnh mẽ tới tính tích cực của cá nhân (S.L.Rubinstein) [21] Do ảnh hưởng của nguồn kích thích này mà tất ca các quá trình tâm lý

diễn ra khẩn trương, căng thẳng, còn hoạt động trở nên say mê và đem lại hiệu quả

Vậy hứng thú là sự kết hợp giữa nhận thức - xúc cảm tích cực và hoạt động, nếu chỉ nói đến mặt nhận thức thì chỉ là sự hiểu biết của con người đối với đổi tượng, nếu chỉ nói đến mặt hành vi là chỉ đề cập đến hình thức biểu hiện bên ngoài, không thấy được xúc cảm, tình cảm

của họ đối với đối tượng đó, có nghĩa là hiểu được nội dung tâm lí của hứng thú nó tiềm ẩn bên trong Hứng thú phải là sự kết hợp giữa nhận thức, xúc cảm tích cực và họat động, nghĩa là có

sự kết họp giữa sự hiểu biết về đối tượng với sự thích thú với đối tượng và tính tích cực hoạt động với đối tượng

Hứng thú bao gồm sự tò mò như là giai đoạn bắt đầu nảy sinh hứng thú, trong giai đoạn này quá trình nhận thức chỉ mang sắc thái cảm xúc chung và chưa có thái độ chọn lựa rõ ràng đối với các đối tượng nhận thức Trong quá trình hình thành tiếp theo, hứng thú vừa duy trì các

biểu hiện cảm xúc về nhu cầu nhận thức, vừa trở nên phong phú hơn nhờ có các cảm xúc đó rất

đa dạng, đồng thòi mang xu hướng cố định rõ ràng đối với đối tượng của mình Hứng thú luôn

là cụ thể: đối với các vật thể, các hiện tượng, các loại hoạt động nhất định Xu hướng của hứng thú phụ thuộc phần lớn vào thiên hướng và năng lực của con người Ý nghĩa xã hội của các

hứng thú nhận thức thể hiện ở sự định hướng của cá nhân đối với tương lai: đối với việc nghiên

cứu cái mới, cái còn chưa ai biết, cái chưa tồn tại Các hứng thú nhận thức sẽ chuẩn bị cơ sở để

ầu mới (về các vật thể, các hoạt động mới, về quan hệ với người khác) Cái mà

hôm nay chỉ thú vị thôi thì ngày mai có thể trở thành nhu cầu cấp bách làm nảy sinh ra động cơ

và mục đích của một hoạt động cải tạo và sáng tạo có tam quan trọng về mặt xã hội

Cấu trúc hứng thú của N.G.Marôsôva được nhiều nhà tâm lí tán thành, điểm quan trọng

nhất là tác giả đã gắn hứng thú với hoạt động Tuy nhiên cách phân tích này quá chú trọng đến

mặt xúc cảm của hứng thú nên đã xem nhẹ mặt nhận thức Tác giả đã nhấn mạnh thái độ, xúc

cảm của nhận thức mà chưa nói đến nội dung, đối tượng nhận thức trong hứng thú Nếu chỉ nói đến mặt nhận thức, thì chỉ là sự biểu hiện của con người đối với đối tượng Nếu chỉ nói đến mặt hành vi, là chỉ đề cập đến hình thái bên ngoài, mà chưa nói đến nội dung bên trong Vậy hứng thú phải là sự kết hợp giữa nhận thức, xúc cảm tích cực và hoạt động Ba thành tố trên quan hệ

và tác động ảnh hưởng trực tiếp đến nhau trong hứng thú cá nhân

1.2.3 Phân loại hứng thú

Hứng thú biểu hiện mối quan hệ qua lại giữa chủ thể và khách thể, do vậy nó cũng phong phú như thực tế khách quan Dựa trên các tiêu chuẩn phân loại khác nhau, các nhà nghiên cứu

có thể phân chia hứng thú thành các loại khác nhau Theo P.A.Ruđich [16, tr 335-338]:

♦ Căn cứ vào nội dung đối tượng của hứng thú và phạm vi hoạt động gắn với hứng thú ta

có thể phân chia hứng thú thành các nhóm sau:

+ Hứng thú vật chất: là loại hứng thú biểu hiện thành nguyện vọng, ước muốn như muốn

có chổ ở đầy đủ, ăn ngon, mặc đẹp, đồ dùng tiện nghi hiện đại

+ Hứng thú nhận thức: hứng thú học tập được xem là một biểu hiện đặc biệt của hứng thú

nhận thức Hứng thú khoa học có tính chất chuyên môn như hứng thú toán học, hứng thú văn

học, ngoại ngữ,

+ Hứng thú lao động - nghề nghiệp: yêu thích lao động, kỹ thuật, nông nghiệp, nghề sư

phạm

+ Hứng thú xã hội - chính trị: đó là những hứng thú nhất định của công tác xã hội, thích

hoạt động xã hội, quan tâm đến các lĩnh vực chính trị, xã hội

♦ Căn cứ theo xu hướng chủ đích thì người ta phân biệt hứng thú trực tiếp với hứng thú gián tiếp:

+ Hứng thú trực tiếp bị chi phối bởi chính đối tượng mà mình tác động tới, bởi bản thân các sự kiện hay quá trình mà mình theo đuổi Trong trường hợp này con người hứng thú với chính quá trình hoạt động như quá trình nhận thức, quá trình học tập, quá trình lao động và sáng tạo

+ Hứng thú gián tiếp là hứng thú nhằm vào kết quả của hoạt động, kết cục của sự kiện hay quá tình chứ không phải bản thân sự kiện đó Cũng có khi người ta còn gọi hứng thú gián tiếp

là hứng thú thực tế của con ngươi đối với một cái gì đó Ví dụ như con người bị lôi cuốn bởi

kết quả cao, bởi trình độ học vấn cao, cương vị xã hội hoặc kết quả vật chất của quá trình lao động Cả hai loại hứng thú đều có ý nghĩa quan trọng Hứng thú trực tiếp sẽ dẫn đến sự nhận

thức sâu sắc hơn đối tượng của sự hứng thú Còn hứng thú gián tiếp là phương tiện tiếp thu các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo để hoạt động có kết quả và về tính chất của mình thì không có liên quan gì đến đối tượng của hứng thú Ở những cá nhân được giáo dục chu đáo thì trong cấu trúc

hứng thú của họ thường có sự tương xứng giữa hứng thú trực tiếp và hứng thú gián tiếp, vì đó

là điều kiện thuận lợi nhất cho tính tích cực hoạt động của cá nhân

♦ Căn cứ vào tính hiệu quả của hứng thủ có thề chia thành hứng thủ thụ động và hứng thú

nhạc nhưng không tự nghĩ ra để viết nên các bản nhạc hay

+ Hứng thú chủ động (Hứng thú tích cực) Trong trường hơp này con người không chỉ quan sất mà còn có hành động nhằm chiếm lĩnh đối tượng gây hứng thú và thậm chí còn có

những hoạt động sáng tạo trong lĩnh vực mình thích thú Hứng thú tích cực là một trong những nhân tố quan trọng kích thích sự phát triển nhân cách Bất kỳ một hứng thú nào ở giai đoạn phát triển của nó phải là hứng thú tích cực

♦ Căn cứ vào tính chất bền vững của hứng thú, chúng ta có thể phân chia hứng thú bền

vững và hứng thú không bền vững

+ Hứng thú bền vững tồn tại trong thời gian dài, thường xuyên thức tỉnh sự chú ý và ý nghĩ của người đó Các hứng thú hoạt động, mạnh mẽ thường cũng trở thành hứng thú bền

vững, gộp chung lại, chúng nói lên ý nghĩa to lớn của hoạt động, của sự lựa chọn hoạt động đúng đắn đối với con người Hứng thú bền vững thường gắn liền với năng lực của cá nhân trong lĩnh vực hứng thú và sự nhận thức sâu sắc của cá nhân về nghĩa vụ và thiên hướng của

bản thân

+ Hứng thú không bền vững: hứng thú luôn luôn thay đổi thì tính không bền vững của chúng sẽ nói lên rằng cá tính còn chưa hình thành, rằng cách sống của một con người nào đó còn chưa được xác định

♦ Căn cứ vào chiều sâu của hứng thủ người ta có thể phân chia hứng thủ sâu sắc hay hứng

thủ hời hợt, bề ngoài

+ Những người có hứng thú sâu sắc thường có thái độ thận trọng và có trách nhiệm cao trong công việc Họ muốn hiểu bản chất của đối tượng nhận thức một cách sâu sắc, nắm vững

hoạt động một cách hoàn hảo

+ Ngược lại khi có hứng thú hời hợt, bề ngoài cá nhân thường qua loa, đại khái trong

nhận thức cũng như trong hoạt động

♦ Căn cứ vào khối lượng hứng thú, có thể nói đến đặc điểm về cấu trúc hứng thú của cá nhân - hứng thú rộng hay hẹp Khối lượng hứng thú có thể nói lên sự phong phú về tinh thần và tính toàn diện trong sự phát triển cá nhân Song cần phải có hứng thú trung tâm (hứng thú thu hút người ta nhiều nhất) hoặc hứng thú chủ đạo trong các hình thức hoạt động của các nhân đó Trong thực tế, ở mỗi người các đặc điểm này có thể kết hợp với nhau theo một cách riêng tiêu biểu cho cá nhân họ Có người có hứng thú tích cực và sâu sắc nhưng lại hẹp, có người có

hứng thú rộng nhưng lại hời hợt Trường hợp lý tưởng nhất là trong hứng thú có sự kết hợp

chặt chẽ giữa tính tích cực và tính bền vững, giữa chiều sâu và bề rộng

1.2.4 Vai trò c ủa hứng thú

Theo Nguyễn Xuân Thức [8, tr.226 - 227]:

- Hứng thú làm tăng hiệu quả của hoạt động nhận thức, hoạt động trí tuệ

- Hứng thú làm tăng sức làm việc

- Hứng thú làm nảy sinh khát vọng hành động và hành động sáng tạo

Đối với hoạt động nói chung: trong quá trình hoạt động của con người, cùng với nhu cầu,

hứng thú kích thích hoạt động làm cho con người say mê hoạt động nhằm đem lại hiệu quả cao trong quá trình hoạt động Hứng thú hình thành và phát triển dẫn đến nhu cầu trong lĩnh vực đó phát triển nhanh hơn, dễ dàng hơn Nhu cầu và hứng thú có quan hệ mật thiết với nhau, nhu cầu

là tiền đề, cơ sở của hứng thú, khi có hứng thú với một cái gì đó thì cá nhân sẽ hoạt động tích

cực để chiếm lĩnh đối tượng, để thỏa mãn nhu cầu trong cuộc sống, lúc đó xuất hiện nhu cầu

mới cao hơn

Đối với hoạt động nhận thức: hứng thú là động lực giúp con người tiến hành hoạt động

nhận thức đạt hiệu quả, hứng thú tạo ra động cơ quan trọng của hoạt động Nhờ có hứng thú

mới giúp con người đi sâu tìm kiếm và phát hiện ra cái mới, hình thành sản phẩm sáng tạo để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội loài người

Đối với năng lực: Khi chúng ta được làm một công việc phù hợp vói hứng thú của mình thì dù công việc đó có khó khăn bao nhiêu đi chăng nữa thì ta vẫn cảm thấy thoải mái làm cho năng lực trong lĩnh vực hoạt động ấy dễ dàng hoàn thành, phát triển Như chúng ta đã biết: năng lực phụ thuộc vào sự luyện tập, nhưng chỉ có hứng thú mới cho phép người ta say sưa làm

một việc gì đó tương đối lâu dài không mệt mỏi mà không sớm thỏa mãn mà thôi

Đối với người học việc hình thành năng lực phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong đó có hứng thú của người học đối với môn học là rất quan trọng, trong quá trình giảng dạy giảng viên phải thu hút được người học vào bài giảng làm cho người học có hứng thú đối với môn học Hứng thú là yếu tố quyết định đến sự hìĩứi thành và phát triển năng lực cá nhân Hứng thú và năng

lực có quan hệ biện chứng với nhau, cái này làm tiền đề cho cái kia và ngược lại Đối với người

học hứng thú học tập có vai trò quan trọng, nó tạo ra động cơ chủ đạo của hoạt động học tập, đối với người học, vì vậy việc hình thành và phát triển hứng thú nói chung và hứng thú học tập nói riêng là nhiệm vụ quan trọng của người Thầy

1.2.5 H ứng thú học tập

1.2.5.1 H ứng thú nhận thức

♦ Khái quát về hứng thú nhận thức

Hứng thú nhận thức có liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau của hoạt động nhận thức

của con người Trong nhà trường, đối tượng của hứng thú nhận thức của học sinh là nội dung các môn học Mặt khác nhiệm vụ chủ yếu của học sinh là tiếp thu và nắm vững các tri thức khoa học, kỹ năng, kỹ xảo do nội dung môn học quy định Do vậy hứng thú nhận thức không

chỉ nhằm vào việc tiếp thu tri thức thuộc các môn học ở nhà trường, không chỉ nhằm vào nội dung môn học cụ thể mà còn hướng vào quá trình đạt được những tri thức đó, quá trình học tập nói chung Bất kỳ một hứng thú nào dưới dạng phát triển của nó đều không thụ động mà là

hứng thú tích cực Hứng thú nhận thức tích cực không chỉ nhằm tiếp thu tri thức khoa học mà còn hướng vào quá trình hoạt động nhận thức

Hứng thú nhận thức có thể phát triển sâu sắc nếu cá nhân thường xuyên ham thích một

loại hoạt động nhất định và cuối cùng lại có ý định gắn việc quyết định con đường đối với hoạt động đó nữa

Yếu tố đặc trưng của hứng thú nhận thức là nó bao hàm thái độ nhận thức phức tạp đối

với đối tượng, đối với kiến thức về sự vật và hiện thượng, đối với ngành khoa học nghiên cứu

sự kiện, hiện tượng đó Thái độ nhận thức đó được thể hiện ra ở việc thường xuyên nghiên cứu sâu sắc, độc lập, tiếp thu kiến thức thuộc lĩnh vực mình thích thú, hoàn thiện phương pháp học

tập, kiên trì khắc phục khó khăn nắm vững kiến thức và phương pháp tiếp thu kiến thức…

Các quá trình suy nghĩ là hạt nhân của hứng thú nhận thức Nhưng trong quá trình hứng thú nhận thức, các quá trình suy nghĩ mang màu sắc xúc cảm rõ rệt Trong hứng thú, các hành động nhận thức không dừng lại ở mức quan sát thụ động mà mang tính chất định hướng tích

cực Thái độ nhận thức - xúc cảm đối với đối tượng được lựa chọn có trong bất kỳ hứng thú nào, nhưng ở các hứng thú khác cá nhân chỉ chú trọng tới việc tích lũy và sử dụng thông tin về đối tượng Còn hứng thú nhận thức thực sự, học sinh không chỉ có nguyện vọng nắm chắc kiến

thức môn học mà còn muốn mở rộng kiến thức thuộc môn học mình thích Hơn nữa, việc mở

rộng kiến thức được gắn liền với hoạt động tích cực tìm tòi ra bản chất, cái cơ bản bên trong

của quá trình cũng như của những sự kiện, hiện tượng được nghiên cứu chứ không chỉ dừng ở

bề ngoài

Với ý nghĩa đó "Hứng thú nhận thức tạo ra động cơ quan trọng nhất của học tập, và đó là

cơ sở cho thái độ đúng đắn của học sinh đối với nhà trường, đối với kiến thức" [17, tr 13] Các công trình nghiên cứu về động cơ học tập của học sinh (Công trình "Sự phát triển động cơ học

học tập của trẻ em", của A.N.Lêônchiep) đã cho thấy, hoạt động học tập của học sinh do một số động cơ thúc đẩy, trong đó hứng thú nhận thức chiếm vị trí đầu tiên Đồng thời hứng thú nhận

thức có tác động qua lại với các động cơ khác Hứng thú nhận thức gắn liền với những xúc cảm

mạnh mẽ và niềm vui trí tuệ sẽ làm cho những động cơ khác trở nên phong phú và sâu sắc hơn; ngược lại các động cơ khác lại làm cho chính hứng thú nhận thức trở nên sâu sắc Đặc biệt do

chịu ảnh hưởng của động cơ đạo đức (như tinh thần trách nhiệm, ý thức nghĩa vụ) mà bản thân

hứng thú nhận thức có được ý nghĩa to lớn hơn đối với tâm lý cá nhân

Là động cơ học tập mạnh mẽ, hứng thú nhận thức có tác dụng thay đổi cơ bản bản thân

hoạt động học tập - nó ảnh hưởng đến tính chất, diễn biến và các kết quả hoạt động học tập của

học sinh Khi không chỉ có trách nhiệm mà còn có cả hứng thú nhận thức, học sinh luôn luôn

có gắng hiểu biết nhiều hơn, sâu sắc hơn, do vậy tri thức của các em sẽ phong phú hơn, chắc

chắn hơn Hứng thú nhận thức có liên quan chặt chẽ với một số hiện tượng gần gũi với nó như: nhu cầu nhận thức, tính tò mò, ham hiểu biết nhưng không đồng nhất với chúng

V.N.Vaxixep, X.Ph.Rưbancô, LV.Surôp cũng hợp nhất hai khái niệm này Nhưng S.L.Rubinstein, S.G.Ananhep, A.G.Côvailop đã nhận thấy sự khác nhau giữa hứng thú nhận

thức và nhu cầu nhận thức, đã thấy mối quan hệ giữa chúng là rất phức tạp Hứng thú nhận thức

và nhu cầu nhận thức có quan hệ qua lại, quy định lẫn nhau, nhưng không đồng nhất với nhau Theo S.L.Rubinstêin thì nhu cầu làm nảy sinh nguyện vọng muốn nắm được đối tượng còn hứng thú thể hiện mong muốn hiểu biết đối tượng Nhu cầu đã được thỏa mãn thì thôi, còn

sự thỏa mãn hứng thú lại kích thích nó hoàn thiện thèm, đi sâu thêm Hơn nữa sắc thái cảm xúc

của nhu cầu và hứng thú cũng khác "Khi nhu cầu không được thỏa mãn con người cảm thấy

khó chịu, còn khi không cung cấp chất liệu cho hứng thú thì hoặc là mất hứng thú, hoặc con người thấy chán nản" [21, tr 505]

Theo A.G.Côvaliôp: "Nhu cầu không đồng nhất với hứng thú nhưng nó là cơ sở để hình thành hứng thú Hơn nữa, bản thân hứng thú cũng có thể trở thành nhu cầu của cá nhân" [1, tr 226]

A.G.Idravasưxlôp đã sếp nhu cầu và hứng thú vào các yếu tố kích thích bên trong đối với

hoạt động và cho rằng khái niệm nhu cầu rộng hơn khái niệm hứng thú Nhu cầu là cái chung cho tất cả các hình thức vận động vật chất, còn hứng thú chỉ bó hẹp trong đời sống xã hội của con người Nhu cầu là biểu hiện trực tiếp của sự cần thiết ở chủ thể, nhu cầu luôn luôn đòi hỏi được thỏa mãn Còn hứng thú có liên quan gián tiếp với sự càn thiết của chủ thể, thông qua nhu

cầu [17, tr 18]

Nhu cầu nhận thức phát triển từ giai đoạn định hướng sơ cấp tới chồ trở thành nhu cấu tinh thần Ở mức độ cao nó trở thành "khát vọng tri thức", "khát vọng hoạt động trí tuệ" mà nếu không thỏa mãn con người không chịu nổi .Nhu cầu nhận thức ở mức độ cao như vậy chỉ có

ở một số người lớn nào đó Mặt khác sự phát triển hứng thú nhận thức ở học sinh cũng là một quá trình phức tạp Ở bất kỳ giai đoạn phát triển nào, hứng thú nhận thức đều là yếu tố kích thích, thúc đẩy hoạt động nhận thức của người học Nhưng ở giai đoạn phát triển đầu thì hứng thú nhận thức không có tính chất ham muốn không dừng được như là nhu cầu Chỉ khi nào

hứng thú đạt đến mức độ rất cao, khi người học luôn luôn hoạt động tìm tòi, thấy không yên

nếu nguyện vọng hiểu biết của mình không được thỏa mãn thì khi đó hứng thú nhận thức mới

có được đặc điểm của nhu cầu ở mức độ cao

Hơn nữa, việc thỏa mãn hứng thú nhận thức không dẫn tới trạng thái mãn nguyện và bảo hòa như khi nhu cầu được thỏa mãn Ma ngược lại, khi hứng thú nhận thức được thỏa mãn thì nguyện vọng nắm kích thích lại có được một "kích thích" mới (kết quả việc làm) khiến cho

hứng thú nhận thức được tiếp tục củng cố [17, tr 27]

Những điều đó cho thấy, không thể quy hứng thú về nhu cầu và phải thấy giữa hứng thú

và nhu cầu có mối liên hệ qua lại mật thiết với nhau, Hứng thú nhận thức cũng rất gần gũi với tính tò mò và tính ham hiểu biết Tính tò mò là sự chú ý mạnh mẽ vào yếu tố bất ngờ, cái thay đổi, cái mới xuất hiện ở môi trường bên ngoài Sự chú ý này có thể kéo dài và đầy xúc cảm

nhưng chỉ xuất phát từ khía cạnh bên ngoài mà thường không đi vào bản chất của đối tượng Tính tò mò gắn cả với những xúc cảm đúng đắn lẫn động cơ trực tiếp, nhưng không bao hàm

yếu tố nhận thức Do vậy, tính tò mò sẽ mất đi nếu như không gây được ở người học sự mong

muốn tìm hiểu đối tượng một cách sâu sắc hơn Tính ham hiểu biết gần gũi với hứng thú, nhưng tính ham hiểu biết lại bị khuyếch tán, nó không tập trung vào một đối tượng hoặc một

hoạt động nhất định Một đứa trẻ ham hiểu biết thường "hứng thú" với mọi thứ xưng quanh, nhưng không có hứng thú sâu

Những nghiên cứu về hứng thú khẳng định, trong quá trình phát triển hứng thú ở cá thể thì tính tò mò là biểu hiện đầu tiên của hứng thú nhận thức Sau đó tính ham hiểu biết xuất

hiện Tính ham hiểu biết là hình thức dễ nhận biết của hứng thú nhận thức

Trong quá trình hình thành và phát triển tâm lý cá nhân nói chung dưới ảnh hưởng có tổ

chức chặt chẽ của dạy học và giáo dục, thái độ nhận thức ban đầu sẽ được biến đổi và hoàn thiện dần thành hứng thú nhận thức bền vững

Khi đã ổn định bền vững, hứng thú nhận thức trở thành một trong những lực thúc đẩy chủ

yếu sự phát triển trí tuệ và hành vi ở cá nhân

Là một đặc tính bền vững của cá nhân, hứng thú nhận thức quyết định tính tích cực của cá nhân trong học tập, trong việc phát huy sáng kiến nhằm đạt được mục đích nhận thức Nó quyết định tính tìm tòi, sáng tạo trong mọi hoạt động nhận thức (trong giờ học ở trường, ở ngoài lớp

học) góp phần hình thành khả năng sáng tạo trong mọi hoạt động khác

Một khi đã trở thành thuộc tính tâm lý bền vững của cá nhân, hứng thú nhận thức không

những quyết định tính chất của xu hướng nhận thức mà còn quyết định cả tính chất của xu hướng xã hội nữa

Theo L.I.Bôjiôvich hứng thú thuộc vào một trong những động cơ chủ đạo của hoạt động,

nó thúc đẩy việc hình thành "Lập trường bên trong của cá nhân", tức là thúc đẩy việc hình thành thái độ của cá nhân đối với hiện thực khách quan

Tóm l ại: Hứng thú nhận thức là xu hướng lựa chọn của cá nhân nhằm vào việc nhận thức

được một hoặc một số lĩnh vực khoa học, nhằm vào mặt nội dung của nó, cũng như nhằm vào qua trình hoạt động Trong đó cá nhân không chỉ dừng lại ở những đặc điểm bên ngoài của sự

vật, hiện tượng mà có xu hướng đi sâu vào cái bản chất, bên trong của sự kiện, hiện tượng

muốn nhận thức

Hứng thú nhận thức là động cơ mạnh mẽ của việc học tập Hứng thú nhận thức không chỉ

là lực thúc đẩy làm cho hoạt động nhận thức diễn ra thêm mạnh mẽ và lâu bền, mà còn là một thuộc tính bền vững của cá nhân, góp phần tác động vào xu hướng tâm lý của cá nhân

Cũng như mọi thuộc tính tâm lí cá nhân khác, hứng thú nhận thức là một hiện tượng phức

tạp và biến động, hứng thú nhận thức được hình thành trong hoạt động Hứng thú nhận thức không tồn tại biệt lập mà có tác động qua lại chặt chẽ với nhu cầu và các động cơ khác

♦ Các giai đoạn phát triển của hứng thú nhận thức

Để thấy rõ tính biến động của hứng thú và ý nghĩa của nó trong đời sống tâm lí của con người, tiến sĩ tâm lí N.G.Marôzôva đã phân tích các giai đoạn của hứng thức nhận thức trong quá trình phát triển của nó

Trước tiên thái độ nhận thức có xúc cảm với đối tượng được xuất hiện dưới dạng rung động định kỳ Do bị cuốn hút bởi nội dung vấn đề được giáo viên trình bày, học sinh chăm chú

lắng nghe, trực tiếp thể hiện niềm vui nhận ra cái mới Sự rung động định kỳ đó là giai đoạn đầu tiên của hứng thú Những rung động đó có thể mất đi khi giờ học kết thúc, nhưng cũng có

thể trên cơ sở rung động đó, hứng thú được phát triển Hứng thú xuất hiện khi học sinh mong

muốn hiểu biết nhiều hơn, các em đặt ra câu hỏi và vui mừng khi được trả lòi

Thứ hai, qua các giờ học thầy giáo khơi dạy tính tích cực ở học sinh, làm cho các em cùng

với mình suy nghĩ và tìm tòi lời giải đáp Nhũng rung động định kỳ được lặp lại lần này qua lần khác, được khái quát hóa trở thành thái độ nhận thức - xúc cảm với đối tượng, tức là hứng thú được duy trì Thái độ nhận thức - xúc cảm với đổi tượng sẽ thúc đẩy học sinh quan tâm tới

những vấn đề đặt ra cả trong giờ học lẫn sau khi giờ học đã kết thúc

Thứ ba, nếu thái độ tích cực đó được duy trì, củng cố, khả năng độc lập, tìm tòi ở các em được thường xuyên khơi dậy, thì thái độ hứng thú có thể trở thành xu hướng cá nhân Ở mức độ này, hứng thú nhận thức kiến cho toàn bộ lối sống của học sinh được thay đổi Học sinh dành

thời gian rảnh rỗi của mình vào việc tìm tòi thêm những kiến thức có liên quan đến vấn đề mình hứng thú, tìm đọc thêm những tài liệu có liên quan, tham gia nhóm ngoại khóa

Từ sự phân tích ba giai đoạn của sự phát triển hứng thú N.G.Narôzôva đưa ra định nghĩa:

"Hứng thú có thể được xác định như là một thái độ nhận thức - xúc cảm đối với đối tượng hoặc

một hoạt động nào đó gây động cơ trực tiếp, thái độ này diễn ra trong những điều kiện thuận lợi

trở thành xu hướng nhận thức - xúc cảm của cá nhân" [20, tr.11]

Các mức độ nêu trên là các dạng khác nhau của hứng thú hay là các giai đoạn phát triển

gắn bó với nhau chặt chẽ còn phụ thuộc vào người thầy đã tổ chức các hoạt động như thế nào cho người học

Những rung động định kỳ chỉ là tạm thời, nếu như chúng không được tiếp tục phát triển, duy trì trở thành một thái độ tổng quát trong một thời gian dài Sự phát triển của hứng thú cũng

có thể dừng lại ở giai đoạn là thái độ nhận thức - xúc cảm; nhưng cũng có thể tiến lên một giai đoạn tiếp theo và trở thành một hứng thú bền vững, một xu hướng của cá nhân nếu người thầy

biết bồi dương cho người học thái độ hứng thú riêng đối với môn học của mình, gắn bó cuộc đời và sự nghiệp tương lai của mình với môn học đó Muốn đạt được mức độ đó người thầy

phải có ý thức khơi dậy ở người học thái độ hứng thú đối môn học của mình

1.2.5.2 H ứng thú học tập

♦ Khái niệm hứng thú học tập

Dựa theo khái niệm về hứng thú của A.G.Côvaliôp chúng tôi cho rằng: hứng thú học tập chính là thái độ lựa chọn đặc biệt của chủ thể đối với đối tượng của hoạt động học tập, vì sự

cuốn hút về mặt tình cảm và ý nghĩa thiết thực của nó trong đời sống của cá nhân

Hoặc theo khái niệm về hứng thú của Nguyễn Quang Uẩn chúng tôi cho rằng: Hứng thú

học tập chính là thái độ đặc biệt của người học đối với đối tượng của hoạt động học tập, đối tượng của hoạt động học tập chính là nội dung của môn học nó vừa có ý nghĩa đối với cuộc

sống, vừa có khả năng mang lại khoái cảm cho người học

Như vậy muốn có hứng thú học tập ít nhất phải có 2 điều kiện:

Nội dung môn học phải gây được sự chú ý, hấp dẫn và phải được người học ý thức, hiểu

rõ ý nghĩa của nó đối với bản thân

Nội dung môn học phải gây được cảm tình đặc biệt đối với cá nhân

Do đó hứng thú học tập mới tạo nên ở cá nhân khát vọng tiếp cận và đi sâu vào đối tượng gây ra nó Khát vọng này biểu hiện ở chồ cá nhân tập trung chú ý cao độ vào đối tượng học tập, trên cơ sở đó điều chỉnh các quá trình tâm lý theo một hướng xác định và do đó tích cực hóa

hoạt động theo hướng phù hợp với hứng thú cá nhân Chính vì vậy khi được tiếp cận với môn

học phù hợp với hứng thú của mình, thì người học cảm thấy thoải mái và như vậy thì kết quả

học tập mới cao

♦ Những biểu hiện của hứng thú học tập

Theo N.G.Marôzôva để phát hiện ra hứng thú học tập có thể căn cứ vào ba nhóm dấu hiệu sau:

+ Những dấu hiệu đặc thù riêng của hứng thú, đó là những biểu hiện về hành vi và hoạt động của người học trong quá trình học tập trên lớp

+ Những đặc điểm của hành vi và hoạt động của người học thể hiện ở ngoài giờ học + Những đặc điểm của toàn bộ lối sống của người học xuất hiện do chịu ảnh hưởng của

hứng thú với một đối tượng (hoặc hoạt động) nào đó

* Đặc trưng của nhóm dấu hiệu thứ nhất là sự tích cực suy nghĩ, tích cực trong quá trình

nhận thức của người học, người học tập trung chú ý vào việc nghe giảng, nghiên cứu tài liệu, không làm việc riêng, Trong chừng mực nào đó sự tập trung chú ý không chủ định là một biểu

hiện của hứng thú nhận thức, vì nó chứng tỏ người học tập trung vào đối tượng một cách hứng thú

Khi hứng thú người học tập trung tư tưởng, chăm chú tri giác tài liệu nhận thức và ngược

lại, sự phân tán chú ý của người học, sự nhắc nhở của giáo viên đối với hiện tượng đó là dấu

hiệu tiêu cực về thái độ của người học đối với môn học

Mong muốn được tìm hiểu đối tượng càng lâu càng tốt, mong cho buổi học, giờ học chậm

kết thúc, không muốn vắng mặt hoặc nghỉ giờ học của môn học nào đó cũng là chỉ số rất đặc trưng cho hứng thú

Khi theo dõi bài giảng, do tính tích cực nhận thức người học mong muốn và tham gia vào

thảo luận những vấn đề giáo viên đặt ra cho cả lóp, bổ sung và sửa câu trả lời của bạn Với ý

nghĩa đó, có thể coi việc người học hăng hái giơ tay phát biểu ý kiến xây dựng bài, số lượng và

chất lượng của lời phát biểu là một dấu hiệu chứng tỏ người học có hứng thú học tập

Một tiêu chí quan trọng để đánh giá sự xuất hiện hứng thú học tập là sự nảy sinh các câu

hỏi trong quá trình hoạt động học tập

Khi hứng thú người học dường như củng tham gia vào quá trình giảng bài, cùng đi theo

với những suy luận của người dạy nhờ quá trình nhận thức tích cực, sâu sắc và do đó những câu hỏi nảy sinh Những câu hỏi chứng tỏ tính năng động hoạt động trí tuệ của người học,

chứng tỏ khuynh hướng muốn đi sâu vào bản chất đối tượng nhận thức Ở mức độ hứng thú

nhận thức phát triển cao thì khuynh hướng nhìn thấy nguyên nhân của sự kiện, hiện tượng trở thành một nhu cầu Chính khuynh hướng đó làm nảy sinh các câu hỏi và sự tìm tòi lời giải đáp cho câu hỏi

Sự suy nghĩ tích cực của người học còn được thể hiện ở tính chất của quá trình hoạt động

Cụ thể là ở thái độ của người học khi nhận các nhiệm vụ học tập (sẵn sàng hành động hay tỏ ra

thờ ơ, lạnh nhạt), thái độ của người học trong quá trình hoạt động (say sưa, nghiêm túc hay chỉ làm cho qua), cách thức thực hiện nhiệm vụ (độc lập, sáng tạo hay dập khuôn), kết quả hoàn thành nhiệm vụ

Nhóm dấu hiện thứ nhất còn bao gồm những biểu hiện xúc cảm phong phú gắn liền với

niềm vui trí tuệ, niềm vui phát hiện ra cái mới Xúc cảm của người học được thể hiện:

Phản ứng của người học khi trao đổi ý kiến trong giờ học Những phản ứng đó xuất hiện khi có một yếu tố bất ngờ làm cho người học ngạc nhiên hoặc khi người học thấy một cái gì đó

mới hơn sự hiểu biết của mình về sự vật, hiện tượng đã biết

Thái độ im lặng, chăm chú sau khi phát biểu ý kiến chứng tỏ sự hồi hộp và bị cuốn hút theo dòng suy nghĩ, cảm xúc vừa thể hiện ra

Phản ứng của người học đáp lại sự việc xảy ra trong lóp (sự tức giận, vui mừng, thất

vọng, sự hài long, phù họp với hoàn cảnh thể hiện qua nét mặt, cử chỉ)

Sự mong mỏi và thỏa mãn với kết quả hoạt động

Nhóm dấu hiệu thứ hai của hứng thú có liên quan tới sự thay đổi hành vi của người học ở

câu hỏi hoặc nêu ra sự suy nghĩ của mình về vấn đề thầy giảng Sinh viên tập họp lại thành nhóm tranh luận với nhau về vấn đề thầy đặt ra

Nhóm dấu hiệu thứ ba liên quan tới cách học tập, sinh hoạt của sinh viên ở nhà Đó là

những biểu hiện giúp ta phát hiện độ bền vững và cường độ của hứng thú học tập Ở nhà sinh viên thường làm gì, đọc sách gì, thời gian rảnh rồi thì làm những gì? Các em lựa chọn hình

thức ngoại khoa nào, cách thức hoàn thành nhiệm vụ học tập được giao về nhà như thế nào? Các chỉ tiêu này có liên quan qua lại với nhau, chỉ có thể dựa trên toàn bộ những chỉ tiêu

đó mới đánh giá được mức độ phát triển của hứng thú học tập ở người học

Tóm l ại: Dựa vào những phân tích cơ bản của N.G.Marôsôva chúng tôi có thể nêu ra

những biểu hiện cụ thể cho việc nhận biết mức độ hứng thú đối với các môn học ở sinh viên trong nghiên cứu của chúng tôi như sau:

Rung động nhận thức tích cực đối với các môn lí luận chính trị: sinh viên có sự định hướng mang màu sắc xúc cảm tích cực đối với các môn học Các em tự thấy mình có thích thú đối với các môn học, coi việc học tốt các môn lí luận - chính ừị là nền tảng cơ sở để học tập, nghiên cứu các môn khoa học khác, đặc biệt các môn chuyên ngành; vận dụng nó một cách sáng tạo trong hoạt động thực tiễn của đời sống Một khi đã thấy rõ được tầm quan trọng, tmh thiết thực của môn học thì cần phải xác định đúng động cơ, thái độ của việc học tập ngay từ đầu Học không cốt chỉ để đủ điểm mà cái chính yếu là để vận dụng nó vào giải quyết những công việc hàng ngày của cuộc sống, từ đó bản thân cần nêu cao quyết tâm, không ngại khó,

ngại khổ, nỗ lực, tích cực trong quá trình học tập để lĩnh hội tri thức

Có thái độ nhận thức xúc cảm tích cực: thái độ nhận thức xúc cảm được biểu hiện ra ở

những hành vi và hoạt động tích cực của sinh viên nhằm tiếp thu các kiến thức lí luận để trang

bị cho mỗi sinh viên khi bước vào cuộc sống Những biểu hiện của hành vi và hoạt động được

thể hiện trong giờ lên lớp (chú ý nghe giảng, chịu khó suy nghĩ và phát biểu ý kiến, khi cần thiết thì đặt câu hỏi, nêu những thắc mắc để hiểu bài), ở ngoài giờ lên lóp (Lên thư viện tìm

hiểu, nghiên cứu tài liệu, tích cực tham gia các buổi học ngoại khóa, tham gia học nhóm để trao đổi, tranh luận )

- Biểu hiện về kết quả học tập: Khi có ham thích nhận thức và thái độ nhận thức tích cực, chú ý nghe giảng, tích cực tìm kiếm nghiên cứu thì kết quả học tập sẽ rất khả quan Kết quả học

tập là một trong các tiêu chí xác định hứng thú học tập của người học

♦ Mức độ hứng thú học tập các môn LLCT

Căn cứ vào cấu trúc của hứng thú và những dấu hiệu của hứng thú học tập, chúng ta có

thể đánh giá hứng thú học tập của sinh viên theo các mức độ sau:

- R ất hứng thú: Sinh viên nhận thức rỏ về vai trò, ý nghĩa của môn học, hiểu được tác

dụng của môn học đối với cuộc sống và đối với họat động nghề nghiệp trong tương lai Trong quá trình học tập sinh viên tỏ ra yêu thích môn học, chăm chỉ nghe giảng, tìm hiểu nghiên cứu tài liệu bằng nhiều nguồn khác nhau, tích cực tham gia thảo luận, tranh luận và tham gia các

hoạt động ngoại khóa

- Có h ứng thú: Nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của môn học, chú ý nghe

giảng và nghiên cứu tài liệu, thái độ học tập nghiêm túc Nhưng tính tích cực chưa cao, chưa đầu tư nhiều cho các môn học, chủ yếu dựa vào tài liệu có trong giáo trình môn học

- Bình thường: Đi học theo nghĩa vụ, chủ yếu học để thi cho qua, không có biểu hiện của

sự hứng thú học tập

- Không h ứng thú: Lê lớp học nhưng đầu óc không tập trung vào nội dung môn học, làm

việc riêng học đọc tài liệu môn học khác

- R ất không hứng thú: Cảm thấy vô cùng chán nản mỗi khi có giờ học các môn này

♦ Những yếu tố ảnh hưởng tới hứng thú học tập

Như những phân tích trên đây, các mặt nhận thức, tình cảm, ý chí hòa hợp với nhau một cách độc đáo, có quan hệ qua lại với nhau chặt chẽ, tạo nên một thể thống nhất trong hứng thú

học tập Trong quá trình phát triển tâm lý cá nhân, có nhiều yếu tố có ảnh hưởng tói sự hình thành và phát triển hứng thú học tập của sinli viên Có những yếu tố xuất phát từ bản thân người học, từ sự hòa hợp của các mặt nhận thức, tình cảm, ý chí là cơ sở của hứng thú học tập Chính sự thống nhất của những quá trình tâm lí quan trọng đó là cơ sở của mối quan hệ giữa

chủ thể và đối tượng, ảnh hưởng tới hứng thú học tập của sinh viên Vì vậy chúng tôi xếp

những yếu tố ảnh hưởng tới sự hình thành hứng thú học tập của sinh viên thành hai nhóm: nhóm những yếu tố chủ quan và nhóm những yếu tố khách quan

* Những yếu tố chủ quan

- Trình độ phát triển trí tuệ của người học

Thực chất của hứng thú học tập là quá trình nhận thức đi sâu vào bản chất của đối tượng, nguyện vọng tương đối bền vững muốn nghiên cứu các cơ sở lý luận, cơ sở khoa học của một lĩnh vực kiến thức nhất định một cách thường xuyên sâu sắc và có cơ sở Do vậy, trình độ phát triển trí tuệ là một cơ sở cần thiềt để phát triển hứng thú học tập, đồng thời là một điều kiện quan trọng để bồi dưỡng hứng thú học tập Chỉ có trên cơ sở cá nhân đã có được những tri thức ban đầu về đối tượng, những kĩ năng, kĩ xảo đơn giản và những thao tác trí tuệ nhất định, cá nhân mới có thể có được thái độ nhận thức với đối tượng, mới có thể có được hứng thú Theo N.G.Marôzôva thì trình độ phát triển trí tuệ trước hết giữ một vai trò nhất định trong việc hiểu

biết giá trị và ý nghĩa của hoạt động để tạo nên những tiền đề của hứng thú, sau nữa nó giữa vai trò nhất định trong việc giải quyết những vấn đề và nhiệm vụ nhận thức trong quá trình hình thành hứng thú riêng [20, tr 44] Khi người học đã hiểu được toàn bộ ý nghĩa của việc học tập thì sẽ nảy sinh thái độ tự giác tích cực trong hoạt động học tập Chính thái độ tích cực trong

hoạt động học tập là cơ sở củng cố cho hứng thú học tập

Trong quá trình giải quyết những vấn đề và nhiệm vụ học tập, những biểu tượng, những tri thức và kĩ năng của người học được bổ sung, củng cố và được điều chỉnh, và như vậy chúng

mới có thể trở thành chồ dựa vững chắc cho sự phát triển hứng thú

Mặt khác, sự phát triển trí tuệ của cá nhân còn là một cơ sở để tạo ra thành tích và cùng

với nó là xúc cảm của sự thành công Không ai có thể đạt được thành tích, không ai có thể hành động đạt kết quả nếu như họ không có một trình độ phát triển ừí tuệ, kĩ năng nhất định Mà thành tích, kết quả là sự hỗ trợ mạnh mẽ nhất cho hứng thú, tạo nên những rung cảm đứng đắn,

trở thành nguồn kích thích và cổ vũ tính tích cực sáng tạo

V.A.Xukhômlinxki đã hoàn toàn có lí khi khẳng định, chỉ có trong điều kiện trí tuệ phát triển ở mức độ nào đó người học mới có thể tìm thấy được niềm vui trong học tập Khi nói về vai trò của thành tích trong qua trình phát triển hứng thú, chúng ta cần chú ý đến một điều quan

trọng là thành tích đó đạt được bằng lao động như thế nào? Một công việc quá dễ dàng sẽ dễ dàng dẫn đến thành công, Sự dễ dàng thành công sẽ không tạo nên niềm vui, không tạo nên

một sự thỏa mãn thực sự nào, mà trái lại nó lại có thể mau chóng gây ra sự chán nản Còn

những khó khăn, trở ngại được vượt qua với sự nỗ lực của cá nhân sẽ làm cho công việc trở nên

hấp dẫn và điều đó sẽ tạo nên hứng thú với công việc

Tóm l ại: sự xuất hiện hứng thú học tập trước hết phụ thuộc vào trình độ phát triển, kinh

nghiệm và tri thức của mỗi cá nhân Các yếu tố đó một mặt là mảnh đất nuôi dưỡng hứng thú,

mặt khác lại tạo ra chất liệu cho hứng thú

- Thái độ đúng đắn đối với học tập, đối với đối tượng của hứng thú

Thái độ đúng đẳn đối với đối tượng được xem là một yếu tố đi trước của hứng thú học

tập Những nghiên cứu của các nhà tâm lí học, giáo dục học cho thấy thái độ đúng đắn đối với đối tượng được thể hiện ở hai mặt: thứ nhất là ở thái độ xúc cảm đúng đắn đối với đối tượng,

thứ hai là ở thái độ có ý thức đối với đổi tượng Hai mặt này luôn luôn tác động qua lại với nhau và tạo thành cơ sở quan trọng của sự phát triển hứng thú học tập

+ Thái độ xúc cảm đúng đắn với đối tượng của hứng thú là tổ hợp khái quát những rung

cảm đúng đắn có liên quan tới những gì diễn ra đồng thời với quá trình lĩnh hội một môn học nào đó, một chương trình hoặc một bài nào đó Sự hình thành thái độ xúc cảm đặc biệt cần thiết, nhất là khi ở người học chưa có hứng thú nhận thức Đó là điều kiện cần thiết không chỉ

của quá trình dạy học, mà còn của cả sự hình thành hứng thú nhận thức

V.A.Xukhômlinxki, N.G.Marôzôva, G.I.Sukina, đã đánh giá cao vai trò của những xúc

cảm tích cực trong việc hình thành hứng thú nhận thức Những xúc cảm tích cực tham gia vào

việc chuẩn bị tạo nên một thái độ đúng đắn đối với đối tượng, đối với cả hoạt động và đối với

cả những người cùng tham gia hoạt động đó Trong quá trình hoạt động tìm tòi của cá nhân,

những xúc cảm khác như niềm vui nhận thức (dấu hiệu quan trọng của hứng thú), niềm vui về

kết quả, thành tích sẽ xuất hiện Những xúc cảm đó sẽ giúp cho sự phát triển và duy trì hứng thú

+ Thái độ có ý thức với học tập nói chung, với đối tượng hứng thú học tập nói riêng, sự

hiểu biết về ý nghĩa xã hội cũng như ý nghĩa cá nhân của nó là một tiền đề quan trọng của sự hình thành hứng thú học tập

Đây cũng là một trong hai con đường để hình thành hứng thú tập Con đường này đôi khi

đi sau con đường thứ nhất, nhưng chúng gắn bó với nhau chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau A.G.Côvaliôp đã nhận xét: "Hứng thú có thể được hình thành một cách tự phát và không có ý

thức, do sự vật có hấp dẫn về tình cảm, sau đó mới dẫn đến nhận thức ý nghĩa cần thiết của đối tượng Quá trình hình thành hứng thú có thể theo hướng ngược lại: từ chồ ý thức về ý nghĩa của đối tượng đến chỗ bị đối tượng hấp dẫn [1, tr 228]

Thái độ nhận thức - xúc cảm thật sự xuất phát từ chính sự nhận thức, từ khát vọng có động cơ trực tiếp muốn nắm lấy tri thức và từ sự độc lập tìm tòi cái mới Nhưng nếu không có các yếu tố đi trước này (thái độ xúc cảm đúng đắn và thái độ có ý thức với đối tượng) thì khó

có thể bồi dưỡng được hứng thú học tập

Từ những phân tích trên cho thấy, để tạo hứng thú học tập cho người học, giáo viên cũng như cha mẹ học sinh cần chú ý áp dụng các biện pháp giáo dục hướng dẫn cho học sinh có được một thái độ xúc cảm và có ý thức đúng đắn đối với môn học

nhận thức được phát triển trong mối liên quan qua lại chặt chẽ với năng lực Mối liên quan giữa

hứng thú và năng lực ở chồ, năng lực là cơ sở, là điều kiện để thành công trong hoạt động, thành công là tiền đề nảy sinh hứng thú Đến lượt mình hứng thú lại phát huy năng lực vì chính

nó chỉ thể hiện ở phạm vi nào đã có ít nhiều năng lực Hứng thú đối với một lĩnh vực tri thức

nào đó hoặc một phạm vi hoạt động nào đó là dấu hiệu chứng tỏ người ấy có khả năng phát huy năng lực của mình về mặt đó

L.X.Xôlôvâytrich đã nhận xét: "Hứng thú đến mức mãnh liệt, đắm say thường là dấu hiệu

của những năng lực to lớn, và ngược lại, tài năng thường kèm theo hứng thú mạnh mẽ đối với

hoạt động" [18, tr 88] Ngoài ra hứng thú còn được phát triển trên cơ sở thúc đẩy của ý chí và thói quen

Tóm l ại: Hứng thú học tập được phát triển cùng với sự phát triển của các quá trình tâm lý

cá nhân khác, trước hết sự phát triển của nó phụ thuộc vào năng lực, trình độ trí tuệ, thái độ, tình cảm đúng đắn với đối tượng học tập Trên đây là những yếu tố chủ quan có ảnh hưởng sâu

sắc đến hứng thú học tập của người học, vậy còn những yếu tố khách quan thì sao? Chúng ta xem xét những yếu tố khách quan ảnh hưởng đến hứng thú học tập

* Những yếu tố khách quan

- Đặc điểm của môn học

Các môn lí luận - chính trị là những môn học cơ bản làm tiền đề và xây dựng một nền

tảng tư tưởng chính trị xã hội vững chắc, giúp sinh viên hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng và phương pháp luận biện chứng duy vật - những yếu tố cần thiết

của nhân cách con người hiện đại Nhưng chỉ có một số ít sinh viên cảm thay có hứng thú với

những môn học này, còn số đông dường như học trong trạng thái "không hứng thú", tạo nên tâm lý học đối phó, học cho qua mà không có sự hứng thú trong việc tìm hiểu và đào sâu kiến

thức Có bạn lầm tưởng các môn học này toàn là chính trị rất khô khan "khó học" vì vậy khiến cho các bạn có tâm lý "nản" ngay khi chưa bắt đầu học; một số bạn khác lại chỉ chú trọng vào

những môn chuyên ngành, nên các môn học khác (trong đó có các môn lí luận chính trị) không được các bạn chú trọng Các bạn sinh viên học tập trong trạng thái thụ động, không tích cực

học tập, nhiều bạn sinh viên tham dự đầy đủ các giờ học, chuẩn bị sách vở nhưng tâm trí các

bạn lại được đặt vào những việc khác

Phần lớn sinh viên thường có suy nghĩ môn học này là những môn học lý thuyết, trừu tượng không thực tiễn nên việc đầu tư cho môn học không nhiều và chỉ cần học bài là có thể đạt điểm cao mà không có sự tìm tòi tạo hứng thú trong môn học; Thật hiếm hoi để thấy được

hình ảnh của những sinh viên say mê học tập, tìm hiểu những môn lí luận - chính trị Và chính

những suy nghĩ, thái độ học tập sai lệch của đa số sinh viên đã khiến cho những môn học này

trở nên kém hấp dẫn, không gây đươc sự hứng thú cho người học

- Điều kiện vật chất

Đây không phải là yếu tố cơ bản quyết định hứng thú ở người học, nhưng là yếu tố cần thiết ảnh hưởng đến kết quả học tập Phòng học cũng như các dụng cụ bổ trợ cho việc học của sinh viên đóng vai trò tích cực thúc đẩy người học, phỏng học phải được trang bị đầy đủ hệ

thống ánh sáng, thông thoáng và tạo được cảm giác thoải mái cho người học Với điều kiện

hiện nay thì yếu tố về cơ sở vật chất chưa hoàn toàn đáp ứng được nhu cầu cơ bản cho các lớp

học, số lượng sinh viên quá đông, hệ thống âm thanh, trang thiết bị máy chiếu cho các lớp

học chưa được trang bị đầy đủ, do đó để xây dựng lớp học theo phương pháp tương tác tích cực

giữa thầy và trò còn gặp nhiều khó khăn Thiết nghĩ để tạo hứng thú cho sinh viên khi tiếp cận

với các môn lí luận chính trị nhà trường cần phải đầu tư nhiều hơn nữa các trang thiết bị hiện đại phục vụ cho công tác giảng dạy, ngoài ra để phát huy tính thực tiễn trong việc học đi đôi

với hành thì cần phải có sự hỗ trợ về tài chính để Thầy, Cô và sinh viên có điều kiện đi thực tế nhiều hơn

- Người dạy

Những công trình nghiên cứu về hứng thú học tập ở người học của nhiều tác giả đã cho

thấy, trong những nguyên nhân bên ngoài thì ảnh hưởng của người dạy là yếu tố quyết định đối

với sự hình thành hứng thú học tập của người học Cụ thể hơn, cơ bản vẫn là ở cách thức tổ

chức giờ dạy của giảng viên, ở sự cuốn hút, hay nói cách khác là nghệ thuật của người dạy khi lên lớp Dĩ nhiên, điều làm cho người học nhàm chán nhất cũng chính là do người dạy

Thầy giáo tổ chức, điều khiển quá trình nắm vững tri thức của người học theo một kế

hoạch, mục đích xác định, thầy giáo giúp người học thấy được ý nghĩa xã hội của học tập, của tri thức, giúp người học tham gia tích cực vào quá trình nắm tri thức, thường xuyên thu hút người học vào việc phân tích mọi sự việc xảy ra trong lóp, thúc đẩy các em chăm chú phát hiện

ra những thiếu sót và tìm biện pháp khắc phục Qua đó giáo viên tạo ra cho các em khả năng tự mình rung cảm với niềm vui nhận thức, niềm vui học tập Điều đó phụ thuộc khá nhiều vào

trình độ hiểu biết sâu sắc bộ môn khoa học mình phụ trách, tài nghệ dạy học và lòng yêu nghề,

của người thầy

Mặt khác, thái độ của giảng viên đối với sinh viên (thái độ công bằng, quan tâm và có yêu

cầu cao đối vói người học, thái độ lạc quan yêu nghề của giảng viên sẽ ảnh hưởng nhiều đến

hứng thú của người học Nếu giảng viên đánh giá sinh viên một cách công bằng, biết nâng đỡ

tiến bộ của người học, kích thích người học tin vào khả năng của mình, rứiận thức của mình

một cách đúng đắn thì sẽ thúc đẩy được sự phát triển hứng thú học tập ở sinh viên

- Những yếu tố khách quan khác:

+ Thái độ của cha mẹ

Có một vai trò không nhỏ đối với sự hình thành hứng thú học tập của sinh viên Cha mẹ

đã tỏ thái độ thế nào đối với cách học của các em, cha mẹ giúp các em yêu thích, có thái độ đúng đắn đối với việc học tập Các bậc cha mẹ cung cấp những cơ sở vật chất thuận lợi cho công việc học tập của các em Giải thích cho các em hiểu biết về tầm quan trọng của các môn

học trong cuộc sống hàng ngày cũng như đói với tương lai của các em Đây là hành động tốt đẹp mà cha mẹ, anh chị góp phần trong việc kích thích hứng thú học tập cho các em Sự chú ý,

sự giúp đỡ kịp thời, sự hỗ trợ và động viên của họ góp phần phát triển sự say mê, góp phần làm cho hoạt động đạt kết quả mà kết quả là sự hỗ trợ mạnh mẽ cho hứng thú, tạo nên những rung

cảm đúng đắn và trở thàĩih nguồn kích thích, cổ vũ tích cực sáng tạo của cá nhân

+ Tập thể sinh viên: cũng đóng vai trò không nhỏ đối với việc góp phần kích thích hứng thú học tập của sinh viên, bầu không khí tập thể mang tính tích cực, cùng nhau trao đổi thông tin, động viên kích lệ mọi người cùng hăng say học tập

Tóm l ại: Hứng thú nảy sinh và phát triển ảnh hưởng qua lại bởi những yếu tố bên trong

(yếu tố chủ quan) và những yếu tố bên ngoài (yếu tố khách quan) nhất định Trước hết hứng thú chỉ được nảy sinh trên cơ sở một mức độ phát triển tâm lý cũng như mức độ tri thức và kinh nghiệm cá nhân Trên cơ sở hoạt động ngày càng phong phú, đa dạng, càng có tính sáng tạo thì

hứng thú càng bền vững Chất lượng hoạt động cũng như trình độ phát triển tâm lý nói chung

và mức độ phát triển tâm lý nói riêng của người học (sinh viên), lại được phát triển dưới ảnh hưởng chủ đạo của giáo dục Do đó, việc giảng dạy và học tập là những yếu tố cơ bản để hình

thành hứng thú học tập Bên cạnh đó, thái độ của những người gần gũi xung quanh đối với hoạt động, giáo dục của nhà trường và gia đình cũng có ảnh hưởng quan trọng tới hình thành hứng thú học tập