Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh quảng nam

Đối với công tác quản lý thu BHXH bắt buộc đối với khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, BHXH tỉnh Quảng Nam đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức cho doanh nghiệp,

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Đ n Văn M

Phản biện 1: TS Lê Bảo

Phản biện 2: TS Hoàng Văn Long

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ Quản lý kinh tế họp tại Trường Đại Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 25 tháng 10 năm 2020

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

 Trung tâm Thông tin-Học liệu, Đại học Đà Nẵng

 Thư viện trường Đại học Kinh tế, ĐHĐN

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bảo hiểm xã hội Việt Nam ra đời năm 1995, trải qua 25 năm xây dựng và phát triển, BHXH Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng

kể, từng bước khẳng định chính sách BHXH là trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, góp phần thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ổn định chính trị - xã hội và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Trong đó, bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại bảo hiểm tác động đến hầu hết các đối tượng là người lao động trong xã hội Thực hiện chính sách BHXH bắt buộc là góp phần ổn định và nâng cao chất lượng lao động, bảo đảm sự bình đẳng về vị thế xã hội của người lao động trong các thành phần kinh tế khác nhau

Trong những năm gần đây, làn sóng đầu tư nước ngoài vào Việt Nam nói chung và tỉnh Quảng Nam nói riêng ngày càng gia tăng về số lượng dự án và quy mô Đến nay trên địa bàn tỉnh đã có hơn 200 doanh nghiệp FDI đang hoạt động với hơn 45.000 lao động

Do một số đặc thù của doanh nghiệp nước ngoài, chính sách thu BHXH bắt buộc đối với khối doanh nghiệp này ngày càng được chú trọng hơn Đối với công tác quản lý thu BHXH bắt buộc đối với khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, BHXH tỉnh Quảng Nam đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức cho doanh nghiệp, người lao động về các chế độ chính sách liên quan đến BHXH, tăng cường cải cách hành chính và kiểm tra giám sát, quản lý chặt chẽ công tác thu BHXH Qua đó đã đạt được những kết quả đáng kể, tuy nhiên, công tác quản lý thu BHXH bắt buộc đối với khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh Quảng Nam thời gian qua cũng đã bộc lộ những điểm yếu nhất định Việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý đối với công tác

thu BHXH bắt buộc đối với khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh Quảng Nam để từ đó xây dựng các nhóm giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng chính sách thu bảo hiểm

xã hội bắt buộc là cấp thiết Chính vì vậy, tôi chọn đề tài “Quản lý thu

bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh Quảng Nam” làm đề tài luận văn tốt

- Đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác quản lý công tác thu BHXH bắt buộc đối với khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

3 Đối tƣợn và phạm vi n hiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Những vấn đề lý luận và thực tiễn quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: Trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

- Về thời gian: Thu thập giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019

+ Dữ liệu sơ cấp: Tiến hành điều tra từ tháng 02/2020 - tháng 4/2020

+ Tầm xa cho các giải pháp: Đến năm 2025, năm 2030

4 Phươn pháp n hiên cứu

4.1 Phương pháp thu thập dữ liệu:

- Số liệu thứ cấp sẽ là các số liệu có sẵn, được công bố tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Nam thông qua các báo cáo của các cơ quan

về tình hình quản lý thu BHXH trên địa bàn tỉnh

- Đối với dữ liệu sơ cấp, tác giả tiến hành điều tra 125 mẫu thông qua hình thức gửi bản câu hỏi cho các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh Quảng Nam để khảo sát về mức

độ hài lòng của họ về các nội dung liên quan đến công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với khối doanh nghiệp có vốn đầu

tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh Quảng Nam trong thời gian qua

4.2 Phương pháp phân tích dữ liệu

- Phương pháp so sánh: So sánh theo thời gian, không gian Thực hiện so sánh tuyệt đối về giá trị thu bảo hiểm xã hội bắt buộc,

số doanh nghiệp FDI tham gia bảo hiểm xã hội, số tiền thu được từ

xử phạt hành chính thông qua phát hiện sai phạm trong công tác thu BHXH bắt buộc…

4.3 Phương pháp nghiên cứu khác

- Phương pháp tổng hợp, hệ thống hóa

- Phương pháp định tính

- Phương pháp thống kê mô tả

5 Bố cục đề tài

Đề tài luận văn gồm 03 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý thu BHXH bắt buộc

Chương 2 Thực trạng quản lý thu BHXH bắt buộc đối với khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

Chương 3 Giải pháp hoàn thiện quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

6 Tổn quan tài liệu n hiên cứu

Đỗ Hoàng Toàn, Mai Văn Bửu (2005), Giáo trình Quản lý nhà

nước về kinh tế Nhà xuất bản Lao động – Xã hội; Nguyễn Viết

Vượng (2006), Giáo trình kinh tế bảo hiểm, Nhà xuất bản Lao động; Nguyễn Văn Định (2012), Giáo trình Bảo hiểm, Nhà xuất bản Đại

học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội;Hoàng Mạnh Cừ, Đoàn Thị Thu

Hương (2011), Giáo trình Bảo hiểm xã hội, Nhà xuất bản Tài chính; Phan Trung Chính (2007), Đổi mới và hoàn thiện cơ chế quản lý nhà

nước đối với doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Hà Nội,

Học viện Chính trị Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, Tạp chí Quản

lý nhà nước, số 141; Nguyễn Văn Châu (1996), Thực trạng quản lý

thu BHXH hiện nay và một số biện pháp nâng cao hiệu quả công tác thu, Đề tài nghiên cứu cấp Bộ, BHXH Việt Nam Đây là một trong

những đề tài được thực hiện sớm nhất kể từ khi ngành BHXH Việt

Nam được thành lập (1995); Phạm Đỗ Nhật Tân (2007), Các giải

pháp đảm bảo cân đối quỹ BHXH bắt buộc khi thực hiện Luật BHXH, Đề tài cấp Bộ Bộ Lao động thương binh và Xã hội…

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU

BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC

1 1 THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC VÀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC

1.1.1 Thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc

a Khái niệm bảo hiểm xã hội bắt buộc và thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc

b Vai trò của thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

Thu chi BHXH bắt buộc là hoạt động sự nghiệp của toàn xã hội, không vì mục tiêu lợi nhuận Chính sách thu chi BHXH bắt buộc có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế xã hội của một quốc gia

c Nguyên tắc thu bảo hiểm xã hội bắt buộc: Thu đúng, thu

đủ, thu kịp thời, Tập trung, thống nhất, công bằng, công khai, An toàn hiệu quả

1.1.2 Khái niệm quản lý thu bảo hiểm bắt buộc đối với khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

a Khái niệm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI)

Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) là các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài, không phân biệt tỷ lệ vốn của bên nước ngoài góp là bao nhiêu Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài bao gồm: Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài và Doanh nghiệp có cá nhân có quốc tịch nước ngoài, tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài đầu tư (góp vốn thành lập, mua vốn góp)

b Khái niệm quản lý thu bảo hiểm bắt buộc đối với khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

1.1 3 Yêu cầu của quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với khối doanh n hiệp có vốn đầu tư nước n oài

1 1 4 Tầm quan trọn của quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với khối doanh n hiệp có vốn đầu tư nước n oài

1 2 NỘI DUNG VÀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT

BUỘC ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI

1.2.1 Ban hành văn bản pháp luật, chiến lược, chính sách thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

Để thực hiện tốt công tác quản lý nhà nước về thu vảo hiểm xã hội bắt buộc nói chung thu bảo hiểm xã hội nói riêng, đầu tiên phải chú trọng đến việc ban hành văn bản pháp luật, chiến lược, chính sách thu bảo hiểm xã hội Đầu tiên, đó là khâu vạch ra định hướng, chiến lược phát triển, trên cơ sở đó xây dựng các chính sách về chế

độ thu cho phù hợp

Tiêu chí: Tính phù hợp của chiến lược, chính sách, tính công

bằng của chính sách thu BHXH bắt buộc, hiệu quả của việc ban hành các chính sách

1.2.2 Tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về thu bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với khối doanh n hiệp có vốn đầu

Tiêu chí: Tỷ lệ các doanh nghiệp tham gia BHXH và nhận

thức của doanh nghiệp và NLĐ về việc thu BHXH bắt buộc

1.2.3 Tổ chức bộ máy thực hiện công tác thu bảo hiểm xã hội bắt buộc và giải quyết thủ tục hành chính về thu bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với khối doanh nghiệp FDI

Căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ của BHXH Việt Nam, để tổ chức thực hiện tốt Luật BHXH, Luật BHYT, ngày 17/1/2014, Chính phủ ban hành Nghị định số 05/2014/NĐ-CP thay thế Nghị định 94/2008/NĐ-CP và Nghị định 116/2011/NĐ-CP Theo đó, tổ chức BHXH Việt Nam ở Trung ương tăng từ 22 lên 24 tổ chức giúp việc

và đơn vị sự nghiệp

Đối với bộ phận quản lý thu tại BHXH địa phương được quy định cụ thể tại Luật Bảo hiểm xã hội Nhiệm vụ, quyền hạn của phòng Quản lý thu được quy định cụ thể

Tiêu chí: Bộ máy nhân sự đáp ứng đủ công tác thu BHXH bắt

buộc đối với khối doanh nghiệp, chất lượng, trình độ bộ máy nhân

sự, dịch vụ hỗ trợ thu BHXH, tình hình giải quyết thủ tục hành chính liên quan đến thu BHXH bắt buộc đối với khối doanh nghiệp FDI

1.2.4 Quản lý đối tượng, mức thu, tiền thu, phươn thức thu và quy trình thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

Quản lý đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội

Quản lý mức đóng bảo hiểm xã hội

Quản lý tiền thu bảo hiểm xã hội

Quản lý phương thức đóng bảo hiểm xã hội

Quản lý quy trình thu bảo hiểm xã hội

Tiêu chí: BHXH bắt buộc thu đúng và không bỏ sót đối tượng

thu, Mức thu BHXH bắt buộc đảm bảo quy định hiện hành, phương thức thu BHXH bắt buộc hợp lý, tiết kiệm thời gian, chi phí, quy trình thu BHXH bắt buộc nhanh gọn, không gây cản trở hoạt động của doanh nghiệp

1.2.5 Kiểm tra, giám sát và giải quyết khiếu nại, thanh tra

xử lý sai phạm

- Xây dựng quy trình kiểm tra, giám sát và thường xuyên tiến hành hoạt động kiểm tra, giám sát

- Thường xuyên kiểm soát việc tuân thủ theo pháp luật của các

cơ quan có liên quan đến hoạt động thu BHXH bắt buộc và nhanh chóng xử lý những vướng mắc của các doanh nghiệp nước ngoài trong quá trình thực hiện theo qui định của nhà nước về đóng BHXH bắt buộc

- Tổ chức kiểm tra định kỳ, kiểm tra thường xuyên tình hình thực hiện dự án theo cam kết của doanh nghiệp khu công nghiệp

- Giải quyết khiếu kiện của doanh nghiệp trong công tác quản

lý nhà nước về thu BHXH bắt buộc; điều chỉnh, xử lý các vấn đề cụ thể phát sinh trong quá trình hoạt động nhằm giải tỏa những vướng mắc của các doanh nghiệp nước ngoài liên quan đến BHXH

Tiêu chí : Kết quả thanh, kiểm tra và chất lượng thanh, kiểm tra

1.3 NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.3.1 Những nhân tố khách quan

a Sự quan tâm lãnh đạo của cấp ủy Đảng và chính quyền

b Tốc độ tăng trưởng kinh tế

c Trình độ nhận thức của người lao động, người sử dụng lao động

1.3.2 Các nhân tố chủ quan

a Trình độ, năng lực của chính quyền cấp tỉnh

b Nguồn lực của cơ quan BHXH - cơ quan quản lý thu BHXH

c Tổ chức quản lý trong cơ quan BHXH và sự phối hợp giữa các cơ quan ban ngành liên quan

1.4 KINH NGHIỆM QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC ĐỐI VỚI KHỐI DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI CỦA CÁC ĐỊA PHƯƠNG

1.4.1 Kinh nghiệm của BHXH thành phố Đà Nẵng

1 4 2 Kinh n hiệm của BHXH tỉnh Bình Phước

1.4.3 Các bài học kinh nghiệm cho tỉnh Quảng Nam

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC ĐỐI VỚI KHỐI DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM

2 1 TỔNG QUAN VỀ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC ĐỐI VỚI KHỐI DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI VÀ BỘ MÁY QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÔNG TÁC THU BẢO HIỂM XÃ HỘI

2.1.1 Tổng quan về tỉnh Quảng Nam

a Điều kiện tự nhiên

b Điều kiện kinh tế- xã hội

2 1 2 Tình hình đầu tư nước ngoài tại tỉnh Quảng Nam

Đến hết năm 2019, toàn tỉnh đã có hơn 200 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký 6,8 tỷ USD Các dự án tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực: công nghiệp chế biến - chế tạo, du lịch - dịch vụ,…

2 1 3 Tình hình tham ia bảo hiểm xã hội bắt buộc của

n ười lao độn tại khối doanh n hiệp có vốn đầu tư nước n oài

Trong những năm qua, nhìn chung các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chấp hành tốt việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động, tuy nhiên, số lao động tham gia còn thấp

so với số lao động thuộc diện tham gia BHXH

2.2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC ĐỐI VỚI KHỐI DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU

TƯ NƯỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM 2.2.1 Ban hành văn bản pháp luật, chính sách thu bảo hiểm xã hội bắt buộc

a Các văn bản pháp luật, chính sách của Nhà nước

Luật bảo hiểm xã hội 2006, Luật Bảo hiểm xã hội 2014 ra đời đã thay đổi một số nội dung phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong thời kỳ mới, quy định rõ các loại bảo hiểm xã hội bắt buộc, tự nguyện, phân định rõ chức năng của các cơ quan quản lý nhà nước trong công tác thu chi, quản lý quỹ bảo hiểm xã hội

Có thể thấy, Luật Bảo hiểm xã hội 2014 là một bước tiến khá dài trong việc hoàn thiện khung pháp lý về thu bảo hiểm xã hội bắt buộc, đặc biệt đã mở rộng đối tượng thu đối với các doanh nghiệp FDI, đảm bảo quyền lợi cho lao động nước ngoài trong thời gian làm việc tại Việt Nam trong trường hợp xảy ra ốm đau, bệnh tật

b Việc áp dụng các quy định của Nhà nước và việc ban hành các văn bản, chiến lược, chính sách của tỉnh Quảng Nam

Tuân thủ quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội, BHXH tỉnh Quảng Nam đã triệt để áp dụng Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và các quy định có liên quan để tổ chức bổ máy, quản lý thu BHXH bắt buộc đối với doanh nghiệp FDI

Căn cứ các văn bản quy phạm pháp luật của nhà nước về bảo hiểm xã hội, UBND tỉnh Quảng Nam cũng đã ban hành nhiều văn bản nhằm cụ thể hóa các chính sách BHXH bắt buộc phù hợp với điều kiện của tỉnh, đảm bảo tuân thủ pháp luật

2.2.2 Công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về thu bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với khối doanh nghiệp

có vốn đầu tư nước ngoài

Căn cứ quy định trong luật BHXH, BHXH tỉnh Quảng Nam

đã quán triệt quan điểm xác định đúng đối tượng tham gia để tuyên truyền, kêu gọi, yêu cầu các đơn vị thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc phải đăng ký tham gia BHXH cho người lao động và đóng đúng tiền lương, tiền công theo quy định

Bảng 2.6 Tình hình thực hiện công tác tuyên truyền bảo hiểm xã hội bắt buộc cho các doanh nghiệp FDI

(Nguồn: BHXH tỉnh Quảng Nam)

BHXH Quảng Nam đã tập trung cung cấp văn bản pháp luật

và các tài liệu hướng dẫn thực hiện thông qua sách báo, tài liệu, Internet kết hợp với việc tổ chức các cuộc thảo luận theo chuyên đề

và giải đáp các vướng mắc Tăng cường giới thiệu, tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật lao động, BHXH bắt buộc liên quan tới quyền và nghĩa vụ công dân bằng hình thức truyền miệng