Trần trụi với thiên nhiên hồn nhiên như cây cỏ ngỡ không bao giờ quên cái vầng trăng tình nghĩa Vầng trăng đã được nhân hóa cao độ để trở thành người bạn tinh thần của nhà thơ, một người[r]
Trang 11 Dàn ý phân tích bài thơ Ánh trăng
a) Mở bài:
- Giới thiệu vài nét về Nguyễn Duy
+ Nguyễn Duy (1948) được biết đến là một trong những nhà thơ có rất nhiều nhữngsáng tác được nhiều bạn đọc đón nhận
- Giới thiệu khái quát về tác phẩm Ánh trăng
+ “Ánh trăng” là một bài thơ hay viết vào năm 1978, 3 năm sau ngày giải phóng hoàntoàn miền Nam, được nhà thơ viết tại Thành phố Hồ Chí Minh và in trong tập “Ánhtrăng”
b) Thân bài: Phân tích bài thơ Ánh trăng của Nguyễn Duy
* Khái quát về bài thơ
- Hoàn cảnh sáng tác:
+ Bài thơ ra đời vào năm 1978 tại thành phố Hồ Chí Minh - nơi đô thị của cuộc sốngtiện nghi hiện đại, nơi những người từ trận đánh trở về đã để lại sau lưng cuộc chiếngian khổ mà nghĩa tình
+ In trong tập thơ “Ánh trăng” của Nguyễn Duy - tập thơ đạt giải A của Hội nhà VănViệt Nam năm 1984
Mạch cảm xúc: Bài thơ mượn đề tài thiên nhiên để nói tới suy ngẫm, chiêm nghiệmcủa nhà thơ và con người, cuộc đời theo trình tự thời gian từ quá khứ đến hiện tại gắnvới các mốc sự kiện trong cuộc đời con người
* Vầng trăng trong quá khứ:
- Hồi nhỏ sống:
+ với đồng
+ với sông
+ với bể
Trang 2-> Tác giả nhớ đến kỉ niệm của mình với trăng lúc nhỏ: gắn bó với đồng, với sông,với bể,…
=> Điệp từ “với” được lặp lại ba lần càng tô đậm thêm sự gắn bó chan hòa của conngười với thiên nhiên, với những tươi đẹp của tuổi thơ
- “Hồi chiến tranh ở rừng” – những năm tháng gian khổ, ác liệt thời chiến tranh,“vầngtrăng thành tri kỉ” -> Nghệ thuật nhân hóa
-> Tác giả nhớ đến hồi khi chiến tranh mình và trăng đã ở trong rừng cùng nhau, trăng
là người bạn thân thiết, tri âm tri kỉ, là đồng chí cùng chia sẻ những vui buồn trongchiến trận với người lính – nhà thơ
+ Hành quân giữa đêm, trên những nẻo đường chông gai ra mặt trận, những phiên gácgiữa rừng khuya lạnh lẽo, những tối nằm yên giấc dưới màn trời đen đặc, người línhđều có vầng trăng bên cạnh
+ Trăng ở bên, bầu bạn, cùng cảm nhận cái giá buốt nơi “Rừng hoang sương muối”(Đồng chí)
+ Cùng trải qua bao gian khổ của cuộc sống chiến đấu, cùng chia ngọt sẻ bùi, đồngcam cộng khổ; cùng hân hoan trong niềm vui thắng trận, cùng xao xuyến, bồn chồn,khắc khoải mỗi khi người lính nhớ nhà, nhớ quê…
- “Trần trụi với thiên nhiên/ hồn nhiên như cây cỏ” -> Vầng trăng trong quá khứ mớiđẹp làm sao!
=> Phép liên tưởng đầy tính nghệ thuật “trần trụi với thiên nhiên”, so sánh độc đáo
“hồn thiên như cây cỏ” -> cho ta thấy rõ hơn vẻ đẹp bình dị, mộc mạc, trong sáng, rấtđỗi vô tư, hồn nhiên của vầng trăng Đó cũng chính là hình ảnh con người lúc bấy giờ:
vô tư, hồn nhiên, trong sáng
- “không… quên… vầng trăng tình nghĩa” -> thể hiện tình cảm thắm thiết với vầngtrăng
+ Vầng trăng đã gắn bó thân thiết với con người từ lúc nhỏ đến lúc trưởng thành, cảtrong hạnh phúc và gian lao
+ Trăng là vẻ đẹp của đất nước bình dị, hiền hậu; của thiên nhiên vĩnh hằng, tươi mát,thơ mộng
=> Vầng trăng không những trở thành người bạn tri kỉ, mà đã trở thành “vầng trăngtình nghĩa” biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình
* Vầng trăng của hiện tại:
- Chiến tranh kết thúc:
+ Đất nước hòa bình
Trang 3+ Hoàn cảnh sống thay đổi: người lính từ giã núi rừng trở về với thành phố nơi đô thịhiện đại, sống sung túc trong “ánh điện cửa gương” - cuộc sống đầy đủ, tiện nghi,khép kín trong những căn phòng hiện đại, xa rời thiên nhiên.
“Vầng trăng đi qua ngõ – như người dưng qua đường”:
+ Vầng trăng bây giờ đối với người lính năm xưa giờ chỉ là dĩ vãng, dĩ vãng nhạt nhòacủa quãng thời gian xa xôi nào đó
+ Biện pháp nhân hóa, so sánh: “Vầng trăng tình nghĩa” trở thành “người dưng quađường”
+ Vầng trăng vẫn “đi qua ngõ”, vẫn tròn đầy, vẫn thủy chung tình nghĩa, nhưng conngười đã quên trăng, hờ hững, lạnh nhạt, dửng dưng đến vô tình
-> Vầng trăng giờ đây bỗng trở thành người xa lạ, chẳng còn ai nhớ, chẳng còn ai haybiết
=> Khi thay đổi hoàn cảnh, con người có thể dễ dàng quên đi quá khứ, có thể thay đổi
về tình cảm, phản ánh một sự thực trong xã hội thời hiện đại
- Con người gặp lại vầng trăng trong một tình huống bất ngờ:
+ Tình huống: mất điện, phòng tối om
+ “Vội bật tung”: vội vàng, khẩn trương đi tìm nguồn sáng
-> Phép đảo ngữ từ láy “thình lình”, “đột ngột" được đưa lên đầu câu: nhấn mạnh sựviệc bất ngờ là mất điện
+ Ngay lúc đó trăng hiện ra “đột ngột” khiến con người bàng hoàng xúc động
=> Sự xuất hiện bất ngờ của vầng trăng khiến nhà thơ ngỡ ngàng, bối rối, gợi cho nhàthơ bao kỉ niệm nghĩa tình
* Cảm xúc của tác giả về trăng với con người:
- Tâm trạng, cử chỉ của con người khi đối diện với vầng trăng
+ Tư thế “ngửa mặt lên nhìn mặt”: là tư thế trực tiếp đối mặt
+ Phép nhân hóa, từ mặt thứ hai chỉ vầng trăng tròn, đó là thiên nhiên hồn nhiên tươimát, đó còn là quá khứ bạn bè tươi đẹp
+ So sánh, liệt kê, điệp ngữ, lặp cấu tứ “như là đồng là bể - như là sông là rừng”: diễn
tả dòng hoài niệm ùa về và con người thấy trăng là thấy người bạn tri kỉ ngày nào
=> Cảm xúc chừng như nén lại nhưng cứ trào ra thổn thức
Trang 4+ Trăng tròn đầy vành vạnh có hai lớp nghĩa: nghĩa tả thực về sự tròn đầy lung linhcủa trăng, thiên nhiên vũ trụ vĩnh hằng, gợi quá khứ bạn bè tươi đẹp chẳng thể phaimờ
+ Trăng còn được nhân hóa “kể chi người vô tình - ánh trăng im phăng phắc” gợi thái
độ bao dung, nhân hậu
+ Trăng tròn vành vạnh - con người vô tình, trăng im phăng phắc - con người vô tình
=> Câu thơ cuối mang ý nghĩa nhân văn, cái giật mình thức tỉnh của con người từngbội bạc trở nên đáng trân trọng bởi nhớ quên là lẽ thường tình, quan trọng là biết thứctỉnh lương tâm
* Đánh giá về nghệ thuật
- Thể thơ 5 chữ, nhịp thơ linh hoạt theo mạch cảm xúc
- Phương thức biểu đạt tự sự kết hợp với trữ tình
- Giọng thơ mang tính tự bạch, chân thành sâu sắc
- Hình ảnh vầng trăng – “ánh trăng” mang nhiều tầng ý nghĩa
c) Kết bài:
- Khẳng định lại giá trị nội dung, nghệ thuật của bài thơ
- Nêu cảm nhận chung của em về bài thơ
Ví dụ:
Hình ảnh ánh trăng trong tác phẩm là một hình ảnh hết sức chân thực và sâu sắc Quanhững kỉ niệm của tác giả về trăng và những biểu hiện của hiện tại cho chúng ta thấyđược sự thật về con người, khi cuộc sống đầy đủ thì người ta lại quên đi những khổ sở,khó khăn lúc trước
2 Phân tích bài Ánh trăng - mẫu 1
Nhà thơ Nguyễn Đình Thi đã từng nhận định “Tác phẩm vừa là kết tinh của tâm hồnngười sáng tác, vừa là sợi dây truyền cho mọi người sự sống mà nghệ sĩ mang tronglòng” Với bài thơ Ánh trăng của Nguyễn Duy, nhận định đó trở nên đúng đắn và xácthực hơn bao giờ hết Qua mạch cảm xúc dâng trào mãnh liệt, ta cảm nhận được mộtngòi bút sâu sắc, một trái tim tinh tế rung động, trước những đổi thay nhỏ bé nhất, và
cả một khát khao ước vọng truyền cho mọi người lẽ sống, cách sống trọn vẹn, tìnhnghĩa
Nguyễn Duy sinh năm 1948, ông thuộc thế hệ nhà thơ trưởng thành từ kháng chiếnchống Mĩ Thơ ông thiên về chiều sâu nội tâm với những trăn trở day dứt, suy tư khônngôi Hãy lật đến Anh trăng đầy chất triết lí, tìm về Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa, nhẹ
Trang 5nhàng, tình cảm nhóm lại tình yêu gia đình với Hơi ấm ổ rơm,… ta sẽ cảm nhận rõnhất những trăn trở, day dứt, suy tư say sưa ấy trong suốt những tác phẩm của ông.Trong sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Duy, lung linh rực rỡ một “ánh trăng” tròn đầy.Ánh trăng ấy là lời thức tỉnh nhẹ nhàng mà hết sức sâu sắc về triết lí nhân sinh, lẽsống thủy chung, tình nghĩa và những trăn trở suy nghĩ trước cuộc sống hiện đại đầycám dỗ, đầy lãng quên và vô tình.
Hai khổ thơ đầu tiên gợi lại những kỉ niệm đẹp, những tình cảm gắn bó giữa conngười và vầng trăng trong quá khứ Bốn câu thơ nhẹ nhàng như những lời thủ thỉ, tâmtình, kể về một quãng thời gian của tuổi thơ, tuổi trẻ, nhất là quãng thời gian chiếntranh gian khổ Ngôn ngữ thơ mộc mạc, bình dị: “hồi nhỏ”, “hồi chiến tranh” Câu thơ
mở ra một không gian bao la, mênh mông sông nước, khoảng trời ấy nuôi lớn cả mộttâm hồn tuổi thơ với bao khát vọng, khoảng rộng ấy được mở ra rồi thu lại khăng khít,gắn bó với quá khứ biết bao tình nghĩa Điệp từ “với” được nhắc lại ba lần, nhấnmạnh sự thân thiết, gần gũi giữa con người với thiên nhiên:
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
Cuộc sống “hồi nhỏ”, “hồi chiến tranh” tuy khó khăn, vất vả mà chan hòa với thiênnhiên Cuộc sống ấy bình dị, vô tư và mênh mông hoài bão như thiên nhiên, như cánhrừng mặt bể Chợt nhận ra, ta có một người bạn hiền hòa, gắn bó, “tri kỉ” – vầng trăngtròn đầy, hiền dịu vẻ đẹp của trăng xoa dịu những vết thương do chiến tranh gây ra,xoa dịu những mỏi mệt, buồn đau của cuộc sống ấy; trăng vỗ về cho con người bằngnhững sẻ chia lặng im, bằng những đêm sát cánh bên nhau “đầu súng trăng treo”.Trăng theo ta trên mọi bước đường đi, là người bạn đồng hành tin cậy nhất Vì lẽ ấy,trăng chính là hiện thân của quá khứ, của kí ức chan hòa tình nghĩa:
Trần trụi với thiên nhiên hồn nhiên như cây cỏ ngỡ không bao giờ quên cái vầng trăngtình nghĩa Vầng trăng đã được nhân hóa cao độ để trở thành người bạn tinh thần củanhà thơ, một người bạn tri âm tri kỉ tưởng chừng sẽ không bao giờ quên được Thếnhưng, giữa dòng hồi tưởng tươi đẹp và bình yên, tác giả chợt bất ngờ có những bănkhoăn, vướng bận, mờ hồ, báo hiệu cho sự xuất hiện của những biến chuyển trong câuchuyện Từ “ngỡ” như điểm tiếp nối tinh tế giữa hai khổ thơ, làm bài thơ giữ được nétuyển chuyển trong cả nội dung và ngôn từ
Khép lại nhẹ nhàng đẹp như mơ trong quá khứ ngòi bút tác giả đưa ta đến với hiện tại,với những đổi thay, xa cách trong lòng người Chiến tranh qua đi, người lính trở vềguồng quay xô bồ và náo nhiệt của cuộc sống Tác giả nhận ra một quy luật đángbuồn của cuộc sống: khi được sống trong nhung lụa ấm êm, con người ta dễ quaylưng lại với quá khứ vất vả, nghèo nàn, dù đó có là một quá khứ mơ mộng, đẹp đẽ vàđáng quý Quy luật ấy đi từ sự lãng quên, đổi thay quá nhanh của con người:
Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
Trang 6như người dưng qua đường
“ánh điện, cửa gương” là cách nói hoán dụ cho cuộc sống tiện nghi hiện đại, xa rờithiên nhiên Từ đổi thay trong hoàn cảnh sống, lòng người cũng dần đổi thay, khónhận ra, mà hay là đã nhận ra nhưng cố tình quên đi Vầng trăng từ chỗ là người bạnthân thiết gắn bó trở thành “người dưng qua đường” Vầng trăng thì một mực thủychung tình nghĩa “đi qua ngõ” như đợi người bạn cũ nhận ra, thế nhưng người bạn cũngày xưa nay đã quen với ánh sáng của đèn điện vàng bọt giả tạo, giam mình trongbốn bức tường bê tông gạch đá chật hẹp tù túng mà tưởng cuộc sống đã sung sướnghơn xưa Người ta đã để cho xi măng láng trơn tuột đi những rung động, xúc cảm tinh
tế của trái tim, và trát kín cả những khe sáng huyền diệu từ quá khứ rọi về Sống cuộcsống như thế, phải chăng ta đang đánh đổi cái giàu có trong tâm hồn lấy những tiệnnghi hiện đại phù phiếm xa hoa, khi mà hạnh phúc đích thực luôn là một trái tim trànđầy tình yêu thương!
Sự lãng quên ấy có thể là mãi mãi nếu không có một chuyển biến bất ngờ: thành phố
bị mất điện Hoàn cảnh bài thơ là bước ngoặt tạo cảm xúc dâng trào, giúp nhà thơ bộc
lộ rõ nét cảm xúc, tư tưởng chủ đề của tác phẩm
“vội”, “bật tung” tạo nhịp thơ nhanh, mạnh; để rồi tất cả như sững lại, lặng đi bởi mộtvầng trăng tròn” “đột ngột” và lung linh Chính khoảnh khắc ấy đã làm nổi bật lên ýnghĩa tuyệt đẹp của toàn bài: con người vội vã, gấp gáp với cuộc sống hiện đại khinhận ra vẻ đẹp của thiên nhiên, cuộc sống thì thật bàng hoàng, sững sờ Đã có “ánhđiện” sáng trưng, người ta đâu cần ánh trăng huyền diệu lờ mờ nữa, chỉ đến khi thứánh sáng nhân tạo kia mất đi, người ta mới nhận ra người bạn cũ từng nguyện mãi mãikhông quên và sững người trước người bạn trăng tròn đầy, vẹn nguyên, luôn chungthủy đợi chờ Khoảnh khắc người và trăng mặt đối mặt thì tình xưa nghĩa cũ dâng lênđến tràn đầy Cuộc hội ngộ bất ngờ tạo rung động mạnh mẽ và thức tỉnh lương tâmcon người; cái “đột ngột” không phải ở trăng, mà ở chính tâm trạng tác giả – tâmtrạng thảng thốt, ngỡ ngàng của con người trước sự đổi thay của lòng mình và Sự vẹntròn của trăng, để từ đó đi đến những day dứt, suy tư
Nếu như khổ thơ thứ tư đẩy tình huống thơ đến cao trào thì khổ thơ thứ năm lại “rưngrưng” trong sự xúc động mãnh liệt của nhà thơ
Trang 7thiên nhiên đối diện với con người; và có lẽ cũng là hiện tại đối diện với quá khứ, bạcbẽo vô tình với thủy chung gắn bó Bất ngờ gặp lại người bạn cũ, nhà thơ chợt nhận rathứ mặt nạ của thời gian đã che lấp tất cả, trong giây phút ấy, nhà thơ tưởng như
“rưng rưng” xúc cảm – tự hổ thẹn với chính sự đổi thay vô tình của bản thân Nhưngcũng đan xen vào nỗi hổ thẹn đó, một cảm xúc nghẹn ngào vui sướng đang len lỏi vàotrái tim khô cằn bấy lâu nay của nhà thơ, gặp lại trăng – gặp lại người bạn cũ, ôngchợt hồi tưởng lại một quãng thời gian thương nhớ, với đồng, với bể, với sông vớirừng Cuộc sống hiện tại như ngừng lại nhường chỗ cho dòng kí ức ùa về, nhường chỗcho giây phút tự nhìn lại bản thân Câu thơ trải dài bao quát cả quá khứ và hiện tại,thiên nhiên và con người, lao động và chiến đấu, thủy chung tình nghĩa và bạc bẽo vôtình Trăng còn gợi đến hình ảnh của hiện tại, của vẻ đẹp thiên nhiên mơ màng hùng
vĩ, gợi lên những bừng tỉnh đột ngột để nêu lên một khát vọng lớn lao vào tương lai.Nhịp thơ nhanh, với một loạt các từ ngữ liệt kê “đồng”, “biển”, “rừng”, “sông” cuốnvào mạch cảm xúc của bài thơ, giúp người đọc như cùng chung cảm xúc với nhân vật,với hoàn cảnh trữ tình
Từ những hồi tưởng và thức tỉnh, nhà thơ đi đến suy ngẫm và triết lí nhân sinh sâu sắckhái quát nội dung toàn bài thơ:
dù cho con người nay đã đổi thay “vô tình” Ánh trăng được nhân hóa “im phăngphắc”, gợi cái nhìn bao dung, độ lượng mà nghiêm khắc của người bạn thủy chung.Hình ảnh thơ được lấy từ hiện thực – thiên nhiên bất biến, vĩnh hằng để khái quát nênmột lẽ sống cao đẹp 1 tình nghĩa, trọn vẹn, chung thủy và vị tha Tấm lòng đáng trântrọng ấy là tấm lòng của những người đồng chí đồng đội một thời sống chết vì nhaucủa đồng bào nhân dân đã san sẻ từng “chia nhau củ sắn bùi/ Bát cơm sẻ nửa, chăn suiđắp cùng” Cao đẹp biết bao là tình người vị tha, bao dung, độ lượng, vị tha để, ngườibạn vô tình được “giật mình” thức tỉnh và kịp có một cơ hội níu giữ quá khứ, níu giữtấm lòng trong sạch, thanh cao
Có lẽ vì thế mà chỉ ánh nhìn “im phăng phắc” là đã đủ, câu thơ cuối dồn nén nghẹnngào tạo âm vang lớn trong lòng người đọc về những bừng tỉnh suy tư
Ánh trăng gây nhiều xúc động bởi cách diễn tả bình dị, thủ thỉ tâm tình, giọng thơtrầm tĩnh, Bài thơ không chỉ giống một câu chuyện nhỏ mà còn như một áng văn nghịluận xã hội đầy chất thơ, sự mạch lạc tuần tự của tự sự và nghị luận giúp bài thơ đivào tâm trí người đọc thật dễ dàng, tự nhiên, khắc sâu triết lí sống cao đẹp, thủychung có tình có nghĩa, bộc lộ niềm băn khoăn trăn trở trước thực tại:
Mình về thành thị xa xôi
Nhà cao còn nhớ núi đồi nữa chăng
Phố đông còn nhớ bản làng
Trang 8Sáng đèn còn nhớ mảnh trăng giữa rừng
Chất tự sự và chất trữ tình đan xen hòa quyện vào từng âm điệu, dòng thơ Các chữđầu dòng thơ không viết hoa thể hiện dòng cảm xúc mãnh liệt của tác giả Nhịp thơkhi ngân nga, vang, vọng, khi dồn dập, mạnh mẽ, lúc trầm lắng ăm ắp suy tư tạo chotác phẩm sự trôi chảy, mượt mà, tự nhiên và nhịp nhàng trong dòng cảm xúc dângtrào
Câu chuyện của nhà thơ không chỉ dành riêng cho chính bản thân ông, nó còn có sứckhái quát rất lớn với cả một thế hệ trải qua những năm dài mất mát của chiến tranh,nơi đạn bom, gian khổ Câu chuyện của vầng trăng còn gặp lại nhiều câu chuyện khác– cùng với nỗi xót xa, trăn trở về cuộc sống đổi thay, như Ăn mày dĩ vãng với BaSương và Hai Hùng của Chu Lai, như Việt Bắc với “mình” và “ta” của Tố Hữu Tất
cả như đồng lòng nhất trí chung sức rung một hồi chuông lớn đến người đọc: đừngbao giờ quên quá khứ đừng bao giờ sông bạc bẽo vô tình Cuộc sống dẫu có đổi thaylòng người dẫu có xa khác, nhưng đừng bao giờ quên đạo lí thủy chung “Uống nướcnhớ nguồn” của dân tộc, đừng bao giờ đánh đổi tình nghĩa sâu nặng lấy những phùphiếm hão huyền
3 Phân tích bài Ánh trăng - mẫu 2
Cuộc sống là những chuỗi biến chuyển và đổi thay mà con người không thể nào lườngtrước được Đôi khi chúng ta bị cuốn theo dòng chảy bất tận của nó mà vội vã bỏquên những giá trị, những nghĩa tình thuỷ chung cũng chưa xa trong quá khứ Saucuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ vĩ đại của dân tộc – cuộc chiến mà biết bao nhiêumáu và nước mắt đã đổ xuống cho sự thống nhất của dân tộc, cuộc chiến mà trong nóhiển hiện bao nhiêu chiến công lẫy lừng, bao nhiêu tấm gương hi sinh anh dũng,chúng ta thật xót xa khi phải chứng kiến sự thờ ơ, lạnh nhạt của con người trướcnhững năm tháng tưởng như không thể nào quên ấy Văn học thời kì đó nhận thức rõđiều đó Nhiều tác phẩm đã gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh đầy ngỡ ngàng và chuaxót đối với cái xã hội đang quẩn quanh trong nỗi lo cơm áo gạo tiền Bài thơ Ánhtrăng của Nguyễn Duy là một trong số đó
Tác giả đặt nhan đề cho “bài thơ là Ánh trăng Quả thật xuyên suốt tác phẩm là hìnhảnh ánh trăng – vầng trăng của đồng quê, của rừng vàng, biển bạc vầng trăng ấy đãtheo chân tác giả thuở còn thơ cho đến những năm tháng nhọc nhằn của tâm hồn conngười với một vẻ đẹp tuy hoang sơ mà kì diệu Cao hơn nữa, con người và vầng trăng
đã trở thành tri kỉ Sợi dây gắn bó mối quan hệ đó bền chặt, xoắn xuýt qua bao nhiêuchuyển biến của thời gian đến mức nhà thơ phải thốt lên :
Ngỡ không bao giờ quên
Cái vầng trăng tình nghĩa
Nhưng cuộc đời không phải sự kéo dài thẳng tắp của ngày hôm nay, không phải baogiờ cũng đi theo dự tính của con người Cái mà hôm qua ta nâng niu trân trọng baonhiêu thì hôm nay rất có thể trở thành thừa thãi, vô nghĩa, xa lạ, lạnh lùng,… bấynhiêu Quá khứ dù đẹp đẽ đến đâu vẫn chỉ là quá khứ, Tần có thể bị che khuất bởinhững lo toan, dự định với bao khát vọng ước mơ của đời sống thường ngày Ở đâytác giả đã kể lại câu chuyện đầy cay đắng của một vầng trăng bị lãng quên, bị lấn átbởi “ánh điện cửa gương” Trong tâm trí con người, vầng trăng tri kỉ của những ngày
Trang 9chưa xa ấy, chua xót thay, giờ đây lại chỉ như “người dưng qua,đường” Cái ngớ thânquen xưa nay trở nên âm thầm và xa lạ Rồi ngay sau đó, nhà thơ đã tạo nên bướcngoặt của tác phẩm, khi để tình huống bất ngờ “đèn điện tắt” xảy ra Lúc đó, conngười đối diện với vầng trăng tròn trịa ân tình trong quá khứ, khiến họ chợt nhận ra vẻđẹp và giá trị đích thực của những ngày xưa cũ ẩn sau sự dịu dàng, bao dung của ánhtrăng.
Trên cơ sở đó, tác giả đã viết nên khổ thơ cuối, khổ thơ chứa đầy ý nghĩa triết lí sâusắc của toàn bài thơ
Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình
Vầng trăng vẫn còn đó, trọn vẹn và cao thượng đến lạ lùng Mặc cho con người có thờ
ơ, lạnh nhạt, nó vẫn toả sáng với bao vẻ đẹp tự nhiên, thanh bạch Vầng trăng đó biểutượng cho những ngày tháng gian khổ, thiếu thốn mà hào hùng, vinh quang thuở trước,cho tấm lòng của nhân dân yêu thương, chở che, đùm bọc cách mạng:
Trăng cứ tròn vành vạnh
Những giá trị đích thực của quá khứ, những ân tình thuỷ chung của một thời oanh liệt– dù đã lùi xa ẩn mờ vào dĩ vãng nhưng vẫn trường tồn cùng thời gian Sự tròn đầy,viên mãn của vầng trăng đặt cạnh sự vô tình của con người càng làm tác giả thêm daydứt, hối hận trước tòa án lương tâm Quả thật, chẳng có toà án nào xét xử sự lãngquên của con người, chỉ có lương tri ở sâu thẳm tâm hồn mới đánh thức trong chúng
ta trách nhiệm với quá khứ Sự cao thượng, vị tha của vầng trăng bất chấp ta vô tình,
xa lạ – buộc nhà thơ phải suy nghĩ lại về chính mình Bài thơ được sáng tác năm 1978,chỉ ba năm sau ngày toàn thắng của dân tộc Tại sao chỉ ba năm với cuộc sống thịthành, với những bộn bề lo toan thường nhật lại có thể làm người ta lãng quên hơnmười ngàn ngày trong lửa đạn, thiếu thốn, trong ấm áp tình đồng đội, trong/vòng tayche chở của nhân dần ? vẫn biết không có gì là mãi mãi trước sức mạnh xói mòn củadòng chảy thời gian nhưng những điều đang diễn ra vẫn khiến nhà thơ phải ngỡ ngàngnhìn lại
Con người ta lãng quên nhanh quá ! Còn vầng trăng vẫn nặng lòng sáng soi Với biệnpháp nhân hoá tinh tế:
Ánh trăng im phăng phắc
Ta đã thấy sự bao dung cao cả của vầng trăng quá khứ Nó im lặng trước sự bội bạc
vô tình của con người, cái im lặng dịu dàng, tha thứ nhưng lại như một lời trách cứnghiêm khắc xoáy sâu vào tâm hồn nhà thơ Thật lạ, chính sự im lặng ấy, tưởng nhưyếu ớt và lẻ loi ấy lại có sức mạnh khiến con người ta phải trầm ngâm xét lại mình
Họ chợt nhận ra giá trị của những điều mình đã bỏ quên – quá khứ của chính mình vàmột thời hào hùng oanh liệt của toàn dân tộc:
Đủ cho ta giật mình
Trang 10Giọng thơ như một lời tâm tình, thủ thỉ đầy trải nghiệm, từ “giật mình” được tác giả
sử dụng rất khéo léo, kết hợp với nhịp thơ liền mạch giàu sức biểu cảm làm toát lên ýnghĩa toàn bài thơ Nó không chỉ thể hiện sự ân hận của con người mà còn gửi gắmbên trong nhiều điều nhà thơ muốn nói với cái xã hội đang quay cuồng quanh vòngxoáy của bao lo toan và mưu tính
Không có quá khứ thì sẽ không có hiện tại và lại càng không có tương lai! Tất cảnhững gì chúng ta đang có đều dựa trên thành quả của những ngày đã qua Tất cảnhững gì chúng ta đang làm đều là tiếp nối những điều cha ông ta và chính chúng ta
đã làm trong quá khứ Phải trân trọng và giữ gìn quá khứ để có thể hướng tới tươnglai Phải chăng đó chính là triết lí mà tác giả Nguyễn Duy muốn gửi gắm đến ngườiđọc qua những vần thơ?
Mục đích của nghệ thuật là tác động đến tâm hồn con người, làm thay đổi con người
và xã hội theo hướng tốt đẹp hơn Bài thơ Ánh trăng, với những đặc sắc riêng biệt vềnghệ thuật và nội dung, đã hoàn thành tốt nhiệm vụ đó Khổ thơ cuối bài là một chút
“giật mình” của tác giả, hàm chứa trong đó bao nhiêu triết lí về cuộc sống và cả sựthức tỉnh đến toàn xã hội chúng ta!
4 Phân tích bài Ánh trăng - mẫu 3
Trăng - hình ảnh giản dị mà quen thuộc, trong sáng và trữ tình Trăng đã trở thành đềtài thường xuyên xuất hiện trên những trang thơ của các thi sĩ qua bao thời đại Nếunhư “ Tĩnh dạ tứ” của Lí Bạch tả cảnh đêm trăng sáng tuyệt đẹp gợi lên nỗi niềm nhớquê hương, “ Vọng nguyệt” của Hồ Chí Minh thể hiện tâm hồn lạc quan, phong tháiung dung và lòng yêu thiên nhiên tha thiết của Bác thì đến với bài thơ “Ánh trăng”của Nguyễn Duy, chúng ta bắt gặp hình ảnh vầng trăng mang ý nghĩa triết lí sâu sắc
Đó chính là đạo lí “uống nước nhớ nguồn”
Những sáng tác thơ của Nguyễn Duy sâu lắng và thấm đẫm cái hồn của ca dao, dân caViệt Nam Thơ ông không cố tìm ra cái mới mà lại khai thác, đi sâu vào cái nghĩa tìnhmuôn đời của người Việt “Ánh trăng” là một bài thơ như vậy.Trăng đối với nhà thơ
có ý nghĩa đặc biệt: đó là vầng trăng tri kỉ, vầng trăng tình nghĩa và vầng trăng thứctỉnh Nó như một hồi chuông cảnh tỉnh cho mỗi con người có lối sống quên đi quákhứ
Tác giả đã mở đầu bài thơ với hình ảnh trăng trong kí ức tuổi thơ của nhà thơ và trongchiến tranh:
“Hồi nhỏ sống với đồng
Với sông rồi với bể
Hồi chiến tranh ở rừng
Vầng trăng thành tri kỉ”
Hình ảnh vầng trăng đang được trải rộng ra trong cái không gian êm đềm và trongsáng của tuổi thơ Hai câu thơ với vỏn vẹn mười chữ nhưng dường như đã diễn tả mộtcách khái quát về sự vận động cả cuộc sống con người Mỗi con người sinh ra và lớnlên có nhiều thứ để gắn bó và liên kết Cánh đồng, sông và bể là những nơi chôn cấtgiữ bao kỉ niệm của một thời ấu thơ mà khó có thể quên được Cũng chính nơi đó, tabắt gặp hình ảnh vầng trăng Với cách gieo vần lưng “đồng”, “sông” và điệp từ “ với”