Sinh học 7.Tiết 29: Thực hành xem băng hình về tập tính của sâu bọ.

Tập tính sâu bọ là những hoạt động sống đặc trưng đáp ứng lại tác nhân của ngoại cảnh, có các đặc điểm:+ Thể hiện hoạt động sống của sâu bọ, đặc biệt về dinh dưỡng và sinh sản + Đáp ứng

Sâu b ọ thu ộ c ngành chân kh ớ p Đây là l ớ p động vật vô cùng phong phú với hơn một tri ệ u loài, chúng gi ữ m ộ t vai trò quan tr ọ ng trong gi ớ i t ự nhiên.

Tỷ lệ số lượng các loài trong các ngành, lớp Động vật.

Tập tính sâu bọ là những hoạt động sống đặc trưng đáp ứng lại tác nhân của ngoại cảnh, có các đặc điểm:

+ Thể hiện hoạt động sống của sâu bọ, đặc biệt về dinh dưỡng và sinh sản

+ Đáp ứng của sâu bọ với các kích thích bên ngoài hay bên trong cơ thể.

+ Gia tăng tính thích nghi và tồn tại của sâu bọ.

+ Có khả năng chuyển giao được từ các thể này sang

cá thể khác, từ thế hệ này sang thế hệ khác.

TẬP TÍNH

Quan sát và th ả o lu ậ n nhóm hoàn thành n ộ i dung b ả ng sau

Cách dinh dưỡng

Tự vệ tấn công

Đặc điểm khác Làm tổ Sinh sản

1

2

……

Nội dung chính của băng hình:

- Giác quan: 5 giác quan

- Thần kinh

- Tập tính:

+ Tập tính về sinh sản

+ Tập tính thích nghi - tồn tại + Tập tính về dinh dưỡng

Sâu b ọ có đ ủ 5 giác quan Xúc giác bi ể u thị dưới dạng các lông và các râu c ủ a chúng, đặc biệt là hai râu dài phía trước

Kh ứ u giác ở d ạ ng các h ố trên râu Khứu giác c ủ a loài ru ồ i r ấ t nh ạ y Ở

loài bư ớ m, chúng có th ể nh ậ n ra các mùi (hocmôn) c ủ a nhau cách xa hàng km.

- Em hãy quan sát, theo dõi một số tập tính của sâu bọ thường thể hiện: trong tìm kiếm, cất giữ thức ăn, trong sinh sản và trong quan

hệ giữa chúng với con mồi hoặc kẻ thù.

- Ghi chép các diễn biến của từng tập tính ở

sâu bọ sau khi xem xong băng hình

V ị giác là các nhú l ồ i ở tua mi ệ ng hay ở bàn chân Sâu b ọ là

nh ữ ng nhà vô địch nh ậ n ra các vị dù n ồ ng đ ộ pha r ấ t loãng.

Th ị giác c ủ a sâu b ọ r ấ t đ ặ c bi ệ t M ộ t s ố loài có m ắ t kép, có th ể

đi ề u ch ỉ nh đ ể nhìn th ấ y tia t ử ngo ạ i M ộ t s ố loài v ừ a có m ắ t kép

v ừ a có m ắ t đơn Chúng có th ể nhìn v ớ i góc nhìn r ấ t r ộ ng

Thính giác: các râu và các lông c ủ a sâu b ọ r ấ t nh ạ y v ớ i dao đ ộ ng âm, giúp chúng đ ị nh hư ớ ng đư ợ c ngu ồ n âm phát ra, th ậ m chí loài mu ỗ i còn nghe đư ợ c siêu âm Ngư ờ i ta ch ế ra đư ợ c các máy phát siêu âm đ ể đu ổ i

mu ỗ i.

Về thần kinh, não của sâu bọ phát triển có 3 phần: não trước, não giữa, não sau Đây chính là cơ sở lưu giữ, di truyền những tập tính bản năng của sâu bọ

3 a - Tập tính về dinh dưỡng: Phần lớn đây là tập tính học được

từ bố mẹ, từ quá trình sống của bản thân động vật

Đàn kiến tha thức ăn về tổ Kiến chăn nuôi dệp sáp để hút dịch ngọt do dệp tiết ra làm nguồn thức ăn

Kiến khâu tổ Kiến định hướng, di chuyển

Bắt mồi sống

Săn mồi sống

Ve sầu hút nhựa cây

Tập tính dinh dưỡng.

Bọ cánh cứng hút nhựa cây

Ong mật

Sâu bọ thụ phấn cho hoa

Ấu trùng ong Sáp ong

Tổ ong tự nhiên Kiến trúc tổ ong

Ấu trùng ong

Tập tính bầy đàn Tổ chức đàn ong

Muỗi Anôphen Muỗi thường

Bọ xít xanh

Ấu trùng bọ xít

Bọ xít đỏ

Thành trùng,trứng, ấu trùng sâu ăn tạp trong đất

Thiệt hại do sâu ăn tạp trên lá đậu nành, ớt, cải, xà lách, dưa hấu

Ấu trùng,thành trùng rệp cải Lá cải bị rệp

Các loài sâu hại rau

Thành trùng, ấu trùng sâu tơ Thiệt hại do sâu tơ trên lá cải bẹ xanh

Ấu trùng,Thành trùng sâu đo

Bọ hung

III- 1: TẬP TÍNH SINH SẢN

Bao gồm các hoạt động ghép đôi, sinh sản

và chăm sóc bảo vệ thế hệ sau

* Hoạt động ghép đôi gồm các quan hệ đực, cái trước sinh đẻ.Trong hoạt động ghép đôi, việc phát ra các tín hiệu kích thích và kêu gọi con cái là rất quan trọng kích thích chủ yếu từ bên ngoài nhờ cơ quan thụ cảm khứu giác, thị giác, thính giác.

Hoạt động ghép đôi

Nhiều loài như

ve, bọ cánh cứng Có giai đoạn sâu ấu trùng kéo dài tới 3 năm, còn giai đoạn trưởng thành ngắn , hầu như chỉ làm nhiệm vụ duy trì nòi giống

Hoạt động ghép đơi

Ve sầu

Con non n ăn l á

Kén

Chu trình phát triển của con tằm

Sâu non Kén

Nhộng

2 - Biến thái không

hoàn toàn

- Cào cào (châu chấu) đẻ ra trứng

- Trứng nở ra cào cào con và lột xác nhiều lần ra cào cào trưởng thành

- Con trưởng thành bao giờ cũng có 3 đôi chân, đầu có 2 râu, và hô hấp bằng hệ thống ống khí

Nhiều loài như

ve, bọ cánh cứng Có giai đoạn sâu ấu trùng kéo dài tới 3 năm, còn giai đoạn trưởng thành ngắn , hầu như chỉ làm nhiệm vụ duy trì nòi giống

Hoạt động sinh sản

Ve sầu

Tập tính sinh sản: Tạo kén

Môi trường sống của các giai đoạn cũng khác nhau: ấu trùng của chuồn chu ồ n (con bà mụ) sống dưới nước đang săn mồi.

Hoạt động sinh sản

Nhiều loài như ong , mối, kiến sống tập trung thành đàn có tổ chức chặt chẽ như một “xã hội”

Tất nhiên đây chỉ là bản năng

T ẬP T NH: TH CH NGHI ÍNH: THÍCH NGHI ÍNH: THÍCH NGHI VÀ TỒN TẠI

Tổ mối

Tổ mối

2 c - TẬP TÍNH THÍCH NGHI VÀ TỒN TẠI

Sâu bọ sống thích nghi với môi trường.

Trong điều kiện thuận lợi chúng sinh sôi nảy nở rất nhiều gây ra đại dịch : Châu chấu , rầy nâu

TẬP TÍNH THÍCH NGHI VÀ TỒN TẠI

Nhiều lồi sâu bọ cĩ khả năng ngụy trang tránh kẻ thù, chúng thay đổi dáng vẻ bề ngồi như cảnh vật mơi trường xung quanh nĩ

Bọ que giống như

cành cây

ng d ng t p tính trong ch n

Ứng dụng tập tính trong chăn ụng tập tính trong chăn ập tính trong chăn ăn nuôi, trong tr ng tr t ồ ọt

VD: Bọ rùa được thả để diệt rệt cam,…

Dựa vào tập tính giao phối của nhiều loại côn trùng gây hại tạo ra cá thể đực bất thụ để chúng không có khả năng sinh sản và dần biến mất.

Bọ rùa

Bọ rùa tiêu diệt rệp

Cà cuống

Tinh dàu - Cà cuống

V ề đ ặ c đi ể m t ậ p tính: ph ầ n l ớ n các sâu b ọ tr ả i qua nhi ề u bi ế n thái trong m ộ t vòng đ ờ i

Bư ớ m trư ở ng thành giao ph ố i đ ẻ ra tr ứ ng,

tr ứ ng n ở ra sâu

Sâu phát tri ể n thành ấ u trùng, ấ u trùng bi ế n thái thành con trư ở ng thành

 Cào cào , châu ch ấ u bi ế n thái không hoàn toàn

Tr ứ ng n ở ra cào cào con và l ộ t xác nhi ề u l ầ n ra cào cào, châu ch ấ u trư ở ng thành Con trư ở ng thành bao

gi ờ c ũ ng có 3 đôi chân , đ ầ u có 2 đôi râu

 Nhi ề u loài như ve, b ọ cánh c ứ ng … có giai đo ạ n sâu, ấ u trùng dài t ớ i 3 năm, giai đo ạ n trư ở ng thành

ng ắ n, ch ỉ làm nhi ệ m v ụ duy trì nòi gi ố ng

Môi trư ờ ng s ố ng c ủ a các giai đo ạ n c ũ ng khác Con bà m ụ , ấ u trùng c ủ a chu ồ n chu ồ n s ố ng dư ớ i

nư ớ c Nó đang b ị săn m ồ i

Sâu b ọ s ố ng thích nghi v ớ i môi trư ờ ng Trong

đi ề u ki ệ n thu ậ n l ợ i, chúng sinh sôi n ả y n ở r ấ t nhi ề u gây ra đ ạ i d ị ch: châu ch ấ u, r ầ y nâu…

M ộ t s ố loài như m ố i, mu ỗ i …gây h ạ i cho con ngư ờ i nhưng ở dư ớ i góc đ ộ môi trư ờ ng thiên nhiên không th ể thi ế u chúng

Nhi ề u loài sâu b ọ có kh ả năng ng ụ y trang tránh k ẻ thù Chúng thay đ ổ i dáng v ẻ b ề

ngoài như c ả nh v ậ t môi trư ờ ng quanh nó

 Nhi ề u loài ong, m ố i , ki ế n … s ố ng thành t ậ p đoàn



Sâu b ọ nhi ề u loài có ích cho con ngư ờ i như :

th ụ ph ấ n cho hoa, làm dư ợ c li ệ u, dư ợ c ph ẩ m

Nhi ề u loài là thiên đ ị ch c ủ a nhau Nhà nông

l ợ i d ụ ng nh ữ ng con có ích đ ể tiêu di ệ t các con

có h ạ i B ọ ăn sâu …

 Sâu b ọ còn r ấ t nhi ề u đi ề u k ỳ thú mà con ngư ờ i chưa tìm hi ể u h ế t đư ợ c

Hoàn thành n ộ i dung b ả ng sau

Cách dinh dưỡng

Tự vệ tấn công

Đặc điểm khác Làm tổ Sinh sản

1

2

……

Thu hoạch: Ghi chép ngắn gọn

về từng tập tính của sâu bọ sau khi xem xong băng hình