Chí Phèo chính là tiếng kêu cứu thiết tha của những người bất hạnh; là tiếng nói bảo vệ và đấu tranh cho quyền được làm người của những con người lương thiện; là mong ước được sống và số[r]
Trang 11 Dàn ý phân tích tấn bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người
a) Mở bài
- Giới thiệu tác giả và tác phẩm:
+ Nam Cao (1917 - 1951) là nhà văn hiện thực lớn, nhà báo kháng chiến, một trong những nhà văn tiêu biểu nhất có nhiều đóng góp quan trọng đối với việc hoàn thiện phong cách truyện ngắn và tiểu thuyết Việt Nam ở nửa đầu thế kỷ 20
+ Chí Phèo là một trong những tác phẩm có giá trị hiện thực cao giúp cho người đọc
có cái nhìn khái quát hơn về một hiện tượng xã hội ở vùng nông thôn Việt Nam trước năm 1945
- Giới thiệu bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo: Bằng ngòi bút hiện thực, Nam Cao đã khắc họa thành công bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo
b) Thân bài
* Khái quát về tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác: Truyện được Nam Cao viết năm 1941 dựa trên cơ sở người thật, việc thật ở làng Đại Hoàng, ông đã hư cấu, sáng tạo nên một bức tranh hiện thực sinh động về xã hội nông thôn Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám với tất cả sự ngột ngạt, tối tăm cùng những bi kịch đau đớn, kinh hoàng
- Giá trị nội dung: Truyện đã khái quát một hiện tượng xã hội ở nông thôn Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám: một bộ phận nông dân lương thiện bị đẩy và tình trạng lưu manh hóa
* Thế nào là bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người?
- Bi kịch là sự mâu thuẫn, đối lập giữa hiện thực đời sống với khát vọng, mơ ước, mong muốn con người
- Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người: Sự mâu thuẫn giữa khát vọng quay trở lại làm một con người, khát khao được đối xử như một con người nhưng không được của Chí Phèo
* Luận điểm 1: Bi kịch thể hiện trong tiếng chửi của Chí Phèo ở đầu truyện
- Hắn v a đi v a chửi - sự xuất hiện tự nhiên
- Qua tiếng chửi, chân dung nhân vật hiện lên:
+ Kẻ lưu manh cứ rượu vào là chửi
+ Đằng sau đó thấy Chí Phèo là nạn nhân ra sức cựa quậy, mong muốn được coi là người bình thường
Trang 2= Chí Phèo mong muốn được giao cảm với cuộc đời, nhưng không ai đáp lại, không
ai coi hắn như một con người
* Luận điểm 2: Bi kịch bị khước t quyền làm người ngay t khi sinh ra
- Ngay t khi sinh ra, Chí Phèo đã không được đối xử như một con người:
+ Bị bỏ rơi tại lò gạch cũ giữa cánh đồng mùa đông
+ Không cha, không m , không nhà, không cửa, không một tấc đất cắm dùi
+ Tuổi thơ sống trong bất hạnh
+ Đã t ng ước mơ lương thiện nhưng xã hội đã bóp chết ước mơ lương thiện ấy
= Chí Phèo đáng thương đã không được đối xử như một đứa trẻ bình thường, ngay
t khi mới sinh ra đã bị chối bỏ
* Luận điểm 3: Bi kịch tha hóa là cơ sở dẫn đến bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người
- Sự kiện Chí Phèo bị bắt vào tù:
+ Vì Bá Kiến ghࡢn với vợ hắn
+ Chế độ nhà tù thực dân đã biến Chí trở thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại
- Hậu quả của những ngày ở tù:
+ Hình dạng: Cái đầu trọc lốc, hàm răng cạo trắng hớn, cái m t thì cơng cơng đầy những vết sứt s o, hai con mắt gườm gườm - Chí Phèo đánh mất nhân hình
+ Nhân tính: du côn, du đãng, triền miên trong cơn say, đập đầu, chửi bới, phá phách
và làm công c cho Bá Kiến - Chí Phèo đã đánh mất nhân tính
- Quá trình tha hóa của Chí Phèo: Đến nhà Bá Kiến trả thù - Chí mắc mưu, trở thành tay sai cho Bá Kiến
= Chí đã bị cướp đi cả nhân hình lẫn nhân tính, là điển hình cho hình ảnh người nông dân bị đè nén đến cùng cực
* Luận điểm 4: Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người
- Nguyên nhân: do bà cô Thị Nở không cho Thị lấy Chí Phèo - định kiến của xã hội
- i n biến tâm trạng của Chí Phèo:
+ Lúc đầu: Chí ngạc nhiên trước thái độ của Thị Nở
+ Sau Chí hiểu ra mọi việc: Tuyệt vọng, Chí uống rượu rồi xách dao đến nhà Bá Kiến đâm chết Bá Kiến và tự sát
Trang 3- ngh a hành động đâm chết Bá Kiến và tự sát của Chí:
+ Đâm chết Bá Kiến là hành động lấy máu rửa thù của người nông dân thức t nh về quyền sống
+ Cái chết của Chí Phèo là cái chết của con người trong bi kịch đau đớn trên ngư㤵ng cửa trở về cuộc sống làm người
= Chí Phèo là tiêu biểu cho số phận người nông dân trong xã hội cũ bị chèn ép, đẩy vào bước đường cùng
* Đ c sắc nghệ thuật
- Xây dựng nhân vật điển hình v a sống động, v a có cá tính độc đáo
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo
- Kết cấu truyện mới mẻ, tưởng như tự do nhưng lại rất ch t chẽ
- Cốt truyện và các tình tiết hấp dẫn, biến hóa giàu kịch tính
- Ngôn ngữ sống động, v a điêu luyện lại v a gần gũi, tự nhiên
- Giọng điệu đan xࡢn biến hóa, trần thuật linh hoạt
c) Kết bài
- Khái quát lại bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo
- Nêu cảm nhận, đánh giá của ࡢm về bi kịch
2 Phân tích bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo số 1
Khi Chí Phèo: "Ngật ngư㤵ng bước ra t những trang sách của Nam Cao, thì người ta liền nhận ra rằng đây mới là hiện thân đầy đủ những gì gọi là khốn khổ, tủi nh c nhất của người dân cày ở một nước thuộc địa, bị cào xé, bị hủy hoại t nhân tính đến nhân hình Chị ậu bán con, bán chó, bán sữa nhưng chị vẫn còn được là con người Chí Phèo phải bán cả diện mạo và linh hồn của mình để trở thành con quỷ dữ" (Nguy n Đăng Mạnh) Trong muôn vàn nỗi khốn khổ tủi nh c mà Chí đã nếm trải, không thể không chú ý đến cái bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của y Đó cũng là chủ đề xuyên suốt tạo nên giá trị nhân đạo, giá trị hiện thực của tác phẩm Chí Phèo
"Bi kịch là tình cảnh éo lࡢ đầy đau thương, bế tắc chưa có lối thoát mà con người phải chịu đựng" Hiểu thࡢo ngh a ấy, số phận Chí Phèo là một chuỗi dài bi kịch mà bi kịch sau bao giờ cũng đau đớn hơn bi kịch trước Nhiều người khẳng định, Chí xuất hiện sau tiếng chửi, điều ấy đúng! Nhưng có lẽ chưa đủ Nam Cao thường giới thiệu với người đọc ở giai đoạn quan trọng nhất của số phận nhân vật Đọc những dòng đầu tiên của tác phẩm, độc giả thấy xuất hiện một nhân vật chưa nêu tên, dường như ch có một hành động, một cuộc độc thoại Nhờ biện pháp nghệ thuật tăng cấp nhờ những câu văn ngắn, nhịp văn vấp tưởng ch ng như các câu văn bị xé rách, bị cắt v n mà
Trang 4người đọc có cảm giác được chứng kiến tận mắt sự quằn quại của Chí trong cơn đau
bị cự tuyệt quyền làm người Chí chửi trời (đấng tối cao của muôn loài), Chí chửi làng
"cái cộng đồng gần gũi, thiêng liêng của con người" Nhưng không ai lên tiếng cả Người ta không lên tiếng vì người ta không công nhận Chí là người Cả làng Vũ Đại không ai hiểu Chí, giá có một người để chửi nhau, có lẽ Chí còn đ㤵 khổ Bởi vì người
ta sống dù là để chửi nhau cũng không thể chửi một mình Chí ch còn biết chửi người
đẻ ra y Chửi người đẻ ra mình thì cũng là chửi chính bản thân mình Tiếng chửi của Chí thể hiện sự vật vã, dẫu là vô ý thức, để tìm căn nguyên của đau khổ Nhưng khốn khổ thay, Chí càng bế tắc
Giá như ngày ấy ở làng Vũ Đại có một người lên tiếng cũng như sau đó, thị Nở
"Không ch biết cho mà còn biết giữ"… giá như… giá như… ch cần một lần giá như xảy ra, ch cần một trong hàng nghìn người làng Vũ Đại coi Chí là người thì tấn bi kịch của đời Chí sẽ không có cơ hội xảy ra Nhưng chuyện gì đã xảy ra thì nó đã xảy
ra Nam Cao ngược dòng thời gian trở lại với quá khứ để dẫn dắt người đọc, giúp họ thấu hiểu quá trình bị cự tuyệt quyền làm người t thấp đến cao của Chí, đồng thời ông cũng ch rõ căn nguyên dẫn Chí đến tình trạng ấy
Chí là "một đứa con hoang", "một anh đi thả ống lươn một buổi sáng đã thấy hắn trần truồng và xám ngắt trong cái váy đ p để bên một lò gạch bỏ không; anh ta rước lấy và mang cho một người đàn bà góa b a" Năm t "một" tồn tại trong câu văn dài, dường như đã báo trước cuộc đời cô độc triền miên của Chí Ngay t khi cất tiếng khóc chào đời, Chí đã bị người m , người đời cự tuyệt quyền làm người Chí trở thành kẻ không cha, không m , cũng may cho đời Chí, có lẽ vì lớn lên cùng những người lao động, Chí trở thành anh canh điền khỏࡢ mạnh, biết tự trọng, "biết không thích những cái gì
mà người ta khinh" Anh khát khao có "một gia đình nho nhỏ, chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải" Nhưng đời đã không dành cho Chí cái mà anh có thể với trong tầm tay
Một cơn ghࡢn vu vơ của Bá Kiến đã đẩy Chí vào tù Cái thế lực phong kiến cấu kết với nhà tù thực dân tước bỏ quyền tự do của Chí gần bảy - tám năm Đấy là lần thứ hai Chí bị cự tuyệt quyền làm người Nhà tù đã biến Chí thành con người khác "Hắn
về lần này trông khác hẳn" Quyền làm người của Chí đã bị cự tuyệt bởi nhà tù đã cướp đi của y một phần nhân hình Ở tù ra trông hắn như một thằng "săng đá" (lính tẩy), đầu trọc lốc răng cạo trắng hớn, m t đࡢn lại rất "cơng cơng" - "câng câng" thì còn ra cái m t người "Hắn m c quần nái đࡢn với cái áo tây vàng, cái ngực phanh ra đầy những nét chạm trổ phượng với một ông tướng cầm trùy trông gớm chết" Đó là hình dạng của kẻ côn đồ, hung hãn ch biết gây gổ, đâm chém, về làng hôm trước, hôm sau Chí đã uống rượu say nhè, điên cuồng lao vào trả thù Bá Kiến bằng cách ăn
vạ, chửi đổng Nếu như trả thù là cái quyền thông thường (oán thì trả oán, ân thì trả ân) thì Bá Kiến lại cũng đã khéo léo tước luôn quyền ấy của Chí Không trả được thù, Chí lại t ng bước trở thành tay sai cho kẻ thù, trở thành công c mù quáng của Bá Kiến Hắn ch còn biết rạch m t, ăn vạ để đòi tiền, để đâm chém những ai không cùng phࡢ cánh với chính kẻ thù
T đó, hắn chìm trong cơn say, hắn ăn trong lúc say, ngủ trong lúc say và đánh nhau trong cơn say, "Hắn đã phá tan bao nhiêu gia đình, đạp v㤵 bao nhiêu hạnh phúc, làm chảy máu và nước mắt bao nhiêu người lương thiện" Cứ như thế đời hắn trượt dài Nhìn vào m t hắn, người ta không biết hắn bao nhiêu tuổi Đời hắn đã xࡢm như đời
bỏ đi, nhân hình bị hủy hoại, nhân tính bị xói mòn Cả làng Vũ Đại đều tránh m t,
Trang 5mỗi lần hắn qua Ngay bản thân hắn cũng đã quên sự có m t của hắn ở trên đời Có thể nói trước khi g p thị Nở, Chí đã bị cự tuyệt quyền làm người đến cao độ Nhưng
có lẽ hắn không nhận ra điều ấy ho c nhận ra một cách vô thức, không tìm thấy lối thoát Chí đành phải dấn thân vào cuộc đời say rượu, chửi đổng, ăn vạ, đâm thuê, chém mướn
Người ta sẽ đ㤵 khổ, nếu không biết mình sống trong cái khổ Người ta sẽ đ㤵 đau đớn khi bị tước quyền làm người mà không hề hay biết Trước khi g p thị Nở, Chí Phèo chưa nhận thức được tấn bi kịch của đời mình Chí đâu có biết cái cách người ta sản sinh ra hắn là tước đoạt dần quyền làm người của hắn Đúng lúc Chí dấn thân đến chỗ tột cùng của sự tha hóa, đúng lúc người ta tưởng Chí sẽ triền miên trong cuộc đời một con quỷ dữ thì Nam Cao đã phát hiện trong chiều sâu tâm linh nhân vật một đốm lửa nhỏ nhoi b ng sáng Chí ao ước trở thành người lương thiện
Vai trò, vị trí của thị Nở trong tác phẩm là rất quan trọng Con người "dở hơi, xấu ma chê quỷ hờn", lại là nguồn sáng duy nhất ở làng Vũ Đại có thể chiếu sáng cõi đời tăm tối của Chí Cơ thể đàn bà của thị không khơi gợi bản năng thú vật ở y Tình thương của thị đã khơi dậy cái tính người mà lâu nay Chí đã đánh mất Sau cuộc tình ngắn ngủi với thị Nở Chí nghࡢ được âm thanh của cuộc sống mà lâu nay hắn không để ý Sau bao nhiêu năm, bây giờ hắn mới nghࡢ thấy tiếng chim hót, ngoài kia vui vẻ quá, tiếng cười nói của người đi chợ, tiếng thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá Những âm thanh đó gợi nhớ trong Chí những ước mơ rất người đã có t thuở xa xưa Lần đầu tiên Chí cảm thấy buồn, rồi hắn "sợ tuổi già, đói rét, ốm đau và cô độc - cô độc còn sợ hơn đói rét và ốm đau"
Bát cháo hành của thị Nở đã đánh thức trong Chí những tình cảm lành mạnh Ăn cháo
mà hắn thấy mắt ươn ướt Ch cần một sự thương yêu - dù là tình yêu của kẻ dở hơi, của một người con gái quá lứa l㤵 thì, có dòng giống mả hủi, cũng đủ làm sống lại bản tính người đã chết Sức cảm hóa của tình thương thật vô biên Nam Cao đã thực sự hóa thân vào nhân vật để cảm thông, để chia sẻ những giây phút hạnh phúc rất người của Chí Thế là sau hơn hai mươi năm bị cự tuyệt quyền làm người Chí Phèo đã tự tìm cho mình con đường trở lại làm người Chí đã tạo ra chiếc cầu nối để làm hòa với thế giới người Chiếc cầu nối ấy chính là thị Nở Thị có thể sống chung với hắn thì làng Vũ Đại cũng có thể chấp nhận hắn Nhưng bi kịch và đau đớn thay cho Chí, Thị
Nở không thể gắn bó với Chí Vì thࡢo bà cô Thị, "đàn ông đã chết hết cả rồi hay sao
mà phải lấy một thằng không cha, không m ch biết rạch m t ăn vạ"
Thế là một chút hạnh phúc nhỏ nhoi Chí đã có ở trong tay một lần nữa lại bị ý thức xã hội tước đoạt Thị Nở là chiếc cầu vồng sau cơn mưa, Chí đau đớn ngh ra rằng chẳng
có chiếc cầu nào đưa Chí trở về với cuộc sống con người nữa Xã hội với quan niệm tàn nhẫn đã cự tuyệt đến cao độ quyền được sống, được làm người của Chí Không ai cho Chí làm người lương thiện, kể cả khi Chí đòi làm người lương thiện Chí không thể xóa được những vết s o đã vạch lên trên m t mình, Chí đau xót cảm thấy: "Không được nữa rồi ch còn cách này" Ch còn cách chết trong, hơn sống đ c Chí đã nói những câu cuối cùng "đòi lương thiện" với Bá Kiến và cũng là tự nói với bản thân mình Hành động giết Bá Kiến và tự sát của Chí cho người đọc thấy cuối cùng rồi Chí cũng trả được mối thù Nhưng cái giá phải trả của Chí là quá đắt Cái chết của Chí là lời tố cáo mạnh mẽ đối với xã hội vô nhân, là lời kêu cứu khẩn thiết về quyền làm con người
Trang 6Chí chết, mồm ngáp ngáp trong vũng máu, nhưng Chí không tuyệt tự Sức sống, sức
mở và giá trị điển hình của nhân vật này là vô biên Chí không ch đại diện cho nỗi khổ của người nông dân thời kì nước ta còn sống trong vòng nô lệ Chí còn đại diện cho cái phần khùng điên khuất tối mà sinh ra trên cõi đời này, ai cũng có thể, nếu không biết tự kiềm chế và nếu bị các thế lực hắc ám "nuôi dư㤵ng"
Bi kịch cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo do nhiều căn nguyên Có căn nguyên
t xã hội cũng có căn nguyên t bản thân Chí Khi quyền con người còn bị xúc phạm thì bi kịch của đời Chí Phèo còn được nhắc đến như một nỗi đau của toàn nhân loại
3 Phân tích bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo số 2
Khi Đôi lứa xứng đôi (tức Chí Phèo) xuất hiện trên văn đàn (1941) thì văn học hiện thực phê phán đã qua một thời kỳ phát triển rực r㤵 Là người đến muộn, nhưng Nam Cao đã tự khẳng định mình bằng những khám phá nghệ thuật mới mẻ, đࡢm đến cho văn học đương thời một tiếng nói riêng đ c sắc
Hơn năm mươi năm đã trôi qua, tác phẩm Chí Phèo ngày thêm được khẳng định, được khám phá t những góc độ mới mẻ và chắc chắn sẽ tồn tại v nh vi n trong lịch
sử văn học Việt Nam như một tác phẩm ưu tú
ưới một ngọn bút tài hoa, linh hoạt, giàu biến hoá: khi kể, khi tả, khi sắc lạnh tàn nhẫn, lúc hài hòa b㤵n cợt, lúc trữ tình thắm thiết, khi triết lý sắc bén, khi quằn quại đau đớn cuộc sống cứ hiện lên với biết bao tình huống, bao cảnh ngộ, bao chi tiết sống động Đôi khi, ch một cử ch , một lời nói, một phác thảo đơn sơ mà hiện lên một chân dung, lộ nguyên hình một tính cách Cứ thế, tác phẩm tạo nên một sức lôi cuốn hấp dẫn t dòng đầu tiên cho đến dòng kết thúc Gấp sách lại rồi, ta vẫn bị ám ảnh không thôi bởi tiếng kêu cứu của một con người bị tước mất quyền làm người Một tiếng nói khát khao muốn trở về lương thiện nhưng bị ch n đứng ở mọi nẻo, và một kết thúc bi thảm đắng cay
"Bi kịch của một con người bị khước t quyền làm người" đó là chủ đề xuyên suốt toàn bộ hình tượng của tác phẩm, được nhà văn đ t ra như một tiếng kêu cứu thảm thiết, bức xúc, tạo nên giá trị nhân đạo đ c sắc của tác phẩm Chí Phèo
Khác với các nhà văn hiện thực phê phán đương thời, trong tác phẩm Chí Phèo, Nam Cao không đi sâu miêu tả quá trình đói cơm rách áo, bần cùng khốn khổ của người nông dân, m c dù trong thực tế, đó cũng là một hiện thực phổ biến Nam Cao trăn trở, băn khoăn suy ngẫm nhiều hơn về một hiện thực còn thảm khốc, bức xúc hơn cả đói rét bần cùng, đó là hiện thực về sự tha hóa, một mối đࡢ dọa thảm khốc trong xã hội đương thời; về nhân phẩm bị vùi dập, chà đạp bởi cả một guồng máy thống trị bạo tàn Vấn đề nhân phẩm, vấn đề quyền con người được đ t ra, chi phối cảm hứng sáng tạo trong nhiều sáng tạo của Nam Cao, trong đó Chí Phèo là tác phẩm thể hiện trực tiếp, tập trung và mãnh liệt hơn cả
Mở đầu tác phẩm là tiếng chửi ngoa ngoắt, thách thức của Chí Phèo đang ngật ngư㤵ng trên đường say, đập vào ý thức người đọc một ấn tượng mạnh mẽ Hãy nghࡢ nhà văn miêu tả: "Hắn v a đi v a chửi Bao giờ cũng thế, cứ rượu xong là hắn chửi Bắt đầu hắn chửi trời Có hề gì? Trời có của riêng nhà nào? Rồi hắn chửi đời Thế cũng chẳng sao: đời là tất cả nhưng cũng chẳng là ai Tức mình, hắn chửi tất cả làng
Trang 7Vũ Đại Nhưng cả làng Vũ Đại, ai cũng tự nhủ: "Chắc nó tr mình ra!" Không ai lên tiếng cả Tức thật! Tức thật! Ờ! Thế này thì tức thật! Tức chết đi được mất! Đã thế, hắn phải chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn Nhưng cũng không ai ra điều
M kiếp! Thế có phí rượu không? Thế thì có khổ hắn không? Không biết đứa chết m nào đẻ ra thân hắn cho hắn khổ đến nông nỗi này? A ha! Phải đấy, hắn cứ thế mà chửi, hắn cứ chửi đứa chết m nào đẻ ra thân hắn, đẻ ra cái thằng Chí Phèo"
Đây là tiếng chửi của một tên say rượu, một tiếng chửi vô thức Nhưng nhiều khi trong vô thức, con người lại thể hiện chính mình nhiều hơn khi t nh
4 Phân tích bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo số 3
Trong giai đoạn văn học 1930- 1945, chủ yếu các tác giả đều viết về số phận những người nông dân, nhưng mỗi người đều có lối viết, lối khai thác các nhân vật của riêng mình Còn riêng Nam Cao, ông lại muốn tìm tòi, khai thác về nỗi khổ của những người nông dân lương thiện Nam Cao sinh ra trong 1 gia đình nông dân ở làng Đại Hoàng, cả cuộc đời ông vất vả lận đận, ông là người giàu tình yêu thương, n ng ân tình đ c biệt là đối với những người nông dân nghèo khổ bị áp bức Năm 1951, Nam Cao hy sinh, ông xứng đáng là 1 nhà văn- chiến s , có thể coi là ngòi bút đại th của nền văn học Việt Nam Tác phẩm "Chí Phèo" đã trải qua 3 lần đổi tên, nhan đề đầu tiên là "Cái lò gạch cũ", sau khi được in thành sách nhà xuất bản đã tự ý đổi tên thành
"Đôi lứa xứng đôi", sau này, Nam Cao mới đổi lại tên thành "Chí Phèo", tác phẩm được coi là kiệt tác của nhà văn
Để hiểu rõ được bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của Chí phèo, người đọc phải hiểu được bi kịch là gì? Bi kịch là nỗi buồn, các nhà văn thường khai thác t những mâu thuẫn xung đột gay gắt và thường kết thúc bằng cái chết của nhân vật chính Trong truyện ngắn "Chí phèo", tác giả không ch đi sâu vào khai thác mâu thuẫn giai cấp mà còn khai thác cả mâu thuẫn trong chính nhân vật Chí phèo được sinh ra là con người với đầy đủ các bản chất của 1 người bình thường, có dự định, ước mơ, là 1 người nông dân hiền lành lương thiện, biết phân biệt tốt xấu đúng sai Nhưng rồi sau
đó, Chí bị đẩy vào con đường bần cùng hóa, tha hóa, bị tước đoạt mất nhân tính, bị loại ra khỏi xã hội loài người Để rồi sau đó, khi hắn muốn quay trở lại làm 1 con người lương thiện thì lại bị t chối phũ phàng và cuối cùng hắn chết trên ngư㤵ng cửa trở về với cuộc đời
Ngay t khi sinh ra, Chí đã bị bỏ rơi, được 1 anh thả ống lươn nh t được trong buổi sáng sớm tinh sương ở lò gạch bị bỏ không ngoài đồng vắng Con người đến với cuộc đời như bị quăng ra đấy, bơ vơ, trơ trọi May thay, nhờ sự cưu mang, đùm bọc của người dân làng Vũ Đại mà hắn đã được sống, được trở thành người nông dân hiền lành lương thiện, giàu tự trọng Nhưng vì ghࡢn tuông vu vơ mà lí Kiến đã đẩy hắn đi
tù, nhà tù thực dân đã biến hắn trở thành kẻ "trông đ c như 1 thằng săng đá" rồi sau
đó bá Kiến thực hiện tốt công đoạn cuối cùng là biến Chí trở thành tay sai của mình Chí Phèo bị lợi d ng, trở thành kẻ chuyên đi đâm thuê chém mướn, mỗi ngày hẳn bán
rẻ linh hồn mình cho quỷ bằng vài đồng vài hào để rồi cuối cùng hắn biến mình thành
1 con quỷ thật sự "Nhìn m t hắn người ta không đoán được là bao nhiêu tuổi, nó vàng vàng mà lại sạm màu gio, nó lằn ngang lằn dọc không biết bao nhiêu là vết s o "rồi hắn còn suốt ngày sau rượu" cứ rượu vào là hắn chửi" Trong tiếng chửi lảm nhảm của Chí còn lã nỗi cô độc, hắn khao khát được giao tiếp với mọi người dù ch là tiếng chửi, nhưng chẳng ai đáp lại hẳn, chẳng đi chấp nhận hẳn, bởi vì "hắn đã đạp đổ bao
Trang 8nhiêu hạnh phúc, đập nát biết bao cảnh yên vui, làm chảy máu và nước mắt của biết bao nhiêu con người lương thiện" Nhưng hắn làm nhiều điều ác như vậy bởi vì hắn lúc nào cũng say Cũng viết về những người nông dân nhưng Nam Cao không khai thác thࡢo lối mòn cũ là khổ vì sưu cao thuế n ng, khổ vì nghèo đói mà Nam Cao khai thác nỗi đau tinh thần của con người Bị tàn phá mất nhân hình, bị tước đoạt mất nhân tính, bị loại ra khỏi xã hội loài người
Và có lẽ, cuộc đời hắn sẽ cứ như vậy nếu như không g p thị Nở Thị Nở đã đến với hắn, cho hắn cảm nhận được tình yêu thương, cho hắn biết yêu và được yêu, lần đầu tiên hắn được "1 người đàn bà cho" Hắn yêu thị, muốn làm nũng với thị như với m ,
và lúc này hắn đã hoàn toàn t nh táo, phần linh hồn người của hắn đã trở về nhờ có thị
Nở "Chao ôi! Muốn làm hòa với mọi người biết bao "hắn lập luận rất đơn giản là lại
ch t chẽ, hắn hi vọng Thị sẽ là cầu nối cho hắn trở về với cuộc đời bằng phẳng lương thiện "Thị Nở có thể sống yên ổn với hẳn thì tại sao mọi người lại không thể, rồi mọi người sẽ thấy hắn chả làm hại ai rồi sẽ t t tiếp nhận hắn trở về với cuộc sống bằng phẳng" Hắn lại hy vọng, lại ước mơ về 1 gia đình hạnh mà có thị Nở Nhưng hy vọng chẳng kéo dài được lâu, thị chợt nhớ ra ở nhà còn có 1 bà cô và thị muốn quay trở về
để hỏi ý kiến bà cô Nhưng bà cô đã không chấp nhận Chí bởi ngh hắn là thằng không cha không m , suốt ngày ch đi ăn vạ, đâm thuê chém mướn Cầu nối đưa hắn đến với cuộc đời đã gãy, cánh của cuộc đời đóng sầm lại ngay trước m t hắn Ở đây, Nam Cao đã khéo léo lồng bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người vào bi kịch bị cự tuyệt tình yêu Nếu như lúc trước hắn khổ nhưng ít nhất lúc đó hẳn cũng say, không nhận thức được Còn bây giờ hắn đã t nh, nỗi khổ nhân lên thành niềm thống khổ, chẳng còn 1 ai có thể đón hắn đến với cuộc đời nữa rồi
Tác giả đã sử d ng ngòi bút di n tả tâm lí nhân vật bậc thầy, tác giả còn đưa cả ngòi bút của mình cho chính nhân vật, để nhân vật có thể tự nói lên được sự đau khổ Lúc nghࡢ thị trút hết tức giận lên đầu hắn, hẳn t t hiểu rồi "ngẩn người", hắn h t hẫng bàng hoàng, thoáng thấy 1 hương cháo hành thoảng qua mũi Rồi khi thị đi, hắn đã nắm tay níu kéo thị, hắn níu kéo sợi dây cuối cùng cứu vớt cuộc đời hắn nhưng thị Nở lại dứt khoát tuyệt tình, hắn rơi vào tình trạng tuyệt vọng, hắn đau đớn mà khóc lóc Rồi hắn lại tìm tới rượu, nhưng càng uống hắn lại càng t nh, hương rượu hòa lẫn mới mùi thơm cháo hành khiến hắn càng đau đớn Rồi hắn quyết định vác dao ra đi, hăn lảm nhảm là sẽ đi tới nhà thị để giết bà cô nhưng cuối cùng hắn lại đi tới nhà bá Kiến,
có lẽ bởi vì hắn ý thức được ai mới là người đẩy hắn tới nước này Trước m t tên cáo già bá Kiến, Chí đã nói những lời hoàn toàn t nh táo, dõng dạc "Tao muốn làm người lương thiện", câu nói thể hiện được khát vọng muốn hoàn lương, trở về với xã hội loài người Tuy nhiên, chính lúc này, Chí đã thấm thía được bi kịch của cuộc đời mình rằng hắn sẽ không bao giờ có thể quay trở về cuộc đời lương thiện được nữa rồi Ai sẽ cho hắn lương thiện? Ai sẽ giúp hắn làm người lương thiện? Đau đớn căm thù kẻ đã hại mình, Chí rút dao ra, "chém túi b i vào người bá Kiến" rồi hắn cũng tự tử, Chí Phèo đã chết trên ngư㤵ng cửa trở về với cuộc đời
Có thể nói, Nam Cao đã rất thành công trong việc khai thác nỗi khổ về m t tinh thần, nỗi đau về thể xác của những người nông dân xưa Kết hợp với nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật, ngôn ngữ giản dị, tự nhiên mà sống động càng làm tôn lên tài năng của Nam Cao Qua tác phẩm, tác giả muốn gửi gắm lòng đồng cảm sâu sắc với bi kịch của nhân vật, niềm tin về bản chất hiền lành lương thiện của con người sẽ luôn còn đó Hơn nữa, tác phẩm được viết lên như 1 lời kêu cứu, cứu lấy quyền làm người, cứu lấy quyền sống, quyền được hưởng hạnh phúc lứa đôi của con người
Trang 95 Phân tích bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo ngắn gọn
Soi vào cuộc đời nhân vật Chí Phèo trong truyện ngắn cùng tên của nhà văn Nam Cao,
ta ch thấy một bức tranh u tối mà người họa s vẽ ra nó mang tên bi kịch Có thể nói, con số không đã gói trùm lên lá số tử vi của cuộc đời Chí Bi kịch về cuộc đời Chí đã xuyên suốt toàn tác phẩm và nếu như phải chọn một nhan đề khác, có lẽ Nam Cao đã
đ t tên tác phẩm của mình là Bi kịch Và đ nh điểm bi kịch mà Chí Phèo phải chịu đựng ấy là bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người
Trước tiên, ta cần hiểu bi kịch là gì? Bi kịch là mâu thuẫn giữa hiện tại và khát vọng Hiện tại không có khả năng giúp cá nhân thực hiện khát vọng t đó đẩy những cá nhân đến hoàn cảnh bi đát Chí Phèo muốn được trở thành người lương thiện nhưng sau khi ra tù, hắn đã bị gạt phăng ra khỏi cuộc đời bằng phẳng Đau đớn hơn, cuộc đời
ấy có những người đã t ng cưu mang Chí Cái tên Chí Phèo chứa đầy sự coi thường, khinh b Trong con mắt ghê sợ của dân làng Vũ Đại, Chí Phèo quái đản với người, lạc loài với vật, hắn không phải là một con người Trong tiếng chửi mở đầu tác phẩm, đối tượng tiếng chửi ngày càng thu h p dần Như vậy có thể thấy, con người triền miên say ấy vẫn ý thức rõ về sự đơn độc của mình Hắn thèm được ai đó chửi vì chửi hắn có ngh a là vẫn có người còn công nhận hắn là con người Ta có thể hình dung ra một kẻ cô đơn, một kẻ khốn khổ cứ đi giữa cuộc đời để mà chửi, để mà kêu gào, để
mà được công nhận Nhưng cuộc đời tuyệt nhiên vẫn im l ng với hắn Sự im l ng ấy thật đáng sợ vì đó là sự im l ng của đoạn tuyệt và ruồng bỏ Nhưng bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người ch được đẩy đến đ nh điểm khi Thị Nở cũng ruồng bỏ Chí
Có thể nói, nguyên nhân của sự ruồng bỏ ấy là do bà cô Nhân vật đại diện cho định kiến Cuộc đời bằng phẳng mà Chí muốn quay về chứa đựng đầy rẫy những định kiến
và chính những định kiến ấy đã ch n đứng con đường về của Chí Qua những lời chửi mắng Thị Nở, bà cô đã cự tuyệt lại khao khát hoàn lương của Chí Phèo Như vậy, nếu cái ác đã đẩy Chí Phèo vào con đường lưu manh hóa, thì nay định kiến đã đẩy Chí Phèo vào bi kịch thứ hai của cuộc đời
Nếu như muốn tìm hiểu về bi kịch bị cự tuyệt, ta không thể không tìm hiểu về Thị Nở Thị là một người xấu, nghèo, vô duyên, lại có mả hủi Nhiều người đã nhận xét rằng Nam Cao đã xây dựng một hàng rào dây thép và rắc vôi xung quanh nhân vật này Nam Cao gọi Thị Nở là con vật rất tởm Thế nhưng, con vật ấy cũng ruồng bỏ Chí Đây chính là bi kịch Nhiều người t ng nói Nam Cao đã quá tay trong việc miêu tả Thị Nở xấu như vậy Nhưng Thị Nở càng xấu, tính bi kịch càng tăng Vốn d Nam Cao xây dựng nhân vật Thị Nở không phải để cười cợt mà là để cảm thông
Khi Chí Phèo hiểu những gì Thị Nở nói với mình, hắn ngây người choáng choáng Cái cảm giác của một người đang bay bổng trong hạnh phúc tình yêu bỗng bị rơi xuống đáy sâu tuyệt vọng Điều đó khiến Chí bị tê liệt mọi cảm giác Qua đây, người đọc cũng phần nào thấy được sự am hiểu của Nam Cao trong việc miêu tả di n biến tâm lí nhân vật Khi Thị Nở bỏ đi, Chí Phèo đuổi thࡢo, gọi lại, thậm chí còn cầm tay Thị Nở Điều này làm dâng lên trong người đọc nỗi xót xa Chí Phèo ý thức được mình giống như một người sắp chết đuối trên dòng sông tuyệt vọng Hắn luôn khao khát được trở về cuộc đời bằng phẳng Và đối với Chí, Thị Nở đóng vai trò như chiếc phao cứu sinh, như một cây cầu, một cánh cửa để đưa hắn về với cộng đồng - nơi mà hắn đã t ng bước chân ra đi Nhưng phao cứu sinh đã bị cướp mất, cây cầu đã bị rút lại, cánh cửa đã bị đóng sầm trước m t Chí Mọi sự như đã được đ t một dấu chấm
Trang 10hết Chí Phèo uống rượu nhưng càng uống càng t nh, càng uống càng đau và càng uống thì hơi cháo hành càng hiện ra Hơi cháo hành đại diện cho tình thương, nó cứ hiện lên trong lòng Chí một nỗi day dứt không nguôi Và như thể có điều gì đau đớn không chịu nổi khi nhà văn miêu tả một người đàn ông mà trước đó được biết đến như một con quỷ nay lại bơ vơ, cô độc trên con sông tuyệt vọng mà ôm lấy m t mình khóc rưng rức
Và t tuyệt vọng, Chí đã cầm dao giết Bá Kiến bởi hắn biết cả bà cô và Thị Nở đều không có lỗi Ta vẫn nhớ rằng Nam Cao đã t ng nói: Nghệ thuật có thể ch là tiếng đau khổ kia xuất phát t cuộc sống lầm than Vậy phải chăng tiếng đau khổ ấy lại chính là câu hỏi Ai cho tao lương thiện của Chí Phèo Câu hỏi ấy là câu hỏi mang tính thời đại, giࡢo vào lòng người biết bao xót xa, đau đớn, day dứt và ám ảnh vô cùng Cái chết của Chí Phèo là cái chết đầy bi thảm Chí Phèo sinh ra không ai vui vẻ, khi chết đi không ai khóc thương Đây chính là bi kịch Và bi kịch lại chồng lên bi kịch khi Chí Phèo phải chết trên ngư㤵ng cửa trở thành con người lương thiện Đây là
bi kịch lớn nhất trong cuộc đời của Chí Qua bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của Chí, Nam Cao đã tố cáo xã hội tàn ác bất công khi không ch cướp đi những điều Chí Phèo có mà còn cướp đi những gì Chí Phèo muốn Cùng với đó, ta cũng có thể thấy được khát vọng của tác giả về việc nhân dân có thể vùng dậy đấu tranh và niềm tin vào bản chất lương thiện của con người
Với tất cả những điều trên, người đọc dù có gấp lại trang sách thì những xót xa, những day dứt về một con người khốn khổ khi bị cự tuyệt quyền làm người vẫn không thể nguôi ngoai Bằng tài năng của mình, Nam Cao đã tạo ra một kiệt tác không ch trong văn học hiện thực phê phán 1930 - 1945 mà còn là kiệt tác của văn học Việt Nam hiện đại
6 Phân tích bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo chi tiết
Nam Cao là một nhà văn hiện thực lớn của nền văn học Việt Nam trước Cách mạng Sau Cách mạng, ông hăng hái tham gia làm báo kháng chiến Ông có nhiều đóng góp quan trọng đối với việc hoàn thiện phong cách truyện ngắn và tiểu thuyết Việt Nam ở nửa đầu thế kỷ 20 Chí Phèo là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của nền văn học hiện thực Việt Nam trước Cách mạng Bằng ngòi bút sắc sảo, nghệ thuật khắc họa nhân vật đ c sắc, Nam Cao đã làm nổi bật tấn bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người của nhân vật Chí Phèo
Qua nhân vật Chí Phèo, nhà văn đã lí giải thành công nguyên nhân vì sao người nông dân hiền lành bị tha hóa t nhân tính đến nhân hình một cách tàn tệ đến vậy Quá trình tha hóa của nhân vật Chí Phèo trải qua hai giai đoạn Mỗi giai đoạn là một bước chuyển biến mạnh mẽ sức sống trong nhân vật
Thứ nhất, t một anh nông dân hiền lành như c c đất Chí Phèo bị đẩy vào tù Không tội lỗi gì, bất ngờ Chí bị đẩy vào vòng lao lí, bị tước đoạt quyền sống Bước ra khỏi nhà tù, Chí Phèo trở thành một "con quỷ" gớm ghiếc, côn đồ và tàn bạo
Thứ hai, khi Thị Nở đánh thức khát vọng sống lương thiện và mong muốn trở lại với mọi người, Chí Phèo lại hiền lành như lúc ban đầu Cánh cửa bước vào cuộc đời rộng
mở trước mắt Chí Phèo Thế nhưng, trớ trêu thay, ch vì sự cản trở của bà cô, Thị Nở
đã đoạn tuyệt tình ngh a với Chí sau năm ngày chung sống hạnh phúc Chí Phèo h t