những vấn đề chung về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp trong xây dựng cơ bản

+ Tính toán hợp lý giá thành công tác xây lắp, các sản phẩm lao vụ hoàn thành của doanh nghiệp.. + Kiểm tra việc thực hiện kế hoạch thực hiện hạ giá thành của doanh nghiệp theo từng công

những vấn đề chung về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp trong xây dựng cơ bản

I Đặc điểm của hoạt động xây dựng cơ bản có ảnh hưởng đến công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm

XDCB là nghành sản xuất vật chất mang tính chất công nghiệp, có những đặc điểm riêng biệt, khác với nghành sản xuất khác; những đặc điểm này có ảnh hưởng đến quản lý và hoạch toán:

Sản phẩm xây lắp là các công trình, vật kiến trúc có quy mô lớn, kết cấu phức tạp, mang tính đơn chiếc, thời gian sản xuất dài, ảnh hưởng lớn đến môi trường sinh thái Những đặc điểm này làm cho tổ chức hoạch toán khác biệt với nghành sản suất kinh doanh khác Sản phẩm xây lắp phải lập dự toán, dự toán thiết

kế, dự toán thi công Thực hiện thi công xây lắp công trình phải theo điều lệ quản

lý đầu tư và xây dựng do Nhà nước ban hành Quá trình thi công xây lắp phải so sánh với dự toán, phải lấy dự toán làm thước đo

SPXL được tiêu thụ ( bán ) theo giá dự toán - giá thanh toán với bên chủ đầu

tư hoặc giá thoả thuận với chủ đầu tư (giá thoả thuận này cũng phải xác định trên một dự toán công trình )

SPXL cố định tại nơi sản xuất, còn các điều kiện sản xuất ( máy thi công, thiết bị vật tư, người lao động ) phải di chuyển theo địa điểm đặt sản phẩm Đặc điểm này làm cho công tác quản lý tài sản, thiết bị, vật tư, lao động cũng như hoạch toán chi phí sản xuất rất phức tạp vì chịu ảnh hưởng tác động môi trường, dễ tổn thất hư hỏng

SPXL được sử dụng lâu dài ảnh hưởng môi trường sinh thái, cảnh quan Sau khi hoàn thành sản phẩm xây lắp rất khó thay đổi Vì vậy việc tổ chức quản lý và hoạch toán điều hành chặt chẽ đảm bảo cho công trình phải phù hợp dự toán thiết

kế

II- Yêu cầu của công tác kế toán chi phí sản xuất tính giá thành sản phẩm xây lắp

Do đặc thù của nghành XDCB và sản phẩm xây lắp rất phức tạp, trong đó tiết kiệm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm là một trong những mối quan tâm

hàng đầu, là nhiệm vụ hết sức quan trọng của Doanh nghiệp Trước hết kế toán pải thực hiện tốt các yêu cầu sau:

+ Phản ánh đầy đủ, kịp thời toàn bộ chi phí sản xuất thực tế phát sinh

+ Kiểm tra tình hình thực hiện các định mức chi phí vật tư lao động sử dụng máy thi công và các dự toán chi phí khác, phát hiện kịp thời các khoản chênh lệch

so với định mức, các chi phí khác ngoài kế hoạch, các khoản thiẹt hại , hư hỏng, mất mát trong sản xuất để đề xuúat những biện pháp nhăn chặn kịp thời

+ Tính toán hợp lý giá thành công tác xây lắp, các sản phẩm lao vụ hoàn thành của doanh nghiệp

+ Kiểm tra việc thực hiện kế hoạch thực hiện hạ giá thành của doanh nghiệp theo từng công trình, hạng mục công trình từng loại sản phẩm lao vụ, vạch ra khả năng và các biện pháp hạ giá thành một cách hợp lý có hiệu quả

+ Xác định đúng đắn kết và bàn giao thanh toán kịp thời khối lượng công tác xây dựng đã hoàn thành Định kỳ kiểm kê và đánh giá khối lượng thi công dở dang theo nguyên tắc qui định

+ Đánh giá đúng đắn kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh ở từng công trình , hạng mục công trình, từng bộ phận thi công tổ đội sản xuất trong từng thời

kỳ nhất định , kịp thời lập báo cáo về chi phí sản xuất và tính giá thành công tác xây lắp, cung cấp chính xác kịp thời các thông tin hữu dụng về chi phí sản xuất và tính giá thành phục vụ cho yêu cầu quản lý của lãnh đạo doanh nghệp

III Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây dựng cơ bản.

1 Chi phí sản xuất và phân loại chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây dựng

1.1 Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây dựng

Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn

bộ chi phí về lao động sống và lao động vật hoá phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh trong một kỳ nhất định của Doanh nghiệp xây lắp Chi phí sản xuất xây lắp cấu thành sản phẩm xây lắp

1.2- Phân loại chi phí sản xuất

Việc phân loại chi phí sản xuất một cách khoa học và hợp lý có ý nghĩa rất quan trọng với việc hoạch toán Mặt khác, nó là tiền đề của việc kiểm tra phân tích, thúc đẩy việc quản lý chặt chẽ chi phí để hướng tới tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm

Trong mỗi doanh nghiệp có các cách phân loại chi phí rất khác nhau Hiện nay trong kế toán có những cách phân loại sau:

*Phân loại chi phí sản xuất theo yếu tố chi phí:

Về thực chất chỉ có ba yếu tố chi phí : chi phí về sức lao động, chi phí về đối tượng lao động và chi phí về tư liệu lao động Tuy nhiên, để phân tích thông tin về chi phí cụ thể để từ đó phục vụ cho việc xây dựng định mức vốn lưu động và phân tích các dự toán chi phí thì các yếu tố trên được chi tiết hoá theo qui định hiện hành của bộ tài chính toàn bộ chi phí được chia ra làm 7 yếu tố:

a) yếu tố nguyên liệu vật liệu: Bao gồm toàn bộ giá trị NVL chính, vật liệu

phụ, phụ tùng thay thế, công cụ, dụng cụ sử dụng vào sản xuất thi công xây lắp ( loại trừ giá trị vật liệu dùng không hết nhập laị kho và phế liệu thu hồi )

b) yếu tố nhiên liệu, động lực: Sử dụng vào quá trình sản xuất kinh doanh

trong kỳ (trừ số dùng không hết nhập laị kho và phế liệu thu hồi )

c) yếu tố tiền lương và các khoản phụ cấp theo lương: Bao gồm tổng số tiền

lương và phụ cấp phải trả cho công nhân xây lắp

d) yếu tố khấu hao tài sản cố định: Tổng số khấu hao TSCĐ trong kỳ của tất

cả tài sản cố định sử dụng trong kỳ

e) yếu tố BHXH, BHYT, KPCĐ: Tính theo tỷ lệ qui định trên tổng số tiền lương

và phụ cấp theo lương

f) yếu tố chi phí dịch vụ mua ngoài: Là toàn bộ chi phí dịch vụ mua ngoài dùng

vào việc sản xuất kinh doanh

g) yếu tố chi phí khác bằng tiền: Là những chi phí khác bằng tiền chưa được

phản ánh ở các yếu tố trên

*Phân loại chi phí theo lĩnh vực hoạt động kinh doanh

Căn cứ vào việc tham gia của chi phí vào hoạt động sản xuất kinh doanh

a) Chi phí sản xuất kinh doanh: Bao gồm các chi phí có liên quan tới hoạt động

sản xuất, tiêu thụ và quản lý

b) Chi phí hoạt động tài chính: Là những chi phí liên quan đến hoạt động về vốn

cà đầu tư tài chính

c) Chi phí bất thường: Gồm những chi phí ngoài dự kiến do chủ quan hay khách

quan đưa tới

* Phân loại chi phí theo khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm (theo công dụng kinh tế).

Cách phân loại này dựa vào công dụng của chi phí và mức phân bổ chi phí cho từng đối tượng

a) Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Phản ánh toàn bộ chi phí NVL chính, phụ,

nhiên liệu tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất thi công xây lắp, chế tạo sản phẩm hay thực hiện lao vụ dịch vụ

b) Chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm tiền lương, phụ cấp theo lương và các

khoản trích theo lương BHXH, BHYT, KPCĐ

c) Chi phí sản xuất chung: Là những chi phí phát sinh trong phạm vi phân

xưởng sản xuất (không kể chi phí vật liệu và nhân công trực tiếp ) Ngoài ra, khi tính chỉ tiêu giá thành sản phẩm toàn bộ sẽ bao gồm chỉ tiêu giá thành sản xuất với khoản mục chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp

Ngoài cách phân loại chủ yếu trên phục vụ trực tiếp cho công tác quản lý và công tác kế toán chi phí sản xuất kinh doanh còn có thể được phân loại theo các hình thức khác nhau như: phân loại chi phí theo chức năng trong sản xuất kinh doanh, cách ứng xử của chi phí, cách thức kết chuyển chi phí (Chi phí sản phẩm, Chi phí thời kỳ )

Mỗi cách phân loại chi phí sản xuất có ý nghĩa riêng,phục vụ cho từng yêu cầu quản lý và từng đối tượng cung cấp thông tin cụ thể nhưng chúng luôn bổ sung cho nhau nhằm quản lý có hiệu quảnhất toàn bộ chi phí sản xuất phát sinh trong toàn doanh nghiệp trong từng thời kỳ nhất định

2-Giá thành và các loại giá thành sản phẩm xây lắp

2.1- Giá thành sản phẩm xây lắp.

Giá thành sản phẩm xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động và lao động vật hoá để hoàn thành khối lượng sản phẩm xây lắp theo qui định Sản lượng sản phẩm xây lắp có thể là công trình, hạng mục công trình, giai đoạn thi công xây lắp có thiết kế và tính dự toán riêng

Giá thành hay hạng mục công trình hoặc giá thành công trình hoàn thành toàn bộ

là giá thành sản phẩm cuối cùng của SXXL

2.2- Các loại giá thành sản phẩm xây lắp:

Trong sản xuất xây lắp cần phân biệt các loại giá thành sau: giá thành dự toán,

giá thành kế hoạch và giá thành thực tế

+ Giá thành dự toán

Do sản phẩm xây dựng có gái trị lớn, thời gian thi công dài và mang tính đơn chiếc, có kết cấu phức tạp, khối lượng lớn nên công trình, hạng mục công trình đều

có giá trị dự toán riêng

Căn cứ vào giá trị dự toán của công trình, hạng mục công trình ta có thể xác định đựoc giá thành dự toán của chúng

Giá thành Giá trị dự toán Thuế Thu nhập chịu

Dự toán xây lắp sau thuế VAT thuế tính trước

Giá thành dự toán xây lắp sau thuế: Là chi phí cho công tác xây dựng lắp ráp các kết cấu kiến trúc, lắp đắt máy móc thiết bị sản xuất giá trị dự toán bao gồm: chi phí trực tiếp, chi phí chung và thu nhập chịu thuế tính trước và thuế GTGT

+ Giá thành kế hoạch

Giá thành kế hoạch: Được xác định xuất phát từ những điều kiện cụ thể ở

một xí nghiệp xây lắp nhất định, trên cơ sở biện pháp thi công, các định mức và đơn giá áp dụng trong xí nghiệp, Giá thành kế hoạch được xác định như sau:

Giá thành

Kế hoạch

Giá thành

Dự toán

Mức hạ giá Thành dự toán

Khoản bù Chênh lệch vượt

Dự toán Giá thành kế hoạch nhỏ hơn giá thành dự toán một lượng bằng mức hạ giá thành dự toán và lớn hơn gía thành dự toán khoản bù chênh lệch dự toán để trang trải các chi phí không tính đến trong dự toán

Khi tính giá thành kế hoạch, việc quan trọng nhất là xác định đúng số tiết kiệm

do hạ giá thành dự toán nhờ các biện pháp kỹ thuật Bằng cách tính toán có căn cứ

kỹ thuật có thể tổng hợp được hiệu quả kinh tế do các biện pháp mang lại

+ Giá thành thực tế

Giá thành thực tế: là biểu hiện bằng tiền của tất cả các chi phí thực tế mà

doanh nghiệp xây lắp đã bỏ ra để hoàn thành một đối tượng xây lắp nhất định và được xác định theo số liệu kế toán cung cấp Giá thành thực tế công tác xây lắp không chỉ bao gồm các chi phí trong định mức mà còn có thể bao gồm những chi phí thực tế phát sinh không cần thiết như: thiệt hại phá đi làm lại, thiệt hại ngừng sản xuất , mất mát hao hụt vật tư do những nguyên nhân chủ quan của doanh nghiệp

Giá thành thực tế phản ánh toàn bộ giá thành thực tế để hoàn thành bàn giao khối lượng xây lắp mà doanh nghiệp nhận thầu

Giá thành thực tế không chỉ bao gồm những chi phí định mức mà có thể còn bao gồm những chi phí thực tế phát sinh như mất mát, bội chi vật tư do nguyên nhân chủ quan của doanh nghiệp

Giữa ba loại giá thành nói trên thường có quan hệ với nhau về lượng như sau:

Giá thành dự toán > Giá thành kế hoạch > Giá thành thực tế

Việc so sánh các loại giá thành này được dựa trên cùng một đối tượng tính giá thành (từng công trình, hạng mục công tình hoặc khối lượng xây lắp hoàn thành nhất định )

Cũng xuất phát từ đặc điểm của sản phẩm xây dựng là có gia trị lớn, thời gian xây dựng dài Do vậy, để dáp ứng yêu cầu của công tác quản lý về chi phí sản xuất

và giá thành trong xây dựng Giá thành sản phẩm xây lắp còn đựoc theo dõi trên hai chỉ tiêu là giá thành của khối lượng hoàn chỉnh và giá thành của khối lượng hoàn thành qui ước:

+ Giá thành khối lượng hoàn chỉnh: Giá thành khối lượng xây lắp hoàn chỉnh là

giá thành của những công trình, hạng mục công trình, đã thi công đến giai đoạn cuối cùng, phù hợp với tiêu chuẩn thiết kế đã được bên A và bên B kiểm nhận, thanh toán bàn giao cho đơn vị sản xuất sử dụng Chỉ tiêu này cho phép tính toán, đánhgiá một cách tổng quát hiệu quả kinh tế vốn đầu tư cho một công trình nhưng lại không đáp ứng đựoc kịp thời cho việc phân tích đánh tình hình thực tế thực hiện

kế thành

+ Giá thành khối lượng xây lắp hoàn thành qui ước: phản ánh kịp thời chi phí

cho đối tượng xây lắp trong qui trình thi công xây lắp,giúp cho donh nghiệp phân tích kịp thời các mặt sản xuất kinh doanh để có các biện pháp uốn nắn những sai lệch để đảm bảo nhiệm vụ hạ giá thành Nhưng chỉ tiêu này phản ánh không toàn diện và không

Do đó, trong việc quản lý giá thành đòi hỏi phải sẻ dụng cả hai chỉ tiêu để đảm bảo quản lý giá thành được toàn diện chính xác

Việc nghiên cứu kết cấu của giá thành xây lắp có ý nghĩa quan trọng đối với việc tăng cường quản lý giá thành bởi vì: thông qua kết cấu giá thành sẽ cho ta thấy

rõ tình hình chi phí của doanh nghiệp cũng như biến động của các khoản chhi phí trong một thời kỳ để biết được khoản mục nào tăng (giảm) và tăng , giảm là bao nhiêu Trên cơ sở đó có hướng để quản lý và đề ra biện pháp hạ giá thành Đồng thời, thông qua việc nghiên cứu kết cấu giá thành xây lắp ( từng công trình, hạng mục công trình) cho ta biết được ưu, nhược điểm của quá trình thi công và quản lý giá thành Từ đó rút ra kinh nghiệm để cải tiến phương pháp sản xuất và quản lý thi công

3- Đánh giá sản phẩm làm dở trong doanh nghiệp xây dựng.

Đặc điểm của xây dựng cơ bản là có kết cấu rất phức tạp do đó việc xác định chính xác mức độ hoàn thành của nó là rất khó Vì vậy khi đánh giá sản phẩm làm

dở, kế toán cần kết hợp chặt chẽ với bộ phận kỹ thuật, bộ phận tổ chức lao động để

để xác định mức độ hoàn thành của khối lượng xây lắp dở dang một cách chính xác

Trên cơ sở kết quả kiểm kê sản phẩm làm dở đã tổng hợp được, kế toán tiến hành đánh giá sản phẩm làm dở

a) Phương pháp đánh giá sản phẩm làm dở theo chi phí dự toán:

Chi phíthực tế của Chi phí thực tế của Chi phí Chi phí khối lượng xây lắp + khối lượng xây lắp khối lượng

thực tế dở dang đầu kỳ thực hiện trong kỳ xây lắp

khối lượng = X dở dang cuối

dở dang Chi phí của khối Chi phí của khối kỳ theo dự

cuối kỳ lượng xây lắp hoàn + lượng xây lắp dở toán

thành bàn giao dang cuối kỳ theo trong kỳ dự toán

b) Phương pháp đánh giá sản phẩm làm dở dang theo tỷ lệ sản phẩm hoàn thành tương đương:

Phương pháp này chủ yếu áp dụng đối với việc đánh giá sản phẩm làm dở của công tác lắp đặt

Chi phíthực tế của Chi phí thực tế của Chi phí theo Chi phí khối lượng lắp đặt + khối lượng lắp đặt dự toán khối

thực tế của dở dang đầu kỳ thực hiện trong kỳ lượng xây lắp khối lượng = X dở dang cuối lắp đặt dở Chi phí của Giá trị dự toán kỳ theo sản dangcuối khối lượng lắp + của khối lượng lượng hoàn

kỳ đặt bàn giao lắp đặt dở dang thành tương

trong kỳ theo cuối kỳ đương

dự toán

c) Phương pháp đánh giá sản phẩm làm dở theo giá trị dự toán:

Chi phíthực tế của Chi phí thực tế của Chi phí Chi phí khối lượng xây lắp + khối lượng xây lắp khối lượng thực tế dở dang đầu kỳ thực hiện trong kỳ xây lắp

khối lượng = X dở dang cuối

dở dang Giá trị thực tế Giá trị dự toán kỳ theo dự

cuối kỳ lượng xây lắp hoàn + của khối lượng xây toán

thành bàn giao lắp dở dang trong kỳ cuối kỳ

4-Phương pháp tính giá thành sản phẩm xây lắp:

Phương pháp tính giá thành sản phẩm xây lắp là phương pháp sử dụng số liệu

về chi phí sản xuất để tính toán ra tổng giá thành và giá thành đơn vị thực tế của sản phẩm hoặc lao vụ đã hoàn thành theo yếu tố hoặc khoản mục giá thành trong

kỳ tính giá thành đã được xác định

Trong đó thời kỳ tính giá thành là thời kỳ bộ phận kế toán giá thành cần phải tiến hành công việc tính giá thành cho các đối tượng tính giá thành

Tuỳ theo đặc điểm của từng đối tượng tính giá thành và mối quan hệ giữa các đối tượng tập hợp chi phí và đối tượng tính giá thành mà kế toán phải lựa chọn, sử dụng một hoặc kết hợp nhiều phương pháp thích hợp để tính giá thành cho từng đối tượng

Trong các doanh nghiệp xây lắp thường áp dụng các phương pháp tính giá thành sau:

a) Phương pháp giá thành giản đơn (hay phương pháp trực tiếp ).

Phương pháp này được áp dụng trong các xí nghiệp xây lắp cá số lượng công trình, giai đoạn công việc ít nhưng thường có khối lượng lớn, chu kỳ sản xuất tương đối ngắn không có hoặc chỉ có một số ít sản phẩm dở dang

Giá thành từng công trình, giai đoạn công việc hoàn thành theo phương pháp này được xác định bằng cách cộng tất cả các chi phí sản xuất đã tập hợp cho công trình, giai đoạn công việc đó

Công thức tính: Z = C

Trong đó:

Z - là tổng giá thành sản phẩm xây lắp

C - là tổng chi phí sản xuất đã tập hợp theo đối tượng

Nếu đầu kỳ và cuối kỳ có sản phẩm dở dang thì công thức được tính như sau:

Z = C + DĐK DCK

Trong đó:

DĐK: là sản phẩm dở dang đầu kỳ

DCK: là sản phẩm dở dang cuối kỳ

b) Phương pháp tính giá thành theo đơn đặt hàng.

Phương pháp này thích hợp thực hiện các công trình, giai đoạn công việc phức tạp.Đối tượng tính giá thành của phươmg pháp này là sản phẩm của mỗi đơn đặt hàng

Đặc điểm của phương pháp này là tất cả các chi phí sản xuất đều được tập hợp theo mỗi đơn đặt hàng không kể sản phẩm ghi trong đơn nhiều hay ít, cũng không

kể trình độ phức tạp của việc sản xuất đó như thế nào Khi bắt đầu sản xuất theo mỗi đơn đặt hàng, bộ phận kế toán mở ra một bảng chi tiết tính riêng các chi phí sản xuất theo từng khoản mục giá thành

c) Phương pháp tổng cộng chi phí.

Áp dụng đối với các xí nghiệp xây lắp mà quá trình xây dựng được tập hợp ở nhiều đội xây dựng, nhiều giai đoạn công việc

Giá thành sản phẩm xây lắp được xác định bằng cách cộng tất cả chi phí sản xuất ở từng đội sản xuất, từng giai đoạn công việc, từng hạng mục công trình

Z = DĐK + (C1 + C2 + + Cn) - DCK

Trong kỳ:

+ Z: là giá thành sản phẩm xây lắp

+ C1, , Cn : là chi phí sản xuất ở từng đội sản xuất xây dựng hay từng giai đoạn công việc, từng hạng mục công trình

Phương pháp này tương đối dễ dàng, chính xác Với phương pháp này yều cầu kế toán phải tập hợp đầy đủ chi phí cho từng công việc, từng hạng mục công trình Bên cạnh chi phí trực tiếp được tập hợp ngay, các chi phí gián tiếp ( chi phí chung ) phải được phân bổ theo tiêu thức nhất định

d) phương pháp định mức chi phí sản xuất và tính giá thành.

Phương pháp này vận dụng một cách hiệu quả ưu việt của nền kinh tế kế hoạch

và trên cơ sở hệ thống định mức để quản lý và kế hoạch chi phí sản xuất và tính giá thành

Giá thành thực

Tế của sản phẩm

Giá thành định mức của sản phẩm

Chênh lệch định mức

Thay đổi định mức

Để vận dụng phương pháp này một cách có hiệu quả đòi hỏi: qui trình sản xuất sản phẩm của xí nghiệp đã định hình và sản phẩm đã đi vào sản xuất ổn định

e) Phương pháp tỷ lệ.

Được áp dụng trong trường hợp đối tượng tập hợp chi phí là nhóm sản phẩm, nhưng đối tượng tính giá thành lại là từng sản phẩm Trong trường hợp này căn cứ vào tổng chi phí thực tế và tổng chi phí kế hoạch hoặc tổng chi phí dự toán của các hạng mục công trình có liên quan để xác định tỷ lệ phân bổ

Giá thành thực tế Giá thành kế hoạch Tỷ lệ điều chỉnh

sản phẩm (hay dự toán) (tỷ lệ phân bổ)

6 - Phương pháp hoạch toán tập hợp chi phí sản xuất:

Trong các DNXL chủ yếu áp dụng phương pháp kê khai thường xuyên để hoạch toán chi phí sản xuất Với phương pháp này, tất cả các nghiệp vụ kinh tế phát sinh, đặc biệt là các nghiệp vụ hàng tồn kho được phản ánh kịp thời và đầy đủ

6.1-Đối tượng chi phí sản xuất.