(Luận văn thạc sĩ) tác động của đặc điểm ban kiểm soát đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Tác giả xin cam đoan Luận văn thạc sĩ Kinh tế với đề tài “Tác Động Của Đặc Điểm Ban Kiểm Soát Đến Chất Lượng Báo Cáo Tài Chính Của Các Công Ty Niêm Yết Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt N

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOÁN VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOÁN VIỆT NAM

Chuyên ngành: Kế toán

Mã ngành: 8340301

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN XUÂN HƯNG

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2019

Tác giả xin cam đoan Luận văn thạc sĩ Kinh tế với đề tài “Tác Động Của Đặc Điểm Ban Kiểm Soát Đến Chất Lượng Báo Cáo Tài Chính Của Các Công Ty Niêm Yết Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam” là công trình nghiên cứu

khoa học của cá nhân tác giả với sự hướng dẫn của PGS TS Nguyễn Xuân Hưng Luận văn được tác giả thực hiện và hoàn tất một cách độc lập Các số liệu đưa vào Luận văn là trung thực và được thu thập từ nguồn đáng tin cậy Kết quả nghiên cứu của Luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các giải pháp, kiến nghị được tác giả rút ra từ quá trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn Tài liệu tham khảo trong Luận văn được trích dẫn đầy đủ và rõ ràng

Tác giả xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung được trình bày trong Luận văn này

Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2019

NGƯỜI CAM ĐOAN

Phan Thị Huyền

TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ VÀ BIỂU ĐỒ

TÓM TẮT

ABSTRACT

PHẦN MỞ ĐẦU…… ……… 1

1 Tính cấp thiết của đề tài   1

2 Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu   3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu   4

4 Phương pháp nghiên cứu   5

5 Đóng góp của nghiên cứu   5

6 Kết cấu bài nghiên cứu:   5

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 7

1.1 Các nghiên cứu trên thế giới   7 

1.2 Các nghiên cứu tại Việt Nam   11 

1.3. Khe hổng nghiên cứu   16 

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 19

2.1 Các khái niệm   19 

2.1.1 Khái niệm về chất lượng thông tin BCTC 19

2.1.2 Khái niệm về chất lượng lợi nhuận (Earnig quality) 24

2.1.3 Đo lường chất lượng lợi nhuận trên cơ sở kế toán 26

2.4 Một số mô hình nghiên cứu   29 

2.3 Các lý thuyết nền   37 

2.3.1 Lý thuyết đại diện (Agency theory) 37

2.3.2 Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information) và lý thuyết tín hiệu (Signaling Theory) 38

2.3.3 Lý thuyết phụ thuộc nguồn lực (Resource Depence Theory) 40

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 43

3.1 Quy trình nghiên cứu   43 

3.2 Phương pháp nghiên cứu   44 

3.3 Mô hình nghiên cứu.   44 

3.4 Các giả thuyết nghiên cứu   45 

3.5 Mô tả dữ liệu và phươn pháp thu thập thông tin   49 

3.6 Mô hình hồi quy:   50 

3.7 Đo lường các biến   50 

3.7.1 Đo lường biến phụ thuộc 50

3.7.2 Đo lường các biến độc lập 52

3.8 Quy trình phân tích dữ liệu   53 

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 56

4.1 Phân tích thực trạng chất lượng thông tin BCTC của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán.   56 

4.2 Mô tả các biến đặc điểm của Ban kiểm soát ảnh hưởng đến chất lượng thông tin BCTC.   57 

4.3 Kết quả phân tích tương quan và hồi quy   60 

4.3.1 Lựa chọn mô hình ước lượng phù hợp 60

4.3.2 Kiểm định các khuyết tật của mô hình do vi phạm các giả định 64

4.3.3 Kết quả hồi quy 66

4.4 Bài luận kết quả nghiên cứu   69 

CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH 74

5.2 Một số kiến nghị   76 

5.2.1 Kiến nghị đối với các công ty niêm yết 76

5.2.2 Kiến nghị đối với cơ quan quản lý nhà nước 78

5.3 Những hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo   78 

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

AAA : Hiệp hội kế toán các nước Đông Nam Á BCDKT : Bảng cân đối kế toán

BCLLTT : Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

BCTC : Báo cáo tài chính

BCTHQT : Báo cáo tình hình quản trị

BCTN : Báo cáo thường niên

CEO : Giám đốc điều hành

CFO : Giám đốc tài chính

CLLN : Chất lượng lợi nhuận

CLTT : Chất lượng thông tin

CTNY : Công ty niêm yết

IASB : Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế IPSASs : Chuẩn mực kế toán công quốc tế KQKD : Kết quả kinh doanh

KSV : Kiểm soát viên

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3 1 Các giả thuyết nghiên cứu và kỳ vọng ảnh hưởng của các nhân tố đến chất

lượng thông tin BCTC và kế thừa từ các nghiên cứu trước 48 

Bảng 3 2 Danh sách các biến độc lập và phương pháp đo lường 52

Bảng 4 1 Kết quả ước lượng các hệ số β0, β1, β2 56 

Bảng 4 2 Thực trạng chất lượng thông tin BCTC đo lường theo QTLN 56 

Bảng 4 3 Thống kê tần suất cuộc họp của BKS 58 

Bảng 4 4 Thống kê độ tuổi trung bình của các thành viên BKS 58 

Bảng 4 5 Thống kê tỷ lệ TV BKS có trình độ chuyên môn về tài chính kế toán 58 

Bảng 4 6 Thống kê mô tả các biến phụ thuộc và biến độc lập 59 

Bảng 4 7 Bảng kết quả hồi quy mô hình Pooled OLS 61 

Bảng 4 8 Bảng kết quả hồi quy mô hình Fixed effects và kiểm định F 61 

Bảng 4 9 Bảng kết quả hồi quy mô hình Random effects 62 

Bảng 4 10 Kết quả chạy mô hình gộp POOLED OLS, FEM, REM 63 

Bảng 4 11 Tổng hợp các kiểm định lựa chọn mô hình 64 

Bảng 4 12 Ma trận tương quan 65 

Bảng 4 13 Bảng kết quả hồi quy mô hình Fixed effects với tùy chọn Robust 66 

Bảng 4 14 Tóm tắt kết quả hồi quy mô hình FEM với tùy chọn Robust 67 

Bảng 4 15 Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết 68 

DANH MỤC HÌNH VẼ VÀ BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 4 1 Thực trạng mức độ trung bình về QTLN của các công ty niên yết giai

đoạn 2013 – 2017 57

Hình 4 1 Kết quả kiểm định Hausman cho mô hình FEM và REM 62 

Hình 4 2 Kết quả kiểm định Breusch và Pangan cho mô hình Poole và REM 63 

Hình 4 3 Kết quả kiểm định Breusch - Godfrey cho mô hình FEM 65 

Hình 4 4 Kết quả kiểm định Modified Wald cho mô hình FEM 66 

THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TÓM TẮT

1 Lý do nghiên cứu

Thực tế trên thế giới và Việt Nam đã có nhiều sự kiện liên quan đến việc cung cấp BCTC kém chất lượng như sự kiệm Enron, sự kiện của tập đoàn Toshiba hay công ty viễn thông đường dài WordCom, công ty cổ phần Bibica, công ty cổ phần Bông Bạch Tuyết và năm 2016 có sự kiện của tập đoàn Kỹ nghệ Gỗ Trường Thành Từ thực trạng trên đã làm dấy lên mối lo ngại về chất lượng thông tin BCTC và để cung cấp được BCTC có chất lượng thì các công ty, đặc biệt là công ty niêm yết phải kiểm soát tốt quá trình tạo lập thông tin BCTC, mà quá trình đó bị chi phối rất nhiều bởi các nhà quản trị công ty, trong đó có bộ phận Ban kiểm soát công ty Theo kết quả nghiên cứu Biao Xie N.Davidson, Peter J.DaDalt (2001) và Sonda Marrakchi Chtourou và Jean Bedard (2001) cho thấy đặc điểm của BKS có mối liên hệ đáng kế với hành vi chi phối lợi nhuận, điều đó có nghĩa đặc điểm của BKS có ảnh hưởng tới CLTT BCTC

Vì vậy tác giả đã lựa chọn đề tài: “Tác động của đặc điểm Ban kiểm soát đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” cho luận văn Thạc sĩ của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

Thứ nhất: Xác định các đặc điểm của Ban kiểm soát ảnh hưởng tới chất lượng thông tin BCTC của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam Thứ hai: Đo lường mức độ ảnh hưởng của các đặc điểm đó tới chất lượng thông tin BCTC thông qua chất lượng lợi nhuận của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

3 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng để xem xét tác động của đặc điểm BKS đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính với công cụ hỗ trợ phân tích là phần mềm stata 12.0

4 Kết quả nghiên cứu

BKS, tần suất cuộc họp của BKS, tỷ lệ cổ phần sở hữu bởi KSV, trình độ học vấn của BKS tác động đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính

5 Kết luận và hàm ý chính sách

Kết quả nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng đối với CTNY và cơ quan ban hành pháp luật Đây là cơ sở có giá trị giúp cơ quan ban hành pháp luật tham khảo để ban hành quy định về QTCT một cách chi tiết hơn và CTNY có thể tham khảo để xây dựng bộ phận BKS theo đúng quy định về QTCT đã được ban hành theo nghị định 71/2017/NĐ-CP trên tinh thần tự nguyện

Từ khóa: Ban kiểm soát, Chất lượng thông tin báo cáo tài chính, Công ty niêm yết

LISTED IN VIETNAM STOCK EXCHANGE ABSTRACT

So the author has selected the topic: “Impacts of characteristics of the Supervisory board on the quality of financial statements of the companies listed in Vietnam Stock Exchange” for her thesis of master of economics

statements of the companies listed in Vietnam Stock Exchange with the analytical support tool, stata software 12.0

4 Research results

According to the regression result, the study has provided credible evidence that recognizes four the characteristics of the Supervisory board includes financial accounting background, the frequency of the meeting of the Supervisory Board, the Supervisory Board’s education level, the total percentage of shares held by the Supervisory Board effect to the quality of financial statements information

5 Conclusion and implications

The results of this study are important for listed companies and law enforcement agencies This is a valuable basis for the law enforcement agency to consult to promulgate regulations on corporate governance in more detail and listed companies can refer to building the Supervisory Board in accordance with regulations corporate governance has been issued according to Decree 71/2017/ND-CP on a voluntary spirit

Keywords: The Supervisory Board, Information quality of financial reporting, The

companies listed

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Theo Salechi và Azary (2008), Mohsen H et al (2016), vai trò của báo cáo tài chính là cung cấp những thông tin tài chính cần thiết cho các đối tượng sử dụng như các nhà đầu tư, ngân hàng, các đơn vị ban hành chính sách và pháp luật, … một cách kịp thời và hợp lý Cung cấp một báo cáo tài chính có chất lượng sẽ làm gia tăng hiệu quả đầu tư (Biddle và Hilary, 2006) Tuy nhiên, khoảng cách giữa thông tin được doanh nghiệp trình bày và công bố thông tin và nhu cầu mong đợi về thông tin kế của người sử dụng còn khá xa (Nguyễn Trọng Nguyên, 2016)

Trên thực tế đã có nhiều sự kiện liên quan đến việc cung cấp BCTC kém chất lượng, và đã gây hậu quả nghiệm trọng đến nền kinh tế trong nước và thế giới Các sự kiện liên quan đến gian lận trong kế toán như sự kiện của công ty viễn thông đường dài WorldCom của Mỹ những năm đầu thế kỷ 21, tập đoàn Heath South của Mỹ năm

2003, tập đoàn công nghệ hàng đầu của Nhật Bản Olympus 2011 Sự kiện đặc biệt gây

sự ra hậu quả nghiên trọng được thế giới quan tâm trong năm 2011 là sự kiện gian lận

kế toán của công ty Enron Enron được ví như “Gã khổng lồ năng lượng” tại vùng Texas, Hoa Kỳ thành lập năm 1985, doanh thu năm 2000 của Enron khoảng 111 tỷ USD Với sự phát triển mạnh mẽ, trong 6 năm liên tục Enron được tạp chí Fortune xếp hạng “Công ty sáng tạo nhất nước Mỹ” Cho đến năm 2011, hàng loạt gian lận trong kế toán của Enron đã bị đưa ra ánh sáng Vụ bê bối này của Enron kéo theo nhiều hệ lụy khác như Enron đã gây thiệt hại ít nhất 5 tỷ USD cho các công ty tín dụng, bảo hiểm, năng lượng và ngân hàng trên thế giới, các công ty tài chính ở Nhật cũng thiệt hại khoảng 8 tỷ USD khi hợp tác cùng Enron Sự kiện tập đoàn Toshiba phải đối mặt với mức phạt từ 2,4 tỷ đến 3,2 tỷ USD do trình bày thông tin sai lệch trên BCTC đã gây ảnh hưởng tiêu cực tới hình ảnh của một trong những thương hiệu nổi tiếng tại Nhật Bản, và giá cổ phiếu của Toshiba đã giảm 23% kể từ khi Toshiba bắt đầu bị kiểm tra đầu tháng 4/2015 (Phạm Quốc Thuần, 2016)

Tại Việt Nam, theo Trần Thị Giang Tân (2009) có nhiều vụ việc xẩy ra tác động không nhỏ đến nền kinh tế và ảnh hưởng đến niềm tin của công chúng vào CLTT BCTC của các doanh nghiệp, trong đó đối tượng được quan tâm nhiều là các

CTNY trên thị trường chứng khoán Năm 2002 sự kiện liên quan đến thông tin BCTC kém chất lượng như việc ghi nhận sai doanh thu, che dẫu lỗ của công ty Bibica; năm

2007 công ty Cổ phần Bông Bạch Tuyết, báo cáo kiểm toán năm 2007 thông báo lãi 2,25 tỷ đồng, sau đó thực hiện kiểm toán lại kết quả là lỗ 6,8 tỷ đồng, cả hai lần kiểm toán đều do công ty Kiểm toán và dịch vụ Tin học AISC thực hiện (Hồng Sương, 2008) Gần đây nhất sự kiện của công ty cổ phần Tập đoàn Kỹ nghệ Gỗ Trường Thành là một điển hình nổi cộm với kết quả kiểm toán báo cáo tài chính của Trường Thành công bố vào quý 2/2016 đã phát hiện bởi công ty kiểm toán E&Y, giá trị hơn 1.000 tỷ đồng hàng tồn kho biến mất trên báo cáo tài chính Nguyên nhân là bên cạnh việc chưa trích lập dự phòng đối với khoản phải thu khó đòi thì việc kiểm kê phát hiện thiếu tới gần 980 tỷ đồng hàng tồn kho trong giá vốn hàng bán đã khiến cho giá vốn trong 6 tháng đầu năm 2016 tăng vọt lên mức 1.690 tỷ đồng – cao gấp đôi doanh thu

Do đó, Trường Thành lỗ gộp tới 807 tỷ đồng và lỗ ròng 1.073 tỷ đồng (Minh Châu, 2016)

Từ thực trạng trên đã làm dấy lên mối lo ngại về CLTT BCTC, nhiều số liệu trong báo cáo tài chính của các công ty niêm yết đã có sự sai lệch trước và sau kiểm toán Nguyên nhân xuất phát từ việc các công ty niêm yết chưa xây dựng được cơ chế giám sát hữu hiệu trong việc ngăn ngừa và phát hiện các gian lận cũng như sai sót trong báo cáo tài chính khi công bố

Chất lượng thông tin do kế toán cung cấp được coi như là một tiêu chuẩn quan trọng để đảm bảo sự an toàn và khả năng mang lại hiệu quả cho các quyết định kinh doanh (Nguyễn Thị Kim Cúc, 2014), BCTC có chất lượng càng cao giúp nâng cao chất lượng và tính hiệu quả của vốn đầu tư, giảm thiểu việc đầu tư quá nhiều hoặc quá thiếu (Gary & cộng sự, 2009)

Để cung cấp được BCTC có chất lượng, đáp ứng được nhu cầu của người sử dụng thì các công ty, đặc biệt là CTNY phải kiểm soát tốt quá trình tạo lập thông tin BCTC, mà quá trình đó bị chi phối rất nhiều bởi các nhà quản trị công ty Hiện nay,

mô hình QTCT có hai loại: mô hình một cấp và mô hình hai cấp Mô hình một cấp công ty chỉ có ban giám đốc điều hành (Board of directors) và ban giám đốc là người

vừa quản lý, vừa giám sát các hoạt động diễn ra hàng ngày Với mô hình hai cấp, ban lãnh đạo có hai cấp đại diện cho chủ sở hữu, HĐQT để định hướng chiến lược và điều hành công ty, BKS (Supervisory Board) giám sát các hoạt động công ty Tại công ty

tổ chức theo mô hình hai cấp, BKS có vai trò quan trọng trong việc kiểm tra giám sát tình hình tài chính của công ty theo quy định tại Điều 38 thông tư 95/2017/TT-BTC ngày 22 tháng 9 năm 2017 Hơn nữa theo kết quả một nghiên cứu của Biao Xie N.Davidson, Peter J.DaDalt (2001) về “Earning management and corperate: The roles

of the board and the audit committee” cho thấy HĐQT, BKS và BGĐ có vai trò trong việc ngăn ngừa hành vi chi phối lợi nhuận Cùng thời điểm đó, Sonda Marrakchi Chtourou và Jean Bedard (2001) đã công bố nghiên cứu “Governance and Earnings Management”, kết quả nghiên cứu cho thấy đặc điểm của HĐQT và BKS có mối liên

hệ đáng kế với hành vi chi phối lợi nhuận Qua đó cho thấy, Ban kiểm soát có sự ảnh hưởng tới CLTT BCTC của các CTNY trên thị trường chứng khoán Vì vậy tác giả đã

lựa chọn đề tài: “Tác động của đặc điểm Ban kiểm soát đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” cho luận văn Thạc sĩ của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu

a Mục tiêu nghiên cứu:

Mục tiêu tổng quát:

Kiểm chứng thực nghiệm về tác động của đặc điểm Ban kiểm soát đến chất lượng thông tin BCTC thông qua CLLN của các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Mục tiêu cụ thể:

Để đạt được mục tiêu trên, nghiên cứu hướng đến hai mục tiêu cụ thể:

- Xác định các đặc điểm của Ban kiểm soát ảnh hưởng tới CLTT BCTC của các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam

- Đo lường mức độ ảnh hưởng của các đặc điểm đó tới CLTT BCTC thông qua CLLN của các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam

b Câu hỏi nghiên cứu:

Để giải quyết được các mục tiêu nghiên cứu trên, luận văn cần trả lời hai câu hỏi nghiên cứu sau:

- Những đặc điểm nào của Ban kiểm soát ảnh hưởng tới chất lượng thông tin BCTC của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam?

- Mức độ ảnh hưởng của từng đặc điểm Ban kiểm soát tới CLTT BCTC đo lường thông qua CLLN của các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam?

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Luận văn tập trung nghiên cứu các đặc điểm của Ban kiểm soát ảnh hưởng tới CLTT BCTC của các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Phạm vi nghiên cứu:

- Phạm vi nghiên cứu theo không gian: Phân tích về CLTT BCTC và tác động của đặc điểm Ban kiểm soát tới CLTT BCTC của các CTNY trên sàn giao dịch chứng khoán TpHCM – HOSE và Hà Nội HNX tại Việt Nam

- Phạm vi về thời gian: Tác giả thu thập dữ liệu trong nghiên cứu này từ năm

2013 đến 2017 của các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam Việc thu thập dữ liệu của các CTNY trên các trang web như http://finance.vietstock.vn, http://www.cophieu68.vn tác giả có thể thu thập bất kỳ thời điểm nào, tuy nhiên Thông tư 121/TT-BTC/2012 Bộ Tài Chính ban hành 2012 quy định về quy chế QTCT áp dụng cho các CTNY có hiệu lực từ ngày 17/09/2012 Vì vậy

từ thời điểm năm 2013, quy chế này được các CTNY áp dụng đầy đủ nên đây

là thời điểm thích hợp nhất để tác giả chọn năm đầu tiên thu thập dữ liệu cho nghiên cứu Năm 2017 là thời điểm cuối cùng tác giả lấy dữ liệu cho nghiên cứu vì đây là thời điểm mà tác giả có thể khai thác được dữ liệu mới nhất từ CTNY tại thời điểm thực hiện nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nghiên cứu này, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng Với phương pháp nghiên cứu này, tác giả kế thừa mô hình nghiên cứu trước để

đo CLTT BCTC và xác định các đặc điểm của Ban kiểm soát tác động đến CLTT BCTC; tác giả tiến hành các kiểm định phù hợp để kiểm định tác động của các đặc điểm đó đến CLTT BCTC; và đo lường mức độ tác động của các đặc điểm của Ban kiểm soát đến CLTT BCTC thông qua mô hình hồi quy tuyến tính

Dữ liệu nghiên cứu được tác giả thu thập từ các BCTC đã kiểm toán, BCTN, BCTHQT của các CTNY trên sàn chứng khoán TP Hồ Chí Minh và sàn chứng khoán

Hà Nội Sau đó tác giả sàng lọc dữ liệu và tiến hành thực hiện thống kê, mô tả dữ liệu nghiên cứu

Bước kế tiếp, tác giả sử dụng mô hình Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM - Fixed effects model), mô hình tác động ngẫu nhiên (REM - Randome effects model) để phân tích dữ liệu và tìm ra mô hình thích hợp nhất cho nghiên cứu của tác giả

Để hỗ trợ tính toán, phân tích và lập bảng biểu liên quan cho nghiên cứu, công

cụ tác giả sử dụng là phần mềm Microsoft Excell 2016 và STATA 12.0

5 Đóng góp của nghiên cứu

Về mặt khoa học: Kết quả nghiên cứu củng cố và bổ sung cơ sở nghiên

cứu về mặt lý thuyết về đặc điểm của Ban Kiểm Soát tác động đến CLTT BCTC tại của các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Về mặt thực tiễn: nghiên cứu là một cơ sở có giá trị để giúp đánh giá thực

trạng CLTT BCTC tại các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay thông qua kết quả nghiên cứu định lượng Thông qua kết quả kiểm định và mô hình hồi quy, nghiên cứu còn giúp xác định các đặc điểm của Ban kiểm soát có tác động đến CLTT BCTC Qua đó các CTNY có thể tham khảo và vận dụng trong quá trình xây dựng bộ phận Ban kiểm soát trong công ty nhằm nâng cao CLTT BCTC cho công ty mình

6 Kết cấu bài nghiên cứu:

Nghiên cứu này gồm 5 chương như sau:

- Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan

- Chương 2: Cơ sở lý thuyết

- Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

- Chương 4: Kết quả nghiên cứu

- Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

Hiện này trong và ngoài nước có rất nhiều tác giả đã tiến hành nghiên cứu về CLTT BCTC và các nhân tố ảnh hưởng tới CLTT BCTC Mục tiêu hướng đến của luận văn là xác định các đặc điểm của Ban kiểm soát tác động CLTT BCTC tại các CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam Một số nghiên cứu tiêu biểu mà tác giả

sử dụng làm tài liệu tham khảo và cơ sở lý thuyết cho nghiên cứu của mình được trình bày ở nội dung

1.1 Các nghiên cứu trên thế giới

Trong nghiên cứu của Hongjiang Xu và các cộng sự (2003), “Key issues of accounting information quality management: Australian case Industrial Management + Data Systems” Mục tiêu mà các nhà nghiên cứu này hướng đến là tìm hiểu các nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán công bố trên BCTC trong các doanh nghiệp tại Australia Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống (case study), chọn ra 4 tổ chức để tiến hành phỏng vấn Dữ liệu thu thập sử dụng phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc với các bên liên quan chính của hệ thống kế toán Trong nghiên cứu này các tác giả đã xây dựng mô hình với 4 biến độc lập: (1) Con người, (2)

Hệ thống, (3) Tổ chức, (4) Nhân tố bên ngoài và 1 biến phụ thuộc là CLTT KT CLTT

KT được các tác giả đo lường dựa trên bốn thuộc tính CLTT của BCTC: “chính xác,

kịp thời, đầy đủ và nhất quán” Từ kết quả nghiên cứu các tác giả chỉ ra rằng con

người, hệ thống và tổ chức có tác động đến chất lượng thông tin BCTC, các nhân tố bên ngoài không ảnh hưởng đến chất lượng thông tin BCTC

Đối tượng của nghiên cứu này là các doanh nghiệp nói chung, không đi sâu về CLTT BCTC của các CTNY Bên cạnh đó, thang đo về CLTT KT nhóm tác giả xác định dựa trên thuộc tính CLTT BCTC mà không đo lường bằng chất lượng lợi nhuận Trong nghiên cứu của nhóm tác giả Biao Xie a, Wallace N Davidson III, Peter

J DaDalt (2003) “Earnings management and corporate governance: the role of the

board and the audit committee” Các tác giả nghiên cứu về vai trò của HĐQT và Ủy

ban kiểm toán đối với hành vi QTLN Với dữ liệu mẫu nghiên cứu là 282 công ty của

Mỹ trong giai đoạn từ 1992 đến 1994, mô hình nghiên cứu của Jones (1991) về phát

hiện hành vi QTLN được các kế thừa sử dụng trong nghiên cứu này Kết quả nghiên cứu cho thấy những công ty có số lượng thành viên trong HĐQT càng độc lập thì thực hiện hành vi QTLN càng ít Tần suất cuộc họp của HĐQT càng cao thì hành vi QTLN càng ít, bởi việc cuộc họp được tổ chức thường xuyên HĐQT càng có nhiều thời gian thảo luận đến nhiều vấn đề bao gồm giám sát hành vi QTLN Kết quả nghiên cứu của nhóm tác giả này cho thấy rằng, tần suất cuộc họp càng lớn thì hành vi QTLN càng giảm, công ty có HĐQT có nền tảng chuyên sâu về tài chính kế toán thì khó có thể xẩy ra hành vi QTLN, khi Ủy ban kiểm toán có ít nhất một thành viên có chuyên môn

về tài chính sẽ làm mức độ QTLN của người quản lý giảm

Một nghiên cứu về CLTT BCTC là “Audit committee, board characteristics

and quality of financial reporting: An empirical research on Chinese securities market” của Qinghua và các cộng sự (2007) Các tác giả chỉ ra rằng ủy ban kiểm toán,

đặc điểm của ban giám đốc và chất lượng BCTC của các CTNY trên thị trường chứng khoán Trung Quốc có mối quan hệ với nhau Dữ liệu nghiên cứu có 1192 công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Thâm Quyến và Thượng Hải năm 2002 Nhóm tác giả sử dụng mô hình quản trị lợi nhuận của Jones đã điều chỉnh để đo lường chất lượng lợi nhuận; phương pháp phân tích thống kê mô tả và hồi quy tuyến tính đa biến

để phân tích các nhân tố Kết quả nghiên cứu cho thấy: Tính độc lập của ban giám đốc

là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng BCTC Tỷ lệ ban giám đốc độc lập cao hơn 1/3 thì chất lượng BCTC tốt hơn Phát hiện thứ hai trong nghiên cứu là đặc điểm chuyên môn của HĐQT là không thể thiếu đối với hiệu quả giám sát của HĐQT và chất lượng BCTC Ngoài ra nghiên cứu không tìm thấy mối quan hệ giữa chất lượng BCTC với nhóm nhân tố hành vi của ban giám đốc (như tần suất cuộc họp, tỷ lệ nắm giữ cổ phiếu) không gây bất kỳ ảnh hưởng đáng kể nào đến chất lượng BCTC

Nghiên cứu này nhóm tác giả đưa ra ba vấn đề còn hạn chế Một là có sự ảnh hưởng về nền tảng thể chế đối với các đặc điểm của ban giám đốc tại Trung Quốc (như là hướng dẫn yêu cầu ít nhất 1/3 ban giám đốc sẽ là các giám đốc độc lập vào ngày 30/06/2003), điều này có thể ảnh hưởng nhất định đến độ tin cậy của các kết luận Hai là mặc dù tác giả đã đưa vào một số biến kiểm soát (như quy mô công ty, đòn bẩy tài chính, lỗ năm trước,…) vào mô hình hồi quy để giảm độ lệch phát sinh từ tính toán trong quản trị lợi nhuận, nhưng nghiên cứu không thể xem xét tất cả các yếu

tố liên quan còn lại Do đó độ lệch trong các nhân tố về chất lượng lợi nhuận khi đo lường là không thể tránh khỏi trong nghiên cứu Mặc dù nhóm tác giả thấy được mối tương quan nhất định giữa đặc điểm của ban giám đốc và chất lượng BCTC nhưng không thể giải thích các đặc điểm ban giám đốc ảnh hưởng và cải thiện chất lượng BCTC như thế nào?

Nghiên cứu của Ahmad Al-Hiyari và các cộng sự (2013), “Factors that Affect

Accounting Information System Implementation and Accounting Information Quality: A Survey in University Utara Malaysia” Mục tiêu nghiên cứu của các tác

giả hướng đến là xác định các yếu tố tác động đến CLTT KT tại Malaysia dựa trên sự

kế thừa từ các nghiên cứu trước về CLTT trong lĩnh vực kế toán Mô hình nghiên cứu được các tác giả xây dựng gồm 3 biến độc lập: (1) Nguồn nhân lực, (2) Cam kết từ phía các nhà quản lý, (3) Vận hành hệ thống thông tin KT và CL dữ liệu Trong mô hình biến phụ thuộc là CLTT KT được nhóm tác giả đo lường dựa trên 4 thuộc tính về CLTT BCTC, gồm: “chính xác, kịp thời, đầy đủ và nhất quán” Và một biến trung gian là CLHTTT KT

Nghiên cứu của các tác giả được thực hiện bằng phương pháp định lượng, dữ liệu được thu thập từ việc khảo sát các đối tượng là cựu sinh viên của trường đại học Utara Malaysia đang công tác tại các công ty Qua phân tích hồi quy, các tác giả cho thấy có mối quan hệ có ý nghĩa giữa nhân tố nguồn nhân lực, chất lượng hệ thống thông tin KT với CLTT KT

Kết quả nghiên cứu chỉ cho thấy mối quan hệ giữa nhân tố nguồn lực con người trong các doanh nghiệp tại Malaysia có tác động đến CLTT KT Nghiên cứu không đi sâu phân tích đặc điểm cá nhân của bộ phận nào trong doanh nghiệp có tác động chất lượng thông tin kế toán tại các CTNY nên không dùng kết quả này để áp dụng cho đề tài này được

Nghiên cứu của Ahsan Habib & Mahmud Hossain (2013), “CEO/CFO

characteristics and financial reporting quality: A review” Nghiên cứu này xem xét

các lý thuyết về sự liên kết giữa các khía cạnh khác nhau của đặc điểm CEO/CFO và các đặc tính thông tin kế toán Mục đích đánh giá tổ chức xung quanh 3 vấn đề là sự liên kết giữa chất lượng báo cáo tài chính và CEO/CFO, tác dụng của đặc tính quá tự tin quá mức trong quản lý đối với kết quả BCTC, ảnh hưởng của giới tính CEO/CFO

đối với kết quả BCTC Nghiên cứu tiến hành xem xét lại các nghiên cứu trước với các mối quan hệ, bao gồm: Giới tính và sự thay đổi trong chất lượng BCTC, chất lượng BCTC và thu nhập của CEO/CFO, đặc điểm quản lý và tác động của chúng đến chất lượng BCTC như là tính cách quá tự tin của CEO/CFO, năng lực và danh tiếng của quản lý, quyền lực của CEO trong quá trình lựa chọn Hồi đồng quản trị Kết quả nghiên cứu cho thấy đa dạng về giới tính giúp tăng hiệu quả quản lý Trong các công

ty Mỹ, CEO nữ đã tăng lên, các nước châu Âu bổ nhiệm các giám đốc nữ là một yêu cầu pháp lý Vấn đề thu nhập của CEO/CFO có tác động đến chất lượng BCTC Ngoài

ra kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng tính cách quá tự tin của CEO/CFO sẽ ảnh hưởng đến việc lựa chọn chính sách kế toán, có cơ hội cho việc che dấu hậu quả tiêu cực Sự tham gia của CEO trong quá trình lựa chọn Hội đồng quản trị có ảnh hưởng đến thông tin kế toán Ban giám đốc độc lập được coi là một yếu tố quan trọng trong khuôn khổ quản trị doanh nghiệp

Qua kết quả nghiên cứu cho thấy, nhóm tác giả chỉ đề cập đến ảnh hưởng của CEO/CFO tới chất lượng của BCTC, mà không đề cập đến sự ảnh hưởng của Ban kiểm soát đến chất lượng BCTC

Nghiên cứu của Guanggui Ran và các cộng sự (2014), “Supervisory board

characteristics and accounting information quality: Evidence from China” Mục

tiêu nghiên cứu của nhóm tác giả này có hai mục tiêu Đầu tiên nghiên cứu kiểm tra hiệu quả của Ban kiểm soát ở Trung Quốc trong mối quan hệ với chất lượng thông tin

kế toán Cụ thể là nghiên cứu mối quan hệ giữa đặc điểm của các KSV với CLTTKT Tác giả tiến hành phân tích toàn diện đặc điểm của giám sát viên trong các lý thuyết

để phát hiện ra các tranh luận về các ban kiểm soát ở Trung Quốc Thứ hai, tác giả xác định các đặc điểm cơ bản về CLTT KT trong mối quan hệ với Ban kiểm soát

Nghiên cứu được nhóm tác giả sử dụng phương pháp định lượng Dữ liệu được thu thập từ các công ty giao dịch trên TTCK Trung Quốc với 2379 công ty và 1769 doanh nghiệp

Bài nghiên cứu đưa ra hai mô hình Mô hình thức nhất nhóm tác giả dựa trên quan điểm báo cáo tài chính chủ yếu là cho các cổ đông Độ tin cậy của thông tin kế toán cấu thành tiền đề tạo điều kiện cho các quyết định đầu tư của cổ đông trong công

ty Nếu thông tin kế toán của công ty có chất lượng cao, tức là thông tin thu nhập đáng

tin cậy, giá cổ phiếu hoặc lợi nhuận từ chứng khoán sẽ phản ứng mạnh mẽ với thay đổi thu nhập và ngược lại Vì vậy nhóm tác giả đưa ra mô hình hồi quy nghiên cứu tác động của đặc điểm ban kiểm soát lên phương trình EPS giá cổ phiếu

Mô hình thứ hai nghiên cứu đề cập là đo lường chất lượng BCTC theo chất lượng của lợi nhuận theo Kothari & cộng sự (2005): QUALITYi,t =|DAi,t| = |θi,t| Vì Kothari & cộng sự (2005) cho rằng: hiệu suất phù hợp của lợi nhuận trên tài sản (ROA) là một cách đáng tin cậy hơn để ước tính quản lý thu nhập và một cách đáng tin cậy hơn để đánh giá CLTTKT

Kết quả nghiên cứu cho thấy, tính cách quá tự tin sẽ ảnh hưởng đến việc lựa chọn chính sách kế toán, cơ hội cho việc che dấy hậu quả tiêu cực Sự tham gia của CEO trong quá trình lựa chọn Hội đồng quản trị có ảnh hưởng đến TTKT Ban giám đốc độc lập được coi là yếu tố quan trọng trong khuôn khổ quản lý doanh nghiệp Những người giám sát có nền tảng về kế toán hoặc học thuật (như giáo sư), có sự bồi thường kiểm soát và kiểm soát viên nữ có tác động cùng chiều đến CLTTKT tại Trung Quốc Sự kết hợp tích cực của tỷ lệ nữ kiểm soát viên trong Ban kiểm soát và CLTTKT là có lợi Dữ liệu nghiên cứu này được tác giả thực hiện tại tại thời điểm Trung Quốc hành lang pháp lý về Luật Doanh nghiệp, vì vậy kết quả nghiên cứu khó

áp dụng cho các nước khác Do đó nghiên cứu trong tương lai có thể xem xét tác động của đặc điểm BKS tới CLTT BCTC tại các nước khác

1.2 Các nghiên cứu tại Việt Nam

Tại Việt Nam cũng có nhiều nghiên cứu liên quan đến CLTT BCTC Tác giả

Đào Ngọc Hạnh (2014), nghiên cứu về “Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến chất

lượng hệ thống thông tin kế toán tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”, trong LVTS, trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minh

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗ hợp, sử dụng mẫu và thu thập số liệu bảng câu hỏi với 5 thang đo Likert với sự lựa chọn từ thấp tới cao Kết hợp phân tích độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích khám phá nhân tố EFA, phân tích hồi quy tuyến tính Dựa trên các cơ sở lý thuyết và kế thừa các nghiên cứu trước, tác giả xây dựng mô hình với 8 biến độc lập ảnh hưởng tới chất lượng hệ thống TTKT, gồm: (1) Cam kết của nhà quản lý, (2) Kiến thức sử dụng công nghệ hệ thống thông tin kế toán (HTTT KT) của nhà quản lý, (3) Kiến thức kế toán của nhà quản lý, (4) Hiệu quả của phần

mềm và các công trình ứng dụng kế toán, (5) Chất lượng dữ liệu, (6) Tham gia của nhân viên, (7) Huấn luyện và đào tạo của nhân viên doanh nghiệp, (8) Môi trường văn hóa Kết quả nghiên cứu cho thấy có 3 nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng hệ thống TTKT tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh là Tham gia của nhân viên, Kiến thức sử dụng công nghệ HTTT KT của nhà quản lý và Cam kết của nhà quản lý Kết quả nghiên cứu của tác giả chỉ áp dụng được các doanh nghiệp nhỏ và vừa

Với tác giả Nguyễn Trọng Nguyên (2015) về đề tài “Tác động của quản trị

công ty đến chất lượng BCTC tai các công ty niêm yết tại Việt Nam”, trong LATS

kinh tế, trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minh Luận án sử dụng thang đo gồm 16 thuộc tính để đo lường CLTT BCTC dựa trên các đặc tính chất lượng của FASB và IASB của 195 công ty niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán HOSE và HNX Tác giả sử dụng hai phương pháp; phương pháp định tính sử dụng mô hình hồi quy đa biến

để đánh giá sự tác động của các yếu tố quản trị công ty (QTCT) đến chất lượng thông tin BCTC Biến phụ thuộc là CLTT BCTC bao gồm 16 thang đo dựa trên các đăc tính chất lượng của FASB và IASB Biến độc lập gồm 7 biến và 2 biến điều tiết Phương pháp định tính gồm 2 bảng khảo sát về thông tin BCTC và QTCT thông qua các câu hỏi chuyên gia có liên quan nhiều đối tượng khác nhau Kết quả nghiên cứu cho thấy, CLTT BCTC của các CTNY Việt Nam dưới mức trung bình, có 158 công ty đạt mức yếu, kém, chiếm 81,1% mẫu nghiên cứu; điều này thể hiện chủ yếu ở hai hoạt động trình bày và công bố, chủ yếu tập trung ở các thông tin phi tài chính Hầu như các công ty niêm yết trình bày BCTC theo hướng tuân thủ pháp luật chứ chưa hướng đến

sự hữu ích của thông tin đó cho người sử dụng Bằng phương pháp phân tích hồi quy

đa biến, kết quả nghiên cứu cho thấy các nhân tố về tính độc lập của HĐQT, tần suất cuộc họp, thành viên HĐQT có kiến thức về chuyên môn tài chính kế toán, CTNY có

bộ phận kiểm toán nội bộ có ảnh hưởng đến CLTT BCTC Ngoài ra các nhân tố về tính độc lập của ban kiểm soát (BKS), sự kiêm nhiệm chức danh của HĐQT không ảnh hưởng đến chất lượng BCTC Nghiên cứu chỉ đề cập một đặc tính về tính độc lập của Ban kiểm soát, chưa đi sâu khai thác các đặc tính khác của Ban kiểm soát Do đó, các nhà nghiên cứu trong tương lai tác giả có thể xem xét đến các đặc tính khác của Ban kiểm soát để làm đề tài nghiên cứu cho mình

Nguyễn Thị Thanh (2016), nghiên cứu về “Các nhân tố tác động đến chất

lượng thông tin báo cáo tài chính tại các ngân hàng thương mại Việt Nam”, LVTS

trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minh Mô hình tác giả xây dựng gồm 12 nhân tố: quy mô công ty, quy mô của Ban điều hành, Độ tuổi công ty, tỷ lệ sở hữu vốn của nước ngoài, tỷ lệ sở hữu vốn của nhà nước, tuổi của Giám đốc điều hành, Tỷ lệ thành viên không điều hành của Hội đồng quản trị, Tỷ lệ nữ giới trong Ban điền hành, Tỷ lệ

sở hữu vốn của Ban giám đốc, Lợi nhuận, Tình trạng niêm yết và Công ty KTĐL Nghiên cứu sử dụng công cụ là phần mềm SPSS 22.0 để phân tích môi hình hồi quy tuyến tính với mẫu được lựa chọn là 35 ngân hàng thương mại ở Việt Nam Kết quả nghiên cứu cho thấy 4 nhân tố có tác động cùng chiều với chất lượng thông tin kế toán

là Quy mô ngân hàng, Tỷ lệ sở hữu vốn của nước ngoài, Lợi nhuận và Tình trạng niêm yết Trong đó nhân tố Quy mô ngân hàng có tác động mạnh nhất đến chất lượng thông tin BCTC tại các ngân hàng thương mại Việt Nam

Hạn chế là đối tượng nghiên cứu là các ngân hàng thương mại Việt Nam nên kế quả nghiên cứu không áp dụng được cho các đối tượng khác, kể các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán

Một nghiên cứu về ban giám đốc điều hành của tác giả Lê Thị Mến (2016), “

Tác động của đặc điểm giám đốc điều hành đến chất lượng báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh”, trong

LVTS trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minh Với mục tiêu đo lường đặc điểm của CEO đến chất lượng BCTC và đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng đặc điểm CEO đến CL BCTC Tác giả dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp Đầu tiên khảo lược các lý thuyết liên quan đến vấn đề nghiên cứu, khảo sát thông tin thông qua việc xây dựng thang đo, sử dụng phương pháp thống kê mô tả và ước lượng mô hình hồi quy thích hợp để đo lường các nhân tố Nghiên cứu đưa ra 4 biến độc lập gồm: (1) Tuổi của CEO, (2) Quyền kiêm nhiệm của CEO, (3) Giới tính CEO, (4) Trình độ học vấn của CEO Ngoài ra có 3 biển điều tiết: Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), Công

ty kiểm toán, Tuổi công ty Kết quả nghiên cứu cho thấy mối qua hệ tuyến tính của độ tuổi CEO, trình độ học vấn CEO cùng chiều với chất lượng BCTC, có sự tác động tích

cực của nữ CEO đến chất lượng BCTC Hạn chế của nghiên cứu là số lượng mẫu

quan sát chưa thực sự đủ lớn để đại diện cho tổng thể nên có thể biến Quyền kiêm

nhiệm đưa vào mô hình nhưng không có ý nghĩa thống kế Chưa đề cập tác động của đặc điểm CEO đến chất lượng BCTC trong điều kiện công ty có hình thức sở hữu khác nhau

Nghiên cứu của tác giả Phạm Quốc Thuần (2016), “Các nhân tố tác động đến

chất lượng thông tin báo cáo tài chính trong các doanh nghiệp tại Việt Nam”, trong

LATS, trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minhtế Đề tài xác định và đánh giá tác động của các nhân tố tác động đến CLTT BCTC trong các doanh nghiệp Việt Nam CLTT BCTC được đo lường dựa theo các đặc điểm chất lượng của FASB và IASB Tác giả

đã xác định và phân tích 10 nhân tố bao gồm: (1) Hành vi quản trị lợi nhuận, (2) Áp lực từ thuế, (3) Quy mô doanh nghiệp, (4) Hỗ trợ từ phía nhà quản trị, (5) Đào tạo và bồi dưỡng, (6) Chất lượng phần mềm kế toán, (7) Kiểm toán độc lập, (8) Hiệu quả của HTKSNB, (9) Năng lực nhân viên, (10) Niêm yết chứng khoán Tác giả dùng phương pháp phân tích hồi qui bội với 8 nhân tố tác động đến CLTT BCTC Phân tích sự ảnh hưởng của các biến điều tiết cho thấy Niêm yết và Quy mô doanh nghiệp đóng vai trò

là biến điều tiết của hô hình hồi qui và thực sự làm thay đổi mối quan hệ của các biến độc lập đến chất lượng thông tin BCTC Hạn chế của nghiên cứu là đối tượng thu thập

dữ liệu là những người quản lý công tác kế toán tại các doanh nghiệp, chưa tiếp cận các đối tượng trực tiếp sử dụng thông tin BCTC Mẫu thu thập chủ yếu là các doanh nghiệp thuộc địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, các doanh nghiệp ở các tỉnh còn ít nên

có thể chưa đại diện cho các doanh nghiệp Việt Nam Hơn nữa tác giả chưa đề cập đến đặc điểm của bộ phận nào trong doanh nghiệp có tác động đến CLTT BCTC

Với nghiên cứu của Trần Mỹ Ngọc (2017) về “Các nhân tố ảnh hưởng đến

chất lượng thông tin báo cáo tài chính phường/xã trên địa bàn huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre”, LVTS, trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minh đã hướng đối tượng

nghiên cứu sang đơn vị cơ quan nhà nước Tác giả xây dựng mô hình gồm 7 nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán, gồm: (1) Môi trường pháp lý, (2) Môi trường chính trị, (3) Môi trường kinh tế, (4) Môi trường giáo dục, (5) Môi trường văn hóa, (6) Đào tạo và bồi dưỡng nhân viên, (7) Hệ thống thông tin của đơn vị Mô hình được xây dựng dựa trên việc xác định khung lý thuyết bao gồm các hệ thóng văn bản pháp lý về quản lý tài chính công, chế độ kế toán khu vực công, IPSASs, các quan điểm về CLTTKT, các quan điểm về nhân tố ảnh hưởng tới CLTT KT từ các nghiên

cứu trước Ngoài ra tác giả sử dụng các phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh, điều tra, khảo sát, lấy ý kiến chuyên gia, thống kê mô tả, sử dụng mô hình phân tích khám phá nhân tố EFA để phám phá và đo lường mức độ ảnh hưởng tới CLTT KT Kết quả nghiên cứu cho thấy 7 nhân tố đều có ảnh hưởng tới CLTT BCTC phường/xã trên địa

bàn huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre Nghiên cứu này chỉ áp dụng cho các đơn vị

phường/xã tại địa bàn huyện Châu Thành

Với đối tượng nghiên cứu là các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán

có nhiều tác giả quan tâm Ví dụ nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Phương Hồng

(2016), “Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo tài chính của công ty

niêm yết trên thị trường chứng khoán – bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam”,

trong LATS kinh tế, trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minh Giai đoạn tác giả nghiên

là từ năm 2012 đến năm 2014 với số lượng 123 CTNY trên thị trường chứng khoán Việt Nam, dữ liệu được tác giả khai thác từ BCTC đã được kiểm toán và công bố, BCTN của các CTNY trên các trang web Trong quá trình nghiên cứu tác giả đã kế thừa kết quả từ nghiên cứu trước, tác giả đã tổng hợp và bổ sung thêm các nhân tố mới ảnh hưởng đến CL BCTC Kết quả nghiên cứu cho thấy, chất lượng BCTC của các CTNY Việt Nam so với các nước khác trên thế giới còn thấp, tuy nhiên chất lượng BCTC của những năm về sau đã được cải thiện hơn so với các năm trước Kết quả cho thấy trong 23 nhân tố, có 17 nhân tố ảnh hưởng tới CL BCTC tại các CTNY trên thị

trường chứng khoán Việt Nam Tuy nhiên tác giả nhân thấy rằng hạn chế trong

nghiên cứu là chưa đưa các nhân tố khác cũng có thể ảnh hưởng đến CL BCTC tại Việt Nam như nhân tố về thị trường vốn, chính sách Nhà nước, văn hóa, chính trị,… Hơn nữa trong quan điểm nghiên cứu của tác giả còn có nhiều mô hình khác mà tác

giả chưa đưa vào để kiểm định

Cùng đối tượng nghiên cứu với tác giả Nguyễn Thị Phương Hồng, có nghiên

cứu của Đỗ Thị Hải Yến (2017) về “Các nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng thông tin

trên BCTC hợp nhất của các công ty niêm yết tại thành phố Hồ Chí Minh”, trong

LVTS trường ĐHKT thành phố Hồ Chí Minh Tuy nhiên mục tiêu nghiên cứu của đề tài là xác định các nhân tố ảnh hưởng tới CLTTKT trên BCTC hợp nhất của các CTNY tại thành phố Hồ Chí Minh Đo lường và phân tích mức ảnh hưởng của các nhân tố đó với CL TTKT Tác giả sử dụng phương pháp hỗn hợp Phương pháp định

tính dùng để phỏng vấn chuyên gia để xác định các nhân tố ảnh hưởng, làm cơ sở cho việc lập bảng khảo sát, phân tích và bàn luận kết quả Phương pháp định lượng sử dụng để thu thập dữ liệu thông qua việc khảo sát, công cụ phần mềm SPSS 20.0 để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố Nghiên cứu đưa ra 6 biến độc lập bao gồm: (1) Rủi ro kiểm toán BCTC hợp nhất của công ty kiểm toán với công ty niêm yết, (2) Môi trường pháp lý, (3) Nhà quản trị công ty, (4) Trình độ nhân viên kế toán, (5) Sự khác biệt giữa kỳ kế toán của công ty mẹ và các công ty con, (6) Chất lượng hệ thống kiểm soát nội bộ Kết quả nghiên cứu cho thấy cả 6 nhân tố đều ảnh hưởng đến CLTTKT trên BCTC hợp nhất Có hai nhân tố là Chất lượng hệ thống kiểm soát nội

bộ và Sự khác biệt giữa kỳ kế toán của công ty mẹ và công ty con có hệ số beta tương đối bám sát nhau Hạn chế của nghiên cứu là các biến độc lập trong nghiên cứu chỉ giải thích được 57% sự biến thiên của biến phụ thuộc, đó đó sẽ tồn tại các nhân tố khác có ảnh hưởng tới CLTTKT trên BCTC hợp nhất mà mô hình tác giả đưa ra chưa giải thích được Tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiền nên kết quả nghiên cứu chưa thể hiện được mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đối với các nhóm công ty

ở các lĩnh vực khác nhau như: các ngân hàng, các công ty xây dựng, vận tải, … Nghiên cứu chỉ mới thực hiện ở phạm vi công ty niêm yết nên chưa có những đánh giá khái quát

Đối tượng nghiên cứu của hai tác giả trên là CTNY trên thị trường chứng khoán,

cùng đối tượng với đề tài tác giả đang nghiên cứu Tuy nhiên nhân tố các tác giả khám

phá chưa đề cập cụ thể đến đặc điểm của Ban kiểm soát ảnh hưởng đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính

1.3 Khe hổng nghiên cứu

Qua tổng quan các nghiên cứu trên thế giới và trong nước, đề tài về CLTT BCTC được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm và đã có nhiều công trình được công

bố Mỗi công trình nghiên cứu được tiếp cận theo các cách khác nhau Các nghiên cứu thường hướng tới việc đo lường tác động của các nhân tố đến CLTT BCTC như Hongjiang Xu và các cộng sự (2003), Đào Ngọc Hạnh (2014), Phạm Quốc Thuần (2016), … Cũng có nghiên cứu về đặc điểm của quản trị trong doanh nghiệp tác động đến CLTT BCTC như Ahsan Habib & Mahmud Hossain (2013), Nguyễn Trọng Nguyên (2015), Lê Thị Mến (2016), … Có tác giả thì nghiên cứu đặc điểm của Ban

kiểm soát tác động đến CLTT BCTC như Guanggui Ran và các cộng sự (2014) Tác giả nhận thấy, một số nghiên cứu trước có nghiên cứu đến tác động của nhà quản trị doanh nghiệp, CEO/CFO, Ban kiểm soát, … ảnh hưởng đến CLTT BCTC Tuy nhiên, tại Việt Nam chưa có nghiên cứu nào đo lường về sự tác động của đặc điểm Ban kiểm soát đến CLTT BCTC, các nghiên cứu trước chỉ dừng lại đơn lẻ một vài đặc điểm của Ban kiểm soát như tính độc lập của Ban kiểm soát, theo hiểu biết của tác giả thì chưa

có nghiên cứu nào ở Việt Nam nghiên cứu toán diện về đặc điểm của Ban kiểm soát tác động tới CLTT BCTC

Chính vì vậy luận văn hướng đến nghiên cứu tác động của đặc điểm Ban kiểm soát tác động đến CLTT BCTC, tác giả sử dụng lợi nhuận như là đại diện cho CLTT BCTC, thông qua đánh giá chất lượng của lợi nhuận trên BCTC để suy ra kết luận về

CLTT BCTC bởi CLLN “là độ chính xác cụ thể là vạch ra được dồn tích hiện hành

dòng tiền trong năm nay, năm ngoái và năm kế tiếp” theo kết quả nghiên cứu của

Ecker và cộng sự (2006) Trong nghiên cứu này các đặc điểm của Ban kiểm soát cũng được tác giả xem xét một cách toàn diện hơn, bao gồm các đặc điểm như: độ tuổi, giới tính, bằng cấp, tỷ lệ nắm giữ cổ phiếu, …

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Trong chương 1, tác giả trình bày các nghiên cứu có liên quan đến đánh giá CLTT BCTC và các nhân tố tác động đến CLTT BCTC trên thế giới và trong nước Trên cơ sở đó, tác giả tham khảo được các phương pháp mà nhà nghiên cứu trước đã thực hiện về CLTT BCTC và đánh giá những kết quả đạt được và hạn chế của các nghiên cứu trước Mục tiêu, phương pháp và đối tượng ở mỗi nghiên cứu về CLTT BCTC là khác nhau nên kết quả đạt được của mỗi nghiên cứu cũng có hiệu quả riêng biệt Thông qua việc lược khảo các nghiên cứu trước, tác giả xác định khoảng trống nghiên cứu cũng như cơ sở để tác giả có thể đưa ra các có thể đưa ra giả thuyết

và mô hình nghiên cứu cho đề tài của mình

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT

Trong chương 2 tác giả trình bày các khái niệm liên quan đến cơ bản liên quan đến CLTT BCTC, một số quy định liên quan đến việc tổ chức bộ phận BKS của CTNY Việt Nam và sau cùng là các lý thuyết nền mà luận văn sử dụng để biện luận

về mối quan hệ của các đặc điểm Ban kiểm soát đến chất lượng thông tin BCTC Phác thảo chương này theo SĐ 2.01 như sau:

SĐ 2.01: Phác thảo nghiên cứu chương 2

(Nguồn: Tác giả tự tổng hợp)

2.1 Các khái niệm

2.1.1 Khái niệm về chất lượng thông tin BCTC

Để hiểu về chất lượng thông tin BCTC, luận văn trình từ khái niệm chất lượng thông tin, sau đó đề cập tới chất lượng thông tin BCTC tài chính theo quan điểm của các tổ chức nghề nghiệp trên thế giới và của chuẩn mực kế toán tại Việt Nam

 Chất lượng thông tin

Theo Mouzhi Ge (2009), đặc điểm thông tin và người sử dụng thông tin là hai khía cạnh chủ yếu được đề cập trong khái niệm chất lượng thông tin

Dựa trên khía cạnh đặc tính của thông tin, theo định nghĩa của Kahn, Strong

(1998) “chất lượng thông tin là đặc tính của thông tin để giúp đạt được yêu cầu hay

Dẫn nhập

2.1 Các khái niệm

2.2 Một số vấn đề về ban kiểm soát (BKS) của công

ty niêm yết trên thị trường chứng khoán

2.3 Lý thuyết đại diện, lý thuyết thông tin bất cân xứng, lý thuyết phụ thuộc nguồn lực

Kết luận chương 2

sự mong đợi của người sử dụng thông tin” Theo tiêu chuẩn của CobiT, chất lượng

thông tin được đánh giá qua bảy tiêu chuẩn là “hữu hiệu, hiệu quả, bảo mật, toàn vẹn, sẵn sàng, tuân thủ, đáng tin cậy” (IT Governance Institute, 2006)

Đứng trên góc độ người sử dụng thông tin, “chất lượng thông tin có thể định

nghĩa là thông tin phù hợp cho việc sử dụng của người sử dụng thông tin”, theo quan

điểm của Wang và cộng sự năm 1999 Hoặc “chất lượng thông tin được định nghĩa là

sự khác biệt giữa thông tin yêu cầu được xác định bởi mục tiêu và thông tin đạt được Trong một tình huống lý tưởng sẽ không có sự khác biệt giữa thông tin yêu cầu và thông tin đạt được Việc đo lường chất lượng thông tin có tính cảm tính và sự khác biệt giữa thông tin yêu cầu và thông tin đạt được càng nhỏ thì chất lượng thông tin càng cao” theo Eppler và Wittig năm 2000 Với tác giả Gelinas và các cộng sự

(2012), chất lượng thông tin chỉ đạt được khi mang lại lợi ích cho người ra quyết định Người ra quyết định phải có tiêu chí cụ thể về chất lượng thông tin như tính thích hợp, kịp thời, chính xác và đầy đủ, …

Như vậy, quan điểm của các nhà nghiên cứu về CLTT có sự khác nhau, nhưng đều chung một đặc điểm là CLTT tùy thuộc cảm nhận của người sử dụng thông tin

(Nguyễn Bích Liên, 2012) Theo Nguyễn Thị Phương Hồng (2016) “Thông tin chất

lượng là thông tin thích hợp cho việc sử dụng của người sử dụng, thông tin đáp ứng được kỹ thuật hoặc yêu cầu, có nội dung, hình thức và đặc điểm thời gian có giá trị đối với người sử dụng”

Trong nghiên nghiên cứu này, tác giả kết hợp cả hai khía cạnh: đặc điểm thông tin và người sử dụng thông tin để khái niệm về CLTT, qua đó CLTT là tập hợp các tiêu chuẩn nhằm đáp ứng yêu cầu của người sử dụng thông tin

 Chất lượng thông tin báo cáo tài chính

Trong kế toán, CLTT được đề cập cụ thể trong các báo cáo của các tổ chức nghề nghiệp kế tóan quốc tế như AAA, FASB, IASB, các quy định của Nhà nước như Luật kế toán Việt Nam, …và trong các nghiên cứu cơ bản về CLTT kế toán

 Theo quan điểm của FASB và IASB:

IASB và FASB trong khuôn mẫu khái niệm đều nêu rằng, “BCTC chất lượng

cao đạt được nhờ việc tuân thủ các mục tiêu và các đặc tính chất lượng của thông tin BCTC” Mục tiêu chung của việc lập BCTC là nhằm cung cấp thông tin tài chính hữu

ích cho những nhà đầu tư, người cho vay, các chủ nợ khác hiện hữu và tiềm năng trong việc ra quyết định về việc cung cấp nguồn lực cho một thực thể (IASB, 2010)

Trong khuôn mẫu nêu rõ hai đặc tính nền tảng của CLTT BCTC là “Thích hợp” và

“Trình bày trung thực” Ngoài ra còn có bốn thuộc tính làm gia tăng chất lượng thông tin, gồm: “Có khả năng so sánh, Có thể kiểm chứng, Kịp thời, Có thể so sánh

được” (IASB 2010)

- Tính thích hợp (Relevance): thông tin kế toán được xem là thích hợp nếu nó

có thể tạo nên sự khác biệt trong việc ra quyết định của người sử dụng bằng cách giúp họ dự đoán về các kết quả của các sự kiện diễn ra trong quá khứ, hiện tại và tương lai hoặc để xác nhận hay điều chỉnh dự đoán hoặc các đánh giá trước đây của họ Để thích hợp thông tin cần phải được công bố kịp thời và phải có giá trị dự báo hoặc giá trị xác nhận hoặc cả hai

- Trình bày trung thực (Reliability): trình bày trung thực hay là đáng tin cậy,

thông tin cần phải đầy đủ, chính xác, mang tính chất đại diện, có thể kiểm chứng được và ở trạng thái trung lập, không thiên vị

- Có thể so sánh được (Comparability): thông tin về một tổ chức kinh tế cụ thể

sẽ thực sự hữu ích nếu thông tin đó có thể so sánh được với thông tin tương tự của các tổ chức kinh tế khác hoặc với thông tin tương tự trong tổ chức đó vào thời kỳ khác Sự so sánh giữa các tổ chức kinh tế hoặc tính nhất quán trong việc áp dụng phương pháp so sánh qua thời gian này giúp tăng giá trị hữu ích của thông tin trong việc so sánh các cơ hội kinh tế hoặc tình hình hiệu quả kinh doanh

- Có thể kiểm chứng (Verifiability): nếu thông tin có thể kiểm chứng được thì sẽ

đảm bảo với người dùng rằng thông tin được trình bày trung thực và đáng tin cậy Có thể kiểm chứng có nghĩa là những người quan tâm độc lập và có kiến thức đến thông tin đều đạt được sự đồng thuận, mặc dù sự đồng thuận đó không

phải là toàn vẹn, đó là một sự mô tả đặc thù của thông tin được trình bày trung thực Thông tin cần được kiểm chứng cả về số lượng lẫn giá trị Và việc kiểm chứng có thể là trực tiếp hoặc gián tiếp (IASB 2010)

- Tính kịp thời (Timeliness): thông tin luôn sẵn sàng cho việc ra quyết định

Thông tin không được cung cấp kịp thời sẽ khiến tính hữu ích của thông tin càng thấp (IASB, 2010)

- Có thể hiểu được (Understandability): thông tin có thể hiểu được khi phân

loại, mô tả và làm rõ bản chất, trình bày rõ ràng Tuy nhiên có một số hiện tượng phức tạp và không dễ dàng để có thể hiểu được Khi loại bỏ các thông tin phức tạp này khỏi BCTC có thể làm cho thông tin dễ hiểu hơn nhưng điều này

sẽ làm cho báo cáo không toàn vẹn và có thể dẫn đến sai lầm cho việc ra quyết định (IASB, 2010) Do đó, để hiểu được những hiện tượng kinh tế phức tạp, người sử dụng cần sự giúp đỡ của các nhà tư vấn

 Theo quan điểm của VAS

Theo VAS chất lượng thông tin kế toán được đề cập trong “các yêu cầu cơ bản đối với kế toán”, cụ thể bao gồm:

“Trung thực: Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo trên cơ sở các bằng chứng đầy đủ, khách quan và đúng với thực tế về hiện trạng, bản chất nội dung và giá trị của nghiệp vụ kinh tế phát sinh

Khách quan: Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo đúng với thực tế, không bị xuyên tạc, không bị bóp méo

Đầy đủ: Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh liên quan đến kỳ kế toán phải được ghi chép và báo cáo đầy đủ, không bị bỏ sót

Kịp thời: Các thông tin và số liệu kế toán phải được ghi chép và báo cáo kịp thời, đúng hoặc trước thời hạn quy định, không được chậm trễ

Dễ hiểu: Các thông tin và số liệu kế toán trình bày trong báo cáo tài chính phải rõ ràng, dễ hiểu đối với người sử dụng Người sử dụng ở đây được hiểu là

người có hiểu biết về kinh doanh, về kinh tế, tài chính, kế toán ở mức trung bình Thông tin về những vấn đề phức tạp trong báo cáo tài chính phải được giải trình trong phần thuyết minh

Có thể so sánh: Các thông tin và số liệu kế toán giữa các kỳ kế toán trong một doanh nghiệp và giữa các doanh nghiệp chỉ có thể so sánh được khi tính toán

và trình bày nhất quán Trường hợp không nhất quán thì phải giải trình trong phần thuyết minh để người sử dụng báo cáo tài chính có thể so sánh thông tin giữa các kỳ kế toán, giữa các doanh nghiệp hoặc giữa thông tin thực hiện với thông tin dự toán, kế hoạch

Yêu cầu kế toán nói trên phải được thực hiện đồng thời Ví dụ: Yêu cầu trung thực đã bao hàm yêu cầu khách quan; yêu cầu kịp thời nhưng phải đầy đủ, dễ hiểu và có thể so sánh được”

Ngoài ra trong điều khoản 9 điều 21 VAS quy định về “Trình bày báo cáo tài chính” còn yêu cầu “ Báo cáo tài chính phải trình bày một cách trung thực và hợp lý tình hình tài chính, tình hình và kết quả kinh doanh và các luồng tiền của doanh nghiệp Để đảm bảo yêu cầu trung thực và hợp lý, các báo cáo tài chính phải được lập

và trình bày trên cơ sở tuân thủ các chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán và các quy định có liên quan hiện hành”

Tại đoạn 12 chuẩn mực số 21 VAS quy định “doanh nghiệp phải lựa chọn và áp dụng các chính sách kế toán cho việc lập và trình bày báo cáo tài chính phù hợp với quy định của từng chuẩn mực kế toán Trường hợp chưa có quy định ở chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán hiện hành, thì doanh nghiệp phải căn cứ vào chuẩn mực chung

để xây dựng các phương pháp kế toán hợp lý nhằm đảm bảo báo cáo tài chính cung

cấp được các thông tin đáp ứng các yêu cầu sau: Thích hợp với nhu cầu ra các quyết

định kinh tế của người sử dụng Đáng tin cậy, khi trình bày trung thực, hợp lý tình hình tài chính, tình hình và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp; Phản ánh đúng bản chất kinh tế của các giao dịch và sự kiện không chỉ đơn thuần phản ánh hình thức hợp pháp của chúng; Trình bày khách quan, không thiên vị; Tuân thủ nguyên tắc thận trọng; Trình bày đầy đủ trên mọi khía cạnh trọng yếu”

Trong các chỉ tiêu trình bày trên BCTC, đối tượng sử dụng thông tin kế toán thường quan tâm đến chỉ tiêu lợi nhuận kế toán (Earings) nhằm phục vụ cho việc đánh giá tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và năng lực quản lý của các nhà quản trị Lợi nhuận có chất lượng như thế nào? Chất lượng lợi nhuận được đo lường ra sao? Nội dung tiếp theo tác giả đề cập tới khái niệm, các quan điểm về chất lượng lợi nhuận và các cơ sở để đo lường chất lương lợi nhuận, từ đó luận văn hướng tới lựa chọn phương thức đo lường chất lượng để áp dụng trong nghiên cứu này

2.1.2 Khái niệm về chất lượng lợi nhuận (Earnig quality)

Chất lượng lợi nhuận được định nghĩa dựa trên nhiều “lăng kính” khác nhau từ

các nhà nghiên cứu trước “Chất lượng lợi nhuận là mức độ thu nhập thuần” được trình bày trên báo cáo KQKD khác so với thu nhập thực sự (Pratt, 2000) CLLN là “sự

đo lường rủi ro thông tin và định nghĩa chất lượng lợi nhuận là độ chính xác cụ thể là vạch ra được dồn tích hiện hành dòng tiền trong năm nay, năm ngoái và năm kế tiếp”

theo quan điểm của Ecker và các cộng sự (2006)

Trong công ty, lợi nhuận có một vai trò quan trọng như là một thước đo tổng hợp hoạt động của công ty (Dechow, 1994; Barth và các cộng sự, 2001), lợi nhuận đóng vai trò trung tâm trong việc tiếp cận chi phí vốn (Francis và các cộng sự, 2005), lợi nhuận là chỉ tiêu quan trọng trong việc các nhà quản trị thảo luận trong quản lý hợp đồng giao ước nợ và thảo thuận bồi thường (Watts, 2003; Anderson và các cộng sự, 2004) Xuất phát từ vai trò quan trọng này của lợi nhuận nên các nhà quản trị công ty

có thể điều chỉnh chỉ tiêu lợi nhuận theo mục tiêu mà họ đề ra (Nguyễn Thị Phương

Hồng, 2016) bằng các “thủ thuật kế toán” khác nhau, vì vậy mà đối tượng sử dụng

thông tin kế toán ngày càng có sự quan tâm về CLLN được báo cáo trong báo cáo tài chính

Quan điểm về chất lượng lợi nhuận cũng khác nhau theo từng đối tượng sử dụng thông tin khác nhau Với các nhà đầu tư, chất lượng lợi nhuận cao khi nó phản ánh chính xác được tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, giúp họ dự báo được kế hoạch hoạt động trong tương lai, và giúp họ nhìn thấy được giá trị cổ phiếu công ty có phản ánh được giá trị nội tại của công ty hay không (Dechow & Schrand, 2004) Với

các chủ nợ và hội đồng chuyên trách về tiền lương thì chất lượng lợi nhuận phản ánh đực hiệu suất làm việc của các nhà quản lý công ty Còn đối với các nhà hoạch định chính sách và pháp luật, chất lượng lợi nhuận khi tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc và chính sách kế toán, phản ánh tình hình hoạt động thực tế của công ty (Dechow & Schrand, 2004)

Trên cơ sở kế toán, thông tin BCTC chính được xem là có chất lượng khi

“thiếu vắng việc điều chỉnh lợi luận” (Karamarudin & Ismail, 2014) Và chất lượng lợi nhuận không còn ý nghĩa nữa khi các nhà quản lý cố tính làm sai lệch thông tin trên BCTC bằng các hành vi vi phạm các nguyên tắc kế toán Việc các nhà quản lý thực hiện hành vi QTLN có nhiều nguyên nhân như: nhu cầu về vốn cao, lợi ích về các khoản lương thưởng, hay là các hợp đồng vay nợ ngân hàng, … Khi đó sẽ xẩy ra việc chuyển giao tài sản không đúng thực tế, công ty phải chi trả các khoản lương thưởng quá mức cho nhà quản lý về hiệu quả hoạt động bị khai khống, và chất lượng lợi nhuận thấp sẽ gây thiệt hại nguồn lực cho các nhà đầu tư

Ngoài quan điểm trên, chất lượng lợi nhuận còn được đánh giá trên quan điểm

thị trường Theo quan điểm này, chất lượng lợi nhuận bao gồm “thích hợp”, “thận

trọng” và “kịp thời” Theo Nguyễn Thị Phương Hồng (2016) cho rằng “Các chỉ tiêu

này được ước tính trên cơ sở mối quan hệ giữa lợi nhuận kế toán và sự phản ứng của thị trường” Bên cạnh đó, Chipper & Vincent (2003) tập trung vào việc đo CLLN dựa

trên hai đặc tính chất lượng của kế toán theo FASB (1980) là “thích hợp” và “đáng tin

cậy” và hai tác giả ủng hộ quan điểm này

Theo Nguyễn Thị Phương Hồng (2016) tổng hợp có một số nhà nghiên cứu như Chipper & Vincent (2003), Francis & các cộng sự (2004) ủng hộ quan điểm CLLN được đo lường trên cơ sở kế toán, bởi theo quan điểm của họ lợi nhuận đo lường trên cơ sở kế toán có tính giải thích mạnh hơn so với dựa trên cơ sở thị trường Trong luận văn này, tác giả sẽ lựa chọn đo lường chất lượng lợi nhuận trên cơ sở kế toán Nội dung tiếp theo, tác giả đề cập tới đo lường CLLN trên cơ sở kế toán và giới thiệu một số mô hình đo lường CLLN trên cơ sở kế toán của các nhà nghiên cứu trước

2.1.3 Đo lường chất lượng lợi nhuận trên cơ sở kế toán

2.1.3.1 Biến kế toán dồn tích

Cơ sở dồn tích là một trong những nguyên tắc kế toán được thừa nhận Theo

định nghĩa của Chuẩn mực kế toán chung (VAS01): “Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính

của doanh nghiệp liên quan đến tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu, chi phí phải được ghi sổ kế toán vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc thực tế chi tiền hoặc tương đương tiền”

Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp được lập trên cơ sở dồn tích, phản ánh đầy đủ (hay tuân thủ yêu cầu trung thực) các giao dịch kinh tế, tài chính trong kỳ không căn cứ vào thời điểm thu hoặc chi tiền Lợi nhuận trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh được tính bằng tổng doanh thu trừ đi tổng chi phí Báo cáo lưu chuyển tiền tệ lại phản ánh các dòng tiền ra vào trong doanh nghiệp dựa trên

cơ sở thực thu, thực chi tiền Dòng tiền lưu chuyển thuần từ hoạt động kinh doanh phản ánh chênh lệch giữa tổng số tiền thu vào với số tiền chi ra từ hoạt động kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp Do đó có một sự khác biệt giữa cơ sở dồn tích và

cơ sở tiền, phần chênh lệch giữa chỉ tiêu “Lợi nhuận sau thuế thu nhập doanh nghiệp” trên báo cáo KQHĐKD và chỉ tiêu “Lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh” trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ chính là khoản dồn tích trong lợi nhuận (Total Accruals – TA) hay gọi là biến kế toán dồn tích Theo Nguyễn Thị Phương Hồng

(2016) “biến kế toán dồn tích là phần lợi nhuận kế toán không bằng tiền được trình

bày trong báo cáo tài chính”

TA = LN sau thuế TNDN – Dòng tiền thuần từ HĐKD

Biến kế toán dồn tích (TA- Total accruals) gồm của dồn tích có điều chỉnh (DA –discretionary accruals) và dồn tích không điều chỉnh (NDA –Nondiscretionary accruals) Biến dồn tích không điều chỉnh được thực hiện theo nguyên tắc, quy định của chế độ và chuẩn mực của kế toán Còn biến dồn tích có điều chỉnh do các nhà quản lý doanh nghiệp thực hiện và điều chỉnh theo ý muốn để phù hợp với tình hình hoạt động kinh doanh của công ty Biến dồn tích có điều chỉnh được sử dụng để thay