-Cảm thụ và phân tích được những giá trị đặc sắc của bài thơ: Khúc hát ân tình của những con người kháng chiến với quê hương đất nước, với nhân dân được thể hiện bằng một hình thức nghệ [r]
Trang 1VIỆT BẮC (Tiếp theo) (Tố Hữu)
A MỤC TIÊU:
Giúp học sinh:
-Hiểu được "Việt Bắc" là một đỉnh cao của thơ Tố Hữu, một thành tựu nổi
bật của thơ ca thời kỳ kháng chiến chống Pháp
-Cảm thụ và phân tích được những giá trị đặc sắc của bài thơ: Khúc hát
ân tình của những con người kháng chiến với quê hương đất nước, với
nhân dân được thể hiện bằng một hình thức nghệ thuật đậm đà tính dân
tộc
-Qua bài thơ, thấy được một số nét cơ bản trong phong cách thơ Tố Hữu
B PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY:
C CHUẨN BỊ GIÁO CỤ:
* Giáo viên: Soạn giáo án
* Học sinh : Soạn bài
D TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1 Ổn định lớp - kiểm tra sĩ số:
2 Kiểm tra bài cũ: Hãy nêu những nét trong phong cách nghệ thuật thơ
Tố Hữu?
3 Nội dung bài mới:
a Đặt vấn đề: Tố Hữu là nhà thơ luôn bám sát các sự kiện chính trị- xã
hội của đất nước để sáng tác Mỗi tác phẩm của ông đều gắn với một sự
kiện nào đó của đất nước, của dân tộc Bài thơ "Việt Bắc" tiêu biểu cho đặc
điểm này
b Triển khai bài dạy:
-Hoạt động 1: Giáo viên hướng
dẫn học sinh tìm hiếu hoàn cảnh
sáng tác và vị trí của bài thơ
Câu hỏi: Bài thơ "Việt Bắc" có vị
trí gì đối với đời sống văn học
dân tộc
-Hoạt động 2: Tìm hiểu văn bản
đoạn thơ
Giáo viên hướng dẫn học sinh
đọc đoạn thơ chú ý đọc đúng
giọng và rút ra nhận xét về:
+Không khí buổi chia tay
+Kết cấu đoạn thơ
+Giọng điệu đoạn thơ
-Câu hỏi 1: Người ở lại hay
I Vài nét chung.
1 Hoàn cảnh sáng tác (Sgk).
2 Vị trí:
-Việt Bắc là thành công xuất sắc của thơ Tố Hữu,
là đỉnh cao của thơ ca Việt Nam thời kỳ chống Pháp
II Đọc hiểu văn bản.
1 Cảm nhận chung về đoạn thơ.
-Đoạn thơ đã tái hiện được không khí của cuộc chia tay đầy lưu luyến bịn rịn sau 15 năm gắn bó
ân tính giữa kẻ đi người ở Đó là không khí ân tình của hồi tưởng, hoài niệm của ứơc vọng và tin tưởng
-Kết cấu: Theo lối đối đáp quen thuộc của ca dao dân ca Không đơn thuần là lời hỏi-đáp mà là sự
hô ứng đồng vọng, là sự độc thoại của tâm trạng
Đó là cách "phân thân", "hoá thân" để bộc lộ tâm
Trang 2người ra đi lên tiêng trước? Lời
mở đầu có tác dụng như thế nào
trong đoạn thơ?
-Câu hỏi 2: Anh (chị) hiểu như
thế nào về cặp đại từ "mình" và
"ta"? Tố Hữu đã sử dụng cặp đại
từ đó như thế noà trong đoạn thơ?
Tác dụng của cách sử dụng đó?
-Câu hỏi 3: Nỗi nhớ của người đi
kẻ ở bộc lộ ở những phương diện
nào?
-Câu hỏi 4: Thiên nhiên được
miêu tả ở những thời điểm nào?
Đặc điểm chung là gì?
Giáo viên giúp học sinh phân
tích đoạn thơ từ "Rừng xanh hoa
chuối đơ tươi" đến câu "Nhớ ai
tiếng hát ân tình thuỷ chung"
+Cách sắp xếp của các câu thơ
+Nét đẹp riêng của cảnh vượt qua
mỗi mùa trong năm
-Câu hỏi 5: Cuộc sống và con
người Việt Bắc thể hiện lên trong
hoài niệm với những đặc điểm
nào? Nét đáng quý của con người
Việt Bắc là gì?
trạng được đầy đủ hơn
-Giọng điệu: Ngọt ngào êm ái, giọng tâm tình
2 Cuộc chia tay và tâm trạng của người đi kẻ ở.
a Tâm trạng khi chia tay.
-Người ở lại lên tiếng trước và gợi nhắc về những
kỷ niệm gắn bó suốt 15 năm
"Mình về mình có nhớ ta Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng"
-Người ra đi cũng cùng tâm trạng ấy nên nỗi nhơ không chỉ hướng về người khác mà còn là nhớ chính mình
-Lời hỏi đã khơi gợi cả một quá khứ đầy ắp kỷ niệm khơi nguồn cho mạch cảm xúc nhớ thương tuôn chảy
-Nhà thơ đã sử dụng sáng tạo hai đại từ nhân xưng 'mình" và "ta"
+Trong Tiếng Việt "mình" và "ta" khi thì chỉ ngôi thứ nhất và nhiều khi lại để chỉ ngôi thứ hai hoặc chỉ chung cả hai đối tượng tham gia giao tiếp chúng ta
+Trong đoạn thơTố Hữu đã dùng cặp đại từ
"mình-ta" với cả hian nghĩa một cách sáng tạo (mình và ta có sự hoán đổi cho nhau) để dễ dàng
bộ lộ cảm xúc, tình cảm
b Nối nhớ da diết mênh mang với nhiều sắc thái
và cung bậc khác nhau.
-Trong niềm hoại niệm, nỗi nhớ có ba phương diện gắn bó không tách rời: nhớ cảnh, nhớ người
và nhớ về những kỷ niệm kháng chiến
-Nỗi nhớ về thiên nhiên Việt Bắc:
+Thiên nhiên Việt Bắc hiện lên với vẻ đẹp đa dạng theo thời gian, không gian khác nhau (sương sớm, nắng chiều, trăng khuya, các màu trong năm)
+Thiên nhiên trở nên đẹp hơn hữu tình hơn khi có
sự gắn bó với con người (người mẹ địu con lên rẫy, người đan nón, em gái hái măng…)
-Đoạn thơ từ câu "Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi" đến câu "Nhớ ai tiếng hát ân tình thuỷ chung" là
đoạn thơ tả cảnh đặc sắc của Tố Hữu
+Đoan thơ được sắp xếp xen kẽ như một câu tả cảnh lại có một câu tả người, thể hiện sự gắn bó
Trang 3Giáo viên cho học sinh xác định
những câu thơ viết về kỷ niệm
kháng chiến và rút ra nhận xét về
cách nói của nhà thơ.
-Câu hỏi 6: Hãy chỉ ra sự thay đổi
về nhịp điệu và giọng điệu của
thơ so với đoạn thơ trước
-Nêu những nét đặc sắc về nghệ
thuật của đoạn thơ?
-Hoạt động 3: Giáo viên hướng
dẫn học sinh làm bài tập
Bài tập 1: Giáo viên hướng dẫn
học sinh tìm dẫn chứng minh hoạ
trong đoạn thơ
Bài tập 2: Giáo viên hướng dẫn
học sinh xác định đoạn thơ và tìm
ý bìng giảng trên lớp, hoàn thiện
giữa cảnh và người
+Cảnh vật hiện lên như một bức tranh tứ bình với bốn mùa (xuân, hạ, thu, đông) trong đó mỗi mùa
có nét đẹp riêng
-Nỗi nhớ về cuộc sống và con người Việt Bắc +Cuộc sống thanh bình êm ả:
"Nhớ sao tiếng mõ từng chiều Chày đêm nện cối đều đều suối xa"
+Cuộc sống vất vả khó khăn trong kháng chiến: "Thương nhau chia củ sắn lùi
Bát cơm xẻ nửa chăn sui đắp cùng"
Đó là cảnh sinh hoạt bình dị của người dân Việt Bắc Nét đẹp nhất chính là nghĩa tình và lòng quyết tâm đùm bọc, che chở cho cách mạng hy sinh tất cả vì kháng chiến dù cuộc sống rất còn khó khăn
-Nỗi nhớ về những kỷ niệm kháng chiến:
+Những cảnh rộng lớn những hoạt động tấp nập sôi động của cuộc kháng chiíen được tái hiện với bút pháp đậm nét tráng ca:
Những đường Việt Bắc của ta Đêm đêm rầm rập như là đất rung Quân đi diệp điệp trùng trùng Ánh sao đàu súng bạn cùng mũ nan Dân công đỏ đuốc từng đoàn
Bước chân nát đá muốn tàn lửa bay
-Nhịp thơ thay đổi từ nhịp chậm dài sang nhịp ngắn mạnh mẽ dồn dập
-Giọng thơ từ trầm lắng chuyển sang giọng sôi nổi náo nức
-Nhà thơ đã tập trung khắc hoạ hình ảnh Việt Bắc-quê hương cách mạng, nơi đặt niềm tin tưởng hy vọng của cả dân tộc thành một vùng đất linh thiêng không thể phai mờ
Ở đâu u ám quân thù Nhìn lên Việt Bắc: cụ Hồ sáng soi
Ở đâu đau đớn giống nòi Trông về Việt Bắc mà nuôi chí bền
Cảm hứng về kháng chiến về cách mạng gắn liền với cảm hứng ca ngợi lãnh tụ (Việt Bắc và cụ Hồ
là một) Đây là một đặc điểm thường thấy trong thơ Tố Hữu
3 Những đặc sắc về nghệ thuật của đoạn thơ
Trang 4thành văn bản ở nhà.
-Hoạt động 3: Tổng kết
Câu hỏởi 1: thành công của Tố
Hữu trong đoạn thơ nói gì và bài
thơ nói chung về mặt nội dung?
Câu hỏi 2: Đặc điểm nghệ thuật
nổi bật của đoạn thơ?
Dặn dò: Giáo viên yêu cầu học
sinh học thuộc lòng đoạn thơ
Việt Bắc tiêu biểu cho phong cách thơ Tố Hữu: -Tính trữ tình-chính trị: Việt Bắc là khúc hát ân tình thuỷ chung của những người cách mạng với lãnh tụ, với Đảng và cuộc kháng chiến
-Giọng thơ tâm tình ngọt ngào tha thiết
-Nghệ thuật biểu hiện giàu tính dân tộc: Thể hiện
ở thể thơ lục bát, kết cấu đối đáp, nghệ thuật sử dụng hình ảnh và biện pháp so sánh ẩn dụ quen thuộc của ca dao
IV Luyện tập
1 Nét tài hoa của Tố Hữu trong việc sử dụng
cặp đại từ "mình" và "ta"
Hai đại từ có sự hoán đổi cho nhau, khó tách rời
2 Chọn hai đoạn thơ tiêu biểu
a Đoạn thơ nói về vẻ đẹp của cảnh và người Việt
Bắc từ câu "Rừng xanh hoa chuối đơ tươi" đến câu
"Nhớ ai tiếng hát ân tình thuỷ chung"
b Đoạn nói về cảnh hùng tráng của Việt Bắc
trong chiến đấu, từ câu "Những đường Việt Bắc của ta" đến câu "Vui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng"
c Bình giảng một trong hai đoạn thơ trên (học sinh làm ở nhà)
III Tổng kết.
-Nội dung: Tố Hữu đã thành công khi kết hợp nhuần nhuyễn nội dung chính trị và cảm xúc trữ tình
-Hình thức nghệ thuật đậm đà tính dân tộc
4 Củng cố: Nắm:Nội dung và nghệ thuật của đoạn trích.
5 Dặn dò: Tiết sau học Làm văn.