Báo in đồng bằng sông cửu long với vấn đề phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em ( khảo sát các báo vĩnh long, báo cà mau và báo trà vinh từ năm 2018 đến năm 2019)

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trẻ em bị XHTD là do: bị hại, bị can đều thiếu hiểu biết, do gia đình thiếu quan tâm, do tính phức tạp trong xã hội hiện nay, đặc biệt là văn hóa phẩm độc

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

VĨNH LONG - 2020

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

văn thạc sỹ khoa học

LỜI CAM ĐOAN

-o0o -

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, là kết quả của một quá trình làm việc nghiêm túc, trung thực Các số liệu, những kết luận chính được trình bày trong luận văn này là trung thực và chưa từng được công bố dưới bất kỳ hình thức nào Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Phạm Thúy Quyên

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn lãnh đạo Báo Vĩnh Long, Báo Cà Mau, Báo Trà Vinh và các chuyên gia giáo dục, chuyên gia y tế, chuyên gia tâm lý,…anh chị đồng nghiệp đã giúp tôi hoàn thành luận văn này

Xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã quan tâm, động viên và khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu

Tác giả luận văn

Phạm Thúy Quyên

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 7

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn 9

7 Kết cấu luận văn 9

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA BÁO IN VỚI VẤN ĐỀ PHÒNG, NGỪA XHTD TRẺ EM 11

1.1 Các khái niệm liên quan đến đề tài 11

1.2 Vấn đề xâm hại tình dục trẻ em hiện nay 13

1.3 Quan điểm của Đảng, pháp luật Nhà nước đối với việc bảo vệ trẻ em, phòng ngừa XHTD trẻ em 18

1.4 Đặc trưng của loại hình báo in và vai trò báo in trong việc phòng ngừa XHTD trẻ em 25

1.5 Vài nét về ĐBSCL và các tờ báo địa phương 29

Tiểu kết chương 1 34

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TUYÊN TRUYỀN PHÒNG NGỪA XHTD TRẺ EM TRÊN CÁC BÁO IN TRONG DIỆN KHẢO SÁT 36

2.1 Tần suất, mức độ thông tin về phòng chống XHTD trẻ em trên Báo Vĩnh Long, Báo Cà Mau và Báo Trà Vinh từ năm 2018 đến 8 năm 2019 36 2.2 Những nội dung chính vấn đề phòng, ngừa XHTD trẻ em được đề cập trên báo in ĐBSCL 39

2.2.1 Tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về bảo vệ trẻ em, phòng ngừa XHTD trẻ em 39

2.2.2 Thông tin về những vụ việc XHTD trẻ em 42

2.2.3 Phân tích nguyên nhân và biện pháp phòng ngừa XHTD trẻ em 47 2.2.4 Phản ánh những bất cập trong việc phòng, ngừa XHTD trẻ em 55

2.3 Hình thức chuyển tải thông tin về phòng, ngừa XHTD trẻ em trên báo

in ĐBSCL 57

2.3.1 Kết cấu và hình thức các chuyên trang, chuyên mục 57

2.3.2 Các thể loại báo chí được thể hiện 62

2.3.3 Ngôn ngữ thể hiện 75

Tiểu kết Chương 2 79

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ, HẠN CHẾ, MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG BÁO IN ĐBSCL VỚI VẤN ĐỀ PHÒNG, NGỪA XHTD TRẺ EM 80

3.1 Đánh giá về kết quả và hạn chế của báo in ĐBSCL trong phòng, ngừa XHTD trẻ em 80

3.1.1 Kết quả của báo in trong vấn đề phòng ngừa XHTD trẻ em 80

3.1.2 Hạn chế, khó khăn của báo in trong vấn đề phòng, ngừa XHTD trẻ em 94

3.2 Những vấn đề đặt ra đối với việc tuyên truyền phòng, ngừa XHTD trẻ em 103

3.3 Giải pháp, kiến nghị nâng cao chất lượng tuyên truyền về vấn đề phòng, ngừa XHTD trẻ em trên báo in ĐBSCL 107

3.3.1 Báo in cần đi vào khai thác những vấn đề bức xúc của vấn nạn XHTD trẻ em 107

3.3.2 Đối với đội ngũ ban biên tập 109

3.3.3 Đối với đội ngũ nhà báo 114

Tiểu kết chương 3 119

KẾT LUẬN 120

MỤC LỤC BẢNG BIỂU -o0o -

Bảng 1: Tần số xuất hiện tin, bài về vấn đề phòng, ngừa XHTD trẻ em trên 3 báo khảo sát 36 Bảng 2: Những nội dung chính về vấn đề phòng, ngừa XHTD trẻ em trên báo

in Vĩnh Long, Cà Mau và Trà Vinh 37 Bảng 3: Bảng số lượng thể loại được sử dụng để viết về vấn đề phòng, ngừa XHTD trẻ em trên 3 tờ báo Vĩnh Long, Cà Mau và Trà Vinh (từ năm 2018 đến năm 2019) 63

MỤC LỤC BIỂU ĐỒ -o0o -

Biểu đồ 1: Thành phần điều tra ý kiến độc giả về vấn đề phòng, chống XHTD trẻ em trên 3 báo Vĩnh Long, Trà Vinh và Cà Mau 92 Biểu đồ 2: Tỷ lệ người dân quan tâm phòng ngừa XHTD trẻ em trên báo in ĐBSCL 93

Song, bên cạnh những kết quả tích cực thì công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ

em còn nhiều khó khăn, thách thức: Nhóm trẻ em có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt vẫn còn ở mức cao Công tác can thiệp, loại bỏ nguy cơ trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt chưa được thường xuyên Vấn đề bất bình đẳng về cơ hội phát triển giữa các nhóm trẻ em giàu và nhóm trẻ em nghèo; nhóm trẻ em người Kinh và nhóm trẻ em người dân tộc thiểu số; trẻ em sống ở khu vực thành thị với khu vực nông thôn vẫn còn rõ rệt Trẻ em bị bạo lực, xâm hại, ngược đãi, tai nạn, thương tích, hay lao động sớm vẫn còn xảy ra, trong đó có nhiều vụ việc đặc biệt nghiêm trọng Trong đó thì vấn nạn trẻ em bị xâm hại với các hành vi như dâm ô, giao cấu, hiếp dâm đang diễn biến phức tạp, đây là vấn đề xã hội và là nỗi đau nhức nhối của toàn xã hội

Thời gian gần đây, vấn đề xâm hại tình dục (XHTD) trẻ em không chỉ nóng trong dư luận xã hội mà còn trên bàn nghị sự của Quốc hội Theo đó, các

vụ xâm hại liên tục được phát hiện gióng lên hồi chuông báo động về vấn nạn này trên địa bàn tỉnh Nhiều vụ XHTD gây tổn thương các em, thậm chí, nhiều

em phải làm mẹ trước khi làm người lớn Theo thống kê của Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội, giai đoạn từ ngày 1/1/2015 đến ngày 30/6/2019, cả nước có 8.442 vụ xâm hại trẻ em được phát hiện, xử lý, với 8.709 trẻ em bị xâm

2

hại Trong đó, có 6.432 trẻ bị xâm hại tình dục (XHTD), chiếm 75,4% tổng số

vụ xâm hại trẻ em Riêng giai đoạn 2014- 2018 cứ 8 giờ trôi qua, Việt Nam lại

có thêm 1 trẻ em bị XHTD Mỗi năm, cả nước có khoảng 1.500 trẻ em bị XHTD được phát hiện 47% thủ phạm là người thân và 93% thủ phạm là người quen của trẻ XHTD trẻ em đang là nỗi ám ảnh, nỗi đau chung của cả cộng đồng

Con số trên được nhìn nhận là chưa đầy đủ, chưa phản ánh hết thực tế, bởi nhiều nạn nhân không thể phản kháng, chọn cách im lặng vì lo sợ hoặc ngại

tố cáo Dù chỉ mới là “phần nổi của tảng băng chìm” nhưng con số trên đã cho thấy mảng tối của công tác phòng chống, xâm hại trẻ em là đáng báo động

Tình trạng XHTD trẻ em đang có nguy cơ trở thành một vấn nạn xã hội khi thời gian gần đây số vụ việc bị phát hiện liên tục gia tăng, với hành vi gây

án ngày càng táo tợn, nghiêm trọng Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trẻ em bị XHTD là do: bị hại, bị can đều thiếu hiểu biết, do gia đình thiếu quan tâm, do tính phức tạp trong xã hội hiện nay, đặc biệt là văn hóa phẩm độc hại trên Internet,…

Báo chí có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, đặc biệt trong việc tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, cảnh báo, đấu tranh đối với những hành vi vi phạm pháp luật, đồng thời, tuyên truyền để nâng cao nhận thức chung của công chúng phòng ngừa cái xấu Chính vì vậy, báo chí

có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa XHTD trẻ em

Nhiều năm gần đây báo chí ĐBSCL có chú trọng tuyên truyền các chính sách, pháp luật về bảo vệ trẻ em, lên án các hành vi XHTD trẻ em, tăng cường thông tin các hành vi XHTD trẻ em,… nhằm góp phần nâng cao nhận thức xã hội trong phòng chống Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân mà việc thông tin, tuyên truyền vấn đề phòng, ngừa XHTD trẻ em trên các báo ở ĐBSCL có liều lượng đậm, nhạt khác nhau Vì vậy, cần thiết có nghiên cứu, phân tích, đánh giá

3

nguyên nhân, thực trạng đề từ đó đề ra giải pháp khắc phục hạn chế chung trong một đề tài khoa học là cần thiết Với nhận thức thức như trên tôi quyết định chọn đề tài “Báo in ĐBSCL với vấn đề phòng, ngừa XHTD trẻ em”, để làm luật văn tốt nghiệp cao học

Trên cơ sở hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đề

tài, luận văn khảo sát, đánh giá thực trạng thông tin, tuyên truyền phòng, ngừa XHTD trẻ em trên báo in ĐBSCL, chỉ ra thành công, hạn chế, từ đó đề xuất giải pháp nhằm giúp cho các tờ báo in ĐBSCL thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trẻ em là mối quan tâm hàng đầu của xã hội nên trong nhiều năm qua những vấn đề liên quan đến trẻ em trong đó có xâm hại trẻ em đã thu hút được

sự chú ý của nhiều nhà nghiên cứu

Tài liệu “Sổ tay phóng viên báo chí với trẻ em” (2001) và “Báo chí với trẻ

em” (2004) của PGS.TS Nguyễn Văn Dững chủ biên do Nhà xuất bản Lao

Động ấn hành là những công trình đầu tiên ở nước ta bước đầu tiếp cận một số vấn đề báo chí với trẻ em Trẻ em Việt Nam được bảo vệ bởi các quyền được quy định trong Công ước quốc tế về Quyền trẻ em (CRC) và những quy định cụ thể của luật pháp Việt Nam Điểm nổi bật của hai tài liệu là nêu các quy trình

về kỹ năng sáng tạo tác phẩm báo chí dành riêng cho trẻ em từ khâu phát hiện

đề tài, các nhóm đề tài điển hình cho trẻ em trong đó nắm vững yếu tố tâm lý trẻ em trong quá trình tác nghiệp là yếu tố quan trọng Bên cạnh đó, việc xây dựng bộ quy tắc tiếp cận trẻ em, phỏng vấn trẻ em, có tham khảo những nguyên tắc của tổ chức cứu trợ trẻ em của Thụy Điển tại Việt Nam (SCS) khi phỏng vấn trẻ em cho các hoạt động nghiên cứu có sự tham gia của trẻ em là điều bổ ích để nhiều người làm báo tiếp thu và áp dụng trong công việc Nhấn mạnh về

nhóm đề tài trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, tác giả cho rằng: “… Đó là vấn đề

4

mẫn cảm, gây nhức nhối trong dư luận đòi hỏi báo chí phải phản ánh được thực trạng cũng như hướng tới những giải pháp tích cực nhằm góp tiếng nói chung, vận động từng cá nhân, từng gia đình, các cơ quan chức năng và nhiều lực lượng xã hội khác cùng tham gia giải quyết hiệu quả những vấn đề trên”

Cũng trong tài liệu này, tác giả cho rằng việc phân chia tỉ lệ tin tốt, tin xấu

trong các tác phẩm báo chí phụ thuộc vào dư luận xã hội “Kết quả tác động

của dư luận sẽ là những tiêu chí để nhà báo và các cơ quan báo chí viết về trẻ

em và cho trẻ em quyết định chính xác rằng nên hay không nên, đưa cái tốt và cái xấu với tỉ lệ nào trên báo chí nhằm bảo vệ và tạo điều kiện cho việc thực hiện quyền trẻ em” Như vậy, PGS.TS Nguyễn Văn Dững đã cung cấp những

thông tin, kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm tổng quát về báo chí trẻ em trong đó

có trẻ em ở dạng tổng quát nhất

Năm 2014, PGS.TS Nguyễn Ngọc Oanh cho ra mắt quyển sách: “Nhà báo

với trẻ em - Kiến thức và Kỹ năng”, NXB Thông Tấn ấn hành Tài liệu đề cập

đến làm báo cho trẻ em dưới 3 góc độ: Trẻ em là đối tượng phản ánh, trẻ em hưởng thụ sản phẩm báo chí và trẻ em tham gia sáng tạo báo chí Vấn đề xâm hại trẻ em thuộc góc độ thứ nhất - trẻ em là đối tượng phản ánh Theo tác giả,

“trẻ em thường xuất hiện trong các tác phẩm, chương trình của người lớn với

tư cách là đối tượng được phản ánh Các em như những nhân chứng cho những

vụ việc, vấn đề liên quan đến trẻ em nhưng khi được phản ánh trong tác phẩm lại có tác động đến người lớn, đến các tổ chức xã hội, đến các nhà hoạch định chính sách…” “Nhà báo với trẻ em- Kiến thức và Kỹ năng” là tài liệu tham

khảo thiết thực cho tác giả trong việc xây dựng khung lý thuyết để triển khai nghiên cứu đề tài

Sách “Truyền thông, đạo đức nghề nghiệp với trẻ em” của tác giả Helena Thorfinn, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội năm 2003 cho biết ở phương Tây,

thời gian trung bình một trẻ em dành cho các phương tiện truyền thông còn

5

nhiều hơn thời gian ở bên cha mẹ Truyền thông vừa là người bạn thân thiết nhất đồng thời sức ảnh hưởng của truyền thông đến trẻ em là rất lớn Vì vậy,

Helena Thorfinn đã đặt ra vấn đề xây dựng và hoàn chỉnh các quy tắc ứng xử

của phóng viên báo chí với trẻ em trước các phương tiện truyền nhằm mục đích giảm tác hại, tăng lợi ích của các phương tiện truyền thông đối với trẻ Từ việc

xác định rõ mối quan hệ của truyền thông với trẻ em đó là trẻ em vừa là người tiếp nhận đồng thời cũng là người thực hiện các sản phẩm truyền thông tác giả tập trung phân tích 3 vấn đề lớn: trẻ em có quyền tiếp nhận thông tin, trẻ em có quyền cùng tham gia và trẻ em phải được bảo vệ trước truyền thông

Theo tìm hiểu của người viết, có các đề tài khoa học về báo chí viết về

trẻ em như "Sử dụng hình ảnh trẻ em trong phóng sự truyền hình trên chương

trình truyền hình Vì Trẻ em, Đài Truyền hình Việt Nam", tác giả Vũ Văn Dũng,

2015, Học viện Báo chí Tuyên truyền Nội dung chính luận văn này đánh giá việc sử dụng hình ảnh trẻ em trong các phóng sự truyền hình trên chương trình Truyền hình Vì trẻ em; đề xuất các giải pháp để nâng cao chất lượng, hiệu quả việc sử dụng hình ảnh trẻ em trong phóng sự của chương trình truyền hình vì trẻ em, đảm bảo đúng pháp luật, không vi phạm đạo đức nghề nghiệp của Nhà báo, không gây tổn thương cho trẻ em và gia đình của trẻ, bảo vệ trẻ em trước

sự xâm hại của truyền thông

Luận văn “Hoạt động truyền thông cho trẻ em miền núi phía Bắc” của

Vương Tuyết Nhung, 2012, Học Viện Báo chí Tuyên truyền Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về truyền thông, về trẻ em miền núi phía Bắc, luận văn tập trung phân tích thực trạng các hoạt động truyền thông cho trẻ em miền núi phía Bắc, thông qua khảo sát tại hai tỉnh Hòa Bình và Bắc Kạn từ năm 2006-

2011, để từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần tăng cường hoạt động truyền thông cho trẻ em miền núi phía Bắc

6

Luận văn "Báo in với vấn đề quyền tham gia của trẻ em hiện nay", tác

giả Mai Thị Hạnh, 2005 Học viện Báo chí Tuyên truyền Trên cơ sở hình thành nhận thức lý luận - khung lý thuyết về vấn đề nghiên cứu, qua khảo sát, đánh giá thực tế báo chí diện khảo sát, luận văn phân tích vấn đề thực tiễn và đề xuất giải pháp và khuyến nghị khoa học nhằm tiếp tục nâng cao năng lực và thông điệp tác động của báo in nói riêng và báo chí nói chung trong vấn đề giáo dục

kỹ năng sống cho trẻ em Việt Nam hiện nay

"Báo in ĐBSCL với vấn đề bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ và trẻ em hiện nay", tác giả Nguyễn Thị Thanh Bình, Học viện Báo chí tuyên truyền, 2015

Luận văn đã khái quát hệ thống những lý luận liên quan đến báo in và yêu cầu của vấn đề bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ và trẻ em trên báo in vùng ĐBSCL đến với độc giả trong giai đoạn hiện nay; chỉ ra những điểm tích cực và hạn chế của vấn đề bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ và trẻ em trên báo in ĐBSCL qua khảo sát báo in 3 tỉnh: Long An, iên Giang và Sóc Trăng; đưa ra một số khuyến nghị và giải pháp để làm tốt hơn nữa việc bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ và trẻ em nhằm đáp ứng một cách tốt nhất nhu cầu tiếp nhận thông tin của độc giả báo in ĐBSCL cũng như tâm lý tiếp nhận của họ

Đề tài “Nghiên cứu tình hình XHTD tỉnh Vĩnh Long năm 2014- 2017” do

BS chuyên khoa II Nguyễn Thanh Anh Tuấn, BS Trương Thanh Hùng, BS Chuyên khoa II Nguyễn Minh Nhựt (Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Long) thực hiện Qua nghiên cứu 123 trường hợp giám định XHTD trong 4 năm, trung bình mỗi năm 36 vụ Tần suất số vụ XHTD trẻ em ở Vĩnh Long tăng 2,5 lần tỉnh Khánh Hòa, gấp 1,5 lần so với Kiên Giang Long Hồ là nơi có số vụ XHTD trẻ em xảy ra nhiều nhất trong tỉnh Số vụ trẻ em bị xâm hại chiếm 108/123 vụ, số lượng bị hại có hiểu biết chiếm tỷ lệ thấp 10/123 vụ Đa số trường hợp bị hại có quen biết với đối tượng Có 7 trường hợp có thai Trong

108 vụ XHTD trẻ em trong tỉnh thì có đến 58 tuổi bị hại là trẻ em dưới 14 tuổi

vì vậy, thời gian qua, có rất nhiều công trình nghiên cứu, các luận văn về chủ

đề này, nhưng đa phần đề tài về ngành Luật học và Xã hội học Luận văn Thạc

sĩ Luật học "Các tội phạm XHTD trẻ em trong Luật Hình sự Việt Nam" của Nguyễn Minh Hương; luận văn "Phòng ngừa tội phạm giao cấu với trẻ em trên

địa bàn tỉnh Cà Mau"; luận văn "Vấn đề XHTD trẻ em hiện nay"; "Phòng ngừa XHTD trẻ em và vai trò của công tác xã hội";…

Theo người viết tìm hiểu, đến nay, chưa có luận văn thạc sĩ nào nghiên cứu toàn diện về vai trò, tác động của báo in ĐBSCL với vấn đề bảo vệ và

phòng chống XHTD trẻ em Do đó, đề tài khoa học “Báo in ĐBSCL với vấn

đề phòng ngừa XHTD trẻ em" rất cần thiết trong dòng chảy thông tin hiện

nay Đề tài sẽ là cơ sở quan trọng làm tiền đề cho việc phân tích, đánh giá sự thành công, hạn chế trong việc phát huy vai trò của báo in trong việc truyền thông trong việc bảo vệ và phòng, ngừa XHTD trẻ em

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu, khảo sát là báo in ĐBSCL với vấn đề phòng, ngừa XHTD trẻ em

Phạm vi nghiên cứu là khảo sát các tờ báo in địa phương Vĩnh Long, Cà Mau và Trà Vinh từ năm 2018 đến năm 2019

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đề tài, luận văn khảo sát, đánh giá thực trạng thông tin về phòng ngừa XHTD trẻ

8

em trên báo in ĐBSCL, chỉ ra thành công, hạn chế, từ đó đề xuất giải pháp nhằm giúp cho các tờ báo in ĐBSCL thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đề tài

+ Khảo sát, thống kê, phân tích các tác phẩm báo in đã đăng tải trên các báo Vĩnh Long, Cà Mau và Trà Vinh liên quan đến vấn đề phòng, ngừa XHTD trẻ em

+ Thống kê, phân loại, phân tích các yếu tố liên quan đến vấn đề này để làm rõ thành công và hạn chế của báo in ĐBSCL trong việc phòng, ngừa XHTD trẻ em

+ Khảo sát ý kiến của công chúng đọc báo ĐBSCL đối với các tác phẩm báo in, qua phương pháp phỏng vấn sâu

+ Đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng truyền thông trên báo chí ĐBSCL về việc phòng, ngừa XHTD trẻ em

5 Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn nghiên cứu dựa trên cơ sở vận dụng những kiến thức lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng với hệ thống, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật Nhà nước về báo chí, về trẻ

em và chăm sóc, bảo vệ trẻ em- người chủ tương lai của đất nước Trong quá trình tiến hành thực hiện luận văn, chúng tôi sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu sau đây:

- Phương pháp khảo sát tài liệu: được sử dụng để tiếp cận các giáo trình, cái tài liệu và các công trình nghiên cứu của những người đi trước rút ra những vấn đề lý luận cần thiết

- Phương pháp phân tích thông điệp truyền thông nhằm thống kê, nghiên cứu các bài viết về phòng, ngừa XHTD trẻ em trên các báo in địa phương ĐBSCL (về nội dung và hình thức thể hiện)

9

- Phương pháp điều tra xã hội học để khảo sát ý kiến công chúng đối với vấn đề báo in ĐBSCL với việc phòng, ngừa XHTD trẻ em (Người viết vận dụng Google biểu mẫu để khảo sát trên internet ở 3 địa bàn Vĩnh Long, Cà Mau

và Trà Vinh, với 195 phiếu thu về)

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Chúng tôi sẽ thực hiện khảo sát bằng phỏng vấn trực tiếp các chuyên gia giáo dục, tâm lý; luật sư; công an; lãnh đạo địa phương, tổng biên tập (hoặc phó tổng biên tập), các phóng viên chuyên trách mãng đề tài văn hóa- xã hội, người dân đặc biệt là trẻ em ở các địa phương khảo sát để tìm hiểu thông tin, thu thập các số liệu, ghi nhận đánh giá

về vai trò, tác động của báo in với vấn đề phòng, ngừa XHTD trẻ em

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Về lý luận, luận văn mong muốn làm rõ vai trò của truyền thông, sự vận

động của báo in ĐBSCL thể hiện rất rõ trong những năm qua chính là không ngừng nâng cao vai trò, tác động trên mọi lĩnh vực đời sống Khẳng định vai trò của báo in trong giai đoạn “bùng nổ” truyền thông tương tác, truyền thông đa phương tiện

Về thực tiễn, những đúc kết từ thực tế của luận văn hy vọng phác thảo

được rõ nét tác động của báo in ĐBSCL để có thể đưa ra những mô hình truyền thông về vấn đề phòng, ngừa XHTD trẻ em tốt nhất có thể Qua đó, mong muốn góp phần ngăn chặn triệt để hành vi XHTD trẻ em; nâng cao nhận thức của mỗi người về nạn XHTD trẻ em sẽ là yếu tố quan trọng hàng đầu giúp bảo

vệ được trẻ em một cách thiết thực và hiệu quả

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương như sau:

Chương 1 – Cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của báo in ĐBSCL với vấn đề phòng, ngừa XHTD trẻ em Chương này trình bày các khái niệm khoa

10

học cơ bản, các thuật ngữ pháp lý liên quan đến đề tài, các định nghĩa về truyền thông, truyền thông hiện đại, vai trò của báo chí; bạn đọc của báo địa phương ĐBSCL…

Chương 2 – Thực trạng tuyên truyền phòng, ngừa XHTD trẻ em trên báo in diện khảo sát Chương này có nội dung khái quát các vấn đề về báo in,

những kết quả, hạn chế; cũng như những cách thức, nghệ thuật của báo in để đổi mới và nâng cao chất lượng nội dung, hình thức, qua đó, khẳng định và tác động về vấn đề này

Chương 3 – Kết quả, hạn chế, một số vấn đề đặt ra và giải pháp, kiến nghị nâng cao chất lượng báo in ĐBSCL với vấn đề phòng, ngừa XHTD trẻ

em

Chương này đúc kết một số vấn đề đặt ra trong quá trình khảo sát, nghiên cứu; kiến nghị các giải pháp để nâng cao vai trò, tác động của báo in góp phần tuyên truyền tốt việc thực hiện chính sách, pháp luật về phòng, ngừa XHTD trẻ em hiệu quả hơn trong thời gian tới

11

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA

BÁO IN VỚI VẤN ĐỀ PHÒNG, NGỪA XHTD TRẺ EM

1.1 Các khái niệm liên quan đến đề tài

Luật Trẻ em năm 2016 quy định rõ: Trẻ em là người dưới 16 tuổi Như vậy, khác với quy định tại Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004, khái niệm trẻ em hiện nay không còn giới hạn trong phạm vi là công dân Việt Nam mà bao gồm cả trẻ em là người nước ngoài, người không quốc tịch cư trú tại Việt Nam

Ngoài ra, Luật Trẻ em 2016 còn bổ sung thêm các quy định về nhóm trẻ

em có hoàn cảnh đặc biệt như: Trẻ em bị bóc lột, trẻ em bị mua bán, trẻ em di

cư, lánh nạn…

Quyền trẻ em là tất cả những gì trẻ em cần có để được sống và lớn lên một cách lành mạnh và an toàn Quyền trẻ em nhằm đảm bảo cho trẻ em không chỉ là người tiếp nhận thụ động lòng nhân từ của người lớn, mà các em là những thành viên tham gia tích cực vào quá trình phát triển

Việt Nam là một trong những quốc gia sớm quan tâm đến việc bảo vệ quyền trẻ em, là nước đầu tiên của Châu Á và là nước thứ hai thế giới phê chuẩn Công ước về quyền trẻ em Theo quy định tại Mục 1, Chương 2, Luật Trẻ em, trẻ em có 25 quyền Bên cạnh đó, Luật Trẻ em 2016 còn bổ sung thêm một số quyền của trẻ em như: Quyền được bảo vệ để không bị bóc lột sức lao động, quyền được bảo vệ để không bị bạo lực, bỏ rơi, bỏ mặc, quyền được bảo

vệ để không bị mua bán, bắt cóc, đánh tráo, chiếm đoạt, quyền được bảo vệ khỏi chất ma túy…

Hiểu và nắm bắt được nội dung Quyền trẻ em sẽ giúp xã hội chăm lo tốt hơn cho thế hệ tương lai và giúp các em được hưởng đầy đủ các quyền lợi của mình

12

hái niệm “Xâm hại trẻ em” của Liên Hiệp Quốc:

“Xâm hại trẻ em hay ngược đãi là tất cả các hình thức đối xử tồi tệ về mặt tình cảm hay thể chất, xâm hại tình dục hay các mục đích khác gây ra tổn hại thực tế hay tiềm ẩn đối với sự phát triển, sự sống còn, sức khỏe hay nhân phẩm của trẻ khi xét về trách nhiệm, lòng tin hay quyền hành

Trên khắp thế giới, có bốn hình thức xâm hại được thừa nhận bao gồm: Xâm hại thể xác, XHTD, xâm hại tâm lý/tình cảm và sao nhãng Song, ở mỗi quốc gia khác nhau, do những đặc trưng về lịch sử, chính trị, văn hóa và xã hội

có những cách phân chia phù hợp hơn

Tại Việt Nam có các hình thức xâm hại phổ biến:

1 Xâm hại (trừng phạt) thân thể

2 Xâm hại tâm lý/tình cảm

Điều 4 Luật Trẻ em 2016 ghi rõ: XHTD trẻ em là việc dùng vũ lực, đe

dọa dùng vũ lực, ép buộc, lôi kéo, dụ dỗ trẻ em tham gia vào các hành vi liên quan đến tình dục, bao gồm hiếp dâm, cưỡng dâm, giao cấu, dâm ô với trẻ em

và sử dụng trẻ em vào mục đích mại dâm, khiêu dâm dưới mọi hình thức

Như vậy, một người nào có một trong các hành vi trên đối với trẻ em đều phạm tội XHTD trẻ em

XHTD là vi phạm pháp luật Việt Nam, kẻ xâm hại phải bị trừng trị thích đáng theo quy định của pháp luật Điều 25, Luật Trẻ em 2016, có hiệu lực từ 1/6/2017, quy định rõ: "Trẻ em có quyền được bảo vệ dưới mọi hình thức để không bị XHTD"

13

Theo quy định tại Bộ luật Hình sự 2015 thì người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác đối với người dưới 10 tuổi thì bị phạt tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình

Khái niệm “Phòng ngừa:: phòng trước, không để cho cái xấu, cái không hay có thể xảy ra

“Phòng ngừa XHTD” trẻ em

Để hình thành kỹ năng phòng ngừa XHTD, trước hết trẻ phải có kiến thức và hiểu biết về XHTD Việc hiểu biết đúng có thể giúp các em tự bảo vệ bản thân trước các tình huống có nguy cơ bị xâm hại Điều này có mối liên hệ với việc nhận biết về các “bộ phận riêng tư” và những động chạm nào là được phép và không được phép đối với cơ thể trẻ

Ba mẹ cũng cần dạy trẻ biết những điểm yếu trên cơ thể của đối phương như mắt, yết hầu, bụng và có thể sử dụng các bộ phận cơ thể mình như chân, tay, đầu gối… để chống trả lại các hành động ác ý

1.2 Vấn đề XHTD trẻ em hiện nay

Theo báo cáo của Chính phủ, tính đến ngày 30/6/2019, cả nước có 24.776.733 trẻ em, chiếm 25,75% tổng dân số cả nước Trong những năm qua, cùng với sự quan tâm của các ngành, các cấp, của cả hệ thống chính trị và toàn

xã hội, công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em đã có chuyển biến tích cực

và đạt được nhiều thành tựu quan trọng, bảo đảm thực hiện ngày càng tốt hơn các quyền của trẻ em, như: Quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, quyền được giáo dục, học tập, phát triển năng khiếu, quyền bí mật đời sống riêng tư Đến nay, tất cả trẻ em dưới 06 tuổi được Nhà nước cấp bảo hiểm y tế miễn phí; gần 100% trẻ em dưới 01 tuổi được tham gia tiêm chủng mở rộng; gần 100% trẻ em 5 tuổi được đi học mẫu giáo; Nhà nước không thu học phí đối với học sinh học tiểu học; khoảng 90% trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được hưởng chính sách trợ giúp xã hội Tỷ lệ trẻ em trong độ tuổi đi học phổ thông nhưng chưa

em trong độ tuổi đi học phổ thông nhưng hiện không đi học (7,7% đã thôi học

và 0,6% chưa bao giờ đi học) Số trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt còn nhiều: 1.773.112 trẻ, chiếm 7,16% tổng số trẻ em; số lượng trẻ em có cha mẹ mắc các

tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật còn lớn

Ở Việt Nam, số liệu thống kê về bản chất và mức độ XHTD trẻ em vẫn chưa đầy đủ Theo số liệu báo cáo của các cơ quan chức năng trong những năm gần đây có xu hướng gia tăng Tình trạng gia tăng số vụ XHTD trẻ em trai cũng trở thành vấn đề nghiêm trọng nhưng cho đến nay không được đưa vào báo cáo Theo thống kê của Bộ Công an, gần 6.200 vụ XHTD trẻ em được phát hiện trong giai đoạn 2011-2015 và 645 vụ được phát hiện trong 6 tháng đầu năm

2016 nhưng con số thực tế còn lớn hơn rất nhiều Thực tế chỉ ra rằng khoảng 97% số vụ được phát hiện những kẻ XHTD có quen biết với nạn nhân

Báo cáo của Đoàn giám sát của Ủy ban Tư pháp của Quốc hội trình tại cuộc họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 27/4/2020 cho biết: từ 1.1.2015 đến 30.6.2019, cả nước đã phát hiện, xử lý 8.442 vụ xâm hại trẻ em, với 8.709 trẻ bị xâm hại (1.672 trẻ em nam, 7.037 trẻ em nữ)

Trong đó, số trẻ em bị XHTD là 6.432 em; bạo lực 857 em; mua bán, bắt cóc, chiếm đoạt 106 em; các hình thức xâm hại khác là 1.314 em

Riêng trong 6 tháng đầu năm 2019, số trẻ em bị xâm hại tăng đột biến, với 1.400 trẻ bị xâm hại, gần bằng 80% số lượng trẻ em bị xâm hại trong cả năm

2018 (1.779 trẻ) Tính trung bình, cứ 1 ngày cả nước có 7 trẻ em bị xâm hại

15

Sự gia tăng đột biến này một phần phản ánh thực tế các vụ xâm hại trẻ

em tăng, một phần do người dân, trẻ em có ý thức hơn trong việc tố giác, tố cáo hành vi xâm hại trẻ em, đồng thời công tác phát hiện, xử lý hành vi xâm hại trẻ

em cũng được tăng cường hơn giai đoạn trước

Qua nghiên cứu cho thấy, mọi trẻ trong cộng đồng đều có nguy cơ bị XHTD kể cả những trẻ sống trong gia đình nghèo hay gia đình khá giả hông những trẻ em gái mà trẻ em là nam giới cũng có thể trở thành nạn nhân bị XHTD Đáng nói, sau khi bị xâm hại nạn nhân thường không hoặc không dám

kể về những gì đã diễn ra với chúng Hầu hết những người XHTD là nam giới

và hầu hết các trẻ bị xâm hại bởi người quen biết, như họ hàng, bạn của gia đình, hoặc hàng xóm… Đôi khi việc xâm hại này diễn ra trong một thời gian dài, thậm chí kéo dài nhiều năm Thủ đoạn phổ biến của các đối tượng là lợi dụng sự tin tưởng hay sức ảnh hưởng của mình hoặc dùng “lòng tốt” (cho quà, bao ăn uống…) nhằm dụ dỗ, đe doạ để thực hiện hành vi XHTD đối với trẻ

Trẻ em có thể gặp phải nguy cơ bị XHTD ở bất cứ đâu, trên sân chơi, ở trường học hay thậm chí ở trong chính ngôi nhà của mình Nạn nhân của các vụ XHTD trẻ em phần lớn là dưới 16 tuổi Nhiều em còn chưa đến tuổi đi học, thậm chí có em mười mấy tháng tuổi đã trở thành nạn nhân của những kẻ đi xâm hại Thủ phạm XHTD trẻ em cũng có nhiều dạng: Có kẻ mới 14-15 tuổi nhưng có kẻ đã ngoài 60 tuổi Thậm chí trong gia đình trẻ bị XHTD bởi ba ruột

và ông nội trong nhiều năm tại….vụ việc gây chấn động dư luận trong thời gian qua bị phát giác ẻ XHTD cũng có khi chính là thầy giáo của trẻ- người mà hầu như cha mẹ gửi gắm hoàn toàn sự tôn kính và tin tưởng tuyệt đối, như sự việc tại một trường tiểu học đã được báo chí phát giác

Hình thức xâm hại phổ biến nhất, để lại hậu quả nặng nề và gây bức xúc nhất, nổi lên trong giai đoạn này là XHTD, với 6.364 vụ và 6.432 trẻ em là nạn nhân, chiếm tới 75,4% tổng số vụ xâm hại trẻ em được công an các cấp tiếp

16

nhận Trong đó, 2.191 trẻ bị hiếp dâm, 31 trẻ bị cưỡng dâm, 1.096 bị dâm ô, 3.114 trẻ bị giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác Cá biệt, tại một số địa phương, số vụ trẻ em bị XHTD chiếm trên 90% tổng số trẻ em bị xâm hại, như Cần Thơ, Hậu Giang, iên Giang, Bến Tre và Đồng Nai

Qua giám sát cũng cho thấy, còn nhiều trường hợp trẻ em bị xâm hại nhưng chưa được phát hiện kịp thời, đầy đủ để xử lý, nhất là các hành vi bạo lực gây tổn hại về thể chất và tinh thần cho trẻ em

Điều này dẫn đến số vụ việc xâm hại trẻ em bị phát hiện, xử lý nêu trong các báo cáo chưa phản ánh đầy đủ tình hình trẻ em bị xâm hại trên thực tế

Bên cạnh đó, qua giám sát cho thấy, tại một số địa phương, đối tượng xâm hại trẻ em là người ruột thịt, người thân thích và người quen biết với trẻ chiếm phần lớn và có xu hướng gia tăng, như tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu 97,3%; tỉnh Phú Thọ 97%; tỉnh Cà Mau 96,5%; TP Hà Nội 88,8%…

Theo báo cáo của Chính phủ, đối tượng thực hiện hành vi xâm hại trẻ em rất đa dạng về độ tuổi, nghề nghiệp, song 95% là nam giới

Đáng lưu ý, ở nhiều địa phương, có vụ việc cha đẻ xâm hại con ruột, cha dượng xâm hại con riêng của vợ, ông nội xâm hại cháu gái, có trường hợp XHTD dẫn đến trẻ mang thai, đẻ con

XHTD trẻ em cũng không chỉ xảy ra ở những nơi vắng người qua lại, hẻo lánh, biệt lập, mà còn xảy ra tại gia đình và các khu vực công cộng, như: tại

cơ sở giáo dục, trung tâm bảo trợ xã hội, nơi vui chơi của trẻ em, cầu thang máy chung cư…

Báo cáo cũng nhận định, phương thức, thủ đoạn xâm hại trẻ em ngày càng tinh vi và phức tạp hơn Nếu trước đây, đối tượng xâm hại thường lợi dụng sự sơ hở, chủ quan của gia đình, sự non nớt của trẻ em để lừa gạt hoặc dùng vũ lực đe dọa, uy hiếp và xâm hại trẻ em, thì nay các đối tượng xâm hại

17

còn tiếp cận, dụ dỗ, mua chuộc trẻ em; đáng lưu ý là việc lợi dụng mạng internet, mạng xã hội để tiếp cận, lừa gạt và thực hiện các hành vi xâm hại…

Một đặc điểm nữa của một bộ phận học sinh có phần lớn thời gian các

em không được sống gần cha mẹ, nhiều cha mẹ ly hương đi lao động làm thuê ngoài địa bàn, cha mẹ ly hôn, phó mặc con cái cho các thầy cô hoặc ông bà chăm sóc Với số lượng học sinh đông thì việc chăm sóc và đảm bảo an toàn cho các em đã là một nỗ lực rất lớn, việc nắm bắt tâm lý, vướng mắc trong học tập, lệch chuẩn trong sinh hoạt hằng ngày của các em không thể được chu đáo như khi các em sống cùng cha mẹ Không loại trừ việc các em sử dụng điện thoại và nhiễm các vấn đề lệch chuẩn trên mạng xã hội Thậm chí, có em bị đối tượng xấu rủ rê, lôi kéo qua điện thoại và thực hiện hành vi xâm hại mà gia đình và nhà trường không biết

Thực tế, có những em bị XHTD ngay trong khu vực trường học Khi xảy

ra việc XHTD trẻ em, do tâm lý mặc cảm, xấu hổ, sợ ảnh hưởng tương lai, thậm chí cho rằng mình là người có lỗi nên các em và gia đình cam chịu, chấp nhận thương lượng và không tố giác tội phạm

Trong khi đó, nhiều bậc cha mẹ còn mù mờ và coi nhẹ việc nhận định nguy cơ đối với con cái Thông thường khi các con ở lứa tuổi dậy thì, cơ thể bắt đầu nảy nở, phát triển về giới tính thì cha mẹ mới nghĩ đến việc con có thể bị XHTD Nhưng trên thực tế, trẻ em gái có thể bị XHTD bất cứ tuổi nào Nếu như trước đây trẻ bị xâm hại thường là 13 - 18 tuổi, thì nay lại xuất hiện rất nhiều vụ việc ở lứa tuổi 5 - 13 tuổi, cá biệt có trường hợp dưới 5 tuổi

Các hành vi XHTD trẻ em chưa được nhận diện theo đúng tiêu chuẩn của UNICEP như: nhìn hoặc mắt nhìn, nói chuyện, dâm ô, động chạm, sờ mó,

ôm bế bất thường, đưa đến những nơi vắng, cưỡng bức, dụ dỗ

Điều đáng nói là không ít người vẫn lầm tưởng hành vi xâm hại chỉ đơn giản là hành động trêu ghẹo, tán tỉnh, quý mến, yêu thương… nhưng trên thực

18

tế đấy chính là xâm hại Đáng nói hơn, khi con, cháu đối diện với hành vi XHTD thì nhiều người lớn trong gia đình lại coi đó là chuyện bình thường, nhỏ nhặt và phớt lờ đi Đây chính là rủi ro lớn đối với các em, bởi lẽ các em dễ dẫn đến nhận thức hành vi như vậy là bình thường và chấp nhận nó

XHTD trẻ em không chỉ gây ra cho các em vết sẹo trên thân thể, mà trẻ còn phải chịu những vết thương lớn về mặt tinh thần Hành vi của những kẻ xâm hại có thể ảnh hưởng đến suốt cuộc đời đứa trẻ thậm chí làm các em bị rối loạn tâm thấn, rối loạn hành vi Bên cạnh đó, do tình dục không an toàn, hậu quả có thể để lại việc mang thai ngoài ý muốn, các bệnh lây truyền về tình dục, các rối loạn tình dục khi trưởng thành Theo báo cáo, các vụ xâm hại trong thời gian qua đã khiến 337 trẻ tử vong, 418 trẻ có thai do bị xâm hại tình dục, 193 trẻ bị rối loạn tâm thần; 375 trẻ bị thương tật, 180 trẻ phải bỏ học

XHTD trẻ em trong những năm gần đây tại Việt Nam trở thành một trong những vấn đề nhức nhối đối với toàn xã hội trong công cuộc bảo vệ trẻ

em Hậu quả của vấn đề này hết sức nghiêm trọng cả về thể chất và tính thần đối với trẻ em- thế hệ tương lai của đất nước Nhà nước và các ban ngành chức năng, truyền thông báo chí cũng đã có những hành động, chương trình cụ thể để ngăn ngừa, giảm thiểu tình trạng này Tuy nhiên đến nay, tình trạng XHTD trẻ

em vẫn có những diễn biến phức tạp và nghiêm trọng; công tác bảo vệ trẻ em khỏi tình trạng xâm hại tình dục vẫn gặp phải nhiều khó khăn, rào cản

1.3 Quan điểm của Đảng, pháp luật Nhà nước đối với việc bảo vệ trẻ em, phòng, ngừa XHTD trẻ em

Công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm, xem là một trong những chính sách ưu tiên hàng đầu để bảo đảm an sinh xã hội, vì mục tiêu phát triển ổn định và lâu dài của đất nước Ngày 20/02/1990, Việt Nam là quốc gia đầu tiên của châu Á, nước thứ hai trên thế giới tham gia phê chuẩn Công ước Quốc tế quyền trẻ em Công ước này là

19

văn kiện quan trọng nhất về Quyền con người của trẻ em trong hệ thống luật pháp quốc tế Ngày 1/6/2017, Luật Trẻ em năm 2016 và các văn bản quy định chi tiết thi hành Luật chính thức có hiệu lực, khẳng định quan điểm của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội về quyết tâm bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em được tốt hơn

Luật Trẻ em đã tạo ra hành lang pháp lý quan trọng cho công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, góp phần rất lớn trong việc thực hiện ngày càng tốt hơn các quyền cơ bản của trẻ em Luật Trẻ em dành hẳn một chương riêng (Chương IV) về bảo vệ trẻ em, quy định các yêu cầu bảo vệ trẻ em; cấp độ bảo

vệ trẻ em và trách nhiệm thực hiện; việc thành lập và hoạt động của các cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em; chăm sóc thay thế

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ em, góp phần từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống của trẻ em Đặc biệt, Bộ luật Hình sự 2015 dành 5 điều luật về hành vi XHTD trẻ em, trong đó có quy định về tội dâm ô với người dưới

16 tuổi

Ngày 20/6/2017, Quốc hội khóa XIV, kỳ họp thứ 3 đã thông qua Luật Trợ giúp pháp lý (TGPL) 2017 quy định tất cả trẻ em đều là người được TGPL (mở rộng từ trẻ em không nơi nương tựa theo quy định của Luật TGPL 2006) Ngoài ra, Luật TGPL 2017 đã bổ sung một số đối tượng so với Luật TGPL năm

2016 như: Người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi; người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi có khó khăn về tài chính là bị hại trong vụ án hình sự Điều này đã thể hiện rõ nét chính sách nhân văn, sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với người dưới 18 tuổi nói chung và trẻ em nói riêng hi đáp ứng được đầy đủ, chất lượng nhu cầu TGPL của các diện người này sẽ góp phần thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội mà Đảng và Nhà nước đã đề ra

Từ ngày 5/11/2019, Nghị quyết số 06/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao hướng dẫn áp dụng trong xét xử án XHTD trẻ em chính thức có hiệu lực

Theo đó, hôn vào miệng, cổ, gáy người dưới 16 tuổi sẽ bị quy vào tội dâm ô Đây là một trong 5 dấu hiệu cấu thành hành vi dâm ô đối với trẻ em được nêu trong Nghị quyết số 06 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao

Ngoài ra, nếu một người thực hiện những hành vi sau với người dưới 16 tuổi sẽ bị xác định có hành vi dâm ô theo điều 146 Bộ luật Hình sự như: dùng các bộ phận của cơ thể hay dụng cụ tình dục, tiếp xúc với bộ phận nhạy cảm của nạn nhân; dụ dỗ, ép buộc tiếp xúc với bộ phận nhạy cảm của mình hoặc người khác

Tuy nhiên, công tác phòng, ngừa tội phạm XHTD trẻ em, nhất là trong

xử lý hành vi XHTD trẻ em vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập Một trong những nguyên nhân chính là thiếu các văn bản hướng dẫn, có khoảng trống pháp lý trong xử lý vi phạm

Nhận diện loại tội phạm và các hình thức thực hiện tội phạm XHTD trẻ

em là cơ sở để các cơ quan có thẩm quyền phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi

21

vi phạm, góp phần ngăn chặn, phòng ngừa chung Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định 5 điều về xâm hại tình dục trẻ em gồm: Điều 142 Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi; Điều 144 Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi; Điều 145 Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người

từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi; Điều 146 Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi; Điều 147 Tội sử dụng người dưới 16 tuổi vào mục đích khiêu dâm Trong đó quy định các hành vi XHTD trẻ em gồm: Hiếp dâm, cưỡng dâm, giao cấu, quan

hệ tình dục khác, dâm ô và sử dụng trẻ em vào mục đích khiêu dâm Tuy nhiên, các khái niệm “quan hệ tình dục khác”, “dâm ô”, “khiêu dâm” đến nay Tòa án nhân dân tối cao vẫn đang thực hiện dự thảo hướng dẫn chưa có hiệu lực pháp luật Vì vậy, khi xảy ra vụ việc cụ thể các cơ quan tố tụng không thống nhất được cách hiểu dẫn đến việc áp dụng pháp luật còn nhiều lúng túng Ngoài ra, quá trình giải quyết các vụ án XHTD trẻ em các cơ quan tố tụng còn gặp nhiều

khó khăn:

Bộ luật Hình sự năm 2015 có quy định về tội dâm ô trẻ em nhưng đến nay vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể về dấu hiệu của hành vi dâm ô Điều 146 Bộ luật Hình sự năm 2015 đã xác định tội dâm ô với trẻ em như sau: “Người nào

đủ 18 tuổi trở lên mà có hành vi dâm ô đối với người dưới 16 tuổi không nhằm mục đích giao cấu hoặc không nhằm thực hiện các hành vi quan hệ tình dục

khác, thì bị phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm”

Song, theo giới chuyên môn, hiện nay cơ quan chức năng còn gặp khó khăn khi xử lý một số vụ việc liên quan đến tội dâm ô do vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể về dấu hiệu của hành vi dâm ô Thông tư liên tịch số 01 của liên ngành Tư pháp trung ương được ban hành từ năm 1998 có hướng dẫn cách xác định về hành vi dâm ô là hành vi của người phạm tội tác động vào “bộ phận kích thích tình dục của trẻ” Trong khi đó, quy định về “bộ phận kích thích tình dục” trong Thông tư liên tịch số 01 rất khó xác định để áp dụng thống nhất

22

khi xử lý một số vụ việc đến nay, Thông tư liên tịch số 01 đã hết hiệu lực Do

đó vào năm 2017, một nhóm nghiên cứu của Ủy ban Tư pháp Quốc hội đề nghị Tòa án nhân dân Tối cao ban hành văn bản hướng dẫn xác định các dấu hiệu của tội dâm ô Thế nhưng, đến nay Tòa án nhân dân Tối cao chưa ban hành được văn bản hướng dẫn này1

Thực trạng giải quyết các vụ án XHTD trẻ em hiện nay cho thấy việc phát hiện, thu thập tài liệu chứng cứ ban đầu như các dấu vết, mẫu tinh dịch, mẫu ADN của đối tượng gây án để lại trên người và quần áo của nạn nhân, hoặc ở hiện trường còn gặp nhiều khó khăn bởi có nhiều trường hợp trẻ em bị XHTD, khi gia đình biết đã lưỡng lự trong cách giải quyết dẫn đến khai báo muộn, không biết cách thu giữ vật chứng cần thiết để giao nộp cho cơ quan chức năng nên vô hình chung tạo điều kiện để người thực hiện hành vi phạm tội

có đủ thời gian xóa hết dấu vết Do đó, việc thu thập chứng cứ đầy đủ, chính xác gặp nhiều khó khăn (vùng kín bị hóa sẹo, không thu được tinh dịch…) nên rất khó để xác định người bị hại có bị hiếp dâm hay không và ai là người thực hiện hành vi

Trong khi đó yêu cầu của việc thu thập mẫu tinh dịch, mẫu ADN để lại trên người và quần áo của nạn nhân, hoặc ở hiện trường và giám định pháp y cần phải tiền hành nhanh chóng, kịp thời nhưng theo quy trình giải quyết tin báo thì khi cơ quan điều tra sau tiếp nhận tin báo về tội phạm, phải phân loại và

tổ chức lấy lời khai ban đầu, xác minh, làm thủ tục giới thiệu đến cơ quan chuyên môn thăm khám, lấy mẫu, giám định,… quy trình này mất trên dưới 1 tuần, có trường hợp còn kéo dài hơn Vì vậy, thời gian càng kéo dài, việc thu thập dấu vết tội phạm, chứng cứ chứng minh thủ phạm càng khó khăn hơn

1 Báo Đồng Nai, 2019 Xử lý hành vi XHTD trẻ em: Còn khó khăn, bất cập Báo điện tử Đồng Nai, ngày 12/6/2019 http://www.baodongnai.com.vn/phapluat/201906/xu-ly-hanh-vi-xam-hai-tinh-duc-tre-em-con-kho- khan-bat-cap-2950481/

23

Do có tính đặc thù như đối tượng bị xâm hại đang trong giai đoạn phát triển, chưa hoàn thiện về mặt sinh lý và tâm lý, cần được quan tâm bảo vệ đặc biệt; các dấu vết của loại tội phạm này thường nhanh chóng bị mất

Bên cạnh đó, khi giải quyết các vụ án XHTD trẻ em cơ quan tiến hành tố tụng cần phải làm rõ các đặc điểm riêng biệt như: độ tuổi, đặc điểm tính cách của nạn nhân, hoàn cảnh gia đình Căn cứ vào đặc điểm của từng em để có những biện pháp tác động cụ thể, kịp thời Ví dụ trong trường hợp các em do chưa nhận thức đầy đủ đã đồng tình hoặc chủ động trong quan hệ tình dục, khi người lớn phát hiện không động viên, nâng đỡ mà dùng bạo lực với các em, dẫn đến các em sẽ khai báo không đúng sự thật Hoặc khi trẻ em bị xâm hại nhưng

do bị đe dọa nên sợ không dám nói ra sự thật,… Những trường hợp này cần có biện pháp phối hợp với gia đình động viên, tôn trọng trẻ và có biện pháp chia sẻ

để các em hiểu, yên tâm trình bày nội dung sự việc một cách trung thực nhất

Tuy nhiên, cán bộ giải quyết các vụ án XHTD trẻ em còn chưa được đào tạo về tâm lý học, khoa học giáo dục đối với người dưới 18 tuổi, nên khi tiến hành lấy lời khai trẻ em dùng những từ ngữ mang tính chất chuyên môn hoặc các câu hỏi áp dụng như người lớn khiến trẻ em không biết trả lời hoặc trả lời không chính xác

Trong nhiều vụ án mặc dù tại cơ quan điều tra và trong hồ sơ vụ án đã thể hiện quan điểm rõ ràng và khẳng định hành vi của bị cáo XHTD đối với trẻ

em, nhưng do trong quá trình chờ xét xử, giữa gia đình bị cáo và gia đình người

bị hại đã thỏa thuận, thống nhất với nhau và thậm chí do sự tác động nào đó (có thể do bị đe dọa hoặc hứa hẹn) nên tại phiên tòa người bị hại lại thay đổi lời khai, phủ nhận lời khai trước đó và một mực bảo vệ bị cáo, cho rằng bị cáo không thực hiện hành vi XHTD đối với họ như trong hồ sơ vụ án đã thể hiện,…qua đó đã gây nhiều khó khăn cho Hội đồng xét xử trong quá trình giải quyết, xét xử vụ án đó Trong quá trình giải quyết vụ án, do thời gian xảy ra đã

24

lâu, sự hợp tác không chặt chẽ của người phạm tội, người bị hại nên việc giám định của cơ quan có thẩm quyền gặp khó khăn, cũng ảnh hưởng đến kết quả giải quyết vụ án

Cũng có trường hợp khi biết sự việc thì phía gia đình bị hại và gia đình bị cáo tự thỏa thuận với nhau về việc bồi thường, sau đó do không thống nhất được mức bồi thường nên bị hại mới tố cáo hành vi của người phạm tội, nhưng việc khai báo sau đó không phù hợp với các tình tiết khách quan của vụ án nên việc điều tra và nhận định các chứng cứ gặp nhiều khó khăn, kéo dài thời gian giải quyết vụ án

Trong nhiều năm qua, Nhà nước ta đã có nhiều biện pháp để phòng chống, giảm thiểu và nhằm đẩy lùi hiện tượng XHTD trẻ em Tuy nhiên công tác bảo vệ trẻ em hiện nay còn gặp phải những rào cản, khó khăn như: hâu phát hiện và báo cáo số vụ xâm hại trẻ em còn chưa kịp thời, Luật pháp về bảo

vệ trẻ em còn nhiều khoảng trống, thiếu cụ thể, mô hình trợ giúp thiếu tính chuyên nghiệp Ở Việt Nam, thi hành hình phạt tù xong rồi người phạm tội được tự do mà không có các biện pháp kiểm soát đặc biệt sẽ rất nguy hiểm XHTD trẻ em không chỉ gây ra cho các em vết sẹo trên thân thể, mà trẻ còn phải chịu những vết thương lớn về mặt tinh thần Hành vi của những kẻ xâm hại có thể ảnh hưởng đến suốt cuộc đời đứa trẻ thậm chí làm các em bị rối loạn tâm thấn, rối loạn hành vi Bên cạnh đó, do tình dục không an toàn, hậu quả có thể để lại việc mang thai ngoài ý muốn, các bệnh lây truyền về tình dục, các rối loạn tình dục khi trưởng thành

Vì vậy, công tác bảo vệ trẻ em trước vấn nạn XHTD cần thiết thực hơn, cụ thể hơn; phải đảm bảo làm tốt phòng, ngừa từ chiều rộng đến chiều sâu, từ thông tin tuyên truyền đến chăm lo, bảo vệ Mà quan trọng hơn cả là từ mỗi gia đình, các bậc phụ huynh

25

1.4 Đặc trưng của loại hình báo in và vai trò báo in trong việc phòng, ngừa XHTD trẻ em

1.4.1 Đặc trưng của báo in

Theo Luật Báo chí 2016, Báo in là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, tranh,

ảnh, thực hiện bằng phương tiện in để phát hành đến bạn đọc, gồm báo in, tạp chí in

Báo in chuyển tải nội dung thông tin thông qua văn bản in gồm: chữ in, hình vẽ, tranh ảnh, sơ đồ, biểu đồ…Toàn bộ các yếu tố thể hiện nội dung thông tin của tác phẩm báo in xuất hiện đồng thời trước mắt người đọc, ngay trên cùng một trang báo Sự đồng hiện của báo in được thể hiện bằng những thông tin cùng xuất hiện đồng thời trên trang báo in, thông qua việc trình bày tổ chức trang báo bao gồm các phần: tên chuyên mục, tiêu đề, tít, sapô hoặc những dòng chữ gây chú ý, tít phụ cùng sự hỗ trợ của hình vẽ, tranh ảnh, sơ đồ, biểu đồ…

Công chúng đọc một bài báo in có thể do tít và sapo hấp dẫn hay cũng có thể do tranh ảnh, biểu đồ minh họa gây chú ý cho họ Cũng chính vì vậy mà có thể nói sự đồng hiện thông tin của bài viết trên cùng một trang báo in là một trong những lợi thế nhất định của báo in Và đây cũng chính là lợi thế về mặt chỉ dẫn - tư vấn Vừa có chữ, vừa có hình, công chúng báo in rất dễ hình dung

để làm theo sự chỉ dẫn - tư vấn đó một cách chính xác Công chúng có thể cùng lúc lướt mắt trên toàn bộ bài báo và sau đó có thể tìm những thông tin thú vị hoặc cần thiết cho mình Do phương thức thông tin đặc thù trên, báo in có những đặc trưng sau:

Một là, công chúng tiếp nhận thông tin trên báo in thông qua thị giác –

giác quan quan trọng nhất của con người trong mối quan hệ với thế giới xung quanh, vì vậy người đọc hoàn toàn chủ động trong việc tiếp nhận thông tin từ báo in Sự chủ động bao gồm từ việc bố trí thời điểm đọc, lựa chọn trình tự đọc

26

đến việc chủ động về tốc độ đọc, cách thức đọc khi trong tay có một tờ báo in

cụ thể Buổi sáng người ta có thể mua một tờ báo in của một cơ quan báo chí nào đó, đọc lướt qua các tin tức, bình luận quan trọng rồi chiều tối về nhà mới đọc tiếp những tờ báo dài và đáng quan tâm như phóng sự, phản ánh, tiểu luận, các loại bài ký, các truyện ngắn,… hi đọc các tờ báo in, người ta hoàn toàn có thể đọc lướt nhanh những nội dung quen thuộc, đọc kỹ hay đọc lại những nội dung phức tạp mà khi đọc lần đầu họ chưa hiểu cặn kẽ Đặc trưng này tạo cho báo in khả năng thông tin những nội dung sâu sắc, phức tạp Điều này giúp cho việc chỉ dẫn – tư vấn trên báo in trở nên thuận lợi bởi công chúng báo in có thể đọc đi đọc lại cho đến khi hiểu cặn kẽ vấn đề Hơn nữa, mục đích của chỉ dẫn –

tư vấn chính là để công chúng có thể làm theo, và như vậy, với một tờ báo in cầm trên tay, công chúng có thể vừa đọc vừa làm theo sự chỉ dẫn – tư vấn đó thật dễ dàng

Hai là, vì sự tiếp nhận thông tin từ báo in của công chúng là quá trình

chủ động, đòi hỏi người đọc phải tập trung cao độ, phải huy động sự làm việc tích cực của trí não Nhờ đó, khả năng ghi nhớ thông tin tăng, giúp người đọc

có thể nhận thức sâu sắc những mối quan hệ bên trong phức tạp và tế nhị của các vấn đề, sự kiện

Ba là, việc lưu trữ báo in rất đơn giản và thuận lợi, phù hợp với thói quen

của nhiều người đọc Do đó, báo in trở thành nguồn tư liệu quý giá đối với người đọc Nguồn tư liệu đó có thể được lưu trữ lâu dài (nguyên bản hoặc lưu giữ riêng những tin tức bài vở được quan tâm, dẫn liệu minh chứng trong các công trình nghiên cứu xã hội, lịch sử) Trong lĩnh vực chỉ dẫn - tư vấn thì đặc trưng này giúp báo in có lợi thế đặc biệt so với phát thanh và truyền hình Công chúng có thể lưu giữ bài báo lại để khi gặp tình huống tương tự nêu trên bài báo thì có thể đem ra xem lại Trên thực tiễn, các bài báo chỉ dẫn – tư vấn về sức

Việc phát hành báo in được thực hiện theo phương thức trao tay, vì thế việc báo in đến với người đọc sớm hay muộn phụ thuộc vào trình độ phát triển giao thông và các phương tiện chuyên chở, phân phối báo ở đó Ở nước ta, báo

in chủ yếu chỉ được phát hành ở các thành phố, thị trấn đông dân cư, thuận lợi

về giao thông đi lại Ở các địa phương xa trung tâm, báo in thường đến muộn, tin tức trở thành lạc hậu Vì thế ở khu vực này, ảnh hưởng của thông tin từ báo

in rất hạn chế

Định kỳ của báo in có nhiều loại khác nhau như: hàng ngày, thưa kỳ, hàng tuần Định kỳ của báo in chính là sự xuất hiện theo chu kỳ đều đặn và cố định của sản phẩm báo Chu kỳ xuất hiện có ý nghĩa quan trọng đối với báo in

vì nó quy định thời điểm mà công chúng đón nhận sản phẩm Sản phẩm báo in được phát hành rộng rãi trong xã hội, từng loại báo, từng tờ báo in đều có đối tượng riêng Ví dụ: báo Nhân Dân dành cho cán bộ, đảng viên, và tất cả những

ai quan tâm đến vấn đề chính trị, xã hội trong và ngoài nước; báo các tỉnh

thông thường thông tin sâu về địa phương; Báo Nhi Đồng; báo Phụ nữ Việt

Nam; báo Tiền Phong; báo Thanh Niên; báo Tuổi Trẻ lại có đối tượng bạn đọc riêng, xác định hơn, hẹp hơn Nội dung thông tin trong các ấn phẩm đó mặc nhiên chỉ quan tâm chủ yếu đến đối tượng của mình Như vậy, mỗi một tờ báo

28

in đều có công chúng tiếp nhận khác nhau và công chúng thực hiện phương thức tiếp nhận theo những hướng khác nhau

1.4.2 Vai trò báo in trong việc phòng, ngừa XHTD trẻ em

Trong lĩnh vực thông tin và truyền thông, thời gian qua, sự nghiệp bảo

vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em luôn được báo chí và các phương tiện truyền thông đại chúng quan tâm, phản ánh rất tích cực, góp phần tạo được sự chuyển biến về nhận thức, đồng thuận trong hành động bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ

em

Nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm XHTD trẻ em, trong các cuộc giao ban báo chí hàng tuần, Bộ Thông tin và Truyền thông chủ động bám sát chỉ đạo của các cấp lãnh đạo nắm bắt thông tin của các ban, bộ, ngành để định hướng các cơ quan báo chí tuyên truyền các vấn đề liên quan đến trẻ em Trong đó, kịp thời có các tin, bài phản ánh về việc Luật Trẻ em và tăng cường các giải pháp phòng, ngừa và xử lý kịp thời các vụ việc bạo lực, xâm hại trẻ em, giảm tối đa các tổn hại và bảo đảm quyền lợi ích của trẻ em Tập trung tuyên truyền nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các gia đình, nhà trường và của toàn xã hội trong việc phòng, ngừa xâm hại trẻ em

Về nội dung, thời gian qua, thông tin trên báo chí đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền: Tập trung tuyên truyền các phương thức, thủ đoạn, hoạt động của tội phạm xâm hại trẻ em đến quần chúng nhân dân cảnh giác, tích cực phòng ngừa, quản lý con cái, tự bảo vệ con em mình khỏi các hành vi xâm hại đồng thời phát hiện, tố giác các vụ xâm hại trẻ em, tích cực giúp đỡ các cơ quan công an trong công tác điều tra xử lý các vụ án xâm hại trẻ em

Báo chí đặc biệt là báo in góp phần phản ánh, đưa nhiều vụ bạo hành trẻ

em ra ánh sáng Nhiều vụ việc xâm hại trẻ em học sinh nghiêm trọng được đưa

ra xét xử đã cảnh tỉnh phụ huynh, nhà trường và toàn xã hội Ngoài những thông tin phục vụ trẻ em trên các ấn phẩm, chuyên trang, những vấn đề liên

29

quan đến các chính sách xã hội dành cho trẻ em ở tất cả các lĩnh vực, như: y tế, giáo dục, an ninh trật tự, cũng luôn được báo in quan tâm, cập nhật, phản ánh kịp thời, tạo được sự chia sẻ trong cộng đồng xã hội, đồng thời giúp các cơ quan quản lý, các nhà hoạch định chính sách xây dựng, hoàn thiện các chính sách, chương trình hành động phù hợp Bên cạnh đó, báo in và các phương tiện truyền thông còn tích cực phanh phui, lên án các hành vi XHTD trẻ em ra ánh sáng pháp luật

Điều đáng chú ý là, báo chí có vai trò quan trọng trong bảo vệ và đấu tranh bảo vệ quyền trẻ em, nhưng nếu không giữ vững nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp, báo chí cũng có thể vi phạm quyền trẻ em, đặc biệt trong những tình huống đưa tin về trẻ em bị XHTD Chẳng hạn, đã có một số cơ quan báo chí đăng hình ảnh trẻ em chưa được phép, đăng rõ mặt trẻ em có hoàn cảnh cá biệt,

bị lạm dụng; nêu rõ thông tin cá nhân của trẻ em không ít những bài báo, sản phẩm truyền thông đã vô tình hay cố ý vi phạm quyền bí mật đời sống riêng tư của trẻ khi đưa tin bằng việc sử dụng ngôn ngữ thiếu tính nhạy cảm hay hình ảnh thiếu tính chọn lọc Điều này đã gây tác động rất lớn đến tâm lý và quá trình phát triển của trẻ Chính vì vậy, các nhà báo viết về trẻ em và viết cho trẻ

em cần phải đứng trên cơ sở tiếp cận dựa trên Quyền trẻ em, luôn vì lợi ích tốt nhất của trẻ Các nhà báo cần phải hiểu các đặc điểm phát triển về tâm lý của trẻ, cách suy nghĩ của trẻ, biết cách lắng nghe, tôn trọng quyền được lắng nghe

và quyền tham gia của trẻ và khuyến khích trẻ tham gia vào những vấn đề liên quan đến trẻ em

1.5 Vài nét về ĐBSCL và các tờ báo địa phương

ĐBSCL gồm có TP Cần Thơ và 12 tỉnh (Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Trà Vinh, An Giang, Kiên Giang, Hậu Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau) thuộc cực Nam của Việt Nam ĐBSCL có vị trí đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, có

30

mức đóng góp khoảng 18% GDP của cả nước Nói đến ĐBSCL là nói đến nông nghiệp- nông dân- nông thôn Đây là vùng trọng điểm về nông nghiệp với lúa gạo và thủy sản ĐBSCL nắm giữ vai trò quan trọng an ninh lương thực quốc gia và đóng góp cho an ninh lương thực thế giới

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2019, ĐBSCL chiếm 13% diện tích nhưng có gần 18% dân số cả nước, tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn

cả nước (năm 2015 tăng 7,8% trong khi cả nước tăng 6,8%) Chỉ riêng lúa chiếm 47% diện tích và 56% sản lượng lúa cả nước; xuất khẩu gạo từ toàn vùng chiếm tới 95% sản lượng Chưa kể thủy sản chiếm 70% diện tích, 40% sản lượng và 60% xuất khẩu cả nước,

Song, hiện tại ĐBSCL đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi biến đổi khi hậu toàn cầu, nước biển dâng, và việc khai thác nguồn nước sông Mekong ở thượng nguồn ĐBSCL đứng về phương diện thu nhập vẫn còn nghèo so cả nước: thu nhập bình quân đầu người với mức 40,2 triệu đồng/năm (cả nước là 47,9 triệu đồng/người/năm) ĐBSCL chiếm khoảng 17,95% dân số và quy mô kinh tế cả nước Tuy nhiên, ĐBSCL đến nay vẫn được coi là vùng phát triển thấp nhất về giáo dục, đào tạo và dạy nghề so với cả nước

Những năm gần đây, chất lượng giáo dục khu vực ĐBSCL được nâng lên, tuy nhiên đây vẫn là „vũng trũng” về giáo dục đào tạo Tỷ lệ huy động trẻ mầm non ra lớp và tỷ trẻ mầm non thấp nhất so với các vùng và thấp hơn tỷ lệ trung bình của cả nước; số học sinh tiểu học được học 2 buổi/ngày đạt 63,45% (cả nước đạt trên 80%), chưa có tỉnh nào trong khu vực đạt chuẩn phổ cập tiểu học đúng độ tuổi cấp độ 3

Đáng lo ngại, thời gian qua, tình trạng trẻ bị xâm hại có chiều hướng gia tăng và diễn phức phức tạp ở những vùng nông thôn ĐBSCL Thống kê của Tổng cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm (Tổng cục VI, Bộ Công an), tội phạm XHTD trẻ em chiếm gần 60% trong tổng số các vụ xâm hại trẻ em (xâm

31

hại và XHTD) Tính chất các vụ việc diễn biến phức tạp và ngày càng nghiêm trọng đang là hồi chuông báo động cho toàn xã hội Nhiều vụ việc hết sức đau lòng khi hung thủ chính là những người thân trong gia đình Do thiếu hiểu biết, một bộ phận người dân khi phát hiện sự việc không trình báo cơ quan chức năng để kéo dài gây tổn thương nghiêm trọng đến thể xác và tâm lý của trẻ…

Tình trạng xâm hại trẻ em nói chung, XHTD trẻ em nói riêng ở nước ta thường xảy ra chủ yếu ở vùng sâu, vùng xa, khu vực dân cư thưa thớt, hẻo lánh, trình độ dân trí thấp Vấn đề phòng, chống XHTD trẻ em ở ĐBSCL hiện nay là rất bức xúc, do đó, vai trò truyền thông của báo chí nói chung, của báo in địa phương ĐBSCL nói riêng trong định hướng tìm kiếm giải pháp, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục giới tính, trang bị kiến thức phòng, chống xâm hại trong gia đình, trường học và nâng cao trách nhiệm người dân trong việc phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn các hành vi xâm hại trẻ em là điều hết sức cần thiết

4 trang, số lượng tăng lên từ 2.000 lên trên 4.000 tờ/kỳ

Từ khi chia tỉnh, biên chế của báo từ 23-27 người, địa bàn hẹp một nửa nhưng số lượng phát hành lại tăng gấp đôi so với báo Cửu Long Số lượng tăng nhờ từ năm 1992 đến nay, Ban biên tập đã linh hoạt phát hành theo 3 hệ thống: bán qua bưu điện, phát hành qua đại lý bán lẻ, toà soạn trực tiếp phát hành cho cán bộ xã, phường và nhân dân

Hiện nay Báo Vĩnh Long đã tự chủ trên 40% kinh phí Với 5 kỳ báo phát hành/ tuần và là một trong số ít tờ báo ở ĐBSCL có mặt trên các sạp báo địa phương và có độc giả mua báo

32

Năm 2011, Báo Vĩnh Long tăng kỳ phát hành lên 5 số báo/ tuần Không chỉ tăng kỳ phát hành, cập nhật thông tin nhanh chóng và kịp thời, Báo Vĩnh Long còn không ngừng cải tiến về quy trình kỹ thuật, như tin học hóa khâu nhập dữ liệu, chế bản tại tòa soạn Thời gian phát hành báo cũng rút ngắn, các

xã, phường ở các huyện đều có báo trong buổi sáng hoặc trong ngày Báo Vĩnh Long phát hành đến 100% xã, phường, thị trấn, 100% ấp, khóm trong tỉnh

Tháng 4/2015, Trang điện tử Vĩnh Long Online đổi giao diện mới, bình quân 20.000 lượt người truy cập mỗi ngày Báo Vĩnh Long hiện có 2 loại hình báo chí là báo in xuất bản 5 kỳ/tuần và trang tin điện tử Hình thức trình bày thường xuyên được cải tiến để thu hút bạn đọc Trang Thông tin điện tử ngày càng nâng cao chất lượng nội dung và hình thức, phù hợp với loại hình báo chí hiện đại, lượng truy cập ngày càng tăng

+ Báo Cà Mau

Tỉnh Cà Mau có diện tích tự nhiên 5.109 km2, bằng 13,1% diện tích của vùng ĐBSCL, gồm có 8 huyện và một thành phố trực thuộc tỉnh Dân số của tỉnh hơn 1,4 triệu người Với 3 mặt tiếp giáp biển, tỉnh này có bờ biển dài 254

km, chiếm 7,8% chiều dài bờ biển của cả nước Giao thông cách trở, đi lại khó khăn nhưng Báo Cà Mau đã vượt qua những trở ngại, đến tay đông đảo nhân dân với những thông tin thời sự nhất trong tỉnh Đến nay đã có 100% đảng bộ huyện, thành phố, xã, phường, thị trấn, chi bộ và hàng trăm điểm trường học trong toàn tỉnh mua báo Cà Mau Trên 20 sở, ngành, đoàn thể, huyện, thành phố phối hợp mở chuyên mục và chuyên trang, phát hành báo theo hệ thống ngành dọc

Từ tờ tiền thân là báo Chiến chỉ vỏn vẹn 5-7 đồng chí, đến nay báo Cà Mau đã có tổng số cán bộ, phóng viên, nhân viên là 42 người, trong đó biên chế

là 33 người Sau khi chia tách từ tỉnh Minh Hải, báo Cà Mau phát hành hằng tuần, khổ 34x42cm, 8 trang Tờ phụ bản ra hàng tháng, khổ 24x32cm, 32 trang

33

Đầu tháng 4 năm 2002, báo Cà Mau xuất bản 3 kỳ/tuần, 12 trang, khổ 30x40, 4 trang màu và một số đặc san cuối tháng khổ 20x30 cm, in màu trên giấy tốt Từ năm 2002 đến nay, Báo Cà Mau được Tỉnh ủy, UBND tỉnh và các ngành, các cấp quan tâm, đầu tư kinh phí mua sắm máy móc, trang thiết bị tương đối hiện đại, từ đó qui trình tờ báo được khép kín, tạo được hiệu quả cao trong công tác tuyên truyền, góp phần tích cực vào nhiệm vụ phát triển kinh tế - văn hoá - xã hội, quốc phòng - an ninh của tỉnh nhà

Báo Cà Mau từng bước thay đổi trình bày theo hướng hiện đại hơn Hiện báo in Cà Mau xuất bản mỗi tuần 4 kỳ (thứ 2, thứ 4, thứ 6 và số báo cuối tuần thứ 7) Bên cạnh sự khẳng định thành công của tờ báo in, Đảng uỷ, Ban Biên tập xác định loại hình báo chí truyền thông đa phương tiện là xu thế phát triển tất yếu trong giai đoạn hiện nay và tương lai Do đó, ngày 1/11/2016 Báo Cà Mau chính thức vận hành Báo Cà Mau Điện tử độc lập Đặc biệt, vào ngày 27/2/2017, Báo Cà Mau Điện tử chính thức phát bản tin Truyền hình Điện tử đầu tiên

+ Báo Trà Vinh

Tỉnh Trà Vinh nằm ở hạ lưu sông Mê ông được bao bọc bởi sông Tiền Giang và sông Hậu Giang, phía Bắc giáp tỉnh Bến Tre, phía Tây và Tây Bắc giáp Vĩnh Long và Cần Thơ, phía Tây Nam giáp Sóc Trăng, phía Đông giáp biển Đông Đất Trà Vinh là một dải đồng bằng ven biển bao gồm vùng châu thổ được hình thành lâu đời và những vùng đất trẻ mới bồi Độ cao trung bình từ 2m - 3m so với mực nước biển Đây cũng là tỉnh có số đồng bào dân tộc Khmer đông thứ nhì tại Nam Bộ

Năm 1992, tỉnh Cửu Long tách thành hai tỉnh Vĩnh Long, Trà Vinh Báo Trà Vinh, những năm đầu từ 1992-1995 tiếp tục xuất bản bằng hai thứ tiếng tiếng Việt và báo tiếng Khmer Báo tiếng Việt xuất bản tuần hai số: thứ năm và chủ nhật với số lượng phát hành 19.000 bản/kỳ Báo Khmer ổn định từ 1.100