Biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí Minh

Biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí MinhBiện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí Minh

HÀ NỘI, 2020

LÊ CÔNG TÌNH

BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH CHÍNH ĐƯA VÀO CƠ SỞ CAI NGHIỆN BẮT BUỘC TỪ THỰC TIỄN TÒA ÁN NHÂN DÂN

CẤP HUYỆN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Ngành: Luật Hiến Pháp và Luật Hành Chính

Mã số: 8.38.01.02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS TS VŨ VĂN NHIÊM

HÀ NỘI, 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác trong cùng lĩnh vực Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này

Học viên

Lê Công Tình

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ BIỆN PHÁP XỬ LÝ HÀNH CHÍNH ĐƯA VÀO CƠ SỞ CAI NGHIỆN BẮT BUỘC TỪ THỰC TIỄN TÒA

ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 8

1.1 Khái quát về biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc 8 1.2 Đối tượng, thời hiệu, thẩm quyền, trình tự thủ tục áp dụng các biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc 19 1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện các biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc 29

Chương 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP ĐƯA NGƯỜI NGHIỆN VÀO CƠ SỞ CAI NGHIỆN BẮT BUỘC TỪ THỰC TIỄN TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 32

2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc 32 2.2 Thực tiễn thực hiện các biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc của Tòa án nhân dân cấp huyện tại thành phố Hồ Chí Minh từ năm

2016 đến nay 39 2.3 Đánh giá chung về thực hiện các biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào

cơ sở cai nghiện bắt buộc của Tòa án nhân dân cấp huyện tại thành phố Hồ Chí Minh 44

Chương 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP VỀ VIỆC THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP

XỬ LÝ HÀNH CHÍNH ĐƯA VÀO CƠ SỞ CAI NGHIỆN BẮT BUỘC CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 55

3.1 Quan điểm về việc thực hiện các biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào

cơ sở cai nghiện bắt buộc của Tòa án nhân dân cấp huyện 55 3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về các biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc của Tòa án nhân dân cấp huyện 56

KẾT LUẬN 76 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

cơ sở cai nghiện

cơ sở cai nghiện bắt buộc Tòa án nhân dân

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2013, trong đó có quy định về áp dụng biện pháp đưa người nghiện ma túy vào cơ sở cai nghiện bắt buộc Luật Phòng, chống ma túy năm 2000 (sửa đổi, bổ sung năm 2008) cũng có quy định về việc đưa người nghiện ma túy đi cai nghiện bắt buộc Ngày 20/01/2014 Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh Trình tự, thủ tục xem xét quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại tòa án Qua đó, trong hệ thống pháp luật Việt Nam hiện nay thì việc đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là một trong bốn biện pháp xử lý hành chính được quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012 Cũng theo quy định của pháp luật về tổ chức tòa án thì đây là biện pháp do tòa án nhân dân cấp huyện xem xét, quyết định áp dụng đối với người nghiện ma túy từ

đủ 18 tuổi trở lên đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, mà vẫn còn tiếp tục nghiện ma túy hoặc chưa bị đơn vị có thẩm quyền áp dụng biện pháp này nhưng không

có nơi cư trú ổn định nhằm mục đích thực hiện cách ly người nghiện ma túy khỏi cộng động, buộc người nghiện thực hiện việc chữa bệnh, tham gia lao động, học văn hóa, học nghề tại cơ sở cai nghiện bắt buộc theo quy định của Nhà nước[27]

Đến nay, biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện ma túy vào cơ sở cai nghiện bắt buộc theo quy định của Nhà nước đã được triển khai thực hiện hơn tám năm trên cả nước Việc các cơ quan chức năng thực hiện triển khai quy định của Luật xử lý

vi phạm hành chính về áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện ma túy vào cơ sở cai nghiện bắt buộc mang lại nhiều ý nghĩa thực tế như: Thông qua các biện pháp cụ thể tại cơ sở cai nghiện bắt buộc thực hiện việc cải thiện tình hình sức khỏe cho người nghiện ma túy; ngăn chặn sự gia tăng của tệ nạn ma túy trong xã hội; bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội; góp phần kiềm chế gia tăng người nghiện mới, người tái nghiện và tạo điều kiện cho người nghiện ma túy tái hòa nhập cộng đồng sau khi hoàn thành việc cai nghiện bắt buộc Bên cạnh kết quả đạt được nêu trên, việc triển khai áp dụng biện pháp này trên thực tế còn gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc Luận văn tập trung đề cập một số khó khăn, vướng mắc chủ yếu phát sinh từ các quy định

pháp luật trong trình tự, thủ tục lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc được thực hiện tại các cơ quan hành chính theo quy định của Luật xử lý vi phạm hành chính và các văn bản quy định chi tiết thi hành Luật này cùng các đề xuất giải pháp tháo gỡ

Hiện nay Tp Hồ Chí Minh đang trở thành một trong các địa bàn tiêu thụ, buôn bán, trung chuyển ma túy lớn Ðây cũng là địa phương có tỷ lệ người nghiện ma túy lớn nhất trong cả nước Thực trạng này đang đòi hỏi các cơ quan chức năng cần thực hiện đồng bộ các giải pháp trong công tác quản lý cai nghiện trên địa bàn Bên cạnh đó,

tỷ lệ ma túy thu giữ tại Tp Hồ Chí Minh trong 5 năm gần đây tăng bình quân 88,5%⁄ năm Riêng năm 2019 tăng đến 1.102,5% so với cả năm 2018 Điều đáng lưu ý theo công an Tp Hồ Chí Minh, số người sử dụng ma túy ngày càng trẻ hóa và sử dụng cùng lúc nhiều loại ma túy, nhất là ma túy tổng hợp, tại những nơi kinh doanh dịch vụ nhạy cảm như các bar, vũ trường, karaoke, nhà nghỉ không gường có trang bị đèn xoay cùng ampli di động và loa kéo,… Trong khi đó, việc xử lý vi phạm của các cơ sở này không căn cơ, ít hiệu quả, không có tính răn đe Khi bị rút giấy phép thì dễ dàng đăng ký lại với tên một doanh nhân mới, vì chưa có quy định tại địa điểm xảy ra vi phạm (lĩnh vực kinh doanh có điều kiện) thì không được cấp phép hoạt động[43]

Mặt khác, số người nghiện ma túy tại Tp Hồ Chí Minh luôn ở mức cao Tính đến 31/12/2019 trên địa bàn Tp Hồ Chí Minh hiện có hơn 24.000 người nghiện ma túy, trong đó có hơn 10.000 người nghiện có hồ sơ quản lý Trong đó, có 2.649 người nghiện được chuyển sang cơ sở cai nghiện bắt buộc theo quyết định của Tòa án nhân dân cấp huyện tại Tp Hồ Chí Minh[31] Có thể nói, trong các biện pháp hành chính được xem xét, quyết định áp dụng tại TAND thì chiếm đa số là biện pháp đưa vào cơ

sở cai nghiện bắt buộc, nhưng việc lập hồ sơ đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

rườm rà, nhiều thủ tục Chính vì vậy mà học viên lựa chọn đề tài luận văn “Biện pháp

xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn Tòa án nhân dân cấp huyện tại Thành phố Hồ Chí Minh” góp phần nghiên cứu và đề xuất các giải

pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc của TAND cấp huyện

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đề tài, tác giả tìm hiểu và nghiên cứu các công

trình khoa học của các tác giả:

- Tác giả Dương Thị Bích Hạnh (2014), với luận văn thạc sĩ “Bảo đảm quyền con người trong quá trình áp dụng các biện pháp xử lý hành chính”, Đại học quốc gia Hà

Nội Luận văn góp phần cung cấp các kiến thức khoa học cơ bản mang tính lý luận về quyền con người trong quá trình áp dụng các biện pháp xử lý hành chính; hệ thống các văn bản pháp luật quan trọng về bảo đảm quyền con người trong quá trình áp dụng các biện pháp xử lý hành chính; Nêu lên thực trạng bảo đảm quyền con người trong quá trình áp dụng các biện pháp xử lý hành chính vẫn còn có những bất cập ở Việt Nam, từ

đó nêu ra một số phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện các biện pháp bảo đảm quyền con người trong quá trình áp dụng các biện pháp xử lý hành chính[23]

- Tác giả Phạm Tiến Thành (2014), với đề tài luận văn thạc sĩ “Từ biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở chữa bệnh đến biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc” bảo vệ tại Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam Công trình tập trung nghiên

cứu giữa lý luận và thực trạng pháp luật về biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc trước kia và biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc hiện nay Luận văn cũng tập trung lý giải những nguyên nhân, những cơ sở lý luận cho việc chuyển đổi biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh thành biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

Từ đó luận giải cho những sửa đổi bổ sung này về mặt lý luận Luận văn cũng phân tích thực trạng của việc áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh cho đến trước khi Luật Xử lý VPHC năm 2012 có hiệu lực và biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc trong giai đoạn hiện nay Mục đích của việc này là nhằm luận giải những thay đổi của các biện pháp này từ vấn đề thực trạng tổ chức và thực hiện[35]

- Nhóm tác giả Cao Vũ Minh, Nguyễn Nhật Khanh (2016), Những bất cập trong các quy định về biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc và các kiến nghị hoàn thiện, Trường Đại học Luật Tp.HCM Đã đưa ra các bất cập như: Luật Xử lý vi phạm

hành chính năm 2012 với Luật Cư trú năm 2006 sửa đổi, bổ sung năm 2013 chưa có sự thống nhất về việc xác định “nơi cư trú ổn định” của đối tượng bị áp dụng biện pháp

đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc; quy định của pháp luật về “nơi thường xuyên sinh sống” để áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc không rõ ràng, cụ thể,… qua đó đề xuất các kiến nghị: sửa đổi tiêu chí “nơi cư trú ổn định” trong Nghị định số 221/2013/NĐ-CP, theo đó “nơi cư trú ổn định” cần được xác định theo tinh thần của Luật Cư trú; sửa đổi Điều 9 Nghị định số 211/2013/NĐ-CP theo hướng bỏ loại giấy tờ mang tính bắt buộc trong hồ sơ đưa người nghiện ma túy vào cơ sở CNBB là “giấy xác nhận hết thời gian cai nghiện tại gia đình hoặc tại cộng đồng của Chủ tịch UBND cấp xã” Tuy nhiên, nhóm tác giả chưa đi sâu vào phân tích những vấn đề lý luận và nghiên cứu các trường hợp điển hình liên quan đến đối tượng nghiên cứu của đề tài [25]

- Tác giả Nguyễn Hoàng Việt (2019), Hoàn thiện quy định của pháp luật về trình

tự, thủ tục áp dụng biện pháp XLHC đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, đã nghiên cứu

và đưa ra các vướng mắc liên quan đến việc triển khai các quy định của pháp luật về biện pháp đưa vào cơ sở bắt buộc, qua đó đề xuất các biện pháp: Đối với quy định về việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính trước khi áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc và quy định về việc áp dụng đồng thời biện pháp điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế trong quá trình bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính GDTXPTT; Để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc liên quan đến việc phối hợp, chuyển hồ sơ giữa các cơ quan trong trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, đề nghị Chính phủ theo thẩm quyền hoặc báo cáo Quốc hội xem xét, sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn tối đa các mốc thời gian thực hiện các công việc liên quan đến trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, tạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan, người có thẩm quyền áp dụng biện pháp này trên thực tế[45]

- Tác giả Vũ Thư với luận án tiến sĩ luật học về “Chế tài hành chính lý luận và thực tiễn”, bảo vệ thành công tại Viện Nhà nước và pháp luật, 2006[36]; Tác giả Nguyễn Trọng Bình với luận văn thạc sĩ luật học về “Hoàn thiện các quy định pháp luật về các hình thức xử phạt vi phạm hành chính”, bảo vệ thành công tại Trường Đại học Luật Hà Nội, 2012[5]; Tác giả Nguyễn Ngọc Bích với luận văn thạc sĩ luật

học về “Hoàn thiện pháp luật về XLHC với người chưa thành niên”, bảo vệ thành

công tại Trường Đại học Luật Hà Nội, 2013[4]

Cho dù đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về lĩnh vực xử lý hành chính cũng như biện pháp xử lý hành chính đưa vào cai nghiện bắt buộc, nhưng nhìn chung, những công trình nghiên cứu nêu trên chủ yếu đề cập đến những vấn đề lý luận chung

về biện pháp xử lý hành chính, từng lĩnh vực hoạt động cụ thể Tuy nhiên, đây là nguồn tham khảo hữu ích cho tác giả nghiên cứu các nội dung của đề tài luận văn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu những vẫn đề lý luận, pháp luật về biện pháp xử lý hành

chính đưa người nghiện đi cai nghiện bắt buộc của tòa án nhân dân cấp huyện tại

Tp.HCM, qua đó đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả triển khai thực hiện các quy định của pháp luật đối với vấn đề này

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ và hệ thống hóa cơ sở lý luận và pháp lý liên quan về biện pháp đưa người nghiện vào CSCNBB của TAND cấp huyện: Khái niệm, đặc điểm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, các điều kiện bảo đảm thực hiện các biện pháp này…

- Đánh giá đúng đắn thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật về các biện pháp đưa người nghiện vào CSCNBB tại Tp.HCM của TAND cấp huyện, chỉ ra được các kết quả đạt được cũng như những hạn chế, vướng mắc và nguyên nhân của vấn đề nghiên cứu

- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về biện pháp XLHC đưa người nghiện vào CSCNBB của TAND cấp huyện cho các tỉnh, thành nói chung và Tp.HCM nói riêng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu những quy định của pháp luật và thực tiễn thực hiện các biện pháp XLHC đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc của TAND cấp huyện

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Không gian: Nghiên cứu biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện ma túy vào cơ sở cai nghiện bắt buộc của TAND cấp huyện trên địa bàn Tp.HCM

Thời gian: Từ năm 2016 đến hết tháng 6/2020

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài vận dụng phương pháp duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác-Lê nin xuyên suốt nội dung của luận văn, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật, quyền con người và các vấn đề tệ nạn xã hội Đồng thời đề tài cũng vận dụng phương pháp tiếp cận của khoa học luật học trong phân tích và làm rõ các nhiệm vụ của đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đề tài, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học xã hội, đặc biệt là lĩnh vực khoa học luật Tác giả luận văn

sử dụng kết hợp các phương pháp như hệ thống hóa, lịch sử, để xây dựng chương lý luận; vận dụng phương pháp phân tích, tổng hợp và đánh giá nhằm làm rõ thực trạng pháp luật và thực tiễn triển khai các quy định pháp luật cũng như đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, cũng như nâng cao hiệu quả thực hiện các quy định của pháp luật

có các biện pháp hành chính khác đã được triển khai, qua đó để đánh giá toàn diện, cụ thể, chi tiết có cơ sở nghiên cứu các tình huống từ thực tiễn góp phần hoàn thiện hệ

thống khoa học pháp lý chuyên ngành luật

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sau khi phân tích thực tiễn rút ra được những hạn chế, tồn tại,

là cơ sở khoa học, thực tiễn để sửa đổi, bổ sung hoàn thiện các quy định của pháp luật

và nâng cao hiệu quả triển khai chính sách, pháp luật về thực hiện các biện pháp đưa đi

cai nghiện bắt buộc ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Luận văn có thể được sử

dụng để làm tài liệu tham khảo trong quá trình nghiên cứu về pháp luật ở bậc cao đẳng,

đại học hoặc sau đại học về nội dung đưa người đi cai nghiện tại CSCNBB

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn

bao gồm 3 chương sau:

Chương 1 Cơ sở lý luận và pháp lý về biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở

cai nghiện bắt buộc từ thực tiễn tòa án nhân dân cấp huyện

Chương 2 Thực trạng thực hiện các biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai

nghiện bắt buộc của tòa án nhân dân cấp huyện tại thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3 Quan điểm, giải pháp về việc thực hiện các biện pháp xử lý hành

chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc của tòa án nhân dân cấp huyện

1.1.1 Người nghiện ma túy và cơ sở cai nghiện bắt buộc

1.1.1.1 Dấu hiệu nhận biết người nghiện ma túy

Theo nghĩa rộng: người nghiện ma túy là người có thói quen dùng ma túy, không dùng không chịu được, bằng mọi giá để có ma túy sử dụng, bất chấp sự ngăn cấm của pháp luật, của gia đình, của người thân và xã hội Theo nghĩa hẹp: nghiện ma túy là sự

lệ thuộc của con người cụ thể (lệ thuộc cả thể chất lẫn tâm lý) đối với các chất ma túy

đó làm cho con người không thể quên và từ bỏ được

Như vậy, nghiện ma túy là sự phụ thuộc của con người vào các chất ma túy, việc đưa một lượng ma túy nhất định vào cơ thể là một nhu cầu thường xuyên, luôn có xu hướng tăng dần liều lượng, khi ngừng sử dụng ma túy sẽ xuất hiện hội chứng cai (lên cơn nghiện) rất khó chịu, bao gồm các dấu hiệu: buồn nôn, nổi da gà, bứt rứt, đau rút

cơ khớp (có cảm giác như dòi bò trong xương), chảy nước mắt, nước mũi, giãn đồng

tử, tiêu chảy, mất ngủ, bồn chồn

Theo Khoản 11, Điều 2 Luật Phòng, chống ma túy 2013 đã quy định: “Người nghiện ma túy là người sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và bị

lệ thuộc vào các chất này”[28]

Nguyên nhân nghiện ma túy

Về nhận thức: Do thiếu hiểu biết về ma túy, nghiện ma túy và tác hại của nghiện

ma túy Nhiều thanh niên có tính tò mò sử dụng ma túy xem thế nào đã dẫn tới nghiện, có những phụ nữ do quá béo đã mua loại ma túy kích thích thần kinh (Maxinton) uống để giảm béo, có học sinh cần thức đêm ôn thi, đã dùng thuốc kích thích thần kinh để thức mà không biết dẫn tới nghiện ma túy

Do sang chấn tinh thần trong cuộc sống (stress): Có người thất bại trong sự nghiệp, do thất tình, thi trượt, bố mẹ bất hòa ly hôn,.vv đã tìm tới ma túy

Do buông lỏng quản lý, giáo dục của gia đình, nhà trường: gia đình quá nuông chiều, nhiều bố mẹ không dành thời gian quan tâm theo dõi con cái, nhà trường thiếu giám sát, phát hiện sớm các học sinh có nguy cơ lạm dụng ma túy và chưa có nhiều các hoạt động lành mạnh để thu hút học sinh tham gia

Môi trường còn nhiều ma túy: bọn tội phạm tàng trữ, buôn bán và tổ chức sử dụng ma túy chưa được quét sạch, vì lợi ích kinh tế, chúng đã mù quáng lừa gạt, lôi kéo nhiều thanh niên đến với ma túy

Dùng ma túy để chữa bệnh: một số người đã lạm dụng ma túy để chữa một số bệnh như đau đầu, chữa sốt rét, phụ nữ sau khi sinh,

Dấu hiệu của người nghiện heroin:

Nghiện heroin lúc đầu có thể sẽ rất khó để nhận ra Theo thời gian, tình trạng nghiện sẽ dễ nhận thấy hơn vì nó ảnh hưởng rất lớn đến người sử dụng thuốc Ví dụ, những người nghiện heroin thường sẽ lo lắng về việc khi nào sẽ tiêm liều tiếp theo, nhiều hơn là lo lắng cho những việc khác Những sự thay đổi khác về hành vi và lối sống cũng có thể chịu ảnh hưởng của việc sử dụng heroin Việc tiêm heroin thường xuyên sẽ để lại trên da vết lõm tại vị tí mũi tiêm đâm vào, do vậy, rất nhiều người nghiện heroin sẽ thích mặc quần dài, áo dài tay để che đi những vết sẹo này, kể cả khi thời tiết nóng Nếu họ lo lắng về việc bị bạn bè và người thân phát hiện, họ cũng có thể

sẽ xa lánh người thân Các mối quan hệ trong công việc và quan hệ cá nhân cũng sẽ bị ảnh hưởng Cô lập với xã hội và tự cô lập bản thân mình là hiện tượng rất phổ biến ở người nghiện heroin Những người nghiện heroin cũng sẽ gặp phải những vấn đề khi duy trì tình trạng sức khỏe cũng như vệ sinh cá nhân của mình[24],…

Dấu hiệu nhận biết người sử dụng ma túy đá

Thời gian qua, liên tiếp xảy ra các vụ án mạng do người ngáo đá sát hại người thân và những người xung quanh mình Để góp phần phòng tránh những hậu quả nghiêm trọng do người nghiện ma túy đá gây ra, chúng ta cần nắm rõ dấu hiệu nhận biết người nghiện ma túy đá: Mùi răng bị hôi và thối rữa, người nghiện ma túy đá

thường không vệ sinh răng miệng sạch sẽ và thường có những mụn trứng cá lớn trên mặt; Việc học không còn tập trung, công việc sao nhãng, năng suất lao động giảm và trốn học, trốn việc rất nhiều là dấu hiệu chỉ điểm đang nghiện ma túy đá Nhiều người không thể giữ được vị trí công việc tới ba tháng; Người nghiện ma túy đá bị sâu răng, đen răng, thiếu răng và nướu răng đỏ đau; Khi tiếp xúc với họ, ta ngửi thấy mùi nước tiểu mèo Nghiện ma túy đá đổ mồ hôi rất nhiều và mùi giống như nước tiểu của mèo; Người nghiện ma túy đá ăn không có cảm giác ngon miệng Một dấu hiệu chắc chắn nữa là họ bị giảm cân nhanh trong thời gian rất ngắn; Người nghiện ma túy đá thường

có suy nghĩ hoang tưởng, nghi ngờ có người đi theo làm hại; Không có nhu cầu ngủ, luôn trong trạng thái tỉnh táo, có khi không cần ngủ tới cả tuần; Trong nhà hoặc phòng ngủ rải rác các mảnh giấy bạc hình vuông bị cháy và các vỏ chai lavie hoặc ống hút được sử dụng để hút ma túy đá; Ngứa ở nhiều vùng da tới mức không thể chịu đựng được, chà xát nhiều tới chảy máu; Tâm trạng thất thường, dễ cáu bẩn và suy nghĩ kỳ lạ Khi thức dậy mỗi buổi sáng, việc đầu tiên là phải dùng ma túy đá Cảm thấy không thể sống qua ngày nếu không có ma túy đá (đây là dấu hiệu nghiện mức độ nặng)

Người sử dụng ma túy đá dù ngáo hay không thì đều có hiện tượng thay đổi thái cực tâm trạng cực nhanh Người sử dụng ma túy đá rất dễ nổi nóng Đang vui vẻ bình thường có thể bất ngờ tức giận vì một lý do nhỏ nhặt, khác hẳn với tính cách trước đây Những tác hại và hậu quả của ma túy đang tác động và gây ảnh hưởng đến tất cả chúng

ta từng ngày, từng giờ Mối hiểm họa này đe dọa cuộc sống bình yên của mọi người, mọi nhà và toàn xã hội Nhiều người lầm tưởng rằng khi ma túy đá thải sạch khỏi cơ thể thì mọi chuyện sẽ ổn Đào thải sạch sau bảy đến mười ngày, nhưng những tổn thương do ma túy đá gây ra cho não thì còn đó, không ít thì nhiều Sử dụng nhiều hay

ít, nhiều lần hay 1 lần duy nhất đều có thể gây ra hậu họa tức thời hoặc rất lâu về sau Nhiều trường hợp đã ngưng sử dụng sau vài tháng hoặc vài năm êm ả, tưởng đã được yên, thì bệnh tâm thần xuất hiện

Tóm lại, dấu hiệu chung của người nghiện ma túy cụ thể:

Nhu cầu chi tiêu tăng bất thường: nhu cầu tiêu tiền ngày càng tăng và không giải

thích được lý do chi tiêu vào việc gì Một số thanh thiếu niên, học sinh thường hay nói

dối cha mẹ xin tiền đóng học phí, mua sách vở hoặc lấy trộm tiền, đồ đạc trong gia đình đem bán hoặc cầm đồ để có tiền sử dụng ma túy

Tính tình thay đổi bất thường và theo chiều hướng xấu: có lúc lầm lỳ, ít nói (khi

đói ma túy), ngược lại có lúc nói năng hoạt bát, cười đùa vô cớ, đó là khi cơ thể đủ chất

ma túy Hay nói dối, có biểu hiện xa lánh người thân Tính tình trở nên hung bạo, thích nhảy “lắc” theo nhạc mạnh, nhạc càng mạnh thì “lắc” càng nhanh lại không thấy mệt mỏi (đối với người nghiện ma túy kích thích thần kinh gây ảo giác)

Nếp sống sinh hoạt thay đổi, lối sống buông thả: thay đổi giấc ngủ “thức đêm,

ngủ ngày” hoặc “thức thâm đêm, suốt sáng đối với người nghiện ma túy kích thích thần kinh Mọi hứng thú của cuộc sống không thích như xem ti vi, đọc sách báo, văn nghệ, chơi thể thao Sống luộm thuộm, quần áo bẩn thỉu, ngại tắm giặt Trước đây không hút thuốc lá, bây giờ nghiện thuốc lá, trong túi luôn kèm bật lửa, giấy bạc

Sức khoẻ giảm sút: người gầy, sút cân Khi ngủ dậy có những dấu hiệu chảy nước

mắt, ngáp vặt, nổi da gà do cơ thể thiếu ma túy

Khả năng lao động học tập giảm: hiệu quả lao động, lười lao động, bỏ bê công

việc, không chấp hành kỷ luật lao động Học sinh thì kết quả học tập bị giảm sút, ngồi học hay ngủ gật, hay bỏ ra ngoài trong giờ học, trốn học,

Hay tụ tập đàn đúm với những bạn bè xấu, nghiện ma túy: tụ tập đàn đúm với

bạn bè xấu, với người đã nghiện ma túy ở phòng kín, nơi vắng người, thường xuyên cùng đi đến địa bàn có tụ điểm tổ chức sử dụng, buôn bán ma túy; hay đi với bạn bè xấu tới các vũ trường, quán karaoke thâu đêm

Dấu hiệu khẳng định người thân đã nghiện ma túy: Xuất hiện hội chứng cai (nếu

nghiện thuốc phiện hoặc heroin), hoặc rối loạn tâm thần (nếu nghiện ma túy kích thích thần kinh gây ảo giác); xét nghiệm tìm chất ma túy trong nước tiểu hoặc trong máu cho kết quả dương tính[25]

1.1.1.2 Khái niệm cơ sở cai nghiện bắt buộc

Cơ sở cai nghiện bắt buộc là nơi cách ly có thời hạn của những đối tượng bị nghiện nhằm tách ra khỏi cộng đồng theo quy định của pháp luật để cải tạo trở thành người bình thường

Các cơ sở này được hình thành nhằm đưa các đối tượng nghiện hút sau khi bị XLVPHC mà vẫn tiếp tục tái nghiện tại cộng đồng vào cai nghiện để chấm dứt hành vi nghiện ma túy Nhận thấy, qua từng năm số lượng đối tượng bị nghiện ngày càng tăng nhanh, cá biệt có những nơi tăng đột biến khó kiểm soát dẫn đến tình trạng tệ nạn xã hội ngày càng diễn biến phức tạp, đe dọa đến nền kinh tế và cuộc sống của người dân địa phương Ngoài chức năng chính là cai nghiện, các cơ sở cai nghiện hiện nay còn có nhiệm vụ tái thiết lao động cho người nghiện Sau những đợt điều trị, người nghiện sẽ được học, được lao động, được học nghề, ngay tại cơ sở cai nghiện Nếu ý thức chấp hành tốt, quyết tâm cai nghiện, có ý chí thì đây chính là lực lượng đông đảo người lao động đóng góp cho xã hội sau khi trở về cộng đồng

1.1.1.3 Đặc điểm cơ sở cai nghiện bắt buộc

Thứ nhất, Các CSCNBB là tổ chức được hình thành theo quy định của pháp luật

và hoạt động dựa trên nguồn ngân sách của nhà nước chi về cho các địa phương

Thứ hai, Đây là nơi tập trung của những người bị nghiện nhằm mục đích khám,

chữa bệnh và điều trị cắt cơn

Thứ ba, CSCN tồn tại dưới hai hình thức: đó là CSCN công lập và CSCN ngoài

công lập Hai cơ sở này được hình thành và hoạt động với chức năng là như nhau, chịu

sự quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và được quy định rõ trong Nghị định 221/NĐ-CP/2013 Đối với cơ sở ngoài công lập, nguồn ngân sách hoạt động dựa vào ngân sách của địa phương nơi cơ sở đó được thành lập[25]

Cơ sở cai nghiện công lập và ngoài công lập đều áp dụng cho đối tượng cai nghiện bắt buộc và cai nghiện tự nguyện Trong đó cai nghiện bắt buộc là hình thức cai nghiện được áp dụng với các đối tượng nghiện đã cai tại gia đình, cộng đồng hoặc đã được giáo dục nhiều lần tại xã, phường, thị trấn mà vẫn còn nghiện hoặc đối tượng không có nơi cư trú nhất định Ngoài hình thức cai nghiện bắt buộc, nhiều địa phương đang áp dụng hình thức cai nghiện tự nguyện tại các cơ sở chữa bệnh Các đối tượng tự nguyện cũng được áp dụng qui trình chung về điều trị, phục hồi (trừ lao động, sản xuất thì tự giác tham gia)

1.1.2 Quan niệm, đặc điểm của các biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

1.1.2.1 Quan niệm về biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

Các biện pháp XLHC khác được xem là biện pháp cưỡng chế hành chính đặc biệt

vì thực chất các biện pháp XLHC khác đã hạn chế quyền tự do cá nhân trong một giai đoạn nhất định với hình thức: đưa vào trường giáo dưỡng, đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc và đưa vào cơ sở giáo dục Các biện pháp này cũng cách ly người

bị xử lý ra khỏi đời sống xã hội, đưa vào một môi trường quản lý đặc biệt có tính kỷ luật cao và chặt chẽ, về mức độ các biện pháp này không hề thua kém các biện pháp tư pháp hình sự khác Nhóm biện pháp này có đặc trưng là thời gian cưỡng chế khá dài từ

ba tháng đến hai năm; người bị áp dụng phải chịu sự giám sát và quản lý chặt chẽ của

cơ quan hành chính nhà nước, tổ chức xã hội và các đoàn thể Đối tượng bị áp dụng các biện pháp này cũng đa dạng và đặc biệt hơn Biện pháp đưa người nghiện vào CSCNBB nhìn chung cũng mang những đặc điểm của biện pháp XLHC, bản chất là biện pháp hạn chế quyền tự do của công dân, do người đứng dầu cơ quan hành chính ở địa phương quyết định Như chúng ta đã biết, các đối tượng vi phạm hành chính là người nghiện ma túy, hiện nay, y học đã chứng minh nghiện ma túy là một bệnh của não bộ, vì vậy việc tiến hành các biện pháp điều trị (cai nghiện ma túy) được tiến hành như việc chữa bệnh Còn đối với người bán dâm, bản thân việc bán dâm chỉ là một tệ nạn xã hội cần bị lên án, tuy nhiên, đối với người bán dâm rất hay mắc phải các bệnh truyền nhiễm lây qua đường tình dục, đặc biệt là HIV/AIDS

Như vậy, ta có thể hiểu khái niệm biện pháp XLHC đưa người nghiện vào CSCNBB một cách khái quát như sau: “Biện pháp XLHC đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là một trong những biện pháp XLHC khác được pháp luật quy định

mà nội dung của biện pháp này là việc đưa các đối tượng bán dâm, nghiện ma túy có

đủ các điều kiện quy định vào các cơ sở cai nghiện bắt buộc (hay còn gọi là Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục - Lao động Xã hội) để chữa trị, học tập và lao động phục hồi, nhằm mục đích giúp những đối tượng đó trở thành công dân có ích cho xã hội”

Biện pháp XLHC đưa người nghiện vào CSCNBB được ban hành và áp dụng nhằm hướng đến các mục đích sau:

Thứ nhất, biện pháp XLHC đưa người nghiện vào CSCNBB có mục đích trước

hết là để nhằm chữa bệnh cho người nghiện ma túy, người bán dâm Như tên gọi của biện pháp XLHC này là đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc vì vậy, mục đích đầu tiên của biện pháp này là việc chữa bệnh cho những đối tượng được đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc Như chúng ta đã biết, khoa học đã chứng minh nghiện ma túy là một bệnh lý thần kinh về não bộ và y học đã tìm ra các phương pháp chữa bệnh để khắc phục tình trạng nghiện của người nghiện ma túy Bên cạnh đó, người bán dâm cũng là những đối tượng có nguy cơ cao trong việc bị nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục, đặc biệt là HIV/AIDS, vì vậy việc áp dụng biện pháp chữa bệnh đối với những đối tượng này là cần thiết trong việc giúp đỡ những người này Việc chữa bệnh cho người nghiện ma túy, người bán dâm là mục đích cơ bản, quan trọng của việc áp dụng biện pháp đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc Điều này thể hiện tính nhân văn của biện pháp XLHC này khi mà bên cạnh mục đích trừng phạt người có hành vi VPHC mà còn là nhằm mục đích chữa bệnh cho họ,

để đạt được mục đích vừa giáo dục, vừa tạo điều kiện cho người vi phạm hòa nhập cộng đồng

Thứ hai, biện pháp XLHC đưa người nghiện vào CSCNBB có mục đích giáo

dục, chú ý đến cải tạo tư tưởng, coi trọng các mối quan hệ của người bị áp dụng với cộng đồng, gia đình và xã hội Giáo dục là mục đích quan trọng của biện pháp XLHC đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, bắt nguồn từ bản chất nhân đạo sâu sắc của xã hội ta luôn tạo điều kiện hoàn thiện nhân cách con người, biết tôn trọng và tuân thủ pháp luật Mục đích giáo dục ở đây không chỉ là giáo dục ý thức chấp hành pháp luật của đối tượng vi phạm mà còn cảm hóa, giáo dục cả về đạo đức, lối sống, cũng như phục hồi sức khỏe tạo điều kiện cho người vi phạm trở thành công dân có ích cho xã hội, sớm hòa nhập cộng đồng

Thứ ba, biện pháp XLHC đưa người nghiện vào CSCNBB được áp dụng nhằm

mục đích trừng phạt người có hành vi vi phạm hành chính Tính trừng phạt được coi là

một thuộc tính vốn có của các biện pháp cưỡng chế, không chỉ có trong cưỡng chế hành chính mà còn trong cả cưỡng chế hình sự, cưỡng chế dân sự Trong luật hình sự thì một trong các mục đích của hình phạt đó là tính trừng trị của hình phạt Tương tự như vậy, các biện pháp cưỡng chế hành chính có tính trừng phạt tương đối cao, chỉ sau cưỡng chế hình sự Đặc biệt là các biện pháp XLHC khác, trong đó có biện pháp đưa người nghiện vào CSCNBB Biện pháp đưa người nghiện vào CSCNBB là một biện pháp tính cưỡng chế tương đối cao khi nội dung của nó là tước bỏ một số quyền nhân thân của người bị áp dụng trong một khoảng thời gian nhất định Chính vì tính chất này nên người bị áp dụng sẽ phải sinh sống, học tập và chữa bệnh trong các cơ sở cai nghiện bắt buộc và chịu sự quản lý nghiêm ngặt của các cơ sở này Tính trừng phạt của biện pháp XLHC đưa người nghiện vào CSCNBB là hết sức cần thiết Bởi vì, đối tượng bị áp dụng biện pháp XLHC này là những đối tượng nghiện ma túy hoặc bán dâm thường xuyên, đã bị áp dụng các biện pháp XLHC khác ở cấp độ nhẹ hơn nhưng vẫn tái phạm hoặc các đối tượng này không có nơi cư trú cố định Các đối tượng này thường có những hành vi vi phạm pháp luật, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội Vì vậy, tính trừng phạt của biện pháp XLHC đưa người nghiện vào CSCNBB là hết sức cần thiết, thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật, buộc họ phải chịu những hậu quả pháp lý bất lợi là hạn chế một phần quyền tự do và chịu sự quản lý giám sát của cơ sở cai nghiện bắt buộc

Thứ tư, biện pháp XLHC đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc được

áp dụng nhằm mục đích phòng ngừa, ngăn chặn khả năng tái phạm của người bị áp dụng Như chúng ta đã biết, đối tượng bị áp dụng biện pháp XLHC đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là những đối tượng nghiện ma túy, bán dâm đã vi phạm nhiều lần, đã bị xử lý bằng các biện pháp khác nhưng vẫn tái phạm hoặc không có nơi

cư trú rõ ràng Vì vậy, việc áp dụng đối biện pháp XLHC đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với những đối tượng này là cần thiết để ngăn chặn họ tái phạm

và tiếp tục đi vào con đường lầm lạc Mục đích phòng ngừa ở đây bao gồm cả phòng ngừa chung và phòng ngừa riêng, chú ý loại trừ những nguyên nhân thực hiện hành vi trái pháp luật và tạo điều kiện cho người bị áp dụng tái hòa nhập cộng đồng Khả năng

phòng ngừa chung của biện pháp XLHC đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc có mục đích nhằm răn đe, cảnh báo và ngăn ngừa sự vi phạm của các đối tượng khác trong xã hội, khi đang có dấu hiệu vi phạm pháp luật Như chúng ta đã biết, đối tượng nghiện ma túy hoặc người bán dâm thường là những đối tượng nguy hiểm, mức

độ tái phạm thường xuyên, cần phải hạn chế quyền tự do đối với họ, cần sự giám sát và quản lý chặt chẽ để ngăn ngừa khả năng tái phạm của họ Mục đích phòng ngừa được thực hiện thông qua sự kết hợp giữa giáo dục và trừng trị, lôi cuốn các lực lượng xã hội tham gia đấu tranh và phòng ngừa vi phạm, thúc đẩy dư luận xã hội

Ngoài ra, việc áp dụng biện pháp XLHC đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc còn có vai trò to lớn trong việc đảm bảo an ninh trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức; tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, khôi phục trật tự quản lý hành chính nhà nước, trật tự pháp luật

1.1.2.2 Đặc điểm của biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

Biện pháp xử lý hành chính đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là nằm trong nhóm biện pháp XLHC khác được quy định tại Luật xử lý VPHC 2012 Vì vậy, xét về đặc điểm biện pháp xử lý hành chính đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc cũng có những đặc điểm chung của các biện pháp XLHC khác[27]

Biện pháp xử lý hành chính đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là biện pháp cưỡng chế hành chính nhà nước triển khai thực hiện

Xét về đặc điểm này, biện pháp xử lý hành chính đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc có tính pháp lý, bởi vì biện pháp này được quy định cụ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật của nhà nước, cụ thể là Pháp lệnh của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Nghị định của Chính phủ, Biện pháp xử lý hành chính đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc cũng do các cơ quan có thẩm quyền áp dụng theo quy định của pháp luật Nghĩa là chỉ có các chủ thể được pháp luật quy định mới có thể tiến hành áp dụng biện pháp này khi XLHC đối với người nghiện ma túy hoặc người bán dâm Việc tiến hành biện pháp xử lý hành chính đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc cũng được tiến hành theo những thủ tục hành chính chặt chẽ, công khai, minh bạch do các quy

phạm thủ tục hành chính quy định Thủ tục này được pháp luật hành chính quy định một cách chặt chẽ qua nhiều khâu, quy định khác nhau Tính cưỡng chế hành chính nhà nước của biện pháp xử lý hành chính đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc thể hiện

ở chỗ biện pháp này mang tính bắt buộc thực hiện đối với người bị áp dụng, đồng thời đây cũng là biện pháp cưỡng chế mang tính nghiêm khắc cao chỉ sau cưỡng chế hình

sự Thể hiện ở việc hạn chế quyền tự do nhân thân của người bị áp dụng trong một khoảng thời gian nhất định

Biện pháp xử lý hành chính đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là biện pháp xử lý chỉ áp dụng đối với cá nhân - công dân Việt Nam nghiện ma túy do Tòa án nhân dân cấp huyện thi hành

Theo quy định của Luật xử lý VPHC 2012 thì biện pháp xử lý hành chính đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc chỉ áp dụng đối với công dân Việt Nam có hành vi

vi phạm pháp luật về an ninh trật tự, an toàn xã hội Như trên đã phân tích, việc áp dụng biện pháp cưỡng chế hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc có bản chất là hạn chế các quyền tự do của đối tượng bị áp dụng, đồng thời trong các cơ sở cai nghiện bắt buộc thì chủ thể đó sẽ được chữa bệnh, giáo dục, cải tạo và học tập để trở thành người có ích cho xã hội Chính vì vậy, đây là biện pháp cưỡng chế hành chính đặc thù chỉ triển khai áp dụng đối với cá nhân (nghiện ma túy) mà không áp dụng đối với tổ

chức như các biện pháp xử phạt VPHC khác[27]

Việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với các trường hợp người nghiện ma túy được áp dụng theo những quy định, trình tự, thủ tục chặt chẽ và đối tượng bị áp dụng phải chịu sự quản lý và hạn chế một

số quyền tự do cá nhân nhất định nhằm bảo đảm yêu cầu áp dụng pháp luật hành chính

Với nội dung là hạn chế một số quyền tự do của con người khi áp dụng biện pháp

xử lý hành chính đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với trường hợp nghiện

ma túy nên theo quy định tại Luật Xử lý VPHC 2012 cũng như các văn bản của Nhà nước ở Trung ương và địa phương hướng dẫn thi hành đã quy định tương đối chặt chẽ trình tự, thủ tục quy trình áp dụng biện pháp này đối với người nghiện ma túy Điều

này đảm bảo tính minh bạch trong quá trình xử lý, đồng thời tránh tình trạng vi phạm

các quyền con người trong khi áp dụng pháp luật

Biện pháp xử lý hành chính đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc chỉ được

áp dụng đối với hai nhóm đối tượng là người nghiện ma túy và người bán dâm

Để phân biệt với các biện pháp XLHC khác được quy định trong Luật xử lý VPHC 2012 thì biện pháp xử lý hành chính đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc chỉ được áp dụng đối với nhóm đối tượng là người nghiện ma túy và người bán dâm

Thứ nhất, người nghiện ma tuý từ đủ 18 tuổi trở lên đã bị áp dụng biện pháp hành

chính theo quy định là giao cho chính quyền địa phương giáo dục tại xã, phường, thị trấn hoặc chưa bị áp dụng biện pháp này nhưng không có nơi cư trú nhất định thì sẽ

thực hiện đưa người vào cơ sở bắt buộc; Thứ hai, người bán dâm có tính chất thường

xuyên từ đủ 16 tuổi trở lên đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn hoặc chưa bị áp dụng biện pháp này nhưng không có nơi cư trú nhất định cũng được đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc những trường hợp này không phải là đối tượng nghiên cứu của luận văn Đây là những nhóm đối tượng có hành vi vi phạm thường xuyên các quy định của pháp luật về an toàn, trật tự xã hội mà đã bị áp dụng các biện pháp xử lý khác nhưng vẫn vi phạm hoặc trường hợp chưa bị áp dụng các biện pháp xử

lý khác nhưng không có nơi cư trú rõ ràng[27]

Về nội dung việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là nhằm để người nghiện ma túy, người bán dâm được lao động, học văn hoá, học nghề và chữa bệnh dưới sự quản lý của cơ sở cai nghiện bắt buộc

Theo quy định của Luật xử lý VPHC 2012 thì mục đích cũng như bản chất của việc đưa người nghiện ma túy, người bán dâm vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là nhằm

để họ cải tạo, lao động, học văn hóa, học nghề và chữa bệnh dưới sự quản lý tập trung, thống nhất và kỷ luật của cơ sở cai nghiện bắt buộc Như vậy, về tên gọi biện pháp này được thể hiện trong Luật xử lý VPHC 2012 là biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc Tuy nhiên, trên thực tế việc bị áp dụng biện pháp xử lý này, đối tượng không chỉ vào để chữa bệnh mà còn để học tập, lao động, học nghề để đảm bảo sau khi ra ngoài đời sống xã hội không quay trở lại con đường cũ mà có thể làm ăn, sinh sống như

những người bình thường khác Đây cũng chính là chính sách nhân văn trong việc xử phạt VPHC của Nhà nước ta, khi mà trong biện pháp trừng trị luôn có sự giáo dục và cải tạo[27]

1.2 Đối tượng, thời hiệu, thẩm quyền, trình tự thủ tục áp dụng các biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

1.2.1 Đối tượng bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào

cơ sở cai nghiện bắt buộc

Theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy 2013 người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên đã được cai nghiện tại gia đình, cộng đồng hoặc đã được giáo dục nhiều lần tại xã, phường, thị trấn mà vẫn còn nghiện hoặc không có nơi cư trú nhất định phải được đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc Người nghiện ma tuý tự nguyện làm đơn xin cai nghiện thì được nhận vào cai nghiện tại cơ sở cai nghiện bắt buộc và không bị coi là

bị XLVPHC Tổ chức và hoạt động của cơ sở cai nghiện bắt buộc, chế độ cai nghiện bắt buộc, thủ tục đưa người nghiện ma túy đối với các đối tương này vào cơ sở cai nghiện bắt buộc được thực hiện theo quy định của pháp luật về XLVPHC[28]

Theo quy định hiện hành của Luật Xử lý VPHC năm 2012, thì các đối tượng được cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ

sở cai nghiện bắt buộc là người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn mà vẫn còn nghiện hoặc chưa bị áp dụng biện pháp này nhưng không có nơi cư trú ổn định

Căn cứ các quy định pháp luật nêu trên có thể thấy, đối tượng áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc theo Luật Phòng, chống ma túy năm 2013 và Luật

Xử lý VPHC có nhiều điểm giống nhau, đồng thời cũng có sự khác nhau, theo đó, đối tượng áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc phải thỏa mãn các điều kiện sau[29] [27]:

Thứ nhất, đối tượng phải là người nghiện ma túy

Thứ hai, đối tượng bị áp dụng biện pháp phải là người từ đủ 18 tuổi trở lên đã bị

áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn (đối với người có nơi cư trú ổn định/nhất định) hoặc đã được cai nghiện tại gia đình, cộng đồng mà vẫn còn nghiện

hoặc chưa bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn, chưa cai nghiện tại gia đình, cộng đồng nhưng không có nơi cư trú ổn định/nhất định thì sẽ được tòa án nhân dân cấp huyện áp dụng biện pháp trên

Như vậy, một trong những điều kiện để áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên có nơi trú ổn định/nhất định phải “đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn mà vẫn còn nghiện” Phân tích quan điểm trên cho thấy có nhiều quan điểm khác nhau dẫn đến việc áp dụng cũng có thể khác nhau:

Ý kiến thứ nhất cho rằng: “Đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị

trấn” được hiểu là đối tượng chỉ cần có quyết định áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường thị trấn, không phân biệt là đối tượng đã chấp hành hay chưa chấp hành, xong hay chưa xong quyết định (đã có quyết định nhưng chưa thi hành quyết định hoặc đang

thi hành quyết định hoặc đã chấp hành xong quyết định)

Ý kiến thứ hai cho rằng: “Đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị

trấn” được hiểu là đối tượng phải chấp hành xong quyết định giáo dục tại xã, phường thị trấn và được cấp giấy chứng nhận đã chấp hành xong quyết định giáo dục tại xã, phường thị trấn vì khoản 1 Điều 28 Luật Phòng, chống ma túy quy định “Đã được giáo dục nhiều lần tại xã, phường, thị trấn mà vẫn còn nghiện” và khoản 1 Điều 96 Luật Xử lý VPHC quy định “Đã bị áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn

mà vẫn còn nghiện”[27]

Để việc thi hành pháp luật bảo đảm sự thống nhất, chính xác, Điều 35a Nghị định

số 111/2013/NĐ-CP ngày 30/9/2013 của Chính phủ quy định chế độ áp dụng biện pháp xử lý hành chính giáo dục tại xã, phường, thị trấn (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 56/2016/NĐ-CP ngày 29/6/2016) quy định: Người được giáo dục sau khi

đã chấp hành ít nhất 1/2 (một phần hai) thời gian giáo dục tại xã, phường, thị trấn mà không tiến bộ, tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm thuộc trường hợp bị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc thì Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã đã ra quyết định áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn ra quyết định chấm dứt việc áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn và đề nghị áp dụng biện pháp

đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc[17] [20] Theo quy định của Luật Xử lý VPHC và các văn bản pháp luật có liên quan, đối tượng áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc bao gồm:

Người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên, có nơi cư trú ổn định, bị chấm dứt thi hành quyết định giáo dục tại xã, phường, thị trấn do nghiện ma túy; Người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên, không có nơi cư trú ổn định; Người đang tham gia chương trình cai nghiện tự nguyện tại gia đình hoặc cộng đồng, người đang tham gia điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế Cùng với việc quy định về đối tượng áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc như đã nêu trên, Luật Xử

lý VPHC và các văn bản pháp luật có liên quan cũng quy định cụ thể về việc không áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đối với các trường hợp sau đây: Người nước ngoài; Người không có năng lực trách nhiệm hành chính; Người đang mang thai có chứng nhận của bệnh viện; Phụ nữ hoặc người duy nhất đang nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi được Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người đó cư trú xác nhận;

Người đang tham gia điều trị nghiện chất dạng thuốc phiện[28]

1.2.2 Thời hiệu áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ

sở cai nghiện bắt buộc

Thời hiệu là thời hạn do pháp luật quy định mà khi kết thúc thời hạn đó thì chủ thể được hưởng quyền dân sự, được miễn trừ nghĩa vụ dân sự hoặc mất quyền khởi kiện vụ án dân sự, quyền yêu cầu giải quyết việc dân sự

Như vậy, thời hiệu trong việc đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là

ba tháng Đây là khoảng thời gian kể từ ngày cá nhân thực hiện hành vi sử dụng ma túy trái phép lần cuối bị phát hiện và lập biên bản

Thời gian do luật định về thời hiệu sẽ giúp cơ quan chức năng có thẩm quyền nhanh chóng xác định được mốc cụ thể mà từ đó đưa ra quyết định có hay không việc lập biên bản đối với người nghiện đã bị bắt trước đó

1.2.3 Thẩm quyền của các chủ thể trong việc áp dụng các biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

Chủ thể có thẩm quyền liên quan xác định tình trạng nghiện ma túy

Tình trạng nghiện ma túy là một bệnh lý cần được các đơn vị chuyên môn về y tế xác nhận, chính vì vậy theo quy định thì người có thẩm quyền xác định tình trạng nghiện ma túy là các bác sỹ, y sĩ tại các cơ quan được cấp chứng nhận hoặc chứng chỉ tập huấn về chẩn đoán, điều trị cắt cơn nghiện ma túy do các cơ quan, tổ chức được cơ quan y tế giao nhiệm vụ tổ chức tập huấn và cấp chứng chỉ,, chứng nhận đang làm việc tại: Các cơ sở y tế quân y, y tế quân dân y; các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh của ngành công an; phòng y tế của cơ sở cai nghiện bắt buộc; phòng y tế của các cơ sở có chức năng tiếp nhận, quản lý người nghiện ma túy không có nơi cư trú ổn định, trong thời gian lập hồ sơ để Tòa án nhân dân xem xét quyết định đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc; trạm y tế xã, phường, thị trấn; phòng khám đa khoa khu vực; bệnh viện cấp huyện trở lên và bệnh viện thuộc các bộ, ngành khác.” Có thể thấy, đây là nhóm người

có có nghĩa vụ phải xác định chính xác các đối tượng bị nghiện và mức độ nghiện thông qua chuyên môn, nghiệp vụ đã được đào tạo trước đó được lập thành hồ sơ và có minh chứng cụ thể cho tình trạng của người nghiện ma túy

Chủ thể có thẩm quyền thực hiện nhiệm vụ xem xét, điều tra, và lập hồ sơ đưa đi cai nghiện bắt buộc đối với người nghiện ma túy

Trong quá trình điều tra, thụ lý các vụ vi phạm pháp luật, cơ quan công an cấp huyện hoặc cơ quan công an cấp tỉnh phát hiện hành vi sử dụng ma túy trái phép hoặc dấu hiệu nghiện ma túy của người vi phạm thì tiến hành lập biên bản, xác minh, thu thập tài liệu và lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

với người đó

Khi phát hiện người sử dụng ma túy trái phép, công an cấp xã nơi người đó có hành vi vi phạm lập biên bản về hành vi sử dụng ma túy và tiến hành xác minh, thu thập tài liệu, lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc Trường hợp cá nhân, tổ chức phát hiện người sử dụng ma túy trái phép thì báo cho cơ quan công an cấp xã nơi người có hành vi vi phạm để lập biên bản và xác minh, thu

thập tài liệu, lập hồ sơ

Khi xác định được đối tượng bị nghiện là người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở

lên, có nơi cư trú ổn định, trong thời hạn 02 năm kể từ ngày chấp hành xong quyết định

áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn do nghiện ma túy hoặc trong thời hạn 01 năm kể từ ngày hết thời hiệu thi hành quyết định áp dụng biện pháp giáo dục tại

xã, phường, thị trấn do nghiện ma túy mà vẫn còn nghiện, thì cơ quan công an sẽ lập hồ

sơ và gửi cho phòng tư pháp cấp huyện nơi người đó cư trú

Nếu đối tượng là người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên, có nơi cư trú ổn định,

bị chấm dứt thi hành quyết định giáo dục tại xã, phường, thị trấn do nghiện ma túy thì

cơ quan công an sẽ lập hồ sơ và gửi cho phòng tư pháp cấp huyện nơi cơ quan lập hồ

sơ đóng trụ sở

Như vậy, việc lập hồ sơ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc được thực hiện theo quy định của pháp luật Theo đó, cơ quan công an sẽ thông báo bằng văn bản về việc lập hồ sơ cho người bị đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc hoặc người đại diện hợp pháp của họ [23]

Trong quá trình xem xét, điều tra và lập hồ sơ, cơ quan công an phải có nghĩa vụ, trách nhiệm xác minh khách quan, trung thực dựa trên nghiệp vụ của mình, hạn chế việc xác định nhầm hoặc bỏ sót các đối tượng bị tình nghi là tái sử dụng ma túy ở ngoài cộng đồng để tránh trường hợp gây nguy hiểm cho xã hội

Chủ thể có thẩm quyền trong thực hiện nhiệm vụ quyết định đề nghị áp dụng đưa

đi cai nghiện bắt buộc đối với người nghiện ma túy

Về vấn đề giao cho Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp huyện quyết định việc áp dụng biện pháp đưa vào CSCB cũng có còn nhiều hạn chế, chưa phù hợp cần xem xét lại dưới một số khía cạnh như sau:

Việc giao cho Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp huyện - người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước ở cấp huyện có thẩm quyền ra quyết định áp dụng biện pháp hạn chế quyền tự do của công dân (biện pháp đưa vào CSCB) thiếu một cơ chế công khai, minh bạch, dân chủ và bình đẳng trước khi ra quyết định là chưa phù hợp với quy định của Hiến pháp năm 2013 “Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật”[Điều 31]

Việc Pháp lệnh XLVPHC 2012 quy định chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp huyện xem xét ra quyết định áp dụng biện pháp đưa vào CSCB còn mang tính hình thức Chủ tịch Uỷ ban nhân dân không tiến hành xem xét áp dụng biện pháp với từng đối tượng một cách trực tiếp mà trên cơ sở hồ sơ và biên bản cuộc họp và ý kiến của Hội đồng tư vấn Thậm chí, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cũng không tham gia vào Hội đồng tư vấn

đó để xem xét công khai và đưa ra quyết định Quyết định áp dụng biện pháp đưa vào CSCB của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện thể hiện rõ tính chất mệnh lệnh, đơn phương Việc áp dụng biện pháp cưỡng chế hành chính đưa vào CSCB là biện pháp có hậu quả pháp lý là hạn chế quyền tự do của cá nhân công dân mà việc quyết định chỉ dựa trên cơ sở hồ sơ do phía cơ quan tiến hành thủ tục cưỡng chế thu thập được là không công bằng, không khách quan

Để đảm bảo việc thực hiện thẩm quyền của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp huyện trong việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa vào CSCB có sự tham gia của Hội đồng tư vấn Tuy nhiên, vai trò, nhiệm vụ của Hội đồng tư vấn chưa rõ ràng, cụ thể Hội đồng tư vấn chưa thể hiện là một cơ quan chuyên trách trong việc tư vấn để ra quyết định áp dụng biện pháp, chưa có một quy trình công khai, dân chủ Việc Hội đồng tư vấn làm việc theo nguyên tắc án tại hồ sơ, thời gian thảo luận ngắn, trong khi

đó số lượng vụ việc nhiều do đó khó đảm bảo tính khách quan, chính xác của từng vụ việc Điều này khác hẳn với việc xét xử của cơ quan tư pháp, khi có quá trình xem xét

hồ sơ lâu dài, từng đối tượng, vụ việc được giải quyết riêng biệt, bảo đảm quy trình tố tụng Hội đồng tư vấn có sự tham gia của nhiều cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị xã hội nhưng không có sự tham gia của đại diện bên bị áp dụng biện pháp đưa vào CSCB

Từ đó có thể thấy việc xem xét, bàn bạc áp dụng biện pháp đưa vào CSCB còn mang nặng tính đơn phương, mệnh lệnh hành chính, thiếu dân chủ

1.2.4 Trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

Thủ tục đầu tiên để áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc là thủ tục lập hồ sơ Trước kia theo quy định của Pháp lệnh XLVPHC 2012 thì thủ tục này nhằm tạo cơ sở để Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp huyện có cơ sở để ra quyết định áp

dụng biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh bắt buộc Nhưng theo quy định hiện nay thì việc lập hồ sơ này để tạo cơ sở trình ra Tòa án áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc Đồng thời quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính cũng để nhằm tạo ra tính dân chủ trong hoạt động áp dụng biện pháp xử lý hành chính này Đặc biệt với việc thông báo cho người bị đề nghị áp dụng hoặc người đại diện của họ về việc lập hồ sơ Những người này có quyền đọc hồ sơ và ghi chép các nội dung cần thiết Chính vì vậy, thủ tục thông báo về việc lập hồ sơ là cơ sở để họ có thể bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời để có cơ sở cho việc xem xét, ra quyết định của tòa án sau này Theo quy định của Nghị định 221/2013/NĐ-CP thì thủ tục lập

hồ sơ và kiểm tra hồ sơ gửi Tòa án nhân dân áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc như sau: Trong thời hạn năm ngày, kể từ ngày nhận được hồ sơ, Trưởng phòng Tư pháp cấp huyện kiểm tra tính pháp lý của hồ sơ về trình tự, thủ tục

và thẩm quyền xác lập các tài liệu có trong hồ sơ, có văn bản kiểm tra gửi kèm hồ sơ tới Trưởng phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cùng cấp Trong thời hạn bảy ngày, kể từ ngày nhận được hồ sơ, Trưởng phòng Lao động - Thương binh và Xã hội xem xét hồ sơ, trường hợp hồ sơ đầy đủ thì chuyển Tòa án nhân dân cấp huyện; trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ thì yêu cầu Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc cơ quan công an cấp huyện, cấp tỉnh nơi đó lập hồ sơ bổ sung, hoàn thiện, đồng thời thông báo cho Trưởng phòng Tư pháp Việc bổ sung hồ sơ không quá 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu Sau thời hạn trên, nếu hồ sơ không được bổ sung, hoàn thiện, thì Trường phòng Lao động - Thương binh và Xã hội trả toàn bộ hồ sơ cho cơ quan lập hồ sơ, nêu

rõ lý do và thông báo cho Trưởng phòng Tư pháp, người bị lập hồ sơ đề nghị đưa vào

cơ sở cai nghiện bắt buộc

Thủ tục áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh bắt buộc tại Tòa án

Theo quy định của Pháp lệnh số 09/2014/UBTVQH13 về trình tự, thủ tục xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính tại Tòa án nhân dân thì thủ tục

áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh bắt buộc được chia thành các giai đoạn sau:

- Thủ tục trước khi mở phiên họp xem xét áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc Trước hết là thủ tục nhận, thụ lý hồ sơ, phân công Thẩm phán xem xét

hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính: Việc giao, nhận hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính phải được tiến hành trực tiếp giữa cơ quan đề nghị với Toà án và phải được lập thành biên bản Toà án phải kiểm tra các tài liệu có trong

hồ sơ Trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận hồ sơ, Toà án phải vào sổ thụ

lý và phân công Thẩm phán xem xét, giải quyết Sau khi đã thụ lý vụ việc Tòa án phải

ra Thông báo về việc thụ lý: Trong thời hạn 02 ngày làm việc, kể từ ngày thụ lý hồ sơ

đề nghị, Thẩm phán được phân công giải quyết có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho cơ quan đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính, người bị đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính hoặc người đại diện hợp pháp của họ, cha mẹ hoặc người giám hộ của người bị đề nghị là người chưa thành niên và Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp về việc thụ lý hồ sơ đề nghị Cũng theo Pháp lệnh này, thời hạn xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính là trong thời hạn không quá 30 ngày, kể từ ngày thụ lý hồ sơ đề nghị, Thẩm phán được phân công giải quyết phải ra một trong các quyết định sau: Áp dụng biện pháp xử lý hành chính theo đề nghị của cơ quan lập hồ

sơ đề nghị; Không áp dụng biện pháp xử lý hành chính; Yêu cầu thay đổi biện pháp xử

lý hành chính; Chuyển hồ sơ cho cơ quan tiến hành tố tụng hình sự theo quy định tại Điều 116 của Luật xử lý vi phạm hành chính; Đình chỉ, tạm đình chỉ việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính nếu thuộc trường hợp quy định tại Điều

do chính đáng thì Toà án có thể mở phiên họp trong thời hạn 10 ngày

Thành phần tham gia phiên họp được quy định cụ thể như sau: Đại diện cơ quan

đề nghị phải tham gia phiên họp; trường hợp đại diện cơ quan đề nghị vắng mặt thì phải hoãn phiên họp; Người bị đề nghị hoặc người đại diện hợp pháp của họ, cha mẹ hoặc người giám hộ của người bị đề nghị là người chưa thành niên, người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị đề nghị được tham gia phiên họp theo quyết định

mở phiên họp của Tòa án; trường hợp người bị đề nghị vắng mặt có lý do chính đáng thì Tòa án có thể hoãn phiên họp; trường hợp vắng mặt không có lý do chính đáng thì Tòa án vẫn tiến hành phiên họp xem xét, quyết định biện pháp xử lý hành chính đối với họ; Kiểm sát viên được Viện trưởng Viện kiểm sát cùng cấp phân công có nhiệm vụ tham gia phiên họp; nếu vắng mặt thì Tòa án quyết định hoãn phiên họp; Trong trường hợp cần thiết, Tòa án có thể yêu cầu các chuyên gia y tế, tâm lý, giáo dục, xã hội học, đại diện của nhà trường nơi người bị đề nghị là người chưa thành niên học tập, đại diện chính quyền địa phương nơi người bị đề nghị cư trú hoặc những người khác tham gia phiên họp để trình bày ý kiến về việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính đối với người

bị đề nghị

- Trình tự tiến hành phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ

sở cai nghiện bắt buộc bao gồm các bước như sau:

Thứ nhất, trước khi khai mạc phiên họp, Thư ký phiên họp tiến hành các công

việc sau đây: Phổ biến nội quy phiên họp; Kiểm tra sự có mặt của những người được Toà án triệu tập; nếu có người vắng mặt thì cần phải làm rõ lý do và báo cáo Thẩm phán chủ trì phiên họp để xem xét có tiếp tục tiến hành phiên họp hay phải hoãn phiên họp Trường hợp phải hoãn phiên họp thì Thẩm phán ra thông báo hoãn phiên họp theo quy định tại Điều 18 của Pháp lệnh này

Thứ hai, trường hợp có đủ điều kiện để tiến hành phiên họp thì thủ tục phiên họp

được tiến hành như sau:

- Thẩm phán tuyên bố khai mạc phiên họp;

- Thẩm phán giải thích quyền và nghĩa vụ của những người tham gia phiên họp Trường hợp có yêu cầu thay đổi Thẩm phán thì Thẩm phán tạm dừng phiên họp và báo

cáo Chánh án Toà án xem xét, quyết định Nếu phải thay đổi Thẩm phán mà Chánh án không cử được Thẩm phán khác thay thế thì phải hoãn phiên họp;

- Đại diện cơ quan đề nghị trình bày văn bản đề nghị Tòa án xem xét, quyết định

áp dụng biện pháp xử lý hành chính;

- Người bị đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính hoặc người đại diện hợp pháp của họ, cha mẹ hoặc người giám hộ của người bị đề nghị là người chưa thành niên trình bày ý kiến về đề nghị của cơ quan đề nghị;

- Những người tham gia phiên họp trình bày ý kiến theo sự điều khiển của Thẩm phán về các điều kiện áp dụng biện pháp xử lý hành chính, nhân thân của người bị đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính; các hình thức, biện pháp đã giáo dục; đề nghị hoặc không đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính; thời gian áp dụng biện pháp

xử lý hành chính;

- Đại diện cơ quan đề nghị, người bị đề nghị, cha mẹ hoặc người giám hộ của người bị đề nghị là người chưa thành niên, người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị đề nghị tranh luận về đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính;

- Kiểm sát viên phát biểu ý kiến của Viện kiểm sát về việc tuân theo pháp luật trong quá trình xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính của Thẩm phán, việc chấp hành pháp luật của người bị đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính hoặc đại diện hợp pháp của họ, cha mẹ hoặc người giám hộ của người bị đề nghị

là người chưa thành niên, kể từ khi Tòa án thụ lý hồ sơ đề nghị cho đến trước thời điểm Thẩm phán kết luận phiên họp;

- Thẩm phán kết luận phiên họp và quyết định vấn đề

Thứ ba, Các quyết định của Toà án về việc xem xét, áp dụng biện pháp đưa vào

cơ sở cai nghiện bắt buộc Trong thời hạn 01 ngày làm việc, kể từ ngày kết thúc phiên họp xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, Thẩm phán phải ban hành quyết định về một trong các vấn đề sau đây: Áp dụng biện pháp xử

lý hành chính theo đề nghị của cơ quan lập hồ sơ đề nghị; Không áp dụng biện pháp xử

lý hành chính; Yêu cầu thay đổi biện pháp xử lý hành chính; Chuyển hồ sơ cho cơ

quan tiến hành tố tụng hình sự; Đình chỉ, tạm đình chỉ việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý hành chính

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện các biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

1.3.1 Chính sách, pháp luật, về phòng chống ma túy nói chung và đưa người nghiện vào cơ sơ cai nghiện bắt buộc nói riêng

Trong thực tế, việc phòng chống ma túy dựa trên yếu tố tuyên truyền và ý thức cá nhân ở ngoài cộng đồng bằng những chính sách được ban hành hợp lý Bên cạnh đó, chủ thể được giao quyền áp dụng đưa người nghiện đi cai ở các cơ sở bắt buộc đều phải xác định đúng và thực hiện theo trình tự luật định, như vậy mới đảm bảo được tính khách quan và hiệu quả Mặc khác, những chính sách, pháp luật đưa ra phải được cụ thể hóa bằng những văn bản hành chính hợp pháp, mang tính bắt buộc, cưỡng chế thực hiện nên cần thiết phải đảm bảo được độ chính xác cao trên nền tảng pháp lý cơ bản Chính vì vậy mà những chính sách, pháp luật phòng chống ma túy nói chung và biện pháp đưa người đi cai nghiện bắt buộc nói riêng đều mang tính hành chính nên không thể thực hiện mà không có cơ sở pháp lý rõ ràng và thuyết phục

Hệ thống pháp luật phòng, chống tệ nạn ma tuý nói chung và quản lý người nghiện ma túy nói riêng vẫn còn những bất cập, chồng chéo về văn bản quy phạm pháp luật và chế tài xử lý, việc ban hành chính sách còn thiếu đồng bộ khiến cho việc triển khai thực hiện chính sách còn hạn chế, không có tính răn đe, dẫn đến tạo kẽ hở cho người nghiện ma túy lợi dụng để lẩn trốn tham gia các chương trình điều trị, cai nghiện

ma túy

Việc thực hiện đưa người nghiện đi cai là một trong những chính sách được ưu tiên trong việc đẩy lùi tệ nạn ma túy ngoài cộng đồng để đảm bảo trật tự trị an xã hội Nên cần thiết phải có những chính sách cụ thể, pháp luật quy định chặt chẽ kèm theo những văn bản hướng dẫn rõ ràng, phù hợp với điều kiện phát triển của địa phương cũng như tình hình người nghiện ở địa phương đó Như vậy mới đảm bảo thực hiện tốt việc đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

1.3.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

Nghiện ma túy đã và đang gây ra những hậu quả kinh tế và xã hội theo hướng tiêu cực và khó kiểm soát, gây nên những thiệt hại nhất định về kinh tế - xã hội; gây bất

ổn về an ninh trật tự xã hội; làm suy yếu tính gắn kết xã hội; tan vỡ gia đình, ảnh hưởng đến sức khỏe của bản thân và gia đình, một bộ phận người dân Vấn đề nghiện ma tuý

đã và đang đặt ra áp lực lớn cho xã hội trong vấn đề tài chính do tăng các chi phí ngân sách của gia đình cũng như của xã hội trong việc thực hiện các hoạt động khắc phục và giải quyết các hậu quả do nghiện ma tuý đem lại Công tác cai nghiện tại gia đình, cộng đồng trong những năm qua đã được các địa phương quan tâm chỉ đạo và đầu tư phát triển các điểm, các mô hình quản lý, tổ chức điều trị cai nghiện và sau cai nghiện tại cộng đồng Ngược lại sự phát triển của kinh tế - xã hội tại địa phương cũng ảnh hưởng đến việc triển khai biện pháp đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc trên địa bàn Điều này được thể hiện thông qua số lượng người nghiện, cơ sở vật chất của cơ sở cai nghiện bắt buộc, Nếu như kinh tế phát triển, trình độ dân trí tăng, thu nhập bình quân đầu người tại địa phương ổn định với tỷ lệ thất nghiệp thấp và đặc biệt là sự quan tâm của gia đình, nhà trường và xã hội tốt thì số lượng người nghiện sẽ giảm và việc thực hiện các biện pháp về đưa người vào cơ sở cai nghiện bắt buộc sẽ được giảm tải

và ngược lại

Sự tác động của các yếu tố kinh tế - văn hóa - xã hội tới pháp luật là một vấn đề

đã được các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ ra Theo đó, pháp luật là một trong những yếu tố quan trọng của kiến trúc thượng tầng phản ánh cơ sở hạ tầng tương ứng và chịu sự quyết định của các yếu tố cơ sở hạ tầng này Trong đó yếu tố kinh tế là yếu tố hàng đầu Một hệ thống pháp luật đảm bảo được sự phù hợp với điều kiện kinh

tế tại thời kỳ đó thì sẽ có tính điều chỉnh cao và sẽ có tác dụng bảo vệ cũng như thúc đẩy sự phát triển của các quan hệ xã hội

Những biến đổi về mặt kinh tế - xã hội ảnh hưởng tới sự quy định về các biện pháp XLHC khác nói chung và biện pháp đưa vào CSCB nói riêng Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, với các hệ quả của nó đã kéo theo nhiều sự thay đổi cả

về đời sống tư tưởng và con người, đặc biệt là giới trẻ Trong nền kinh tế thị trường, các tệ nạn xã hội phát triển ngày càng nhanh chóng, mà điển hình là tệ nạn mại dâm và

nghiện ma túy Chính vì vậy, sự thay đổi của các yếu tố này sẽ dẫn đến pháp luật về biện pháp XLHC đưa vào CSCB cũng cần phải biến đổi cho phù hợp, để nhằm đảm bảo ngăn ngừa được tình trạng vi phạm pháp luật, giáo dục, cải tạo các đối tượng nghiện ma túy, bán dâm trở thành người có ích cho xã hội

1.3.3 Năng lực của đội ngũ cán bộ thực hiện các biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

Theo quy định của Luật Xử lý VPHC năm 2012 thì đội ngũ thực hiện biện pháp

xử lý hành chính đưa người vào cơ sở bắt buộc gồm: Lực lượng cảnh sát điều tra, cảnh sát trật tự; đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý nhà nước tại Phòng Lao động, Thương binh và xã hội, Phòng Tư pháp; Đội ngũ cán bộ tại Tòa án nhân dân cấp huyện; đội ngũ cán bộ tại các cơ sở cai nghiện bắt buộc, Năng lực của đội ngũ này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thực hiện các biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc[27] Đặc biệt, việc thụ lý các hồ sơ đề nghị đưa người vào cơ sở bắt buộc của Tòa án nhân dân cấp huyện là một hướng đi mới, tuy nhiên việc hướng dẫn triển khai thực hiện chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan, công tác phối hợp của các bên liên quan từ quá trình phát hiện, theo dõi, lập hồ sơ đề xuất đến ra quyết định đưa các đối tượng nghiện vào cơ sở bắt buộc chưa được rõ ràng, minh bạch nên nhiều đơn vị, cá nhân chưa biết rõ được trách nhiệm của mình cụ thể như thế nào để triển khai hiệu quả nhiệm vụ được giao

Kết luận chương 1

Tình hình về tội phạm ma túy ngày càng diễn biến rất phức tạp và có chiều hướng gia tăng, nhất là ma túy tổng hợp Ngoài công tác đấu tranh, triệt phá, bắt giữ, xử lý các đối tượng tội phạm ma túy của lực lượng công an, biên phòng, ngành Lao động - Thương binh và Xã hội đã triển khai nhiều biện pháp nhằm làm giảm số người nghiện

ma túy Nội dung chương 1 đã tập trung làm rõ được các vấn đề lý luận liên quan đến thực hiện biện pháp đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc cũng như dấu hiệu nhận biết người nghiện ma túy, cơ sở cai nghiện bắt buộc Lý luận về pháp luật liên quan cũng như phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc triển khai biện pháp đưa

người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc của Tòa án nhân dân cấp huyện

Chương 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP ĐƯA NGƯỜI NGHIỆN VÀO

CƠ SỞ CAI NGHIỆN BẮT BUỘC TỪ THỰC TIỄN TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP

HUYỆN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện biện pháp xử lý hành chính đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

2.1.1 Chính sách về phòng chống ma túy nói chung và đưa người nghiện vào

cơ sơ cai nghiện bắt buộc nói riêng của thành phố Hồ Chí Minh

2.1.1.1 Chính sách về phòng chống ma túy

Thành phố Hồ Chí Minh là thành phố lớn, đô thị đặc biệt cấp quốc gia, là đầu mối giao thông đi các tỉnh trong cả nước và quốc tế, do đó có nhiều thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên, những năm qua trước tác động của tình hình tội phạm

và tệ nạn ma túy ở trong nước, khu vực và trên thế giới, Tp.HCM đã trở thành địa bàn trọng điểm phức tạp về ma túy Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo với quyết tâm cao của các cấp ủy đảng, chính quyền thành phố, sự vào cuộc tích cực của các ban, ngành, đoàn thể

và sự tham gia tích cực của quần chúng nhân dân, công tác phòng chống ma túy ở thành phố Hồ Chí Minh những năm qua đã được triển khai quyết liệt và đã thu được những kết quả đáng khích lệ Tuy vậy, trên thực tế tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy vẫn diễn biến phức tạp, hiệu quả công tác phòng chống ma túy vẫn chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ đặt ra

Từ năm 2010 đến nay, số người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý tăng từ 15 đến 20%/năm, nhưng trong thực tế con số này có thể cao gấp nhiều lần Số ma túy tổng hợp thu giữ tăng cao, riêng 6 tháng đầu năm 2019, số ma túy tổng hợp thu giữ gấp 2 lần năm 2018 Gần đây, Tp.HCM còn được tội phạm chọn làm nơi tập kết, trung chuyển ma túy từ khu vực Tam giác vàng đi các nước Cùng đó, tình hình sử dụng

ma túy tổng hợp trong các cơ sở kinh doanh dịch vụ giải trí (quán bar, vũ trường, nhà hàng, khách sạn, karaoke) ngày càng gia tăng Điều này gây không ít khó khăn trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và tệ nạn ma túy [31]

Theo đó, Thành phố sẽ tiếp tục huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và cộng đồng dân cư trong phong trào phát hiện, tố giác tội phạm ma túy, đấu tranh chuyển hóa địa bàn, triệt phá các tụ điểm phức tạp về ma túy; tăng cường quản lý, giáo dục thanh thiếu niên ngay tại địa bàn phường, xã, thị trấn, khu dân cư, tổ dân phố; kiềm chế gia tăng người nghiện mới, hạn chế người tái nghiện; tuyên truyền sâu rộng trong các tầng lớp nhân dân về tác hại của tệ nạn ma túy, nhất là tác hại của các loại ma túy tổng hợp, lồng ghép với tuyên truyền phòng, chống mại dâm và dự phòng lây nhiễm HIV/AIDS để có giải pháp tự phòng ngừa; tiếp tục thực hiện Đề án quản lý, cắt cơn, giải độc và tư vấn tâm lý cho người nghiện ma túy không có nơi cư trú ổn định tại cơ

sở xã hội trong thời gian lập hồ sơ; triển khai đồng bộ các biện pháp tấn công, trấn áp tội phạm về ma túy, tăng cường công tác nắm tình hình, bám sát địa bàn nhằm phát hiện các đầu mối, đường dây tổ chức mua bán, vận chuyển ma túy liên tỉnh, liên huyện

và từ nước ngoài vào Thành phố đế tổ chức lực lượng đấu tranh hiệu quả, đảm bảo an ninh trật tự trên địa bàn Thành phố

Công tác truyền thông về phòng chống ma túy cần đẩy mạnh hơn nữa trong thời gian tới Thông qua các hoạt động truyền thông góp phần nâng cao nhận thức của các ngành, các cấp và của mỗi cá nhân, gia đình về công tác phòng, chống ma túy và tác hại của tệ nạn ma túy, góp phần từng bước đẩy lùi tệ nạn ma túy ra khỏi đời sống xã hội, tạo sự chuyển biến về nhận thức trách nhiệm đón nhận, giúp đỡ người nghiện ma túy xóa bỏ mặc cảm, giải quyết việc làm phù hợp để ổn định cuộc sống, hòa nhập cộng đồng; tư vấn, hướng dẫn giúp đỡ người mới nghiện tự nguyện đăng ký cai nghiện tại gia đình, cộng đồng; xây dựng môi trường xã hội lành mạnh, thân thiện, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn Thành phố

Trước tình hình tội phạm ma túy trên địa bàn diễn biến phức tạp, UBND Tp.HCM đã tập trung tiến hành đồng bộ các giải pháp để kiềm chế, giảm sự gia tăng của tội phạm ma túy và người nghiện ma túy, đồng thời giữ vững số xã, phường, thị trấn không tệ nạn ma túy, phấn đấu làm chuyển hóa địa bàn ở những nơi phức tạp về

ma túy; tăng số xã, phường, thị trấn không có tệ nạn ma túy

Theo đó, đối với xã, phường có tệ nạn ma túy, thành phố đặt mục tiêu giảm theo từng năm, phấn đấu đến hết năm 2020 giảm 5% số xã, phường, thị trấn có tệ nạn về ma túy, đồng thời giảm mức độ phức tạp của xã, phường, thị trấn trọng điểm so với giai đoạn 2012-2015; duy trì, không để phát sinh đối với xã, phường, thị trấn không tệ nạn

ma túy, 100% người trong nhóm nguy cơ cao được tuyên truyền, giáo dục kỹ năng phòng, chống ma túy; ngăn chặn đà gia tăng người nghiện ma túy Đến năm 2020, nâng tổng số xã, phường không tệ nạn ma túy trên địa bàn lên trên 50%[31]

Song song đó, UBND Tp.HCM phấn đấu không để phát sinh tụ điểm phức tạp về

ma túy; mỗi năm triệt xóa từ 5-10% số điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy; phấn đấu mỗi quận, huyện xây dựng 1 mô hình điểm về phòng, chống ma túy; kiểm soát các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy; không để phát sinh việc trồng cây có chất

ma túy trên địa bàn; triệt xóa 100% diện tích cây có chứa chất ma túy trồng trái phép

được phát hiện; không để tồn tại hoạt động sản xuất trái phép chất ma túy[34] [31] 2.1.1.2 Chính sách về đưa người nghiện vào cơ sơ cai nghiện bắt buộc

Số người nghiện ma túy tại Tp.HCM luôn ở mức cao Tp.HCM hiện có hơn 24.000 người nghiện ma túy, trong đó có hơn 10.000 người nghiện có hồ sơ quản lý Theo Sở Lao động, Thương binh và Xã hội Tp.HCM, đội ngũ cán bộ làm công tác cai nghiện tại cộng đồng vừa thiếu và yếu Hiện nay các bộ ngành chưa ban hành quy định phù hợp về cai nghiện tại gia đình Hiệu quả, công tác cai nghiện chưa mang lại hiệu quả cao, tỷ lệ tái nghiện đến 80% [31] [43]

Lãnh đạo Công an Tp.HCM đề xuất Trung ương cho phép Tp.HCM áp dụng cơ chế đặc thù, thực hiện mô hình cai nghiện tập trung đối với tất cả người nghiện trên địa bàn Tp.HCM Mục đích cuối cùng là Nhà nước, gia đình và cả xã hội chung tay tham gia Để phòng ngừa, đấu tranh có hiệu quả làm giảm tệ nạn ma túy cần nhiều nỗ lực, trong đó có việc tháo gỡ những vướng mắc trong quy định của luật pháp đối với việc

áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc Đây là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc quản lý người nghiện gặp nhiều khó khăn như hiện nay Từ ngày 01/7/2013, Luật Xử lý vi phạm hành chính có hiệu lực thi hành; các quy định liên quan đến việc áp dụng các biện pháp xử lý hành chính do TAND xem xét, quyết định đưa người nghiện

ma túy vào cơ sở cai nghiện bắt buộc có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2014[27]

Để hướng dẫn thực hiện, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội đã ban hành biểu mẫu lập hồ sơ đề nghị và thi hành quyết định áp dụng biện pháp hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc và hướng dẫn xây dựng nội quy, quy chế đối với học viên của cơ

sở cai nghiện bắt buộc; TAND tối cao ban hành một số mẫu văn bản của TAND trong việc xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính; Bộ Y tế ban hành

“Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các rối loạn tâm thần thường gặp do sử dụng ma túy tổng hợp dạng Amphetamine” Tuy nhiên khi áp dụng vào thực tế gặp một số khó khăn vướng mắc như: Theo quy định của Nghị định 221/2013/NĐ-CP, việc áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc chỉ áp dụng đối với người nghiện có nơi cư trú ổn định đã áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường mà vẫn nghiện[19]

Tại Nghị định 111/2013/NĐ-CP quy định áp dụng với đối tượng nghiện ma túy

từ đủ 18 tuổi trở lên có nơi cơ trú ổn định Nhưng để xác định tình trạng nghiện ma túy của các đối tượng thì bác sỹ, y sỹ triển khai nhiệm vụ trên bắt buộc có chứng chỉ hành nghề và chứng chỉ tập huấn về điều trị cắt cơn nghiện ma túy do cơ quan có thẩm quyền cấp Song với một số địa phương, nhiều trạm trưởng y tế cơ sở cũng chưa có chứng chỉ tập huấn về điều trị cắt cơn nghiện ma tuý do Sở Y tế Tp.HCM cấp theo quy định của Luật Khám chữa bệnh Mặt khác, theo Luật Phòng chống ma túy quy định, người được coi là nghiện ma túy thì một trong tiêu chí bắt buộc là phải lệ thuộc vào ma túy, tức là sau 24 tiếng phải xuất hiện hội chứng sau cai nhưng theo Điều 122 Luật Xử

lý vi phạm hành chính lại quy định không được tạm giữ hành chính với đối tượng liên quan đến ma túy

Nghị định 221/2013/NĐ-CP quy định việc quyết định đưa người nghiện đi cai nghiện bắt buộc do TAND cấp huyện quyết định, nhưng hiện tại các ngành liên quan chưa tổ chức tập huấn và có văn bản hướng dẫn cấp cơ sở thống nhất cách lập hồ sơ, quy trình xét duyệt người nghiện đi cai nghiện bắt buộc dẫn đến sự lúng túng của các địa phương, khi thực hiện quy trình xét duyệt đưa người nghiện đi cai nghiện bắt buộc [19] Bên cạnh đó, quy định quy trình xét duyệt quá dài gây khó khăn trong công tác lập hồ sơ, Nghị định 221/2013/NĐ-CP cũng quy định người bị áp dụng cai nghiện bắt