Bài viết này tiến hành tìm hiểu về virus Zika; lây nhiễm và tác nhân truyền bệnh; Vaccine phòng chống virus Zika. Mời các bạn cùng tham khảo bài viết để nắm chi tiết hơn nội dung nghiên cứu.
Trang 11 Virus Zika (ZIKV)
Virus Zika là một arbovirus trong họ
Fla-viviridae, chi Flavivirus, được phát hiện lần đầu
tiên vào năm 1947 từ một con khỉ Rhesus bị mắc
bệnh ở khu rừng Zika thuộc Uganda và vào năm
1968 đã được phân lập từ con người ở
Nigeria[9] Cùng với các loại virus khác trong họ
Flaviviridae, virus Zika cũng được bao bọc bởi
protein capsid khối đa diện (icosahedral), xung
quanh có các gai protein M, E dimer, phần lõi là
hệ gen của nó - chuỗi ARN sợi đơn dương
(ssARN+) và là một trong hai loại virus trong
nhánh virus Spondweni [11] Virus Zika thuộc
họ Flaviviridae và chi Flavivirus, do đó có liên
quan đến các bệnh sốt xuất huyết, sốt vàng da,
viêm não Nhật Bản và West Nilevirus Tổ chức
Y tế Thế giới (WHO) đã lên tiếng cảnh báo về
nguy cơ trẻ sơ sinh mắc chứng não nhỏ do mẹ
nhiễm virus Zika trong thời kỳ mang
thai[11][12]
2 Biểu hiện
Các triệu chứng phổ biến nhất của Zika là sốt
(tương tự như sốt xuất huyết và chikungunya),
phát ban, đau khớp, viêm kết mạc (mắt đỏ), đau
cơ và đau đầu Thời kỳ ủ bệnh cho bệnh virus
Zika không được biết, nhưng có khả năng là một
vài ngày đến một tuần Bệnh được điều trị bằng
cách nghỉ ngơi, chưa được ngăn ngừa bằng thuốc
và kháng sinh[12]
Từ những năm 1950, bệnh đã xảy ra trong
vòng một vành đai xích đạo hẹp từ châu Phi sang
châu Á Trong năm 2014, virus lây lan về phía
đông qua Thái Bình Dương đến Polynesia thuộc
Pháp (FP), sau đó đến đảo Phục Sinh (Isla de
Pascua), thuộc Chile, năm 2015 đến Trung Mỹ,
vùng Caribbean Và Nam Mỹ - nơi bùng phát
Zika đã đạt đến đại dịch cấp[13] Trong tháng
1/2016, Trung tâm Kiểm soát và Ngừa bệnh
(Centers for Disease Control and
Prevention-CDC) ở Mỹ đã đưa ra các văn bản hướng dẫn
khách du lịch trở về từ nước bị ảnh hưởng, bao
gồm cả việc sử dụng các biện pháp phòng
Tìm hiểu thêm về virus Zika gây teo não ở trẻ
n Nguyễn Dương Tuệ
ngừa[9] Tại Colombia, Cộng hòa Dominican, Ecuador,
El Salvador và Jamaica khuyên phụ nữ hoãn mang thai để tránh những rủi ro[11] Theo một báo cáo mới nhất (8/3/2016), tiến sĩ Margaret Chan - Tổng giám đốc WHO cho biết, 9 quốc gia vừa báo cáo về việc gia tăng các trường hợp về hội chứng Guillain-Barre, một căn bệnh hiếm gặp có mối liên hệ với virus Zika và có thể gây nên
tê liệt tạm thời hoặc tử vong ở người thuộc mọi lứa tuổi Virus Zika còn có thể gây ra những vấn đề về tăng trưởng, tổn thương hệ thần kinh trung ương và thai chết lưu Tất
cả những tin tức này đang là hồi chuông báo động với chúng ta
3 Lây nhiễm và tác nhân truyền bệnh
Từ năm 1951 đến năm 1981, đã có những bằng chứng nhiễm virus này ở người được báo cáo từ các nước châu Phi khác như Cộng hòa Trung Phi, Ai Cập, Gabon, Sierra Leone, Tanzania, Uganda Từ tháng 4/2015, Virus Zika ăn não người đang lây lan sang gần 30 quốc gia và vùng lãnh thổ, chủ yếu trong khu vực Mỹ Latinh và Caribê Hiện virus đang lây lan trong một số khu vực của châu Á bao gồm Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Philippines, Trung Quốc, Thái Lan, Việt Nam, Lào, Camuchia[11] Vào tháng 1/2016, các chính phủ, cơ quan y tế của Vương quốc Anh, Ireland, New Zealand, Canada, Liên minh châu Âu
và nhiều nước trên thế giới trong đó có Việt Nam đều cảnh báo cho khách du lịch, người dân về khả năng lây nhiễm virus để phòng ngừa
Brazil là quốc gia bị ảnh hưởng nhiều nhất của dịch bệnh này Theo cơ quan y tế Brazil báo cáo, có hơn 3.500 trường hợp đầu nhỏ giữa tháng 10/2015 và tháng 1/2016
Cấu trúc của virus Zika
Trang 2Một số trẻ sơ sinh bị ảnh hưởng đã tử vong Toàn bộ các
kết quả đó có thể liên quan với nhiễm trùng trong thai kỳ
và các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ cho thai nhi chưa
được biết đầy đủ Nhiều nghiên cứu đang lên kế hoạch để
tìm hiểu thêm về các nguy cơ lây nhiễm virus Zika trong
khi mang thai Người ta đưa ra giả thuyết rằng, để lây
nhiễm, ban đầu các gai của virus gắn vào nơi tiêm phòng,
theo sau là lây lan đến các hạch bạch huyết và mạch máu
Flaviviruses thường sao chép nhân lên trong tế bào chất
của tế bào chủ và những kháng nguyên của virus Zika
cũng đã được tìm thấy cả trong nhân của tế bào bị
nhiễm[11]
Có hai dòng virus Zika, dòng châu Phi và dòng lan
truyền châu Á Nghiên cứu phát sinh loài cho thấy virus
lây lan ở châu Mỹ có liên quan chặt chẽ nhất với các
chủng Polynesian thuộc Pháp Toàn bộ trình tự hệ gen của
virus Zika đã được công bố Gần đây trong lĩnh vực công
nghệ sinh học cũng đã phát hiện ra một sự thay đổi các
trình tự có thể có trong khung cấu trúc 1 codon của protein
mà có thể làm tăng tốc độ sao chép nhân lên của virus ở
người[8] Virus Zika lây truyền qua muỗi và đã được phân
lập từ một số loài muỗi trong chi Aedes, như: A aegypti,
A africanus, A.apicoargenteus, A furcifer, A hensilli, A.
Luteocephalus và A vitatttus.
Nghiên cứu cho thấy rằng thời kỳ ủ bệnh trong muỗi
là khoảng 10 ngày Các vật chủ có xương sống của virus
chủ yếu là khỉ và con người Những rủi ro và khả năng
lan truyền của virus Zika có thể được giới hạn bởi sự phân
bố của các loài muỗi truyền tải nó Sự phân bố toàn cầu
của các loài muỗi truyền virus Zika được nói tới nhiều
nhất là các loài trong chi Aedes, đang lan rộng do hoat
động thương mại và du lịch toàn cầu
Năm 2015, ARN của virus Zika đã được phát hiện
trong nước ối của bào thai, điều đó chỉ ra rằng nó đã vượt
qua nhau thai và có thể lây nhiễm từ mẹ sang con Ngày
20/1/2016, các nhà khoa học từ tiểu bang Paranai, Brazil
phát hiện vật liệu di truyền của virus Zika trong nhau thai
của một người phụ nữ đã trải qua một vụ phá thai do thai
nhi bị tật đầu nhỏ, trong đó khẳng định rằng các virus có
khả năng vượt qua nhau thai[6][12] Theo CDC (Centers for Disease Control and Prevention)
Mỹ, virus Zika có khả năng lây từ mẹ sang con Một phụ nữ mang thai có thể truyền virus Zika qua thai nhi trong quá trình mang thai và người
mẹ đã bị nhiễm virus có thể truyền virus sang con mới sinh của mình ở thời điểm sinh Tuy nhiên, cho đến nay, không có báo cáo trẻ nhiễm virus Zika qua sữa mẹ Vì lợi ích của việc cho con bú, các bà mẹ được khuyến khích cho con
bú, ngay cả ở những nơi virus Zika được tìm thấy
Virus Zika cũng lây qua đường tình dục Năm 2009, Brian Foy, một nhà sinh học từ Đại học bang Colorado đã đến thăm Senegal để nghiên cứu muỗi và bị muỗi đốt Sau khi trở về Hoa Kỳ, ông ngã bệnh với Zika, và lây truyền cho vợ do quan hệ tình dục[8] Những người đàn ông có triệu chứng Zika, virus có thể được truyền trước, trong và sau khi có triệu chứng, virus này hiện diện trong tinh dịch được lan truyền một vài ngày trước khi các triệu chứng phát triển Tính đến tháng 2/2016, có ba trường hợp báo cáo chỉ ra rằng virus Zika có thể được lây truyền qua đường tình dục Tất cả những trường hợp liên quan đến việc lây truyền virus Zika qua tình dục từ nam giới sang phụ nữ đang được điều tra[10] CDC khuyến cáo rằng những người đàn ông, người cư trú hoặc đã đi du lịch tới một khu vực có lan truyền virus Zika mà có một đối tác mang thai nên tránh sinh hoạt tình dục trong suốt thời gian mang thai[1] Trên Dis-covery (10/03/2016), Tổ chức Y tế thế giới (WHO) vừa đưa ra thông báo trích dẫn từ các báo cáo của một số quốc gia về tình trạng lây nhiễm virus Zika qua đường tình dục đang ngày càng trở nên phổ biến hơn Đến thời điểm tháng 1/2016, chưa thấy trường hợp lây truyền qua máu nào được xác nhận tại Hoa Kỳ Tuy đã có nhiều báo cáo về các trường hợp lây truyền máu
ở Brazil và tất cả đang được điều tra, xem xét[9]
4 Vaccine phòng chống virus Zika
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa bệnh (Centers for Disease Control and Preven-tion) của Mỹ, hiện nay chưa có thuốc phòng bệnh hay vaccine đặc hiệu Các triệu chứng có thể được điều trị bằng paracetamol (aceta-minophen), các thuốc chống viêm không steroid [5] và có nhiều biện pháp để diệt muỗi, vật chủ trung gian truyền bệnh
Trong chương trình “thuốc Zika”, Công ty Dược BioCryst gần đây nhất công bố, đã thử
Bệnh đầu nhỏ ở trẻ
Trang 3nghiệm thành công thuốc điều trị Zika trên chuột.
Nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy thuốc
BCX443 trên 8 con chuột cho thấy, thuốc này
giúp nâng cao tỷ lệ kháng virus Zika “ăn não”
người ở chuột Thuốc có tác dụng cải thiện tỷ lệ
sống sót ở chuột nhiễm virus Zika “ăn” não
người với 7/8 con chuột sống sót sau khi uống
đủ liều BCX443 và 1 con chuột còn lại không
được dùng đủ liều mà thay vào đó chất placebo
hay ribavirin (chất vô hại hay chất chống virus
nhân tạo) thì bị chết sau 28 ngày Nghiên cứu này
được tiến hành bởi Đại học bang Utah, nằm trong
khuôn khổ chương trình nghiên cứu của Viện Dị
ứng và Các bệnh truyền nhiễm Mỹ (National
In-stitute of Allergy and Infectious
Diseases-NIAID)[3][10]
Trong khi đó, các nhà khoa học vẫn đang nỗ
lực nghiên cứu vaccine phòng tránh và thuốc
điều trị virus Zika ăn não người Theo Jen
Chris-tensen (12/1/2016), tổng thống Mỹ Barack
Obama đang trình Quốc hội chi 1.800.000.000$
trong tài trợ khẩn cấp, góp phần vào sự nỗ lực
xúc tiến phát triển một vaccin Zika Tiến sĩ
Marie-Paule Kieny, Trợ lý Tổng giám đốc của
Hệ thống y tế và đổi mới cho Tổ chức Y tế Thế
giới, cho biết ít nhất 18 tháng nữa từ các thử
nghiệm quy mô lớn sẽ cho ra vaccine Zika[11]
Tiến sĩ Anthony Fauci, Giám đốc Viện Dị ứng
và bệnh truyền nhiễm Mỹ cho biết họ đang làm
việc với hai phương pháp tiếp cận: Một là, sản
xuất vaccine ADN liên quan đến một kỹ thuật
mới, tiêm một mảnh ADN virus chứ không phải
là một mảnh protein của virus để kích thích miễn
dịch trong các tế bào của người Hai là theo
phương pháp truyền thống, tạo ra vaccine "giảm
độc lực", trong đó sử dụng một phiên bản của
virus sống đã bị làm suy yếu trong phòng thí
nghiệm, vì thế nó sẽ không làm cho người mắc
bệnh Nhưng cần có nhiều thử nghiệm để xác định
xem tính hiệu quả và sự an toàn của nó Còn WHO
cam kết sẽ đẩy nhanh quá trình đánh giá các loại
vaccine Zika như đã làm với các dịch Ebola[18]
Một loạt các ứng cử viên tiềm năng khác đang
được theo đuổi: vaccine ADN đơn giản, được
thực hiện với chỉ một vài gen từ virus; một số
được làm từ virus chết hoặc bất hoạt, hoặc thực
hiện với virus sống nhưng suy yếu Tiến sĩ
An-thony Fauci lạc quan rằng: Có thể có được một
loại vaccine an toàn sớm hơn dự kiến bởi vaccine
chống lại các virus khác trong cùng một họ như
Zika, trong đó có bệnh sốt vàng da, viêm não
Nhật Bản và sốt xuất huyết, đã tồn tại Và theo
tiến sĩ Barney Graham, Trung tâm Nghiên cứu vaccine tại Viện Dị ứng và bệnh truyền nhiễm của NIH, hiện còn quá sớm để biết, nhưng một vaccine ADN có thể là nhanh nhất
để phát triển và đưa vào thử nghiệm Đối với phương pháp này, các nhà nghiên cứu chèn gen của virus vào một "plas-mid" một “chiếc nhẫn” của ADN, khi tiêm có thể “nhắc nhở” một tế bào để sản xuất những gì trông giống như lớp
vỏ bên ngoài của virus Điều đó đặt các hệ thống miễn dịch trên bảo vệ mà không có bất kỳ nguy cơ nhiễm trùng nào Kỹ thuật này là đủ an toàn mà các ứng cử viên tiềm năng cho Zika có thể được kiểm tra một cách nhanh chóng[3]./
Khỉ Rhesus và vòng đời của virus Zika
Tài liệu tham khảo
1 Alexandra M Oster, John T Brooks, Jo Ellen Stryker, et al (5
Feb-ruary 2016) "Interim Guidelines for Prevention of Sexual Transmission
of Zika Virus”
2 Altman, L.K (3 July 2007) "Little-Known Virus Challenges a Far-Flung Health System" New York Times
3 Associated Press (March 15, 2016) Shots for other viruses offer clues in race for Zika vaccine
4 Buckley, A.; Gould, E A (1988) "Detection of virus-specific anti-gen in the nuclei or nucleoli of cells infected with Zika or Langat virus"
(PDF) Journal of General Virology 69 (8)
5 Centers for Disease Control and Prevention (19 January 2016.
"For Health Care Providers: Clinical Evaluation & Disease" Zika
Virus DVBD, NCEZID
6 Constância F J.(4 February 2016) Ayresemail Identification of Zika virus vectors and implications for control.
7 ecdc.europa.eu (18 January 2016) "Zika virus infection"
8 European Centre for Disease Prevention and Control (18/1/ 2016)
9 Hayes, E B (2009) "Zika Virus Outside Africa" Emerging
In-fectious Diseases 15 (9):
10 Jen Christensen (February 12, 2016) How and when will we get
to a Zika vaccine?
11 Mc Kenna, Maryn (13 January 2016) "Zika Virus: A New Threat and a New Kind of Pandemic" Germination
12 Oliveira Melo, A S.; Malinger, G.; Ximenes, R.; Szejnfeld, P O.;
Alves Sampaio, S.; Bispo de Filippis, A M (1 January 2016) "Zika virus intrauterine infection causes fetal brain abnormality and microcephaly:
tip of the iceberg?" Ultrasound in Obstetrics & Gynecology 47 (1)
13 RTE (22 January 2016) "Pregnant Irish women warned over Zika virus in central and South America"