X Quang qui ước trong bệnh lý xương 2015

2.Một hay nhiều xương Monostotic/Polyostotic Tổn thương nhiều xương thu hẹp số chẩn đoán phân biệt: Không tấn công: Loạn sản sợi,Paget, bệnh Ollier, bệnh Bessel Hagen.. Kén xương với bờ

X Quang qui ước trong

xương

BS Nguyễn Văn Công

Đại cương

Hình căn bản trước các kỹ thuật khác : Xạ Hìnhxương, CT scan, MRI, Siêu âm

Cho hình toàn thể tổn thương xương

Cho biết Hoạt động sinh học & Mô học của tổnthương

Hiệu quả Lợi ích/giá tiền cao

Điều Kiện để chẩn đoán tốt

Phim đạt tiêu chuẩn kỹ thuật: Phim, màn tăng

quang chất lượng tốt; độ phô xạ chuẩn: (tương

phản ngắn: mAs cao, KV thấp), có đầy đủ tên,tuổi, phái,ngày chụp,bên Phải/Trái…

Kết hợp thêm Lâm sàng, xét nghiệm sinh hóa, giảiphẩu bệnh và các phương pháp chẩn đoán hình ảnhkhác

Mô tả tổn thương theo 10 định chuẩn sau:

10 định chuẩn khảo sát

1 Tuổi, phái, dân tộc…

2 Một hay nhiều xương.

1 Tuổi / Phái / Dân tộc

Tuổi phát hiện bướu giới hạn hẹp:

0-20 tuổi: B.nguyên bào sụn, sarcom Ewing

10-30 tuổi: B.lành, sarcom tạo xương

20-40 tuổi: B.đại bào xương,B.sụn

Trên 55 tuổi: di căn xương, B.tủy tương bào, đa u tủy…

Dựa vào tuổi chẩn đoán đúng 80%(Dahlin)

Phái:Nam/Nữ :5,6:4,5 nên ít giá trị

Dân tộc có ý nghĩa trong 1 số bướu

2.Một hay nhiều xương (Monostotic/Polyostotic)

Tổn thương nhiều xương thu hẹp số chẩn đoán

phân biệt:

Không tấn công: Loạn sản sợi,Paget, bệnh Ollier, bệnh Bessel Hagen B mô bào (histiocytosis X)

Tấn công: Di căn xương,viêm xương tủy, Bệnh

Paget ,B mô bào dạng xâm lấn ,u mạch đa ổ, Đa u tủy

Sarcom xương hủy vỏ xương

xâm lấn phần mềm

Kén xương với bờ tổn thương rõ, không hủy vỏ xương,làm phồng

xương,nằm vùng thân

4 Kiểu hủy xương

Dạng bản đồ(geographic): ít tấn công

Dạng mối ăn (moth eaten) hay thấm lan(permeative) thường có tính tấn công mạnh

Mối ăn

Bờ rõ

Bờ nhòa

Phân lọai hủy xương theo LODWICK

III

LODWICK I hay bản đồ

I a : hủy xương bờ rõ viền đặc xương

LODWICK I hay bản đồ

I b : hủy xương bờ rõ, không viền đặc xương

LODWICK I hay bản đồ

I c : hủy xương bờ rõ không viền đặc xương, mất liên tục

LODWICK II hay mối ăn

LODWICK III hay thấm lan

I : hủy xương dạng bản đồ : lành tính

II : hủy xương dạng mối ăn : tấn công

III : hủy xương dạng thấm lan: ác tính

Hủy xương

5.Vị trí tổn thương:3 loại

Xương ống theo trục ngang: Trung

tâm và Lệch tâm

xương/ Hành Xương/ Thân xương

Xương riêng thí dụ tibia là nơi duy nhất bị các u như adamantinoma/ Non Ossifying Fibroma/

Chondromyxoid Fibroma Trong các xương nàythường phân biệt loại xương ống dài, ống ngắnhay dẹp Và xương trục hay chi

Bướu nguyên bào sụn:không tấn công.

BN trẻ 16 tuổi ,vị trí đầu xương, có viền

xơ xương, vùng

giao tiếp hẹp,không xấm lấn phần mềm

6.Vùng chuyển tiếp (Transitional

zone)

Bướu nguyên bào sụn: không tấn công

BN trẻ 16 tuổi ,vị trí đầu xưong, có viền xơ xuơng, vùng giao tiếp hẹp, không xấm lấn phần mềm

Ossifying fibroma

Fibrous cortical defect

vỏ xương xâm lấn phần mềm,

vị trí đầu thân xương.

u dạng tấn công vùng chậu dạng lan tỏa,vùng chuyển tiếp rộng

7.Bờ viền tổn hương(margin)

Bờ viền không có xơ xương : tấn công

Bờ viền có xơ xương: không tấn công

Non ossifying fibroma

Osteosarcoma

8.Chất căn bản(Matrix)

Tế bào u có thể tạo nên chất dạng xương(osteoid), xương hoặc sụn cho các đậm độ khác nhau: osteoidđậm độ kém, xương có cấu trúc như xương, sụn cólấm tấm vôi hình ảnh mật độ cao hơn xương…

Có 1 số bướu không tạo matrix như B.đại bào,cácbướu dạng cyst

Fibrous dysplasia

Chất căn bản của u xương

1° Phụ thuộc vào nguồn gốc tế bào gây u :

nguyên bào xương (ostéoblaste)

nguyên bào sụn (chondroblaste)

nguyên bào sợi (fibroblaste)

2° Có ảnh khá đặc trưng cho hình X quang và CT

3° nhưng lại không rỏ ràng trên hình MRI

Chất căn bản u xương dạng xương giống sáp

nến, xoắn ốc

Chất căn bản u xương dạng xương giống sáp nến,

xoắn ốc

chondroblastome enchondrome Mal d’Ollier

Chất căn bản u xương dạng sụn:

ảnh vôi hóa dạng bắp rang trên phim XQ & CT

Chất căn bản u xương dạng sụn:

ảnh vôi hóa dạng bắp rang trên XQ / IRM

Chất căn bản u xương dạng sụn:dạng bọt xà-phồng trên hình XQ, CT

Chất căn bản u xương dạng sụn:

dạng bọt xà-phồng trên hình XQ, MRI

Chất căn bản u xương dạng sụn:

Sụn hyalin trên hình MRI

Chất căn bản u gốc sợi:

dạng kính mờ, kính nhà thờ

Exemples de dysplasie fibreuse

9 Kích thước tổn thương

Thường tổn thương trên 5cm : tấn công

Nhỏ hơn 5 cm ít tấn công

tổn thương làm phồng vỏ , xơ vỏ xương,mỏng

vỏ xương : không tấn công

Phản ứng màng xương

Phân lọai:

liên tục, mất liên tục, phức hợp.

đặc, làm phồng

nhiều lớp, lông bàn chải

Phức hợp có hoặc không có tam giác Codmann

Phản ứng màng xương dạng đặc

Thường có nghĩa lành tính

Phản ứng màng xương dạng phồng

Thường có nghĩa lành tính

Phản ứng màng xương dạng lông bàn chải

Xâm lấn của u vào các sợi Sharpey

Có nghĩa là sarcom

Giá trị của X Quang trong chẩn đoán

Có thể đến thẳng chẩn đoán nếu tổn thương đápứng các yếu tố quyết định

Giúp hạn chế số chẩn đoán phân biệt

Tối thiểu giúp biết tổn thương dạng tấn công

hay không tấn công

Nên phân biệt ác/ lành và tấn công / không

-tấn-công vì ác có thể không tấn công và lành lại

có dạng tấn công

Giá trị của X Quang trong chẩn đoán

Voegelli: X quang chẩn đoán ác/lành : 77%, kếthợp ĐM đồ: đạt 94%

Theo L.C Dũng: trong 334 bướu xương nguyênphát

Nhờ X Quang & lâm sàng: biết được ác/lành:

99,8%, chẩn đoán xác định: 86%

Đơn thuần GPBL: 76% chẩn đoán đúng loại bướu

Để có chẩn đoán xác định đúng

Kết Luận