Tóm lại: Sử dụng trò chơi trong dạy học Địa lí ở bậc Tiểu học - đặc biệt với học sinh Lớp 4 là một trong những biện pháp quan trọng nhằm phát huy tính tích cực say mê học tập của học sin[r]
Trang 1MỤC LỤC
10 e Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra 5
13 b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp 7
14 c Điều kiện để thực hiện giải pháp, biện pháp 15
15 d Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp 15
16 e Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu 16
Trang 2I Phần mở đầu:
1.1 Lý do chọn đề tài.
Để thực hiện mục tiêu giáo dục của Bộ GD&ĐT đã đặt ra : Giáo dục cho học sinh Tiểuhọc là phải giáo dục toàn diện, không coi trọng môn chính, môn phụ Bởi vậy cùng với cácmôn học khác, môn Địa lí đã góp phần không nhỏ vào việc hình thành và phát triển toàn diệncho học sinh
Để dạy tốt môn Địa lí, người giáo viên cần biết phối kết hợp các phương pháp dạy học như:Phương pháp quan sát, phương pháp nhóm, phương pháp trò chơi học tập Trong đó phương
pháp Trò chơi học tập là một trong những phương pháp dạy học có hiệu quả nhằm khuyến
khích sự tò mò khám phá, thói quen đặt câu hỏi, tìm câu giải thích khi các em được tiếp cận vớithực tế, qua đó các em dễ dàng ghi nhớ nội dung bài học
- Trò chơi học tập còn có một vai trò rất lớn trong mỗi tiết học vì:
+ Nó làm thay đổi không khí lớp học, tập thể có được bầu không khí vui vẻ, thân ái, thôngcảm
+ Quá trình học tập còn trở thành một hình thức vui chơi hấp dẫn
+ Học sinh thấy nhanh nhẹn cởi mở hơn
+ Học sinh tiếp thu bài tự giác, tích cực hơn
+ Học sinh được hệ thống và củng cố kiến thức
Nhưng một số ý kiến cho rằng, sử dụng phương pháp này sẽ gây ồn ào, mất trật tự ảnhhưởng đến hoạt động khác, lại có ý kiến cho rằng phương pháp này chỉ là hình thức và thaybằng hoạt động cá nhân, nếu có tổ chức cũng chỉ là gượng ép, miễn cưỡng
Mặt khác, một số giáo viên khi sử dụng phương pháp Trò chơi học tập lại chưa biết lựa chọn nộidung bài dạy để vận dụng phương pháp trò chơi học tập cho hợp lý, hoặc trò chơi đưa ra không cótác dụng thiết thực phục vụ mục tiêu bài học nên việc tổ chức Trò chơi học tập chơi chưa đạt hiệuquả cao
Riêng tôi, tôi thấy phương pháp Trò chơi học tập có nhiều ưu điểm, không những giúphọc sinh tự khám phá, hình thành, hệ thống kiến thức mà nó còn tạo cho các em có sự thi đua,
Trang 3tính nhanh nhẹn, cởi mở, vui vẻ khi đến trường tạo điều kiện cho sự phát triển toàn diện ở họcsinh Tiểu học.
Qua nhiều năm giảng dạy, tôi thấy đa số học sinh rất muốn được tham gia Trò chơi học tập
nhưng vẫn còn không ít học sinh thụ động, tự ti, chưa mạnh dạn tham gia vào các hoạt động
này Mặt khác, trong môn Địa lí lớp 4 có rất nhiều tiết học cần sử dụng đến phương pháp Trò chơi học tập để phát hiện kiến thức mới hoặc để củng cố kiến thức đã học.
Từ những nội dung phân tích trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “ Một số kinh nghiệm Vận dụng trò chơi học tập dạy môn Địa lí lớp 4” làm đề tài nghiên cứu và thực hiện trong năm học
này
1.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài.
Qua tình hình thực tế của khối, bản thân tôi đã suy nghĩ và mạnh dạn tìm ra biện pháp đểkhắc phục tình trạng trên nhằm tạo hứng thú học tập cho các em và nâng cao hiệu quả của tiếtdạy Địa lí Đây là một hình thức “ Học mà chơi, chơi mà học” Kết hợp trò chơi trong bài giảng
sẽ giúp giáo viên truyền đạt nội dung tốt hơn – Học sinh tích cực học tập, tự giác học tập say
mê với môn học đồng thời các kiến thức được khắc sâu hơn Từ suy nghĩ này, tôi đã áp dụngtrong thực tế giảng dạy và bước đầu đã có những kết quả khả quan
Nghiên cứu phương pháp dạy học môn Địa lí từ đó tìm ra phương pháp dạy học phù hợpvới đối tượng học sinh
Nghiên cứu các trò chơi học tập để giúp học sinh thực hiện trò chơi có hiệu quả
Tìm ra các phương pháp dạy học phù hợp để nâng cao chất lượng học tập của học sinh
và làm nền tảng vững chắc cho những năm học tiếp theo
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Tất cả giáo viên và các em học sinh khối 4 Trường Tiểu học huyện –Tỉnh
1.4 Giới hạn vi nghiên cứu
- Nghiên cứu một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của phương pháp trò chơi họctập trong môn Địa lílớp 4
Trang 41.5 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Phương pháp quan sát
Phương pháp điều tra ( phỏng vấn, trưng cầu ý kiến, phiếu điều tra,…)
Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động ( nghiên cứu kết quả học tập của họcsinh )
Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
Phương pháp thống kê toán học
Phương pháp phân tích, tổng hợp
II Phần nội dung
II.1 Cơ sở lí luận
Vui chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọi lứa tuổi, đặc biệt ởlứa tuổi Tiểu học Bởi lẽ, nó phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi này Bởi vậyphương pháp Trò chơi học tập được đánh giá cao trong giảng dạy
* Trò chơi học tập là gì? Trò chơi không chỉ là một “công cụ” dạy học mà nó còn là con đường
sáng tạo xuyên suốt quá trình học tập của học sinh Phương pháp tổ chức trò chơi không chỉ là
sự đánh giá trong quá trình dạy và học của thầy và trò mà nó còn tạo cho ta cảm giác thoải mái,
tự tin, có sự sáng tạo, nhanh trí, có óc tư duy, tưởng tượng của học sinh Dạy kết hợp với tổchức trò chơi chính là việc giáo viên hướng dẫn học sinh hoàn thành tốt phẩm chất của conngười mới: Con người xã hội chủ nghĩa
Tổ chức trò chơi là một hình thức tổ chức dạy học, chơi là một biện pháp học tập có hiệuquả của học sinh Thông qua trò chơi, học sinh được tập luyện, làm việc cá nhân, làm việc theođơn vị tập thể theo sự phân công với tinh thần hợp tác Đó là những việc làm thuộc phươngpháp học tập mới mà trường Tiểu học cần hình thành ở người học
II.2 Thực trạng
a Thuận lợi - khó khăn
Trang 5- Được sự quan tâm, chỉ đạo của Phòng giáo dục và đào tạo, của lãnh đạo trường và đặcbiệt các đồng chí giáo viên trong tổ chuyên môn luôn nhiệt tình trong giảng dạy, trong dự giờthăm lớp trao đổi để đúc rút kinh nghiệm Đa số các em không những ngoan ngoãn, lễ phép màcòn năng động hoạt bát, thích tìm hiểu và tham gia các hoạt động.
- Về giáo viên: Không thích dạy môn Địa lí Thiết bị, tranh ảnh, tài liệu môn Địa lí còn
ít Về học sinh: Chưa chú trọng môn Địa lí, xem đây là môn phụ, chưa hiểu hết ý nghĩa của mônhọc
b Thành công, hạn chế
- Đưa trò chơi học tập vào dạy Địa lí giúp tiết học trở nên sôi động, thu hút được sự chú
ý của nhiều học sinh Giúp học sinh có thể tư duy, ghi nhớ nội dung bài học một cách dễ dàng
- Hiện nay, trò chơi Địa lí còn rất đơn lẻ, nghèo nàn, ít được phổ biến và
gặp khó khăn trong việc thiết kế, tổ chức trò chơi vì có ít tài liệu tham khảo vấn đề này
c Mặt Mạnh- hạn chế:
- Sau thời gian học tập và giảng dạy vừa qua, bản thân tôi cũng nhận thấy
đội ngũ giáo viên nói chung đều rất quan tâm đến việc áp dụng phương pháp dạy học mới vàotừng bài dạy, luôn tiếp thu học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp thông qua các tiết dự giờ, cácbuổi hội giảng theo chuyên đề
- Nhưng những việc làm đó vẫn chưa đẩy lùi được một số khó khăn nêu
trên và chính những khó khăn đó đã dẫn đến một thực trạng là chất lượng sau mỗi giờ học Địa
lí còn chưa cao, học sinh cũng chưa thực sự yêu thích môn Địa lí, chưa chú tâm và có nhữnghứng thú khi học Địa lí Tất cả những điều này nếu không sớm được khắc phục thì sẽ tạo ranhững khó khăn khác cho học sinh trong quá trình học tập
Nói tóm lại, dựa trên những căn cứ lý luận và thực tiễn nêu trên, chúng
tôi thấy việc tăng cường tổ chức các trò chơi học tập để khắc phục tình trạng trên nhằm gâyhứng thú học tập cho các em và nâng cao hiệu quả giờ học là vô cùng cần thiết
d Các nguyên nhân, các yếu tố tác động.
Trong những năm gần đây tình hình an toàn thực phẩm, những đồ chơi nguy hiểm, biếnđổi khí hậu, dịch bênh ngày càng gia tăng Tìm hiểu những nguyên nhân trên hay đổ lỗi cho
Trang 6nhà trường thiếu sự quan tâm, giáo dục học sinh, thiếu sân chơi lành mạnh, bổ ích, tầm thườnghóa bộ môn Địa lí, cái nền tảng để thực hiện các nguyên tắc vệ sinh, an toàn cho bản thân, giađình và cộng đồng còn bị xem nhẹ Các bậc phụ huynh luôn nhắc nhở con em mình tập trungváo các môn học chính như Toán, Tiếng Việt, Tiếng Anh, còn xem thường môn phụ như mônĐịa lí.
Kiến thức học tập ngày càng cao học sinh chỉ biết tập trung vào học với học, học sinh có
ít thời gian để vui chơi, giải trí lành mạnh, quỹ thời gian còn lại đa phần lao vào các quánintơnet để chơi game hoặc chơi những đồ chơi có hại tới sức khỏe, từ đó nhân cách của một số
em bị méo mó bởi những trò chơi, đồ chơi có hại Trong khi đó nhà trường ít có hoạt độngngoại khóa hay tổ chức sân chơi lành mạnh cho học sinh, nếu có tổ chức thì phạm vi ảnh hưởngchưa cao, trước tình hình đó việc tổ chức trò chơi học tập trong tiết học là cần thiết học mà chơi,chơi mà học
e Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra.
Địa bàn trường Tiểu học nằm trên thị trấn Buôn Trấp trình độ dân trí tương đốicao, người dân đã có ý thức trong việc sinh đẻ có kế hoạch nên mỗi gia đình chỉ có một đến haicon Chính vì lẽ đó mà việc quan tâm đến học tập của các em được cha mẹ các em hết sức coitrọng nên việc nâng cao chất lượng giáo dục phần nào cũng thuận lợi hơn, các em có đầy đủđiều kiện cho việc học Song trong địa bàn vẫn còn nhiều gia đình học sinh kinh tế còn khókhăn, thuộc diện hộ nghèo, bố mẹ đi làm ăn xa ít quan tâm đến việc học của con em mình Các
em chưa ý thức được tầm quan trọng của việc học, chưa có khả năng tự học, tự rèn Khả năng
tư duy ở một số học sinh còn hạn chế Do vậy, việc tiếp thu bài, tính tự giác, khả năng quản lý,
tổ chức của một số em còn hạn chế
Một số giáo viên lười tổ chức trò chơi học tập vì sợ mất nhiều thời gian, rườm rà, khóquản lý học sinh Trong khi chơi trò chơi học sinh còn làm việc riêng chưa phát huy tính thi đuagiữa cá nhân và các nhóm của các em Chưa nắm vững luật chơi, cách chơi, thời gian chơi dẫnđến chất lượng trò chơi nhiều lúc chưa cao
II.3 Giải pháp, biện pháp
a Mục tiêu của giải pháp, biện pháp
Trang 7Sau thời gian nghiên cứu tài liệu của đồng nghiệp về phương pháp giảng dạy kết hợp vớiviệc giảng dạy trên lớp, tôi rút ra một số kinh nghiệm sau:
Thứ nhất, bản thân giáo viên phải xác định đây là một phương pháp có nhiều hiệu quảcao đối với việc tạo sự kích thích và tạo sự hưng phấn tham gia vào bài giảng của học sinh , dovậy giáo viên cần tránh thái độ, tâm lý e ngại hoặc thực hiện nửa vời, không duy trì thườngxuyên đối với mỗi tiết học trên lớp, điều này rất quan trọng trong xác định tâm thế để thực hiệnnội dụng một tiết học theo phương pháp này
Thứ hai, giáo viên phải chuẩn bị đầy đủ và kỹ nội dung giảng dạy và cách tổ chức sinhhoạt trò chơi kèm theo các dụng cụ cần thiết và biết dự đoán trước mọi tình huống có thể xảy ra
để không bị bất ngờ và có khả năng tùy cơ ứng biến Giáo viên cần tạo một ấn tượng ban đầutốt đẹp cho sinh viên Ấn tượng ban đầu tốt (hòa nhã, vui tính, thân thiện, không đe dọa, ) sẽgiúp giáo viên dễ thành công trong các tiết dạy tiếp theo Khi học sinh có cảm tình với giáoviên, các em sẽ hợp tác tích cực với giáo viên - Bầu không khí sẽ trở nên sôi động và tự nhiên
Thứ ba, phải biết làm chủ thời gian, kiểm soát được tiến trình hoạt động, nếu không tròchơi sẽ phản tác dụng Học sinh không có cơ hội có ý tưởng mới rút ra từ hoạt động trò chơi,thậm chí có khi các em bị bối rối thêm Nên dành khoảng thời gian vừa đủ để học sinh nhớ lạicác hoạt động đã qua và rút ra điều gì cần thiết liên quan tới bài học Nếu dành thời gian nhiềuquá để chơi, cuối cùng ta sẽ không rút ra được bài học gì vì đã quá giờ!
Thư tư, trò chơi được chọn tốt, phù hợp với lứa tuổi, tâm lí của các em, phù hợp với nộidung bài học sẽ làm cho các em nắm vững kiến thức Cùng một loại trò chơi, có thể sáng tạonhiều cách khác nhau tùy số học sinh, tùy diện tích phòng hay cách bố trí bàn ghế Quan trọng
là giáo viên phải nắm rõ ý nghĩa và mục tiêu của trò chơi để khai thác hết các khía cạnh của nó,như vậy hiệu quả sẽ rất lớn Trong lớp sẽ có em chưa quen với loại hình sinh hoạt này, giáoviên cần giúp đỡ và từ từ đưa các em vào cuộc Với những sinh viên cảm thấy còn e ngại lúcđầu, nếu giáo viên kiên nhẫn hỗ trợ thì các em sẽ tham gia rất tốt và hoàn thành vai trò củamình Qua đó, giáo viên có thể giúp các em sự tự tin và tăng động cơ học tập
Thứ năm, trò chơi khởi động lúc bắt đầu buổi học là rất cần thiết để tạo bầu không khíthân thiện, nhờ đó mà học sinh dễ tham gia hơn ở phần nội dung chính Nếu trò chơi khởi động
Trang 8được chọn kỹ, phù hợp với nội dung bài học thì càng tuyệt vời để bắt đầu vào tiết học Đặc biệtchúng ta không nên cầu kỳ, quan trọng hóa hay nghiêm túc hóa vấn đề Mọi cầu kỳ sẽ làm chocác em mất phương hướng, càng đơn giản càng tốt.
b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
Sau khi nghiên cứu kĩ các phương pháp vận dụng trò chơi học tập của môn Địa lí Tôi
đã thực hiện vận dụng trò chơi học tập theo các bước sau
* Bước 1: Xác định mục đích chơi ( Củng cố tri thức, phát triển kĩ năng, tư duy, hình thành ócsáng tạo…rèn tính thật thà, nhanh nhẹn) Mục đích chơi đã được tôi xác định rõ ràng và saucuộc chơi phải đạt được mục đích chơi
* Bước 2: Giới thiệu tên trò chơi
* Bước 3: Giới thiệu luật chơi
* Bước 4: Qui định thời gian chơi và học sinh tiến hành chơi
* Bước 5: Nhận xét, đánh giá kết quả chơi
Khi tiến hành tổ chức trò chơi, chúng ta cần chú ý:
- Trò chơi học tập là một phương tiện giáo dục trí tuệ, nó giúp học sinh phát triển nhữngkhả năng về thị giác, thính giác, xúc giác,…, chính xác hóa những hiểu biết về các sự vật vàhiện tượng xung quanh, phát triển thông minh, sự nhanh trí, ngôn ngữ… dần dần học sinh sẽhình thành nhu cầu nhận thức của thế giới xung quanh- mở rộng tầm hiểu biết về tự nhiên xãhội Vì vậy ta có thể tổ chức trò chơi ở thời điểm thích hợp trong một khoảng thời gian nhấtđịnh của tiết học
- Trong trò chơi học tập giáo viên cần chú ý đến sự tự nguyện, bình đẳng giữa các họcsinh Tất cả học sinh đều có vị trí nhiệm vụ như nhau khi tham gia trò chơi
- Trò chơi học tập bao giờ cũng có kết quả rõ ràng, đoán đúng – sai một câu đố, gọi tênđúng –sai, sắp xếp đúng – sai… Kết quả này có ý nghĩa rất lớn đối với các em, nó mang lạiniềm vui cho học sinh, thúc đẩy tính tích cực và mở rộng củng cố vốn hiểu biết cho học sinh
- Nội dung trò chơi thường gắn với nội dung bài học, nó sẽ minh họa một cách sinh độngcho các kiến thức lí thuyết mà các em đã học Nhờ vậy, kiến thức được vận dụng, củng cố vàkhắc sâu giúp các em thấy rõ ý nghĩa những điều đã học, đây chính là cơ sở để hình thành hứng
Trang 9- Trò chơi phải đơn giản, ít tốn kém, dễ thực hiện.
- Không nên lúc nào cũng cho nhóm, đội cử đại diện vì như thế các em sẽ có khuynhhướng chọn bạn giỏi đại diện mãi mà các em yếu thì ít được tham gia
- Giáo viên chuẩn bị một số phần thưởng nhỏ để tạo hứng thú cho các em ( tranh, ảnh,
vở, bánh kẹo…)
Nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức trò chơi học tập trong giảng dạy môn Địa lí
Các trò chơi phải thú vị để học sinh thích được tham gia
Phải thu hút được đa số ( hay tất cả) mọi học sinh tham gia
Các trò chơi phải đơn giản, dễ thực hiện, không tốn nhiều thời gian, sức lực để khôngảnh hưởng đến các hoạt động tiếp theo của tiết học hoặc ảnh hưởng đến các tiết học khác
Quan trọng hơn, trò chơi phải có mục đích học tập, không đơn thuần là trò chơi giải trí
Biện pháp 1: Nguyên tắc vừa sức, dễ thực hiện:
- Mỗi trò chơi phải củng cố được một nội dung của bài học cụ thể trong chương trình (cóthể là kiến thức cần kiểm tra bài cũ, kiến thức bài mới, kiến thức thực hành, luyện tập )
Đặc trưng của phân môn Địa lí đó là tìm hiểu về vị trí, giới hạn, địa hình, khoáng sản,đất, động thực vật, sông hồ, khí hậu, biển các yếu tố này được thể hiện rất rõ trên bản đồ, lược
đồ Bản đồ, lược đồ và bảng số liệu được sử dụng như một nguồn cung cấp kiến thức, giúp họcsinh tự tìm tòi, khám phá kiến thức và hình thành, rèn luyện kĩ năng bộ môn Trong các tiết họckhông sử dụng bản đồ, lược đồ hoặc có bản đồ, lược đồ nhưng học sinh không biết cách sửdụng thì sẽ không thai thác được nội dụng của bài, học sinh chỉ thụ động tiếp thu kiến thức mộtcách máy móc, gò bó Chính vì vậy việc hướng dẫn học sinh sử dụng thành thạo bản đồ, lược
Trang 10đồ, tranh ảnh và trò chơi trong các tiết học địa lí sẽ giúp các em tích cực, chủ động tự tìm tòi,khám phá kiến thức, gây hứng thú trong học tập, tiết học nhẹ nhàng giảm bớt sự nhàm chán tạocho các em thói quen thích tìm hiểu, khám phá thiên nhiên; từ đó các em sẽ yêu thiên nhiên,con người, quê hương đất nước, các em sẽ tôn trọng và bảo vệ nó.
- Các trò chơi được xây dựng từ các dạng bài tập có chọn lọc của các tiết học trong 3mạch nội dung kiến thức trên, nhưng có thể mang những cái tên gợi cảm, gây hứng thú, gópphần hình thành, củng cố hoặc hệ thống kiến thức
- Các trò chơi phải giúp học sinh rèn luyện kỹ năng phán đoán, phát huy trí tuệ, óc phântích, tư duy sáng tạo
- Trò chơi phải phù hợp với quỹ thời gian (Sử dụng trong giờ học từ 5 đến 10 phút),thích hợp với môi trường học tập
- Trò chơi có sức hấp dẫn, thu hút được sự chú ý, tham gia của học sinh, tạo không khívui vẻ, thoải mái
- Trò chơi cần phải gần gũi, sát thực, phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh lớp 4 Tổ chứctrò chơi không quá cầu kỳ, phức tạp
Biện pháp 2: Nguyên tắc khai thác và thực hành:
- Sử dụng triệt để yêu cầu, nội dung kiến thức cơ bản, cũng như đồ dùng,
phương tiện có sẵn của môn học (ở thư viện, đồ dùng của giáo viên, học sinh )
- Các đồ dùng tự làm của giáo viên khai thác từ những vật liệu gần gũi xung quanh (Từcác phế liệu như: Vỏ hộp bánh kẹo, đầu gỗ, đầu nứa, nắp chai,
giấy bìa ) sao cho đồ dùng vừa đảm bảo tính khoa học, tính giáo dục, tính
thẩm mỹ nhưng ít tốn kém
- Từ các nguyên tắc trên, tôi đã căn cứ vào nội dung kiến thức trong sách giáo khoa, căn
cứ vào thời gian, mục tiêu đề ra ở mỗi tiết học cũng như đốitượng học sinh
* Quy trình tổ chức trò chơi:
Trò chơi học tập thông qua 5 bước:
Giới thiệu tên trò chơi
Phổ biến luật chơi
