LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM TNDS CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI ĐỐI VỚI NGƯỜI THỨ BA

Mặt khác,khoa học kỹ thuật phát triển, một mặt nó mang lại cho con người những phát minh sáng chế có ý nghĩa rất lớn trong cuộc sống, song nó cũng làm nảy sinh nhiều rủi ro mới, máy móc,

LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM TNDS CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI ĐỐI

VỚI NGƯỜI THỨ BA.

I/ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ Ở NƯỚC TA, SỰ CẦN THIẾT VÀ TÁC DỤNG PHẢI BẢO HIỂM TNDS CỦA CHỦ XE

1/ Thực trạng giao thông đường bộ ở Việt Nam

Trong những năm vừa qua, để đáp ứng những nhu cầu phát triển kinh tế của đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã đầu tư rất lớn cho cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ, thông qua nguồn vốn từ ngân sách Nhà nước và sự hỗ trợ của vốn ODA Nguồn vốn này được dùng cho việc: Nâng cấp đường quốc lộ số 1, đường 5, làm mới đường cao tốc Thăng Long – Nội Bài, đường cao tốc Láng – Hoà Lạc Do đó,

cơ sở hạ tầng giao thông vận tải đường bộ cũng đang được cải tạo để phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế

Tuy nhiên vẫn còn rất nhiều vấn đề cần giải quyết và khắc phục:

-Giao thông đường bộ bị hạn chế bởi địa hình với 3/4 là đồi núi Từ Bắc vào Nam, từ miền xuôi đến miền ngược có nhiều đèo cao, vực sâu quanh co hiểm trở, như: Đèo Phadin, đèo Hải Vân, đèo Cù Mông

-Cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ ở nước ta còn yếu kém, có nhiều đường không đạt tiêu chuẩn, tỷ lệ rải đường nhựa thấp, đường bề mặt rộng 2 làn xe hiện nay có rất ít ( trong hệ thống quốc lộ chỉ chiếm 26,2 % ), cường độ mặt đường trên các quốc lộ chỉ đảm bảo 50 -70 % so với yêu cầu, nhiều con đường xuống cấp nghiêm trọng

Cùng với thực trạng mạng lưới giao thông đường bộ còn nhiều hạn chế thì hoạt động của xe cơ giới tham gia vào giao thông cũng còn nhiều nan giải

Bảng 1:

Số lượng xe cơ giới tham gia vào giao thông đường bộ ở Việt Nam

(1995 – tháng 9/2001)

Năm

Số lượng

xe lưu

hành (xe)

Lượng tăng năm sau so với năm trớc (xe)

Tốc

độ tăng (%)

Số lượng xe lưu hành (xe)

Lượng tăng năm sau so với năm trước (xe)

Tốc

độ tăng (%)

1996 372.100 36.321 10,82 4.022.400 444.244 12,42

1997 417.768 45.668 12,30 4.827.219 804.819 20,00

2000 500.988 40.988 8,19 7.195.876 1.196.997 19,95

Tháng

9/2001

520.243 19.255 3,84 7.791.698 595.822 8,28

(Nguồn: tạp chí giao thông vận tải)

Qua số liệu thống kê ở bảng 1 ta thấy: Số lượng xe ô tô, xe máy là rất lớn và

có xu hướng tăng lên nhanh chóng Điều này là lẽ tất nhiên, vì khi nền kinh tế càng phát triển dẫn đến đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện, đồng thời sự tiến

bộ của khoa học kĩ thuật và công nghệ cho ra đời ngày càng nhiều loại xe cơ giới Điều này báo hiệu tình trạng tai nạn giao thông sẽ càng gia tăng Bởi vì số lượng

xe tăng rất nhanh trong khi mạng lưới giao thông đường bộ không đáp ứng kịp Mặt khác, tình trạng tai nạn giao thông gia tăng còn do hiện nay có rất nhiều xe được nhập từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan có chất lượng thấp

2 Sự cần thiết của bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba.

Trong cuộc sống hàng ngày con người luôn phải đối mặt với rất nhiều loại rủi ro và luôn tìm cách để đề phòng, hạn chế và khắc phục rủi ro Để đối phó với rủi ro người ta dùng rất nhiều biện pháp khác nhau Hiện nay, theo quan điểm của các nhà quản trị rủi ro có hai nhóm biện pháp đối phó với rủi ro - đó là nhóm các biện pháp kiểm soát rủi ro ( bao gồm các biện pháp tránh né rủi ro, ngăn ngừa tổn thất, giảm thiểu rủi ro Các biện pháp này thường được sử dụng để ngăn chặn hoặc giảm thiểu khả năng xảy ra rủi ro ) và nhóm các biện pháp tài trợ rủi ro.( bao gồm các biện pháp chấp nhận rủi ro và bảo hiểm ) Để quản trị rủi ro tốt thì cần phải kết hợp hài hoà giữa hai nhóm biện pháp này

Dù khoa học kỹ thuật và công nghệ có phát triển đến thế nào đi nữa, dù con người có hiểu biết nhiều thế nào đi nữa thì cũng không thể loại trừ được rủi ro ra khỏi cuộc sống của mình Ví dụ, con người không thể tránh được những rủi ro như: Hạn hán, lũ lụt, động đất, rủi ro đầu cơ Trong trường hợp này cách giải quyết tốt nhất là hạn chế bớt các thiệt hại và tìm biện pháp khắc phục hậu quả

Mặt khác,khoa học kỹ thuật phát triển, một mặt nó mang lại cho con người những phát minh sáng chế có ý nghĩa rất lớn trong cuộc sống, song nó cũng làm nảy sinh nhiều rủi ro mới, máy móc, thiết bị càng hiện đại với các tính năng ngày càng ưu việt thì cấu tạo cũng ngày càng phức tạp, đòi hỏi người sử dụng nó phải có trình độ chuyên môn cao và chỉ cần một sơ xuất nhỏ hay sự trục trặc của máy móc,

sự bất cẩn của người sử dụng sẽ dẫn đến những thiệt hại rất lớn về người và tài sản

Xe cơ giới cũng là một phát minh vĩ đại của loài người Từ khi ra đời, với những tính năng ưu việt của mình, nó ngày càng có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia Tuy nhiên xe cơ giới lại đặt con người trước những rủi ro tai nạn giao thông phức tạp

Trong các loại rủi ro, thì rủi ro tai nạn giao thông, đặc biệt là giao thông đường bộ xảy ra rất nhiều và có nhiều vụ tổn thất rất lớn về người và tài sản Hàng

năm tai nạn giao thông đường bộ cướp đi sinh mạng và làm tàn phế hàng chục triệu người Song dường như số vụ tai nạn không giảm mà còn có xu hướng tăng lên

Theo thống kê của cục cảnh sát giao thông, tai nạn giao thông đường bộ xảy

ra do nhiều nguyên nhân: Do vi phạm về tốc độ cho phép, do tránh sai, vượt ẩu, đi lấn đường, do say bia, rượu khi điều khiển xe do chở quá tải, quá số hành khách quy định, do mệt mỏi dẫn đến xử lý kém, do thiết bị kỹ thuật xe không an toàn, do cầu đường xuống cấp không đảm bảo tiêu chuẩn

Có thể thấy có rât nhiều nguyên nhân dẫn đến tai nạn giao thông Tuy nhiên,dù là nguyên nhân nào thì sau mỗi vụ tai nạn giao thông, cả người bị nạn và người gây tai nạn đều gặp rất nhiều khó khăn cần giải quyết

Trong cuộc sống mỗi cá nhân hay tổ chức đều phải chịu trách nhiệm về hành

vi của mình trước pháp luật Khi cá nhân hay tổ chức gây thiệt hại cho người khác thì đều phải chịu trách nhiệm trong phần lỗi của mình Theo quy định của pháp luật: Sau khi lái xe gây ra tai nạn cho người khác thì phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại Trong trường hợp này chủ xe thường gặp phải khó khăn về tài chính, vì vậy tính tương hỗ giúp đỡ lẫn nhau là cần thiết, nhưng các vụ thiệt hại lớn

về người và tài sản thì biện pháp này không có hiệu quả Do đó, để giải quyết vấn

đề này, các chủ xe đã phải đóng góp tiền theo thời hạn nhất định để hình thành nên một quỹ tiền tệ tập trung và quỹ này dùng để bồi thường TNDS cho người thứ ba ( người bị nạn ) thay cho chủ xe, giúp cho họ nhanh chóng khắc phục được hậu quả

và ổn định cuộc sống Đây chính là biện pháp bảo hiểm

Cùng với sự phát triển cao của đời sống xã hội, nhu cầu sử dụng các loại xe

cơ giới ngày càng cao, mối nguy hiểm do tai nạn giao thông gây ra ngày càng lớn

Vì vậy, bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba càng trở lên cần thiết tạo cho chủ xe cảm thấy yên tâm hơn khi lưu hành xe

II.CƠ SỞ HÌNH THÀNH BẢO HIỂM TNDS CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI ĐỐI VỚI NGƯỜI THỨ BA DƯỚI HÌNH THỨC BẮT BUỘC

Thứ nhất: Phương tiện xe cơ giới là nguồn nguy hiểm cao độ.

Ta thấy xe cơ giới là phương tiện giao thông phổ biến, nó có tính cơ động cao, có thể hoạt động được trên nhiều loại địa hình, giúp cho hàng hoá lưu chuyển một cách nhanh chóng từ nơi này đến nơi khác Xe cơ giới là một nhân tố quan trọng giúp cho nền kinh tế đất nước tăng trưởng và phát triển

Mặc dù xe cơ giới là phương tiện vận tải đường bộ có tác dụng to lớn nhưng việc lưu hành nó cũng gây rất nhiều thiệt hại về người và của Trong năm 2001, tính đến tháng 9, xe cơ giới đã gây ra: 26974 vụ tai nạn, 10548 người chết, 30175 người bị thương Đây là những con số nói lên xe cơ giới là nguồn nguy hiểm cao độ

Thứ hai: Việc giải quyết hậu quả của TNDS giao thông là vấn đề phức tạp,

phát sinh nhiều tranh chấp kéo dài

Khi tai nạn xảy ra gây thiệt hại không những về tài sản mà còn đe doạ đến tính mạng, tình trạng sức khoẻ của con người Hậu quả tai nạn đối với con người không thể đo được bằng yếu tố vật chất Trong trường hợp vụ tai nạn dẫn đến chết người, mà người đó lại là lao động chính, trụ cột của gia đình, thì đó là sự mất mát lớn không gì có thể thay thế được Nếu người bị nạn bị thương nặng thì sẽ là gánh nặng không chỉ cho gia đình mà cho toàn xã hội Dù người bị tai nạn chết hay bị thương tật thì đây cũng đều là những tổn thất khó bù đắp được

Bên cạnh đó còn có thiệt hại về tài sản, những tổn thất này còn có thể khắc phục được Tất cả những sự bồi thường thiệt hại về người và tài sản bằng tiền chỉ xoa dịu bớt vết thương của sự mất mát, ổn định được phần nào cuộc sống của họ

Để bảo vệ những người bị thiệt hại từ những vụ tai nạn giao thông đường bộ, pháp luật dân sự quy định: TNDS của chủ xe cơ giới khi lưu hành xe gây thiệt hại

về người và tài sản cho người thứ ba, chủ xe cơ giới phải bồi thường thiệt hại trong

phần lỗi mà họ gây ra Tuy nhiên trong một số trường hợp, việc bồi thường của chủ

xe cho người thứ ba gặp một số khó khăn, như: Lái xe bị thương hoặc bị chết ngay sau vụ tai nạn Mà việc bồi thường hầu hết do lái xe, chủ xe gánh chịu nên việc khắc phục tai nạn chủ xe khó có thể đủ khả năng đồng thời chi trả cho người bị thiệt hại; Lái xe gây tai nạn rồi bỏ trốn do hoang mang lo sợ không đủ khả năng tài chính để bồi thường cho người bị thiệt hại

Để khắc phục được những vấn đề này, Nhà nước phải huy động sự đóng góp của tất cả các chủ phương tiện cơ giới để thành lập nên quỹ bảo hiểm đủ lớn để giải quyết bồi thường TNDS cho chủ xe khi có tai nạn xảy ra

Trên đây là cơ sở hình thành tính bắt buộc của bảo hiểm TNDS của chủ xe

cơ giới đối với người thứ ba Nhìn chung, mục đích của sự bắt buộc là nhằm: Bảo

vệ lợi ích cho người bị nạn khi tai nạn xảy ra Ngoài ra, bảo hiểm TNDS của chủ

xe cơ giới đối với người thứ ba được áp dụng dưới hình thức bắt buộc cũng phù hợp với hoàn cảnh kinh tế xã hội ở nước ta Đây là biện pháp chủ động độc lập của chủ xe, đồng thời huy động được sự đóng góp cộng đồng Với tính bắt buộc của bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba sẽ phát huy được tính tích cực của phương tiện vận chuyển đường bộ

III/ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA NGHIỆP VỤ BẢO HIỂM TNDS CỦA CHỦ XE

CƠ GIỚI ĐỐI VỚI NGƯỜI THỨ BA

1 Đối tượng và phạm vi bảo hiểm

1.1 Đối tượng bảo hiểm

Người tham gia bảo hiểm thông thường là chủ xe, có thể là cá nhân hay đại diện cho một tập thể Người bảo hiểm chỉ nhận bảo hiểm cho một phần trách nhiệm dân sự của chủ xe phát sinh do sự hoạt động và điều khiển xe cơ giới của người lái xe Như vậy đối tượng được bảo hiểm là TNDS của chủ xe cơ giới đối với người thứ 3 là trách nhiệm hay nghiã vụ bồi thường ngoài hợp đồng của chủ xe

hay lái xe cho người thứ 3 do việc lưu hành gây tai nạn Đối tượng được bảo hiểm không được xác định trước, chỉ khi nào việc lưu hành xe gây ra tai nạn có phát sinh TNDS của chủ xe đối với người thứ 3 thì đối tượng này mới được xác định cụ thể

Bên thứ 3: là người bị thiệt hại về thân thể, tài sản do xe cơ giới gây ra loại trừ người trên xe, lái phụ xe và hành khách trên chính chiếc xe đó

TNDS là trách nhiệm được tính bằng tiền theo quy định của pháp luật và sự phán quyết của toà án mà chủ xe phải gánh chịu do việc lưu hành xe của mình gây thiệt hại cho bên bên thứ 3

Các điều kiện phát sinh TNDS của chủ xe đối với người thứ 3:

-Có thiệt hại về tài sản, tính mạng hoặc sức khoẻ của bên thứ 3

-Chủ xe (lái xe) phải có hành vi pháp luật Có thể do vô tình hay cố ý mà lái

xe vi phạm luật giao thông đường bộ, hoặc vi phạm các quy định khác của Nhà nước

-Phải có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật của chủ xe (lái xe) với những thiệt hại của người thứ 3 Hành vi trái pháp luật phải là nguyên nhân trực tiếp có ý thức quyết định dẫn đến thiệt hại thực tế xảy ra, đó là kết quả tất yếu Nếu không xác định được mối quan hệ này thì không có trách nhiệm bồi thường thiệt hại Trong trường hợp đó có những hành vi trái pháp luật là nguyên nhân chính gây ra thiệt hại, nhưng không có mối quan hệ nhân quả không có trách nhiệm bội thường

-Chủ xe phải có lỗi Lỗi do trạng thái tâm lý của chủ xe nhận thức được hành

vi của mình và hậu quả của hành vi đó Lỗi biểu hiện dưới hình thức vô tình hay cố

ý Việc xác định hình thức và mức lỗi là căn cứ vào diễn biến cụ thể của sự việc về thời gian, địa điểm, những điều kiện khách quan và trình độ nhận thức của người gây thiệt hại Lỗi là cơ sở để tính toán trách nhiệm bồi thường của chủ xe khi gây

ra tai nạn cho người thứ 3, tuy nhiên không phải bất kỳ vụ tai nạn nào người lái xe cũng có lỗi Thực tế những vụ tai nạn xẩy ra không do lỗi của ai mà nguyên nhân

do sự hoạt động của nguồn nguy hiểm cao độ như: xe đang chạy bị nổ nồi hơi gây tai nạn, xe bị nổ lốp, xe không điều khiển được tay lái gây ra tai nạn, xe đứt phanh khi đang xuống dốc , trong trường hợp này, TNDS vẫn có thể phát sinh nếu có đủ

3 điều kiện đầu

Nếu thiếu 1 trong 3 điều kiện đầu tiên TNDS của chủ xe không phát sinh và

do đó không phát sinh trách nhiệm của bảo hiểm điều kiện 4 có thể có hoặc không,

vì nhiều khi tai nạn xẩy ra là do tính nguy hiểm cao độ của xe cơ giới mà không hoàn toàn do lỗi của chủ xe

2.2.Phạm vi bảo hiểm

a Rủi ro bảo hiểm

Người bảo hiểm nhận bảo đảm cho các rủi ro bất ngờ không lường trước được gây ra tai nạn và làm phát sinh TNDS của chủ xe Bảo hiểm có trách nhiệm bồi thường phần TNDS của chủ xe phát sinh đối với người thứ ba đối với các thiệt hại sau:

- Thiệt hại về tính mạng và tình trạng sức khoẻ của bên thứ 3

- Thiệt hại về tài sản, hàng hoá của bên thứ 3

- Thiệt hại tài sản làm ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh hoặc giảm thu nhập

- Các chi phí cần thiết và hợp lý để thực hiện các biện pháp đề xuất của cơ quan bảo hiểm (kể cả biện pháp không mang lại hiệu quả)

- Những thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ của những người tham gia cứu chữa ngăn ngừa tai nạn, chi phí cấp cứu và chăm sóc nạn nhân

b Rủi ro loại trừ

Người bảo hiểm không chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong các vụ tai nạn mặc dù có phát sinh TNDS trong các trường hợp sau:

- Hành động cố ý của chủ xe, lái xe và người bị thiệt hại

- Xe không đủ điều kiện kỹ thuật và thiết bị an toàn để tham gia giao thông theo quy định của điều lệ trật tự an toàn giao thông đường bộ

- Chủ xe hoặc lái xe vi phạm nghiêm trọng trật tự an toàn giao thông đường

bộ như:

Xe không có giấy phép lưu hành, giấy chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và môi trường

Lái xe không có bằng lái hoặc bị tịch thu , bằng không hợp lệ

Lái xe bị ảnh hưởng của các chất kích thích như: rượu, bia,ma tuý

Xe chở chất cháy, chất nổ trái phép

Xe sử dụng để tập lái, đua thể thao, đua xe trái phép, chạy thử sau khi sửa chữa

Xe đi vào đường cấm, đi đêm không có đèn, hoặc chỉ có đèn bên phải

Xe không có hệ thống lái bên phải

- Thiệt hại do chiến tranh, bạo động

- Thiệt hại gián tiếp do tai nạn như giảm giá trị thương mại, làm đình trệ sản xuất kinh doanh

- Thiệt hại đối với tài sản bị cướp, mất cắp trong tai nạn

- Tai nạn xảy ra ngoài lãnh thổ quốc gia, trừ khi có thoả thuận khác

Ngoài ra, người bảo hiểm cũng không chịu trách nhiệm đối với tài sản đặc biệt như vàng bạc, đá quý, tiền, đồ cổ, tranh ảnh quý hiếm, thi hài, hài cốt

Tham gia bảo hiểm là giới hạn rủi ro được bảo hiểm và giới hạn trách nhiệm của công ty bảo hiểm Việc phân định các rủi ro được bảo hiểm và các rủi ro loại trừ một mặt nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của các chủ phương tiện, mặt khác giúp công ty bảo hiểm giảm các vụ khiếu lại

2 Phí bảo hiểm.

2.1.Khái niệm

Phí bảo hiểm là khoản tiền mà người tham gia bảo hiểm đóng cho người bảo hiểm (công ty bảo hiểm) trên cơ sở mức trách nhiệm đã hình thành nên quỹ tiền tệ

tập trung đủ lớn và quỹ này dùng để bồi thường thiệt hại khi xảy ra tai nạn phát sinh TNDS của chủ xe

2.2.Cách tính phí

Phí bảo hiểm được tính theo đầu phương tiện: Người tham gia bảo hiểm đóng phí bảo hiểm TNDS chủ xe cơ giới đối với người thứ 3 theo số lượng đầu phương tiện của mình Mặt khác các phương tiện khác nhau về chủng loại, về độ lớn có xác suất gây ra tai nạn khác nhau Do đó, phí bảo hiểm được tính riêng cho từng loại phương tiện (hoặc nhóm phương tiện)

Phí bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với người thứ 3 căn cứ vào các yếu tố sau:

Xác suất số vụ tai nạn phát sinh TNDS

TNDS phát sinh bình quân mỗi vụ tai nạn

Số xe tham gia bảo hiểm

Công thức tính phí cho mỗi đầu phương tiện đối với mỗi loại phương tiện (thường tính theo năm) là:

P = f + d Trong đó: P: Phí bảo hiểm / đầu phương tiện

f: Phí thuần d: phụ phí

∑

∑

=

=

i

n

i

Ci

SixTi f

1 1

Phí thuần được xác định theo công thức:

Trong đó:

Si: Số vụ tai nạn xảy ra có phát sinh TNDS của chủ xe được bảo hiểm bồi thường trong năm i

Ti: Số tiền bồi thường bình quân 1 vụ tai nạn trong năm i