Tâm trạng hoài vọng phấp phỏng của Hàn Mặc Tử thể hiện ở chữ "kịp", chỉ với một từ nhưng đã biến câu thơ thành một lời cầu khẩn đầy khắc khoải, dường như nếu thuyền không chở tră[r]
Trang 1Đề bài: Bình giảng bài thơ "Đây thôn Vĩ Dạ" của Hàn Mặc Tử Ngữ văn 11 Bài làm
Mấy ai dã từng say trăng như Hàn Mặc Tử? Cả một thế giới trăng trong thơông:
"Trăng nằm sóng soãi trên cành liễu Đợi gió đông về để lả lơi…"
"Đây thôn Vĩ Dạ" rút trong "Tập thơ Điên" xuất bản năm 1940, sau khi nhà thơ
đã qua đời Bài thơ nói rất hay về Huế, về cảnh sắc thiên nhiên hữu tình, về conngười xứ Huế, nhất là các cô gái duyên dáng, đa tình, đáng yêu Hàn Mặc Tử
đã viết về một tình yêu - tình yêu đơn phương thơ mộng đắm say, lung linhtrong sáng đến huyền ảo Bài thơ giãi bày một nỗi niềm bâng khuâng, một khátkhao về hạnh phúc của thi sĩ đa tình, có nhiều duyên nợ với cảnh và con người
Vĩ Dạ
Câu đầu của khổ thơ thứ nhất "dịu ngọt" như một lời chào mời, vừa mừng vuihội ngộ, vừa nhẹ nhàng trách người thương xiết bao thương nhớ, đợi chờ.Giọng thơ êm dịu, đằm thắm và tình tứ: "Sao anh không về chơi thôn Vĩ?" Cómấy xa xôi Cảnh cũ người xưa thấp thoáng trong vần thơ đẹp mang hoài niệm.Bao kỉ niệm sống dậy trong một hồn thơ Nó gắn liền với cảnh sắc vườn tược
và con người xứ Huế mộng mơ:
"Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên Vườn ai mướt quá xanh như ngọc
Trang 2Lá trúc che ngang mặt chữ điền".
Cảnh được nói đến là một sáng bình minh đẹp nơi thôn Vĩ Nhìn từ xa, thi nhânsay mê ngắm nhìn những ngọn cau, tàu cau ngời lên dưới màu nắng mới, "nắngmới lên" rực rỡ Hàng cau cao vút là hình ảnh thân thuộc của thôn Vĩ Dạ từ baođời nay Hàng cau như chào mời, như vẫy gọi
Quên sao được màu xanh cây lá nơi đây Nhà thơ trầm trổ thốt lên khi đứngtrước một màu xanh vườn tược Vĩ Dạ: "Vườn ai mướt quá xanh như ngọc".Sương đêm ướt đẫm cây cỏ, hoa lá Màu xanh mỡ màng, non tơ ngời lên, bónglên dưới ánh mai hồng, trông "mướt quá" một màu xanh ngọc bích Đất đaimàu mỡ, khí hậu thuận hoà, con người cần cù chăm bón mới có màu sắc "xanhnhư ngọc" ấy Thiên nhiên như rạo rực, trẻ trung và đầy sức sống Nói về màuxanh ngọc bích, Xuân Diệu (1938) cũng viết: "Đổ trời xanh ngọc qua muônlá " ("Thơ duyên") Hai chữ "vườn ai" gọi ra nhiều ngạc nhiên và man mácbâng khuâng Câu thơ thứ tư tả thiếu nữ với khóm trúc vườn xuân: "Lá trúc chengang mặt chữ điền" Mặt trái xoan, mặt hoa da phấn, khuôn mặt búp sen là vẻđẹp của giai nhân Mặt chữ điền là gương mặt đầy đặn, vuông vắn, phúc hậu
"Lá trúc che ngang" là nét vẽ độc đáo đã tô đậm một nét đẹp của cô gái Huếduyên dáng, dịu dàng, kín đáo, tình tứ đáng yêu Hàn Mặc Tử hơn một lần nói
về trúc và thiếu nữ Khóm trúc như toả bóng xanh mát che chở cho một mốitình đẹp đang nảy nở:
"Thầm thì với ai ngồi dưới trúc Nghe ra ý vị và thơ ngây".
(Mùa xuân chín)Hai câu thơ ba, bốn trong khổ thơ đầu tả cau, tả nắng, tả vườn, tả trúc và thiếu
nữ với một gam màu nhẹ, thoáng, ẩn hiện, mơ hồ Đặc sắc nhất là hai hình ảnh
so sánh và ẩn dụ (xanh như ngọc , mặt chữ điền) Cảnh và người nơi Vĩ Dạthật hồn hậu, thân thuộc đáng yêu
Vĩ Dạ - một làng quê nằm bên bờ Hương giang, thuộc ngoại ô cố đô Huế Vĩ
Dạ đẹp với những con đò thơ mộng, những mảnh vườn xanh tươi bốn mùa,sum sê hoa trái Những ngôi nhà xinh xắn thấp thoáng ẩn hiện sau hàng cau,khóm trúc, mà ở đây thường dìu dặt câu hát nam ai, nam bình, qua tiếng đàntranh, đàn tam thập lục huyền diệu, réo rắt Thôn Vĩ Dạ đẹp nên thơ Hàn Mặc
Tử đã dành cho Vĩ Dạ vần thơ đẹp nhất với tất cả tấm lòng tha thiết mếnthương Xa cách Huế và Vĩ Dạ đã bao năm tháng rồi Thế mà cảnh sắc và conngười nơi thôn Vĩ vẫn được nhà thơ ôm ấp trong lòng, càng trở nên lung linh,biểu lộ niềm ước mong tha thiết được trở lại cố đô thăm cảnh cũ người xưa.Bức tranh tâm cảnh đã được thể hiện một cách tài hoa qua bức tranh thôn Vĩhữu tình nên thơ
Khổ thơ thứ hai nói về cảnh mây trời, sông nước Một không gian nghệ thuậtthoáng đãng, mơ hồ, xa xăm Hai câu thơ năm, sáu là bức tranh tả gió, mâydòng sông và hoa (hoa bắp) Giọng thơ nhẹ nhàng, thoáng buồn Nghệ thuật đối
Trang 3tạo nên bốn phiên cảnh hài hoà, cân xứng và sống động Gió mây đôi ngả nhưmối tình nhà thơ, tưởng gần đấy mà xa vời, cách trở Dòng Hương giang êmđềm trôi lững lờ, trong tâm tưởng thi nhân trở nên "buồn thiu", nhiều bângkhuâng man mác Hoa bắp laỵ, nhè nhẹ đung đưa trong gió thoảng Nhịp điệukhoan thai, thơ mộng của miền sông Hương núi Ngự được diễn tả rất tinh tế!Các điệp ngữ luyến láy gợi nhiều vương vấn mộng mơ Ngoại cảnh mênh mangchia lìa như nỗi lòng, như tâm tình thi nhân vậy:
"Gió theo lối gió, mây đường mây Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay".
Hai câu tiếp theo, nhà thơ hỏi "ai" hay hỏi mình khi nhìn thấy, hay nhớ tới hìnhảnh con đò nằm mộng bến sông trăng Sông Hương quê em trở thành "sôngtrăng" Hàn Mặc Tử với tình yêu Vĩ Dạ đã sáng tạo nên vần thơ đẹp nói vềdòng sông Hương với những con thuyền nằm ngủ dưới vầng trăng NguyễnCông Trứ đã từng viết: "Gió trăng chứa một thuyền đầy" Hàn Mặc Tử cũnggóp cho nền thơ Việt Nam hiện đại một vần thơ trăng độc đáo:
"Thuyền ai đậu bến sông trăng đó
Có chở trăng về kịp tối nay?".
Tâm hồn nhà thơ xao xuyến khi nhìn sông trăng và con thuyền Thuyền em hay
"thuyền ai" vừa thân quen, vừa xa lạ Chất thơ mộng ảo trong "Đây thôn VĩDạ" là ở những thi liệu ấy Câu thơ gợi tả một hồn thơ đang rung động trước vẻđẹp thơ mộng của xứ Huế miền Trung, nói lên một tình yêu kín đáo, dịu dàng,mộng mơ và thoáng buồn Ở đây bức tranh tâm cảnh tràn ngập ánh trăng, thấmthìa một nỗi buồn cô đơn li biệt của khách đa tình
Khổ thơ thứ ba nói về cô gái Huế và tâm tình thi nhân Đương thời, nhà thơNguyễn Bính đã viết về thiếu nữ sông Hương: "Những nàng thiếu nữ sôngHương - Da thơm là phấn, má hường là son " Vĩ Dạ mưa nhiều, những buổisớm mai và chiều tà lắm sương khói "Sương khói" trong Đường thi thườnggắn liền với tình cố hương, ở đây sương khói đã làm nhoà đi, mờ đi áo trắng
em, nên anh nhìn mãi vẫn không nhận ra dáng hình em (nhân ảnh) Người thiếu
nữ Huế thoáng hiện, trắng trong, kín đáo và duyên dáng Gần mà xa Thực mà
mơ Câu thơ chập chờn, bâng khuâng Ta đã biết Hàn Mặc Tử từng có một mốitình đẹp đơn phương với một thiếu nữ Huế mang tên một loài hoa đẹp Phảichăng nhà thơ nói về mối tình này?
"Mơ khách đường xa, khách đường xa,
Áo em trắng quá nhìn không ra
Ở đây sương khói mờ nhân ảnh
Ai biết tình ai có đậm đà?".
"Mơ khách đường xa, khách đường xa ai biết ai có " các điệp ngữ và luyếnláy ấy tạo nên nhạc điệu sâu lắng, dịu buồn, mênh mang Sự cách biệt và nỗi
Trang 4buồn xa vắng chia li như kéo dài trong không gian và thời gian vô tận Ngườiđọc thêm cảm thương cho nhà thơ tài hoa, đa tình mà bạc mệnh, từng say đắmvới mối tình đơn phương nhưng suốt đời phải sống trong cô đơn và bệnh tật.Cũng cần nói một đôi lời về chữ "ai" trong bài thơ này Cả bốn lần chữ "ơi"xuất hiện đều mơ hồ, ám ảnh: ''Vườn ai mướt quá xanh như ngọc?" - "Thuyền
ai đậu bến sông trăng đó?" - "Ai biết tình ai có đậm đà?" Con người mà nhàthơ nói đến là con ngưòi xa vắng, trong hoài niệm, bâng khuâng Nhà thơ luônluôn cảm thấy mình hụt hẫng, chơi vơi trước một mối tình đơn phương mộng
ảo Một chút hi vọng mong manh mà tha thiết như đang nhạt nhoà và mờ ảocùng sương khói?
Hàn Mặc Tử đã để lại cho ta một bài thơ tình thật hay và cảm động Cảnh vàngười, mộng và thực, say đắm và bâng khuâng, ngạc nhiên và thẫn thờ, baohình ảnh và cảm xúc đẹp mà buồn hội tụ trong ba khổ thơ thất ngôn, câu chữtoàn bích
"Đây thôn Vĩ Dạ" là một bài thơ tình tuyệt tác Cái màu xanh như ngọc củavườn ai, con thuyền ai đậu bến sông trăng, và cái màu trắng của áo em như dẫnhổn ta đi về miền sương khói Vĩ Dạ thôn một thời xa vắng, tìm lại bóng giainhân, thương nhớ nhà thơ tài hoa, đa tình mà mệnh bạc Bức tranh tâm cảnhtrong "Đây thôn Vĩ Dạ" vương vấn mãi lòng ta
Bài làm 2:
Hàn Mặc Tử là một gương mặt thơ kì lạ và kì diệu, có cuộc sống ngắn ngủi đầyđau thương, bất hạnh Là người rất yêu đời, yêu cuộc sống nhưng tiếc thay, tạohóa lại quá bất công với số phận của thi nhân Vì thế mà những mối tình trongthơ ông dù đẹp đẽ, nồng thắm đến đâu thì cuối cùng cũng chia lìa, tan vỡ.Sau khi lâm trọng bệnh, biết rằng chẳng bao giờ còn được đoàn tụ với ngườimình yêu nên thi sĩ thường miêu tả cảnh gặp gỡ, nhớ nhung trong những giấcchiêm bao Vì thường xuyên bị cái chết ám ảnh nên ông hay nói đến sự vĩnhbiệt, cõi hư vô Ông thích đêm tối, sương mù, trăng sao là những cảnh hợpvới tâm trạng ảm đạm, thê lương Nỗi đau thể xác khiến Hàn Mặc Tử nhiều khinhư điên như dại nhưng cũng có lúc nó nâng thần trí ông lên đến đỉnh cao củatưởng tượng huyễn hoặc, đưa ông vào thế giới tràn đầy âm thanh, ánh sáng, sắcmàu Trong cõi riêng ấy, ông thỏa sức biểu hiện niềm đam mê khao khát tìnhyêu và cuộc sống tươi đẹp vĩnh hằng
Thơ Hàn Mặc Tử thường có những bước nhảy đột ngột về ý Ý nọ cách ý kiamột khoảng lớn, có lúc tưởng chừng như không liên kết gì với nhau nhưng thực
ra lại gắn bó rất chặt chẽ ở các trạng thái của cảm xúc Bài thơ Đây thôn Vĩ Dạ
là một ví dụ
Đây thôn Vĩ Dạ là bài thơ nổi tiếng, được coi là viên ngọc quý trong thơ caViệt Nam Bài thơ thể hiện lòng yêu đời, yêu cuộc sống mãnh liệt của thi sĩ, thểhiện qua tình cảm thiết tha đối với cảnh vật và con người Dẫu có thoáng nétngậm ngủi và sự chia lìa, tan vỡ của tình yêu song cảm xúc ấy đã thăng hoa,
Trang 5làm giàu thêm đời sông tình cảm của con người Có thể coi bài thơ là lời tỏ tìnhvới cuộc đời của một trái tim yêu thương và luôn luôn hy vọng.
Bài thơ có ba khổ Khổ thứ nhất tả vẻ đẹp của vườn cây thôn Vĩ và thi sĩ gửigắm ước mong một ngày nào đó dược trở về thăm cảnh cũ người xưa
Khổ thứ hai tả cảnh sông nước đêm trăng huyền ảo: gió, mây, dòng nước, hoabắp tay trong không gian quạnh vắng, đìu hiu Nét thực nét ảo cứ chập chờnchuyển hóa Khung cảnh thấm đẫm nỗi buồn thương, giống như tâm trạng đangchới với, lo âu, nghẹn ngào của thi sĩ trước linh cảm tan vỡ, chia lìa của tìnhyêu Khổ thứ ba nói về hình ảnh khách đường xa và chốn sương khói mônglung, cảnh chìm trong mộng ảo Dẫu có hình ảnh của khách đường xa, áotrắng nhưng tất cả đều nhạt nhòa, vô định như một mối tình vừa mới địnhhình đã vội hóa thành hư vô, đọng lại trong lòng người một nỗi hoài nghi, hivọng
Âm điệu chủ đạo của bài thơ dựa trên ba câu tự vấn đầy băn khoăn, khắc khoải.Câu hỏi thứ nhất: Sao anh không về chơi thôn Vĩ? mang nhiều sắc thái như:vừa hỏi han, vừa hờn trách, vừa nhắc nhở, vừa mời mọc Tác giả đang phânvân tự hỏi về một việc đáng ra phải làm từ lâu mà giờ đây không biết có còn cơhội để thực hiện nữa không Đó là về lại thôn Vĩ, nơi mình từng lui tới hồi còn
là học sinh trường Pellerin ở Huế Sự phân vân và những sắc thái tâm trạngkhác nhau đan xen trong cùng một câu hỏi cho ta thấy nỗi ước ao trở về thôn
Vĩ vừa mãnh liệt vừa u uẩn, không dễ gì bày tỏ Nghĩa là ao ước đấy, songcũng đầy mặc cảm về khả năng thực hiện ao ước của mình
Câu hỏi thứ hai: Thuyền ai đậu bến sông trăng đó, Có chở trăng về kịp tối nay ?thể hiện sự băn khoăn, khắc khoải và hi vọng mong manh trong tâm trạng thisĩ
Câu hỏi thứ ba: Ai biết tình ai có đậm đà? chất chứa một mối hoài nghi
Tâm trạng của thi sĩ diễn biến theo chiều hướng: ao ước đắm say - hoài vọngphấp phỏng - mơ tưởng hoài nghi Càng về sau càng có phần u uẩn và sầumuộn Đó là những cung bậc khác nhau của một mối tình vô vọng Tuy nhiên,đằng sau mối tình ấy vẫn là một niềm thiết tha gắn bó với đời Những câu hỏinày là hình thức để nhà thơ tỏ bày tâm trạng Âm điệu bài thơ càng về sau càng
da diết, sâu lắng và nhờ đó mà ba khổ thơ tưởng như tách biệt lại liên kết vớinhau một cách tự nhiên, tạo thành một bài thơ hoàn chỉnh có vẻ đẹp khácthường
Câu thơ mở đầu: Sao anh không về chơi thôn Vĩ? chứa đựng nhiều sắc tháibiểu cảm khác nhau Nó có thể là lời mời mọc dưới dạng hờn trách nhẹ nhàng,rất đáng yêu của một cô gái Huế Nếu vậy thì phải nghe câu thơ ấy cất lên bằngchính cái giọng Huế ấm áp, ngân nga, ta mới cảm nhận được hết vị dịu ngọtđến nao lòng của nó Hiểu cách khác, nó là một câu hỏi tu từ Nhà thơ lòng tựhỏi lòng: Liệu có còn dịp nào mình được về thăm thôn Vĩ mảnh đất gắn bó vớibao kỉ niệm dấu yêu của mối tình đầu? Tự hỏi cũng là để nhắc nhỏ mình và kínđáo lồng vào trong đó nỗi khát khao, nhung nhớ
Trang 6Ba câu sau tả vẻ đẹp vườn cây thôn Vĩ:
Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên
Vườn ai mướt quá xanh như ngọc
Lá trúc che ngang mặt chữ điền
Bức tranh chỉ đơn sơ vài nét chấm phá nhưng sinh động và đặc sắc vô cùng!Đây là cảnh hiện ra trong cõi nhớ nên vẻ đẹp của nó trở nên lung linh gấp bội.Mỗi câu thơ tả một cảnh vườn Ánh nắng ban mai trong trẻo, tinh khiết phơnphớt hồng trên những tán cau xanh cao vút, in dáng trên nền trời buổi bìnhminh Thi sĩ miêu tả hàng cau trước nhất bởi đó là hình ảnh nổi bật, là điểmnhấn của bức tranh phong cảnh rất ấn tượng Tưởng như hàng cau kia đangthay ai ngóng đợi người về Hình ảnh hàng cau gợi trong ta một nỗi niềm làngmạc, quê hương sâu sắc
Câu thơ tiếp theo thề hiện cảm xúc ngỡ ngàng và thán phục của nhà thơ trước
vẻ đẹp tràn đầy sức sống của khu vườn: vườn ai mướt quá xanh như ngọc Đâycũng là lời nhận xét chân tình thốt lên tự đáy lòng thi sĩ Thi sĩ không tả cụ thểcảnh vườn mà chỉ nhắc tới sắc xanh của lá Mướt là màu xanh mỡ màng, nontươi, phơi phới xuân thì, nhìn mát mắt và mát tận tâm hồn Từ quá chỉ mức độlàm tăng thêm khả năng gợi tả của câu thơ Cái sắc nắng mới lên rọi xuốngnhững vòm lá còn ướt sương đêm khiến cho màu xanh của lá ánh lên như ngọc.Vườn cây thôn Vĩ như một viên ngọc bích khổng lồ rời rợi sắc xanh, tỏa vàokhông gian và lòng người cái sắc màu quyến rũ lạ lùng! Tất cả đều rạo rực, trànđầy sức sống Tưởng chừng như nghe thấy được cả tiếng của nhựa sống đangchuyển lên cành tơ, lá nõn Trước cảnh thiên nhiên tuyệt vời ấy, tâm hồn conngười cũng rạo rực, vui tươi
Câu thơ thứ tư là nét vẽ thân tình tô đậm vẻ e ấp, dịu dàng rất đáng yêu củangười con gái Huế: Lá trúc che ngang mặt chữ điền Thấp thoáng sau lá trúc làkhuôn mặt chữ điền phúc hậu ở đây, ta thấy sự tinh tế của ngòi bút Hàn Mặc
Tử khi tả cảnh, tả người: Lá trúc che ngang làm tăng thêm vẻ duyên dáng củagương mặt chữ điền Với câu thơ này, Hàn Mặc Tử đã thể hiện được thần tháicủa thôn Vĩ: cảnh tươi đẹp và con người duyên dáng Thiên nhiên và con ngườihài hòa với nhau tạo thành vẻ đẹp đặc trưng của Huế
Bức tranh thôn Vĩ tuyệt đẹp đã để lại ấn tượng khó quên trong lòng thi sĩ Trêncái nền phong cảnh đầy hương sắc ấy có một cuộc hội ngộ tuy không nói ra màniềm vui như thấm vào vạn vật Thoảng đâu đây tiếng thì thầm mơ hồ xaoxuyến của tình yêu
Khổ thơ thứ hai vẫn tiếp tục tả cảnh nhưng hầu như không ăn nhập gì vớikhung cảnh tươi vui ở khổ thơ đầu Cảm xúc thơ chợt lắng xuống, đượm buồn.Linh cảm chia lìa hiện ra trong từng câu, từng chữ và từng hình ảnh:
Gió theo lối gió, mây đường mây
Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay
Trang 7Thuyền ai đậu bến sông trăng đó
Có chở trăng về kịp tối nay?
Thông thường thì gió thổi, mây bay theo cùng một hướng Còn ở đây, gió, mâyđôi ngả Gió ở cây lá, còn mây lãng đãng tận trên cao Ngẫu nhiên chăng haydụng ý? Câu thơ ngắt làm đôi Gió đóng khung trong gió (Gió theo lối gió),mây cuộn trong mây (mây đường mây) Mạch thơ chợt như đứt đoạn Có cái gì
đó xót xa, nghẹn ngào, hụt hẫng trong cảm xúc của nhà thơ
Ở Vĩ Dạ, bước ra sau vườn đã là bến nước với dăm ba bậc dẫn xuống sông.Dòng nước sông Hương lặng lẽ, im lìm, buồn thiu như không muốn trôi Hoabắp (ngô) vật vờ, lắt lay trong gió nhẹ Đâu đâu cũng đượm một nỗi buồn.Khung cảnh thật vậy chăng? Đúng vậy! Trên kia thật mà ở đây cũng thật, bởitươi tắn hay ủ ê cũng đều là Huế cả vườn tươi sớm mai, sông ủ buổi chiều Nỗibuồn phơn phớt, nhè nhẹ mà thấm tận đáy lòng Nét trầm tư không nơi nào cóđược ấy là đặc trưng của Huế Bức tranh phong cảnh thứ hai này có đủ gió thổi,mây bay, dòng nước trôi, hoa bắp lay mà sao vắng lặng đến lạnh lùng Đườngnhư tất cả đang phai nhạt dần sự sống, đang bị vây bọc trong một mối sầuthương Sự ngang trái, trớ trêu ẩn chứa trong cảnh vật hay vui buồn là do conmắt nhìn đầy tâm trạng của nhà thơ? Nỗi buồn của thiên nhiên có liên quan gìđến nỗi buồn của con người hay không?
Trở lại mối tình của thi sĩ với cô gái thôn Vĩ Dạ Mối tình ấy tuy đẹp đẽ nhưng
vô vọng Duyên kiếp của đôi trai gái này là duyên kiếp lỡ làng, không thểchung đôi, chung đời được Vì vậy nỗi buồn trong lòng người như lan cả vào
cỏ cây, mây nước; khiến cho dòng nước buồn thiu và hoa bắp cũng vật vờ, laylắt, lảo đảo bên dòng nước im lìm Dòng nước buồn thiu tự mang trong lòngmột tâm trạng buồn hay nỗi sầu li tán, chia phôi của gió với mây đã lây buồntới dòng sông?!
Lạ nhất là động từ lay vốn là một từ tả thực không mang ý nghĩa vui hay buồn,vậy mà sao đặt vào trong câu thơ này, nó lại gợi cảm xúc buồn đến vậy? Nóphụ họa với nỗi buồn chia cắt của gió, mây, của dòng nước buồn thiu nhưchẳng còn sức sống
Trong cái xu thế đang chảy trôi, chia lìa mỗi lúc mỗi xa ấy, thi sĩ chợt ước ao
có được một thứ ngược dòng về với mình, đó là trăng:
Thuyền ai đậu bến sông trăng đó
Có chở trăng về kịp tối nay ?
Nhà thơ nhìn thấy hay hình dung trong kí ức cảnh những con thuyền khoanthai, bồng bềnh trên mặt nước sông Hương lấp lánh ánh trăng ?! Sự phân vânđoán định trong từ nghi vấn thuyền ai càng làm tăng thêm vẻ mơ hồ, huyển ảocho cảnh vật và đặc tả một hồn thơ đang rung động mãnh liệt trước vẻ đẹp hữutình của Huế
Trang 8Nhà thơ ao ước thuyền chở trăng về như mong một tri âm tri ki đến với mình.Dòng nước hóa thành dòng trăng hay ánh trăng đang tan ra thành nước?!Thuyền chở trăng về cập bến thời gian huyền ảo Song, đó chi là bề nổi của ýthơ Có một chữ tâu nay bị bỏ quên bởi lẽ nó khiêm nhường, không cầu kì hoa
mĩ nhưng lại mang nhiều sắc thái tu từ, ấy là chữ lập Chữ kịp chứa đựng bikịch của tâm hồn thi sĩ Nó phản ánh tâm trạng khắc khoải đợi trông cùng chút
hi vọng mong manh của nhà thơ đang chơi vơi trên bờ vực của đau thương,tuyệt vọng Chữ kịp cho ta thấy cảm nhận của thi sĩ về hiện tại ngắn ngủi và hé
mở một khao khát sống cháy bỏng, muốn giao hòa, chia sẻ tâm sự với mọingười Thi sĩ muốn níu kéo sự sống và chạy đua với thời gian
Thuyền em đang đậu ở bến sông trăng như đời em sáng láng đầy xuân tươi, cóchở trăng về kịp tối nay cho lòng anh vui lên một chút! Nỗi ước mong thầmlặng mà tha thiết Tha thiết mà mong manh Càng mong manh lại càng thathiết
Thuyền đậu, thuyền đi trên sông Hương trong đêm trăng là chuyện bìnhthường, nhưng bến sông trăng thì chi có trong thơ Hàn Mặc Tử Thuyền chởtrăng về kịp tối nay thì cuộc hẹn hò sẽ trọn vẹn Có rượu, có trăng, có nhữngngười yêu nhau thì đời đẹp biết bao! Bù lại cảnh tượng ngăn cách, buồn bã ởhai câu trên, đây là hi vọng của cuộc gặp gỡ hòa hợp mát lành, cho dù hi vọng
ấy cũng chẳng khác chi sương khói
Có chở trăng về kịp tối nay là câu thơ của cõi mộng Đến đây, nhà thơ khôngnhìn ra cảnh vật nữa mà nhìn vào chính lòng mình Quỹ thời gian đang vơi đitừng ngày, từng khắc, cuộc chia li vĩnh viễn đang tới gần Thi sĩ rơi vào cõi đauthương, tuyệt vọng
Bốn câu thơ khổ này là bức tranh tâm cảnh Gió, mây chia đường, bạn tình rẽđôi Buồn đến cả dòng sông, ngọn bắp Thuyền ai đó hay thuyền em mà sángđầy trăng? Hãy chở trăng vê kịp tối nay để ta gặp nhau lần cuối Nhưng đó chỉ
là ước mong, dẫu chân thành tha thiết mà mờ ảo, mông lung
Nếu ở khổ thứ hai, tâm trạng của nhà thơ là khắc khoải, đợi mong và bồn chồn
hi vọng thì đến đoạn này, khi thả hồn mơ khách đường xa, nhà thơ mới thấynỗi niềm chia lìa da diết hơn, thấm thìa hơn Nhà thơ lặng đi trong cõi mộng.Hình ảnh cô gái Huế hết sức gần gũi nhưng cũng hết sức xa vời Xa vời về thờigian, không gian và nhà thơ linh cảm thấy mối tình giữa mình và cô gái ấycũng đã thành hư ảo Gâu thơ trên đương còn là mơ, câu dưới đã bay vào ảogiác, một bước nhảy vọt rất Hàn Mặc Tử, khó tìm thấy ở những bài thơ tìnhkhác
Lời thơ ở hai câu này nghe như có gì thổn thức, nghẹn ngào, hụt hẫng, chớivới, bẽ bàng và tội nghiệp biết bao cho lòng chàng trai!
Mơ khách đường xa, khách đường xa
Áo em trắng quá nhìn không ra
Trang 9Trên là vườn đẹp, trăng đẹp và bây giờ đến hình bóng đẹp của khách đường xa.Hình ảnh này gợi cho ta nhớ tới gương mặt chữ điền có lá trúc che ngangkhông thể nào quên.
Đây là hình ảnh người con gái Huế có vẻ đẹp trinh khiết đầy xuân tình mà thi sĩhằng yêu mến Gắn với hình dáng ấy là sắc áo trắng tinh khôi Màu áo ở đâycũng là màu áo trong tâm tưởng Tác giả hình dung trong tâm tưởng để thấy lạicái màu trắng của kí ức, cho nên nó hư hư thực thực Câu thơ đầy ảo giácnhưng rất hay, rất có lí và bất ngờ: Áo em trắng quá nhìn không ra Màu trắnggiờ đang choán hết tâm tư, tình cảm của thi nhân Bài thơ tả cảnh đã thành bàithơ thổ lộ tình yêu Một thứ tình yêu đơn phương, thiết tha và có phần tộinghiệp:
Ở đây sương khói mờ nhân ảnh
Ai biết tình ai có đậm đà?
Hai câu thờ cuối dẫn ta vào cõi hoài niệm của nhà thơ Sương khói làm mờnhân ảnh không phải là sương khói ngoài đời mà là sương khói trong mối tìnhđương nhen nơi lòng thi sĩ, là cái khoảnh khắc nhà thơ đắm đuối trong cơnmộng tưởng
Đâu còn nắng hàng cau, vườn mướt quả Đâu còn xanh như ngọc, mặt chữ điềnCũng chẳng còn gió mây, dòng nước buồn, hoa bắp lay, sông trăng và conthuyền chở trăng về Chỉ còn sương khói che khuất bóng người
Không chỉ hình bóng em mờ mà thân xác anh cũng mờ tan trong sương khóilạnh lẽo Còn lại may có chữ tình, nhưng nhà thơ vẫn băn khoăn, khắc khoải:
Ai biết tình ai có đậm đà ?
Hai khổ thơ đầu nói đến cái đẹp của xứ Huế, khổ cuối nói vẻ đẹp của cô gáiHuế Tả cảnh đẹp xứ Huế, Hàn Mặc Tử đắm say đến mức hòa nhập vào cảnh.Nói đến vẻ đẹp của cô gái Huế, nhà thơ lại lùi ra xa, giữa nhà thơ với cô gái làmột khoảng cách mịt mờ sương khói Vì thế mới có câu thơ cuối mang chúthoài nghi mà lại chan chứa niềm thiết tha với cuộc đời : Ai biết tình ai có đậm
đà ? Nhà thơ đã sử dụng rất tài tình đại từ phiếm chi Ai để mở ra hai ý nghĩacủa câu thơ: Làm sao biết được tình người con gái thôn Vĩ có đậm đà không?Hay cũng mờ ảo, chóng tan như làn sương khói kia? Người xứ Huế có biếtchăng tình cảm của nhà thơ đối với cảnh vật Huế, con người Huế hết sức thắmthiết, đậm đà ? Dù hiểu theo nghĩa nào thì câu thơ cũng chi làm tăng thêm nỗi
cô đơn, trống vắng trong một tâm hồn tha thiết yêu thương con người và cuộcđời
Khổ thơ thứ ba tiếp nối và đi sâu vào bên trong mối tình, từ nỗi cách ngăn giómảy chia đường đến sự đứt gãy Từ cảnh thiên nhiên như reo vui, tràn đầy sứcsống ở khổ thơ thứ nhất đi dần tới sự xóa nhòa tất cả vào mơ, vào sương khói ởkhổ thứ ba Một mối tình hết sức thiết tha, nồng ấm nhưng đành để nó mất hútvào cõi mông lung, mờ mịt; chỉ còn lại dư vị đậm đà trong lòng người và cảlòng mình
Trang 10Bài thơ bắt đầu bằng điệu vui tươi nhưng kết thúc lại buồn như vừa lỡ một cuộchẹn hò Có phải nội dung bài thơ chỉ giới hạn ở một nỗi đau cụ thể là mối tình
lỡ làng của tác giả với một người con gái Huế ? Nếu vậy, nó không tồn tại đếntận ngày nay Cũng không phải nó nói giùm niềm đau của ngàn vạn chàng traikhông may trong trường tình Gốc rễ sâu xa của nỗi bẽ bàng trong bài thơ vượt
ra khỏi khuôn khổ tình yêu của một đôi trai gái, mà nói lên tâm trạng chưa kịpvui đã thấy buồn, mới vừa ban mai mà đã vội chiều tà, bao ước mơ tốt đẹp tấtthảy đều tuột khỏi tầm tay Đó là tâm trạng của tầng lớp trí thức trẻ 1930 - 1945rất hào hứng tự khẳng định mình nhưng luôn bị những áp lực của xã hội phủđịnh, trong khi ánh sáng của cách mạng chưa soi rọi tới
Đây thôn Vĩ Dạ trước hết là một bài thơ về tình yêu Thấp thoáng trong mànsương khói hư ảo của tình yêu đôi lứa là tình yêu thiết tha, đằm thắm đối vớiquê hương đất nước Vì khơi gợi và làm rung động tình cảm chung của nhiềungười như thế nên bài thơ vốn diễn tả tâm trạng riêng của tác giả lại tạo được
sự cộng hưởng rộng rãi và lâu bền trong tâm hồn của nhiều thế hệ yêu thơ HànMặc Tử
"Đây thôn Vĩ Dạ" rút trong "Tập thơ Điên" xuất bản năm 1940, sau khi nhà thơ
đã qua đời Bài thơ nói rất hay về Huế, về cảnh sắc thiên nhiên hữu tình, về con
Trang 11người xứ Huế, nhất là các cô gái duyên dáng, đa tình, đáng yêu Hàn Mạc Tử
đã viết về một tình yêu - tình yêu đơn phương thơ mộng đắm say, lung linhtrong sáng đến huyền ảo Bài thơ giãi bày một nỗi niềm bâng khuâng, một khátkhao về hạnh phúc của thi sĩ đa tình, có nhiều duyên nợ với cảnh và con người
Vĩ Dạ
Câu đầu của khổ thơ thứ nhất "dịu ngọt" như một lời chào mời vừa mừng vuihội ngộ, vừa nhẹ nhàng trách người thương xiết bao thương nhớ, đợi chờ.Giọng thơ êm dịu, đằm thắm và tình tứ: "Sao anh không về chơi thôn Vĩ?" Cómấy xa xôi Cảnh cũ người xưa thấp thoáng trong vần thơ đẹp mang hoài niệm.Bao kỉ niệm sống dậy trong một hồn thơ Nó gắn liền với cảnh sắc vườn tược
và con người xứ Huế mộng mơ:
"Nhìn nắng hàng cau nắng mới lênVườn ai mướt quá xanh như ngọc
Lá trúc che ngang mặt chữ điền?"
Cảnh được nói đến là một sáng bình minh đẹp nơi thôn Vĩ Nhìn từ xa, thi nhânsay mê ngắm nhìn những ngọn cau, tàu cau ngời lên dưới màu nắng mới, "nắngmới lên" rực rỡ Hàng cau cao vút là hình ảnh thân thuộc của thôn Vĩ Dạ từ baođời nay Hàng cau như chào mời, như vẫy gọi
Quên sao được màu xanh cây lá nơi đây Nhà thơ trầm trồ thốt lên khi đứngtrước một màu xanh vườn tược Vĩ Dạ: "Vườn ai mướt quá xanh như ngọc".Sương đêm ướt đẫm cây cỏ, hoa lá Màu xanh mỡ màng, non tơ ngời lên, bónglên dưới ánh mai hồng trông "mướt quá" một màu xanh ngọc bích Đất đai màu
mỡ, khí hậu thuận hòa, con người cần cù chăm bón mới có màu sắc "xanh nhưngọc" ấy Thiên nhiên như rạo rực, trẻ trung và đầy sức sống Cũng nói về màuxanh ngọc bích, trước đó (1938) Xuân Diệu đã từng viết: "Đổ trời xanh ngọcqua muôn lá " ("Thơ duyên") Hai chữ "vườn ai" gợi ra nhiều ngạc nhiên vàman mác bâng khuâng Câu thơ thứ tư tả thiếu nữ với khóm trúc vườn xuân:
"Lá trúc che ngang mặt chữ điền" Mặt trái xoan, mặt hoa da phấn, khuôn mặtbúp sen là vẻ đẹp của giai nhân Mặt chữ điền là gương mặt đầy đặn, vuôngvắn, phúc hậu "Lá trúc che ngang" là một nét vẽ thần tình đã tô đậm một nétđẹp của cô gái Huế duyên dáng, dịu dàng, kín đáo, tình tứ đáng yêu Hàn Mạc
Tử hơn một lần nói về trúc và thiếu nữ Khóm trúc như tỏa bóng xanh mát chechở cho một mối tình đẹp đang nảy nở:
"Thầm thì với ai ngồi dưới trúcNghe ra ý vị và thơ ngây"
(Mùa xuân chín)Câu 3, 4 trong khổ thơ đầu tả cau, tả nắng, tả vườn, tả trúc và thiếu nữ với mộtgam màu nhẹ, thoáng, ẩn hiện, mơ hồ Đặc sắc nhất là hai hình ảnh so sánh và
ẩn dụ (xanh như ngọc mặt chữ điền) Cảnh và người nơi Vĩ Dạ thật hồn hậu,thân thuộc đáng yêu