Qua nỗi nhớ quê hương, con người chúng ta không chỉ thấy hiện lên hình ảnh một người chiến sĩ cách mạng đang cô đơn trong ngục tù mà còn cho ta thấy tấm lòng yèu quê hương, sự gắn bó của[r]
Trang 1Đề bài: Bình giảng bài thơ Nhớ đồng của Tố Hữu - Ngữ văn 11
Dàn ý chi tiết
1 Mở bài
Tập thơ "Từ ấy" của Tố Hữu tiêu biểu cho hồn thơ sục sôi, nhiệt huyết của chàng thanh niên giác ngộ ánh sáng cách mạng, bài thơ "Nhớ đồng" là một trong những bài thơ hay nhất của tập thơ
2 Thân bài
- Nỗi nhớ da diết đầy xúc cảm trong những ngày trưa thương nhớ
- Càng nhớ lại càng cô đơn, nỗi cô đơn càng ngập tràn, "hiu quạnh"
- Niềm mong nhớ ấy cứ khắc khoải, chực chờ, bao hình ảnh quê hương dần hiện về trong tâm khảm
+ Là hương gió nhẹ nhẹ hòa trong mùi đất lành thơm ngát
+ Là những luồng tre xanh toả bóng mát chiều hè
+ Là những cánh đồng có ô mạ xanh tươi
+ Là những ruộng nương khoai sắn ngọt bùi
+ Là những mái nhà tranh ấm êm bình dị
- Nỗi nhớ hướng về những con người của miền quê
+ Vất vả mệt nhọc, có khó khăn chồng chất
+ Lạc quan, cất lên tiếng hò trong gian khó
- Tố Hữu còn tìm về mình của những ngày xưa qua nỗi nhớ
+ Băn khoăn trong vòng luẩn tìm kiếm lẽ yêu đời
+ Hứng khởi khi nhận ra lý tưởng sống cao đẹp
3 Kết bài
Bài thơ kết thúc bằng lời thơ được lặp lại đầy ắp một niềm thương, niềm khắc khoải khôn nguôi Có lẽ, nỗi nhớ mãi vẫn sục sôi, cuộn trào trong trái tim người thì sĩ yêu nước
Trang 2Bài làm
Từ ấy được xem như những trái ngọt đầu tiên mà Tố Hữu đã gặt hái được đế dâng cho đời Đến với tập thơ chúng ta không chỉ bắt gặp một thanh niên yêu cách mạng, say mê lí tưởng mà còn thấy được hình ảnh của người chiến sĩ cách mạng đang sống và chiến đấu Vì vậy, Từ ấy không chỉ có những bài thơ tràn đầy cảm xúc say mê lí tưởng, mà còn có những bài ghi lại những chặng đường chiến đấu bị tù đày gian khổ, trong số đó phải nói đến bài thơ Nhớ đồng
Bài thơ được Tố Hữu viết vào tháng 7 năm 1939, bốn tháng sau khi nhà thơ
bị mật thám bắt và cầm tù Toàn bài thơ là nỗi nhớ tha thiết
Mở đầu bài thơ là lối nói so sánh được nhà thơ nêu ra như để xác định tâm thế cô đơn của chính mình:
Gì sâu bằng những trưa thương nhớ Hiu quạnh bên trong một tiếng hò!
Nhà thơ như tự hỏi chính lòng mình để rồi tự khẳng định tâm trạng của chính mình Đây chính là tâm trạng cô đơn, quạnh vánh và cồn cào nhớ thương Câu thơ như một tiếng thở dài buồn đến da diết Chúng ta lại chợt nhớ đến hình ảnh của người chiến sĩ cộng sản lần đầu tiên bị ném vào tù trong bài Tâm tư trong tù:
Thế nhưng đến đây ta không chỉ cảm nhận thấy sự cô đơn mà còn cảm thấy cái buồn tê tái, cái hiu quạnh đến lạnh lẽo, và sự thương nhớ như đang vò xé gan ruột
Sau hai câu thơ đầu mở ra như lời bộc bạch tâm sự, nhà thơ lần lượt cho ta thấy rõ nỗi nhớ nhung trong tâm hồn người cách mạng:
Đâu gió còn thơm đất nhả mùi Đâu luồng tre mát thưở yên vui Đâu từng ô mạ xanh mơn mởn Đâu những nương khoai sắn ngọt bùi Đâu những đường con bước vạn dời Xóm nhà tranh thấp ngủ im lơi
Trang 3Giữa dòng ngày tháng âm u đó Không đổi nhưng mà trôi cứ trôi…
Không gian của bài thơ như được trải rộng ra Đó chính là không gian của quê hương yêu dấu nơi có mùi đất quá quen thuộc, nơi có bóng tre mát rượi, những ô mạ xanh mơn mởn, nơi trải dài nương khoai, nương sắn và cả những mái tranh thấp bình dị Không gian được trải rộng ra phải chăng cũng chính là
sự trải rộng cửa nỗi nhớ trong lòng nhà thơ Đáng lưu ý là trước mỗi cảnh vật quen thuộc như vậy là từ đâu dùng để hỏi Tuy nhiên ở đây nhà thơ không chỉ đơn thuần là sự tìm kiếm, là hỏi vị trí mà chính là đang tự hỏi lòng mình, đang lục lại trong trí nhớ những gì đã xa, đã mất Đâu gợi lên trong chúng ta sự mất mát trống vắng Từ Đâu được Tố Hữu lặp lại năm lần liên tiếp làm cho nỗi nhớ như càng được nhân lên dồn dập, làm cho sự trống vắng mất mát hụt hẫng trong lòng nhà thơ nhân lên đến xót xa Vì vậy có thể nói đâu đã trở thành tiếng gợi nhớ thương đến cồn cào da diết… Và nỗi thương nhớ hiu quạnh ấy như được trải dài ra bởi:
Giữa dòng ngày tháng âm u đó Không đổi, nhưng mà trôi cứ trôi…
Có thể nói, hai khổ thơ trên đã khái quát một cách sâu sắc nỗi nhớ quê hương đồng ruộng Nồi nhớ ấy dâng lên và thốt ra nghẹn ngào thấm thía:
Gì sâu bằng những trưa thương nhớ
Ôi ruộng đồng quê thương nhớ ơi!
Vẫn là cách nói so sánh diễn tả sự vắng vẻ cô đơn Ôi và nhớ ơi xuất hiện trong cùng một câu thơ làm cho nỗi nhớ quê càng trở nên da diết hơn bao giờ hết
Nhớ đến ruộng dồng quê hương nhà thơ đồng thời hướng nỗi nhớ của mình đến con người Đây là những con người lao động gần gũi đang lưng còng xuống luống cày, vãi giống tung trời Nhưng tất cả cũng chỉ là trong tiềm thức, chỉ còn là nỗi nhớ Và giờ này cảnh vật và con người cũng hiện lên đầy buồn nhớ như chính tâm trạng của nhà thơ:
Đâu những chiều sương phủ bãi đồng Lúc mềm xao xác ủ ven sông
Trang 4Vẳng lên trong tiếng xe lùa nước Một giọng hò đưa hớ não nùng.
Tất cả hình ảnh con người hiện lên trong tâm trí nhà thơ càng làm cho nỗi nhớ về cuộc sống thêm da diết Tất cả đã xa rồi, đối diện với nhà thơ lúc này chỉ là kỉ niệm, những kỉ niệm đang cào xé chỉ có thế mơ tới, chỉ không thể với tới được Và một lần nữa nhà thơ đã phải thốt lên:
Gì đâu bằng những trưa thương nhớ Hiu quạnh bên trong một tiếng hò.
Câu thơ được điệp lại làm cho nỗi nhớ thương, sự cô đơn trong lòng nhà thơ càng tăng lên Và tất cả kỉ niệm như vụt biến, nhà thơ trở lại với thực tại phũ phàng và nhận ra:
Đâu dáng hình quen, đâu cả rồi Sao mà cách biệt, quá xa xôi Chao ôi thương nhở, chao thương nhở
Ôi mẹ giờ xa đơn chiếc ơi!
Có lẽ đấy là tiếng gọi của sự nhớ thương, là tiếng nói xót xa cho hoàn cảnh bị giam cầm Người chiến sĩ cách mạng chợt nhận ra thực tại sao mà cách biệt quá
xa xôi Cũng bởi lẽ thế mà nỗi nhớ lại cồn cào thêm Chỉ trong một câu thơ thôi
mà thương nhớ được điệp tới hai lần Từ chao càng làm cho nỗi nhớ ấy trở nên
da diết xót xa hơn
Qua nỗi nhớ quê hương, con người chúng ta không chỉ thấy hiện lên hình ảnh một người chiến sĩ cách mạng đang cô đơn trong ngục tù mà còn cho ta thấy tấm lòng yèu quê hương, sự gắn bó của người chiến sĩ với quần chúng nhân dân lao động, luôn luôn hướng tới cuộc sống bên ngoài Đó cũng là những nét rất cơ bản và quen thuộc về hình ảnh người chiến sĩ cộng sản bị tù đày trong thơ Tố Hữu
Sau những khoảnh khắc thương nhớ, nhà thơ chợt nhìn và nhớ về chính bản thân mình Các khổ cuối của bài thơ sẽ cho ta thấy rõ sự nhận thức ấy
Trước hết là nhớ về bản thân mình:
Trang 5Đâu những ngày xưa tôi nhớ tôi Băn khoăn đi kiếm lẽ yêu đời Vẩn vơ theo mãi vòng quanh quẩn Muốn thoát, than ơi, bước chẳng rời.
Vẫn là sự lục tìm trong trí nhớ, song đã có sự nhận thức rất rõ ràng về những ngày xưa Nhà thơ nhớ lại những ngày bế tắc, những ngày băn khoăn kiếm tìm
lẽ sống Đấy chính là những ngày nhà thơ chưa bắt gặp lí tưởng cộng sản Những từ ngữ như: vấn vơ, băn khoăn, quanh quẩn đã diễn tả một cách chính xác sự bế tắc trong con người nhà thơ lúc này Ba tiếng tôi nhớ tôi vang lên như một sự nhận thức thấm thía, buồn cho cuộc sống theo mãi vòng quanh quẩn, muốn thoát nhưng chẳng thể bước nổi
Khổ thơ tiếp theo chuyển sang một giọng điệu hoàn toàn khác đầy say sưa hưng phấn:
Rồi một hôm nào, tôi thấy tôi Nhẹ nhàng như con chim cà lơi Say hương đồng vui ca hát Trên chín tầng cao bát ngát trời
Nhà thơ nhớ lại ngày tôi thấy tôi nghĩa là ngày tự soi vào lòng mình, tự thấy mình đã trưởng thành, thấy lẽ với đời Lúc này là lúc nhà thơ cảm thấy hạnh phúc Niềm hạnh phúc ấy được tác giả ví với hình ảnh của con chim cà lơi nhẹ nhàng tung bay trên bầu trời Đây là một hình ảnh so sánh hết sức độc đáo Niềm vui, niềm hạnh phúc ấy được Tố Hữu diẻn tả một cách tinh tế bằng các từ say đồng, vui ca hát, bát ngát trời Đặc biệt với câu thơ nhẹ nhàng như con chim cà lơi, Tố Hữu dùng tới sáu thanh bằng, vì vậy đã diễn tả được cái phơi phới trong tâm hồn nhà thơ — một tâm hồn say mê lí tưởng
Trở về với thực tại, nhà thơ lại đầy ắp tâm trạng:
Cho tới chừ đây, tới chừ đây Tôi mơ qua cửa khám bao ngày.
Tôi thu tất cả trong thầm lặng
Trang 6Như cánh chim buồn nhớ gió mây.
Câu thơ mở đầu khổ thơ trên như một lời than Đây là sự tiếc nuối quá khứ đã qua, là sự xót xa trong nỗi đau thực tại Tới giờ đây được lặp lại hai lần làm cho sự xót xa được nhấn mạnh thêm Và lúc này tất cả tâm hồn người chiến sĩ hướng ra cuộc sông bên ngoài: tôi mơ qua cửa khám bao ngày Tuy nhiên đọng lại cả khổ thơ là nồi buồn bị cùm trói trong tù túng, siết chật trong thầm lặng
Và nếu trước đây, hình ảnh cánh chim được so sánh để diễn tả sự ngây ngất say
mê lí tưởng thì giờ đây cánh chim lại gắn với nỗi buồn Qua đó ta thấy được khát vọng tự do của người chiến sĩ cách mạng
Kết thúc bài thơ là điệp khúc được vang lên lần thứ hai trong bài thơ:
Gì sâu bằng những trưa thương nhớ
Ôi ruộng đồng quê hương nhớ ơi!
Điệp khúc này tạo cho bài thơ có cấu trúc đặc biệt: mở ra bàng nỗi cô đơn, nỗi nhớ và kết thúc cũng vậy Vì vậy, có thê nói nhớ là nét chủ đạo bao trùm 44 câu của bài thơ
Nhớ đồng – cái tên bài thơ đã mở ra đầy nhớ thương Nhưng bài thơ không chỉ có tâm trạng nhớ què, nhớ những con người say mê lí tưởng, khát khao tự
do Đấy cũng là nét đẹp trong phẩm chất của người chiến sĩ cách mạng trong thơ Tố Hữu nói riêng và những người chiến sĩ cách mạng Việt Nam nói chung
Bài làm 2
Tố Hữu là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền văn học hiện đại Việt Nam Đến với thơ ông, ta bắt gặp những áng thơ tràn đầy niềm tin, lý tưởng cách mạng Tập thơ "Từ ấy" của ông tiêu biểu cho hồn thơ sục sôi, nhiệt huyết
ấy, bài thơ "Nhớ đồng" là một trong những bài thơ hay nhất của tập thơ
Bài thơ được viết trong hoàn cảnh Tố Hữu bị cầm tù nơi ngục tối Bài thơ là tiếng lòng tha thiết và nỗi nhớ quê hương khôn nguôi của tác giả Mở đầu bài thơ là nỗi nhớ, là tiếng thơ tựa tiếng hát yêu thương, bộc lộ nỗi cô đơn, nỗi mong nhớ sâu thẳm nơi đáy lòng của người chiến sĩ cách mạng:
"Gì sâu bằng những trưa thương nhớ Hiu quạnh bên trong một tiếng hò"
Trang 7Lối so sánh hơn độc đáo của tác giả gợi lên nỗi nhớ da diết đầy xúc cảm Không có gì thương và buồn hơn là những ngày trưa thương nhớ quê nhà Càng nhớ lại càng cô đơn, nỗi nhớ càng rộng lớn bao nhiêu thì nỗi cô đơn lại càng ngập tràn, "hiu quạnh" bấy nhiêu Một tiếng hò tình quê cất lên thắm thiết mang thương nhớ cồn cào hay tiếng hò ấy là tiếng lòng hiu quạnh, lạnh giá, đơn độc của nhà thơ nơi chốn tù đày đau thương Niềm mong nhớ ấy cứ khắc khoải, chực chờ, bao hình ảnh quê hương dần hiện về trong tâm khảm Càng nhớ càng thương lại càng buồn trĩu nặng:
" Đâu gió cồn thơm đất nhả mùi Đâu luồng tre mát thuở yên vui Đâu từng ô mạ xanh mơn mởn Đâu những nương khoai sắn ngọt bùi Đâu những đường con bước vạn đời Xóm nhà tranh thấp ngủ im hơi Giữa dòng ngày tháng âm u đó Không đổi nhưng mà trôi cứ trôi"
Nơi chốn quê nhà thương yêu ấy có biết bao vẻ đẹp, bao dấu ấn mãi chẳng thể nào quên được Đó là những gì đẹp đẽ nhất mà chỉ có ở chốn quê hương mình
mà thôi, chẳng nơi đâu có thể thay thế được Đó là hương gió nhẹ nhẹ hòa trong mùi đất lành thơm ngát, là những luồng tre xanh toả bóng mát chiều hè Quê hương ấy còn là những cánh đồng có ô mạ xanh tươi nơi có những người dân cày một nắng hai sương lam lũ, chân chất, thật thà Và đó còn là những ruộng nương khoai sắn ngọt bùi, là những mái nhà tranh ấm êm bình dị, tuy nghèo khó mà tấm lòng bao la, chứa chan tình người dành cho nhau Cảm xúc theo nỗi nhớ trào dâng trong lòng, tiếng thơ mang theo biết bao tâm tình trong sâu thẳm tâm hồn Điệp từ "Đâu" đứng ở đầu câu vừa như một câu hỏi tu từ lại vừa như đang kiếm tìm chút gì đó thân thuộc của những ngày xưa nơi quê nhà, khi mà chưa có chiến tranh, mất mát, đau thương Đâu rồi những khung cảnh của ngày xưa, hiện tại sao thấy trống vắng mà hụt hẫng đến vậy Đâu chỉ có cảnh vật quê hương, nỗi nhớ đó còn hướng về những con người của miền quê Những người lao động cần cù nhẫn nại, qua bao gian khó vẫn kiên cường tranh
Trang 8đấu, vẫn hăng say với lao động Nhà thơ nhắc đến họ bằng tình yêu và niềm kính trọng
"Đâu những chiều sương phủ bãi đồng Lúa mềm xao xác ủ ven sông Vẳng lên trong tiếng xe lùa nước Một giọng hò đưa hố não nùng."
Dù có vất vả mệt nhọc, có khó khăn chồng chất thì những người nông dân vẫn giữ vững niềm tin, lạc quan trong gian khó Vẫn cất lên giọng hò tha thiết xua tan những âm u, não nề Bao kỉ niệm vẫn vậy, vẫn còn đó, vẫn được giữ mãi trong kí ức của nhà thơ Khi nỗi nhớ cứ ngày một lớn thì kỉ niệm cũng theo dòng cảm xúc ùa về trong tâm tưởng Nỗi nhớ làm sao ai có thể ngăn được Một lần nữa, nhà thơ phải thốt lên nghẹn ngào:
" Gì đâu bằng những trưa thương nhớ Hiu quạnh bên sông một tiếng hò"
Biết bao vẻ đẹp xưa hiện về khiến lòng người không khỏi khắc khoải, nhớ thương Nhưng đâu ai có thể sống mãi với quá khứ được, hiện tại luôn là thứ khiến con người phải trăn trở, đấu tranh:
"Đâu dáng hình quen, đâu cả rồi Sao mà cách biệt, quá xa xôi Chao ôi thương nhớ, chao thương nhớ
Ôi mẹ giờ xa đơn chiếc ơi!"
Thực tại sao phũ phàng quá đi thôi, chỉ có nhà thơ đang nơi đây một mình một cõi Bao cách biệt xa xôi thấm dần vào nỗi buồn kẻ cô đơn, chiếc bóng, những điều thân thuộc, bóng mẹ già cũng xa rồi, chỉ còn lại nỗi thương nhớ cứ dằn vặt mãi không thôi Những lời cảm thán "Chao ôi","Ôi" cất lên nghe ngậm ngùi mà thê lương quá Ta như cảm nhận được nỗi xót xa, đắng cay hòa trong từng lời thương nhớ vậy
Tố Hữu - một nhà thơ- một chiến sĩ cách mạng yêu quê hương đất nước mình bằng một tấm lòng thiết tha, trọn vẹn Tâm hồn luôn hướng về nguồn cội, về
Trang 9dân tộc và tổ quốc thân thương, gắn bó với nhân dân, cùng nhân dân lao động Dẫu trong ngục hiểm nguy, khó khăn vẫn hướng về cuộc sống ngoài kia với những nỗi đau của dân tộc Không chỉ là nhân dân, là đồng quê, Tố Hữu còn tìm về mình của những ngày xưa qua nỗi nhớ:
"Đâu những ngày xưa tôi nhớ tôi Băn khoăn đi kiếm lẽ yêu đời Vẩn vơ theo mãi vòng quanh quẩn Muốn thoát, than ơi, bước chẳng rời."
Ai cũng có cho mình một quá khứ và Tố Hữu cũng vậy, nhà thơ nhớ về những tháng ngày đầy gian nan khi đi tìm lẽ sống, kiếm lẽ yêu đời nhưng vẫn mãi một vòng quanh quẩn, chẳng tìm đâu ra một lối thoát cho cuộc sống chính mình Nhưng rồi, mọi chuyện cũng trôi qua và trở nên tốt đẹp hơn khi bắt gặp được lý tưởng cách mạng sáng soi:
"Rồi một hôm nào, tôi thấy tôi Nhẹ nhàng như con chim cà lơi Say đồng hương nắng ưa ca hát Trên chín tầng cao bát ngát trời"
Lòng đầy hưng phấn, nhẹ nhàng khi tìm thấy chính niềm yêu trong lựa chọn của mình Sự phấn khởi, hăng say, tự hào và khát khao cuộc sống được cất lên như một nốt nhạc tươi vui giữa cuộc đời Còn gì vui hơn khi được sống với chính mình, có được sự nhẹ nhàng trong tâm khảm và được là chính mình cơ chứ? Hình ảnh so sánh niềm "nhẹ nhàng" với cánh chim thật độc đáo và ấn tượng, đó phải chăng đâu chỉ là niềm vui riêng mà còn là niềm vui chung cùng với thiên nhiên, đất trời
"Gì sâu bằng những trưa thương nhớ
Ôi ruộng đồng quê hương nhớ ơi!"
Bài thơ kết thúc bằng lời thơ được lặp lại đầy ắp một niềm thương, niềm khắc khoải khôn nguôi Có lẽ, nỗi nhớ mãi vẫn sục sôi, cuộn trào trong trái tim người thì sĩ yêu nước
Trang 10Bài làm 3
“Từ ấy” là tiếng reo vui của một tâm hồn trẻ bắt gặp được lí tưởng cộng sản Với trái tim rạo rực trào sôi, với một khát vọng sống và cống hiến, người thanh niên Nguyễn Kim Thành đã hăng hái hoạt động, làm mọi việc cho lí tưởng cộng sản Nhưng rồi ông bị bắt giam ở nhà lao Thừa Phủ (1939) Hồn thơ Tố Hữu đã trở nên sâu lắng trong một nỗi nhớ da diết cuộc sống và con người Những ngày bị giam cầm đau khổ ông đã viết những bài thơ thể hiện tâm trạng, tình cảm của mình “Nhớ đồng” là một bài thơ mà mỗi câu thơ như muốn khắc hoạ nỗi nhớ cảnh, nhớ người, đồng quê Đoạn thơ sau đã ghi lại chân thực tâm trạng đó của nhà thơ:
“Gì sâu bằng những trưa thương nhớ Hiu quạnh bên trong một tiếng hò!
Đâu gió cồn thơm đất nhả mùi Đâu ruồng tre mát thở yên vui Đâu từng ô mạ xanh mơn mởn Đâu những nương khoai ngọt sắn bùi?
Đâu những đường con bước vạn đời Xóm nhà tranh thấp ngủ im hơi Giữa dòng ngày tháng âm u đó Không đổi, nhưng mà trôi cứ trôi”
Câu thơ mở đầu đã dựng lên thời gian của nỗi nhớ Một buổi trưa hè trong song sắt của nhà lao Người tù đang trong một tâm trạng buồn, tiếng hò vọng lại càng làm cho nỗi nhớ trở nên da diết hơn Đặt trong hoàn cảnh của nhà thơ, câu thơ trở nên xúc động lòng người Khi mới bắt gặp ánh sáng của lí tưởng, Tố Hữu đã say mê, đã rạo rực:
“Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ Mặt trời chân lí chói qua tim Hồn tôi là một vườn hoa lá