BIeN DANG CUA KIM LOAI.. Lam bieD d~ng kim iOl.li d~ nh$n dUQc cae Ran pham thea yell cau nao do khi gia cong bang lip h,t'c 18.. nli dung thuQc cae giao trlnh : II thuyet bien dl.lng de
Trang 1TRANG BJ DItN DI~N TU CAC MAY
,
Chuang 7
D~I CllONG VE GIA CONG BANG Ap LI,IC
§7.1 BIeN DANG CUA KIM LOAI
Kim IO!;li dUQc gia cong bang ap h,tc ra:t phD bi€n Ph1.wng phap gia c6ng bang
ap l\1c baa gam nhil1u dl.lng : can, ep, d~p, d~t, cat, keo, chu6t v,v Dlloi tae d~ng
cua lip I\1C ngoai (ngol.li hIe), kim lo!.li se ho~c hi bien dl;lng, ho~c hi dl1t gay Lam bieD d~ng kim iOl.li d~ nh$n dUQc cae Ran pham thea yell cau nao do khi gia cong bang lip h,t'c 18 n(li dung thuQc cae giao trlnh : II thuyet bien dl.lng deo, H thuyet gia c6ng kim iOl.li Mng lip l\lc 0 day to chI xem xet nhung vlin de chung nhat, co dnh chAt d!;li cudng nhat, du de' hie'u nhung yeu cAu cong ngM doi hoi sl,t dap ung cua trang hi di~n cho cae may gia cong bang lip l\lc
Dung kfnh hien vi de quaD 2at mot m~t kim IOl.li da mai nhAn Sf! thiIy diu trut" cua n6 nhll hlnh 7~1 Qua hlnh ve nay ta tha:y cac h~t tinh th~ kim IOl.li tiep xuc voi nhau theo cac dllong thAng gay khue tren
1ll~t mai
Bang nhH!u thl,tc nghi~m hgubi ta da nh~n
bie't duge : Kin,l IO!;li bi pM huy khOng pha.i
theo lop pha.n cach giua cac h~t, rna sl,t pha
huy I~i ehinh a cac h~t (theo m!),t trllgt tinh
the)
SI,t thay dcii kfeh thll'oc va hlnh d~ng ban
dau cua v$t the kim IO!,1i khi bj ngo!,1i ll,tc tac
d\,l.hg g9i li'r sl,t bien d~ng eua kim lo~i Bien
d~ng cua kim IO!,1i dllgc chia thanh hai IO{li lit :
bien d~ng dan hOi vA bien d~ng deo
~ Bi~'n dq.ng dim hai Iii bien d~ng cua V$t
the mA sau khi ngo~i Il,tc th6i tac dl,lhg vAo v~t
Ill"," 7-1 Ilinh u;lng h(l ~t kim 10;11 a) - So d6 cae h,1.I tinh the kim 10(li ; b) - Ranh gUli giiia cuc h<ll nhin qua kinh
hien vi
Trang 2thl vdt se tra I~i hlnh d~ng va kich thuac ban dau, nghia IA v~t chi bien d~ng khi
no dang chiu tac d\lng cua ngoai luc
- Bien dang deo la bien dang cua v~t ma sau khi bo ngo~i luc tic d\lng vao
no, nd cd hlnh d(!.ng va kich thuac mai kh{J.c vaj hlnh dry.ng va kfch thuuc ban dau Hinh 7-2 cho m6i quan he g-iita Ittc keo doc tr1,lc mot mau thep va bien dang dfti eua m::'iu th('p deL
P, G
8
A
I
lI'nl 7-2 Gli!n cl() kcn mtiu Ih,,[, mL'i11
it cachon
"
mft the tich kim lo.;ti ta.ng 16n, m~t
Tr\lc tung bi~u thi luc keo hay ling suat keo Tr\lc hoimh bieu thi chieu di"ti thanh thcp mAu hay do dan ttldng doi
Dau ti~n, do dlli m~u thep tang ti Ie thui).n vui h,tc keo (doan OA) () cloan nay, nf)"u thai tac dung hic, mau se lay Iry.i hinh dang va kich thuac cli - do Iii giai do(!.n bien d::mg dan hoi
Trong m~ng tinh the', cac nguyen ttl: kim loai chiem vi trl tttdng ling vui the nang qrc tieu Khi bien d''lng dan h6i, cae nguyen ttl:
xe dich khoi vi tri can bang 6n cljnh SIf xe dich nay nit nM, kh6ng qua khoang each giiia
Do slf tang khoang cach giii"a cac nguyen ttl: dl? kim lo!).i gi3m di
Neu tiep tl,lC tang IIfC ken qua gidi h<;ln dim hoi (tudng ung diEfm A), dQ tti'-ng bien d~ng dai se khong ti I~ voi dQ tang h,tc ken, rna no se tilng nhanh han (d01.m cong AC) Neu ta cll: tiep tl,lC tang Ilfc keo niia, se dAn den mau bi phi huy (dlit, tuong ling diem il) Khi li,tc keo tang chua den mlic pha huy m:lu (diem C), rna IIfC keo Mt dau gi3.m thi mdu kh6ng lay l<;li dUQC hlnh d~ng va kich thuac CU, rna no con gill lai m(Jt d¢ dan nao dd (do<;ln E(J ' ngubi ta g9i day la dQ bien d:;mg deo cua v*t Nhu the, bi€n dang dan h6i luon xay ra trudc m9i bi€n d(!.ng deo Bien d~ng
deo clla kim lo~i phl,l thu¢c vao thanh phan du t~o kim lo~i, nhi~t dQ va phuong phap gia cong bang ap IIfC
Cac phuong phtip gia c6ng ap l1,tc nhu can, keo, ep, d~p, ren dlfa va~ bien dl;mg deo cua kim lo~i d~ thay deli hlnh dang, kich thuac cua kim loai
(thea huang llfc elm nha nhat), nhung khang gay ra pha bUy kim loai, Wc lit pha vo m6i lien k€t gifra cac h<;lt ; til" do cling lam thay doi tinh chilt cO Ii cua kim lo~i ThlfC nghi~m keo miu chung to rang bien d.;tng cua kim lo~i xay ra 13 do kim lo~i truot theo cac m~i.t phAng xac djnh g9i Ii cac mJ;it phAng trllc;Jt Khi cac mat philng niy truot, bl'! m(lt miu se cd cac vet goi Ii cac dllong trllc;Jt M(lt philng truot thuong trung vai m(lt phimg tac dung cua ung suut ti~·p tuyen (Ung su::H truqt) q1c d~i va t(!.o voi huang hic d~ng cua ngo~i hic ml?t goc khoang 45() Bien dang deo chi co the' bat dau khi t<;lO ra trong kim loai m6t tr~ng thai ung suut xac d~nh Khi do ling suitt trl1Qt (tiep tuy€nl tac dl,lng theo milt ph&ng truQt d~t dl? Ian xac
94
Trang 3!J'
dinh tily thuQc tinh ch:H cua kim lo~i vA thling dUr;1C n9l trO' trfln m~t ph/mg trur;1t hay thea duong philn cach giua cac h~t trong kim lo~i
Khi gia c6ng bang ap h,lC, co the coi ngo~i h,lC la mQt t6 hr;1p cac l1,lC keo va nen De khao sat mOt s6 d~ng bj~n d~ng chinh, ta quy uoc ung suat nen la duong, ung suM keo JA a.m
§7.2 NEN KIM LOA I TREO MOT DUONG TRANG
GiS su co ngo~i i'!c dQc tr~c P y Hc d~ng len m:;i.t (phang) nam ngang di$n tich
F Dng suat phap tuy€n Iii
6y co.ng d6ng thai la ung suat phap tuyi'n chinh (ky hi~u 61) VI kh6ng co ung stint tiep tuyen tren thie't di~n F vuong
goc voi Py
Neu s Ia ung su:'H dQc trl,lc y
tren thi~t di~n F l' t~o voj m~t pha.ng
nam ngang goc a thi :
F
RI5 rang ung suil:t thimg dung
" nha hon (Jy :
F~l ~
0,
Xet niOt phAn to vO cling nha
M (pha.n g~ch cbeo a hlnh 7-3) va
khAo sat di~u ki!)n di.n bang cua no
Phan dch s thanh 2 thanh phdn : Ill"," 7-,1 Philo lich ogo;,ti l!Jc tiic U\)og v~" vi,l lh,
ung suilt phap tuyen : 60 = scosa = 6ycmla
G
=2(1
2 ung suat tiep tuyen : (JT = ssina = (Jy sino: coax
Khi a = 45° thl 6r d~t gia trl c,!c d~i :
+ cos2a) (7-3)
(7-4)
(7-5)
V~y khi nen trfln 1 duong tha.ng, trong m(!,t pha.ng nghieng veil g6c 45() doi voi
Nghia la, m(!,t trur;1t cua kim la~ti trung voi m~t pha.ng tac d\lng cua ung suat tiep tuyen c1,lc d~i
Trang 4Kim lo~i bat dau chay khi dng su!\t phap tuy~n chinh vl1Qt qua gioi h~n chay (\ cua no tdc HI khi :
11[ I1s
fJ 1 mdX = 2 = 2 (7-6) Gia tri "-s thllong dllQc xlic dinh bAng thll'C nghi~m keD mAu voi ngol.li Il,ic bien
: d6i rat ch~m, con di~u ki¢n gia cOng kim 10l.li ba.ng lip htc thi hdi khac, nen khi
<pung "-s can bo sung cac M 56 chlnh d,nh Hnh den snh hl10ng cua sl,i hoa ben (k[,) trong qua trl.nh bien d~ng, M so nhi~t d¢ -(~) vA t6c d¢ bi~n d~ng (k) N¢i tro
bi~n dl.lng th\1'c te se hi
(7-7)
(7-8) Ngoai ra, do "-s dl1Qc xac dlnh bang thl,iC nghi~m keo mAu (VI thl,ic nghi~m nen kho dam bao trflD mot dllong thling do xuat hi~n ll,ic ma sat a cac M m!}t tiep xuc luc nen) n{m stl d\,mg c6ng
thdc (7-8) dn chu y Iii Dl9t
so voi khi mfn, con d6ng va
nhom thl 11, luc keo va nen
hau nhu trung nhau
§ 7.3 NEN THEO 2
PHUONG VUONG GOC
F
Py
ffinh 7-4 Ncn theo hai phlldng vuong g6~· nhau
Gia thu ngol.li h,c lit P y
va Px (hinh 7-4) tac dl}.ng thea 2 huong vuong goc y, x
c)
P~, va P x se tao ra tren m!}t nghieng F [ cac ung su:H phap tuyen cung chieu
Xet dieu ki~n can bang cua m¢t phan to vo dmg nhO M ta dUQc :
(7-10)
96
Trang 5D~ dang thAy khi a = 45° thl :
~ y - ~ ,
2 (Jy + (J)(
(In tnmgbinh = 2
(7-11)
(7-12)
nghla lit trong truong hc;lP nen theo 2 phuong vul'lng goc thi dng suAt ti(!p tuyen c~c d~i blng mOt nil'a hililU cac ung sotH phap tuyen chfnh
~ Ly thuyl~l vll bien dl,lng cho biet : ung sul[t tiep tuyen c~c df,li c;1n d~ bAt dl1u
cd bien df,lng ditn h6i cua kim IO!.li lit khl'lng d6i, khl'lng ph1,l thu/)c vito cach keo, nen hay to hc;lP keo - nen Do do, theo (7-8) co the viet :
hay:
(Jy - (In
( J - ( J = ( J p
Y "
~
hol;ic chuy~n qua dng sullt phap chinh tt10ng dng
(J1 - (J3 = (Jp
~p
(7-14)
(7-15)
Vh : khi keo kim lo~i theo 2 phuong vu8ng goc nhau, hi(lu cac ung suAt phlip tuyen chinh lit mOt d~i lUQng khl'lng d6i, blng n/)i tro bien df,lng th~c te nhu nen theo m/)t duong tha.ng
§7.4 NEN - KEO THEO 2 PHliONG VUONG GOC
Truong hc;lP nay Ivc P y (nen) va p)( (keo) s~ t~o ra tNn m$,t ngbi~ng F 1 cAe dng sut'lt ph~p tuyen (J~ , (J~ ngUc;lc chil!u vA cAe dng sullt tiep tuyen (J~, (J~ cung
Dillu kien can blng cua phAn t6 M cho :
P,
P y
ffi,.11 7-$ Nen - teo theo hai phlJong vw'lng g6c nhau
(Jy - (Jx (Jy + (Jx
" (Jy + (Jx
Trang 6Khi a
a
rmax =
+ 0,
Wc III khi nen keo thea 2 phuong vuOng gdc nhau, ung suflt phap tuyen c\tc dai
brmg m¢t TI\Ja tong cac gia tr~ tuyl;!t doi cu.a cac ung suat phap tuyen chinh Bieu thdc (7-18) cd the viet I~i
(7-19)
',vai gia thiet CJx = CJ3 = const thi khi bi1t dau co bien dl;1ng deo (CJr dl;lt
o
CJy = Cf1 = O"p + 0"3 con neu nen - keo thea 2 phuong vutmg goc, mQt ung suat O"y = Cf1 = O"p - Cf3 nghIa la, truang hQ"p dAu dbi hOi mOt ung suat Ian hdn trubng hQ"p sau Tu do suy ra khi gia c6ng kim IOl;li ba.ng ap Ivc, phuong phap sau (nen -keo theo 2 phuong vuong goc nhau) thu~n IQ"i bon phuong pbap dau (nen theo 2 phuong vu6ng goc nhau) Dii~u do thay ro khi can khOng kea doi hoi ap Il!c trl,lc can Ian han khi can co keo nbb tr\lc quan
§7.5 BItN DANG KIM LOAI 0 TRANG THAI NGU(II VA NONG
,OOO~-~ ~-~-[12
Op,klJ/11l 2
- '<1<1
o
08
mfth 7-6 Quan he giua gid) h,m eMy ella e:k kim IO<;li
I-.h.k nhau theo uQ cp khl di.n ngu(\i
I Thcp lXIRH9T ho = l.5mm : 2 - Ken, ) - Hop
kim noizinbd (50 -; 60% CU, 15 _ 25% Zn) ; 4 - 06ng
th:m JI 62 , 5 - H<)p kim d6ng ; 6 - Thcp, h" = 2mm •
7 D"ng, ho = 2mm : 8 - Dura 016, ho = lOmm ;
') ~ Nhllm
98
Th\tc te chung to : khi Hl.ng muc
dO bien d~ng cua kim IOl;1i c'J trl;lng thai nguOi thi kim IOl;li milt dnh deo tl! nhien
da no va no se tra nen cung va gion hOn (bi~n cung ngu¢i)
Hinh 7-6 cho mOt s6 duang cong bieu thi quan hi;! giua trc'J II!C 0"[1 th\tc t€ va muc dQ bien d~ng doi vai mOt so kim IOl;li va hQ"p kim
Kim 10l;1i b~ bien dl;lng nguQi thl cau truc cua nd thay d5i cac hl;lt kim 10l;1i
bi nghilln vo va bi dinh huang thea huang bien dl;lng IOn nhl1t D~ khoi ph\lc dnh deo cua kim iOl.li khi tiep tl,lC lam bien d~ng no, can khir sV bi€n cung va
lay Il;li cd dnh truac dd clla no Muon vf!.y, bien d~ng ngu.{}i luon kern thea d6t nong (n) xen ke khi kim 10l;1i bi bien cung Khi do, trong kim IOl;1i se xay ra qua trlnh hoi ph\lc va tai ket tinh (hlnh 7-7)
7· TRANG 61 ElI~N 6