Nghiên cứu một số vấn đề lý thuyết của phương pháp dạy học “hướng vào học sinh” với hình thức, tăng cường kỹ năng đọc hiểu không qua phiếu bài tập trong tiết dạy tập đọc

Trong đó phân môn tập đọc giữ một vai trò hết sức quan trọng.Từ năm 1995 trở về trước, việc dạy tập đọc trong nhà trường chủ yếu được thực hiện theo các bước sau: - Kiểm tra bài cũ - Giớ

Phần I

MỞ ĐẦU

I- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Trong trường tiểu học hiện nay việc dạy học, giáo dục thực sự đã toàn diện hơn Giáo viên cũng như học sinh đềy thấy được tầm quan trọng của tất cả các môn học Trong đó môn Tiếng việt đóng một vai trò đặc biệt quan trọng, nó là cơ sở là tiền đề để học tốt các môn học còn lại Trong đó phân môn tập đọc giữ một vai trò hết sức quan trọng.Từ năm 1995 trở về trước, việc dạy tập đọc trong nhà trường chủ yếu được thực hiện theo các bước sau:

- Kiểm tra bài cũ

- Giới thiệu bài mới

- Giáo viên đọc mẫu thuyết minh cách đọc

- Lớp đọc cá nhân

- Hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi in sẵn trong sách giáo khoa bài tập đọc

- Luyện đọc tiếng khó, từ khó (do giáo viên đưa ra)

- Giáo viên đọc mẫu lần 2

- Học sinh đọc cá nhân

- Củng cố - Dặn dò

Với cách dạy như trên, hoạt động chủ yếu của học sinh là nghe và đôi lúc được chỉ định trả lời câu hỏi của cô giáo Trong bài chỉ có 6-7 em được trả lời câu hỏi của giáo viên

Khâu tập đọc coi trọng việc đọc thành tiếng, khi đánh giá giờ dạy tiêu chí đâu tiên là số lượng học sinh đứng dậy đọc thành tiếng việc hiểu nội dung bài học được quan tâm, vì vậy chưa hiểu văn bản dẫn đến học sinh đọc chưa đúng, chưa diễn cảm Đó là cách dạy lấy giáo viên làm trung tâm, thầy truyền thụ kiến thức, trò thụ động tiếp thu

Với cách dạy như thế thì việc đọc diễn cảm đói với học sinh vô cùng khó khăn Để khắc phục tình trạng đó mỗi giáo viên cần soạn thảo nhiều bài tập phù hợp cho mỗi tiết tập đọc Nhằm giúp học sinh hiểu sâu được nội dung của văn bản đó Biện pháp, hỗ trợ này giúp giáo viên quan sát được quá trình làm việc của học sinh, lưu giữ kết quả học tập, điều chỉnh kịp thời trong tiết dạy Về phía học sinh: 100 % học sinh được làm việc, 100 % học sinh được trình bày ý kiến riêng của mình Đây là phương pháp “Hướng vào học sinh” Là phương pháp tích cực nhất giúp học sinh phát triển tư duy

và hứng thú trong học tập

Trong thực nghiệm ở phạm vi hẹp (lớp 4 C trường tiểu học - Hiền Kiệt) Song kết quả Ban đầu rất khả quan Qua đó một lần nữa tôi muốn khảng định rằng việc sử dụng, phiếu bài tập để hỗ trợ của việc hiểu nội

dung văn bản là hình thức quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy.

1) Mục đích nghiên cứu:

Tìm ra một giải pháp có ý nghĩa, định hướng nhằm nâng cao chất lượng phân môn tập đọc bằng cách sử dụng phiếu học tập, tăng cường khả năng đọc hiểu trong giờ dạy tập đọc

Với yêu cầu, mục đích như vậy, chúng tôi tự xác định cho mình các nhiệm vụ và phương pháp như sau:

2) Nhiệm vụ:

Nghiên cứu một số vấn đề lý thuyết của phương pháp dạy học “Hướng vào học sinh” với hình thức, tăng cường kỹ năng đọc hiểu không qua phiếu bài tập trong tiết dạy tập đọc

Tìm hiểu thực trạng việc sử dụng các phương phpá phân môn tập đọc

ở trường tiểu học

- Tiến hành dạy theo hưởng đổi mới

3) Phương pháp:

- Phương pháp có ý thức: Nghiên cứu tài liệu có liên quan đến đề tài

- Phương pháp so sánh, phân tích ngôn ngữ

- Thực nghiệm một số bài dạy

- Phân tích tổng hợp thống kê xử lý kết quả

Phần II

NỘI DUNG

1) Cơ sở lí luận:

Bài viết này dựa trên cơ sở khoa học của phương pháp dạy học Tiếng việt nói chung, phương pháp dạy tập đọc nói riêng

a) Cơ sở giáo dục

Phương pháp dạy học tiếng việc cũng như dạy tập đọc là một bộ phận của khoa học giáo dục nên nó phụ thuộc vào những quy luật chung của khoa học này Mục đích của phương pháp dạy học Tiếng việt là tổ chức sự phát triển tâm hồn và thể chất của phương pháp dạy học Tiếng việt là tổ chức sự phát triển tâm hồn và thể chất của học sinh, chuẩn bị cho các em đi vào cuộc sống và xã hội Phương pháp dạy học tiếng việc hiện thực hoá mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục do giáo dục đề ra là: Phát triển trí tuệ, hình thành thế giới quan khoa học, phát triển tư duy sáng tạo học sinh, giáo dục

tư tưởng đạo đức, phát triển cái thẩm mỹ giáo dục tổng hợp và giáo dục lao động

Việc sử dụng phiếu bài tập trong giờ tập đọc đối với học sinh tiểu học

là dạy theo các nguyên tắc cơ bản của lí luận dạy học như nguyên tắc tiếp cận cá thể và phân hoá trong dạy học, nguyên tắc tích cực hoá quá trình nhận thức của học sinh, nguyên tắc gắn lý thuyết với thực hành, nguyên tắc trực quan, nguyên tắc vừa sức, nguyên tắc khoa học, nguyên tắc giáo dục và

phát triển của dạy học Qua mỗi bài tập trên phiếu đã giúp học sinh thể học

tư duy qua lời nóit, viết, đọc, nghe, thực chất, có một số học sinh có thể hiểu bài nhưng lại không biết trình bày sao cho mọi người cùng hiểu và cũng có trường hợp ngược lại nói và viết được song hiểu chưa sâu sắc, chưa tường tận Do đó học được làm việc trên phiếu bài tập đã đáp ứng được yêu cầu đọc đúng đọc hiểu, đọc diễn cảm của phân môn tập đọc

2) Cơ sở tâm lí học của việc dạy học, đặc biệt là môn tập đọc.

Đó là một hoạt động trí tuệ phức tạp mà cơ sở là tiếp nhận thông tin bằng chữ viết đưa vào hoạt động của Cơ quan thị giác Đọc được coi như một hoạt động trí tuệ phức tạp mà cơ sở là sự tiếp nhận của hai mặt có quan

hệ chặt chẽ với nhau, là việc sử dụng bộ mã gồm hai phương diện

- Quá trình vận động của mắt, sử dụng bộ mã chữ - âm để phát ra một cáh Trung Thành nhưng dòng văn tự ghi lại lời nói âm thanh

- Sự vận động của tư tưởng tình cảm, sử dụng bộ mã chữ - nghĩa là mối quan hệ giữa các con chữ và ý tưởng, các khái niệm chứa đựng bên trong để nhớ và hiểu cho được nội dung những gì đọc được

Đọc bao gồm những yếu tố tiếp cận bằng mắt, hoạt động của Cơ quan phát âm, các Cơ quan thính giác sử dụng trong thao tác tư duy nhiệm vụ cuối cùng của phát triển đọc là đạt đến sự tổng hợp các mặt riêng lẻ này của quá trình đọc Củng cố, khả năng tổng hợp các mặt trên bao nhiêu thì dạy

đọc càng hoàn thiện, chính xác và biểu cảm bấy nhiêu ý nghĩa hai mặt của thuật ngữ “Đọc” được ghi nhận trong các tài liệu tâm lí học và phương pháp dạy học, như vậy “Đọc” được xem như một hoạt động là nói, trong đó có các thành tế như sau:

- Tiếp nhận dạng thức chữ của từ

- Chuyển dạng thức chữ thành âm thanh, tức là đọc trơn từng tiếng tuỳ thuộc trình độ nắm kỹ thuật đọc

- Thông hiểu những gì được đọc

Phương pháp dạy Tiếng việt nói chung và phương pháp dạy phân môn

tập đọc nói riêng có quan hệ chặt chẽ vơi tâm lí học, đặc biệt là tâm lý học lứa tuổi

Phương pháp dạy tập đọc là các quy luật tiếp thu tri thức hình thành kỹ năng, kỹ sảo Do đó “Đọc” trong trường tiểu học không chỉ coi là giải mã văn tự ghi âm mà đồng thời còn phải hiểu văn bản chỉ khi nào học sinh hiểu được điều mình đọc mới coi là biết đọc Khi hiểu nội dung bài đọc Đồng thời mắt nhìn, miệng đọc tai nghe Ngay khi đọc thầm, dù không phát âm, không nghe thấy tiếng nhưng Cơ quan phát âm vẫn làm việc âm thầm Khi đọc to hay đọc thầm mắt ta lướt từ dòng này sang dòng khác thành “những bước nhảy” kế tiếp nhau mỗi bước nhảy” mắt nghi nhận được một đoạn nhất định của dòng chữ Một đoạn bao gồm một số lượng chữ thay đổi tuỳ

theo người đọc, được gọi là trường đọc Người đọc giỏi mỗi lần liếc ghi nhận được nhiều từ hơn người đọc chậm Như vậy, trường độ đọc có thể rộng và có thể hẹp Ngoài ra, mắt không phải lúc nào cũng lướt về phía trước mà thỉnh thoảng phải quay trở lẹi để nắm chắc hơn đoạn vừa đọc- Đó

là bước hồi quy

Học sinh tiếp tục không phải lúc nào cũng dễ dàng hiểu điều mình đọc Trẻ còn tập trung sức chú ý vào mặt chữ để đọc cho đúng, chữ nghĩa của trẻ chưa nhận biết ngay được Ngoài ra do nghèo nàn vốn từ, do hạn chế về năng lực liên kết câu, ý, nên việc hiểu và nhớ nội dung còn khó khăn Chính vì vậy, cần phải tăng cường kỹ năng đọc hiểu cho học sinh tiểu học thông qua phiếu bài tập

Việc hình thành kỹ năng đọc đúng, đọc hiểu và đọc diễn cảm của học sinh, phải dựa trên những tiên chuẩn đánh giá một văn bản tốt Tính chính xác, tính đúng đắn và thẩm mỹ, dựa trên những đặc điểm của các kiểu ngôn ngữ, các phong cách chức năng, các thể loại văn bản, các đặc điểm về thể loại của tác phẩm làm ngữ điệu học ở tiểu học

Ví dụ: Cách đọc Khai thác để hiểu một bài thơ, một câu tục ngữ… là khác nhau Việc hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài đọc cũng phải dựa trên hiểu biết về đề tài, chủ đề… quan hệ giữa nội dung và hình thức

Trên đây là một số vấn đề cơ bản về mặt lí luận Là giáo viên tiểu học được trực tiếp giảng dạy ở khối cấp học- cụ thể là ở khối lớp 4 Tôi đã rút

ra một số kinh nghiệm và muốn đóng góp tiếng nói nhỏ bé của mình để xây dựng cách thức tiến hành giờ dạy tập đọc khoa học hơn bằng cách tăng cường kỹ năng đọc hiểu qua sử dụng phiếu bài tập trong giờ tập đọc

II- CƠ SỞ THỰC TIẾN:

1) Chương trình sách giáo khoa- Vấn đề sử dụng

Tất cả các bài tập đọc trong sách giáo khoa đều cấu tạo theo quy trình

- Bài đọc

- Chú giải

- Hướng dẫn đọc

- Tìm hiểu bài

Vì thế đa phần giáo viên dạy đều đi theo tiến trình

- Giáo viên đọc mẫu

- 1 Học sinh khá đọc bài

- 1 Học sinh khá đọc chú giải

- Giáo viên nêu các đọc

- Tìm hiểu nội dung bài theo câu hỏi sách giáo khoa

- Luyện đọc

Cách tiến hành như vậy chưa khoa học Họ đã và xem tìm hiểu bài và luyện đọc là hai khâu cô lập, không liên quan gì đến nhau thực tế đọc đã

nằm ngay trong khâu hiểu có được thì đọc mới đúng, nhanh và hay được 2) Thực tế quá trình dạy học và học:

Trong thực tế tại trường tiểu học tôi dạy, giáo viên đã có ý thức và

nhiều cố gắng trong quá trình soạn giảng phân môn tập đọc theo xu hướng đổi mới Chúng tôi đã đưa vấn đề rèn luyện khả năng đọc hiểu cho học sinh thông qua việc sử dụng phiếu bài tập và đã thu được kết quả khả quan

Về phía học sinh: Do ảnh hưởng của tiếng địa phương nên các em hay phát âm sai các tiếng có thanh (~) thanh (?),nguyên âm đôi đã bị trở thành nguyên âm đơn… Nên các em coi việc sửa các tiếng phát âm sai là cơ bản

mà chưa quan tâm đến việc hiểu văn bản để đọc đúng, đọc hay Đó là những căn cứ lý luận đến thực tiễn, nó giúp chúng tôi xây dựng tiết tập đọc cho học sinh lớp 4 thông qua phiếu bài tập để tăng cường kỹ năng đọc hiểu

III- BIỆN PHÁP THỰC TIỄN:

Xuất phát từ nhiệm vụ và yêu cầu của phân môn tập đọc nói chung của lớp 4 nói riêng, tôi thực hiện các biện pháp như sau:

1) Về ngữ điệu đọc

Dựa vào nội dung của từng bài cụ thể để xác định đọc diễn cảm

Ví dụ: Bài “Trên hồ Ba bể) tập đọc lớp 4 tập 1

Bài thơ là cả một vẻ đẹp thơ mộng của hồ Ba Bể Khi đọc cần đọc giọng nhẹ nhàng thiết tha bên cạnh đó cần nhân mạnh các từ: Treo leo, lướt,

bồng bềnh, đỏ ối

Trong quá trình đọc, cần phải chú ý đến cao độ, cường độ, trường độ

âm giọng (cách lên giọng, xuống giọng, nhấn giọng, trọng âm

Ví dụ: Bài “Cảnh rừng Việt Bắc”

Cánh rừng Việt Bắc thật là hay Vượn hót chim kêu suốt cả ngày Khách đến thì mời ngô nếp nướng

Săn về thường chén thịt lợn quay Kéo dài các tiếng “Hay” “Ngày” “Quay”

Các tiếng “Quay” “Hay” hơi cao giọng vì nó là nhóm các thanh cao

Tiếng “Ngay” hỏi xuống giọng vì thuộc nhóm thanh thấp

Việc xác định trọng âm cũng rất quan trọng, nó có tác dụng phân chia các giới đoạn Trọng âm rơi ở đầu thì ngắt đoạn ở đó

Ví dụ: Bài “Đi cấy”

Trông trời/, trồng đất/, trông mây/

Trông mưa, trông nắng, trông ngày/, trông đêm

Nhịp 2/2

2) Chọn từ để luyện đọc

- Chọn từ phải điển hình: Khó khăn về mặt phát âm và khó về nghĩa

- Từ ngữ cần hiểu: Khó về nghĩa và có giá trị nghệ thuật cao

Ví dụ: Dạy bài: “Lều vịt” của Vũ Thị Thường

- Từ luyện đọc: Suồn suộm, hươm, lệnh khênh, huơ

- Từ cần hiểu: Lập cập, ngã chỏng chơ, vàng suồm suộm

3) Nêu câu hỏi thăm dò:

Học sinh đọc bài văn đã có ít nhiều cảm thụ Vì vậy chúng ta có thể nêu câu hỏi thăm dò “Khu đọc bài này em thích nhất đoạn nào? vì sao”, hoặc Đoạn văn nào được tả hay nhất? nhân vật nào đáng khen? nhân vật nào đáng chê?

Căn cứ vào việc trả lời của học sinh, giáo viên cần điều chỉnh giao án, đoạn nào cần giảng kỹ, đoạn nào giảng lướt Mặt khác cách làm như vậy tạo cho học sinh tâm thế sẵn sàng học tập và có nhiều hứng thú trong học tập

4) Nội dung phiếu bài tập đọc hiểu:

* Dạng 1: Điền vào chỗ trống

Ví dụ: khi dạy bài “Mẹ vắng nhà ngày bão”

- Yêu cầu: Đọc thầm khổ 2; 3 của bài thơ và viết tiếp câu sau:

- Ở nhà tuy được nằm trên giường ấm, ba bố con vẫn…

- Ở quê lúc này mẹ cũng không…

* Dạng 2: Bài tập lựa chọn kết quả đúng.

Ở dạng này cần đưa ra khả năng đúng hoàn toàn, gần, đúng, sai, để học sinh lựa chọn

Ví dụ: Khi dạy bài “Tre”

- Yêu cầu: Hãy ghi dấu nhà (x) vào ô trống trước những câu tả nét duyên dáng của cây tre

- Tre nghiêng soi bóng

- Tre thả thuyền trôi

- Tre trùm bóng mát

- Tre làm bàn chông

* Dạng 3: Nối những cụm từ ở cột A với những cụm từ ở cột B sao

cho phù hợp

* Dạng 4: Viết tiếp vào chố trồng

Ví dụ: Dạy bài “Con chuồn chuồn nước”

Yêu cầu: Em hãy viết tiếp vào chỗ trống của các câu có ý so sánh sau đây: Bốn cái mỏng như…

Hai con mắt long lanh như…

Chân chú nhỏ và thon thả…

Bốn cánh khẽ rung rung như…

* Dạng 5: Xác định cách ngắt, nghỉ, nhấn giọng, lên giọng, xuống giọng

Trong đoạn văn đoạn thư

Ví dụ: Bài Ngày khai trường

- Yêu cầu: Dùng gạch (/) gạch đứng (/) đánh dấu chỗ nghỉ trong khổ thơ sau:

Gặp bạn cưới hớn hở Nhìn các thầy các cô

Đưa tay bắt mặt mừng Ai cũng như trẻ lại

Đứa ôm vai bá cổ Sân trường vàng nắng mới

Cặp sách đùa trên lưng Là cờ bay như reo

Ví dụ: Bài “Nghe thầy đọc thơ”

- Yêu cầu: Dùng dấi gạch (/) đánh dấu vào chỗ ngắt khi đọc đoạn thơ sau:

Mái chèo nghe vọng sông xa

Êm êm nghe tiếng của bà năm xưa Nghe trăng thở động tàu dừa

Rào rào nghe chuyển cơn mưa giữa trời

Tuỳ từng bài tập đọc cụ thể và yêu cầu bài tập trong phiếu để giáo viên thay đổi hình thức yêu cầu học sinh thực hiện để hoàn thiện bài tập sau mỗi bài tập, giáo viên yêu cầu 1-2 em trình bày bài, lớp nhận xét bổ sung, sau đó giáo viên kết luận Đúng thì ghi nhận ý kiến của học sinh còn thì sửa

lại để học sinh tự điều chỉnh Cũng có thể chấm bài tại chỗ bài làm của một vài em, kết hợp việt trình bày của học sinh để học sinh hiểu sâu sắc

PHẦN KẾT LUẬN I- KẾT QUẢ THỰC HIỆN

Qua quá trình giảng dạy kết hợp giữa việt nghiên cứu lý thuyết (cơ sở

lý luận) với cơ sở thực tiến, cùng với các biện pháp thực hiện và việc giảng dạy hàng ngày, chúng tôi đã rút ra một số kinh nghiệm và đã đạt được những kết quả như sau:

+ Về kinh nghiệm:

- Câu hỏi phải vừa sức học sinh, sát thực và triệt để khai thác nội dung bài học

- Câu hỏi phải đa dạng, giúp học sinh hứng thú học tập nhưng phải đáp ứng được yêu cầu và nhiệm vụ của giờ tập đọc Rèn kỹ năng đọc (Đọc thành tiếng, đọc thầm, đọc hiểu, đọc diễn cảm) học sinh phải hiểu một số từ trọng tâm âm để cảm thụ tốt nội dung văn bản

- Số lượng bài trong phiếu không quá nhiều, không ít quá, đảm bảo được tính hệ thống, quan tâm, đến mọi đối tượng học sinh trong lớp

- Bài tập phải giúp giáo viên kiểm tra được sự tiếp thu bài của học sinh

- Phụ huynh phải nhiệt tình ủng hộ, đôn đốc việc học bài chuẩn bị bài

của con em trước khi đến lớp.

Kết quả: Sau đây là kết quả thu được trong quá trình giảng dạy

T ng s h c sinh : 22 em, Nam: 15 em; n : 7 em ổng số học sinh : 22 em, Nam: 15 em; nữ : 7 em ố học sinh : 22 em, Nam: 15 em; nữ : 7 em ọc sinh : 22 em, Nam: 15 em; nữ : 7 em ữ : 7 em

1 em

4,5 %

16 em 43,%

5 em 22,5%

2 em 9,0 %

3 em 13,5%

14 em 64,0%

3 em 13,5

%

3 em 13,5%

5 em 22,5%

14 em 64,0%

II- KẾT LUẬN CHUNG:

Tăng cường kỹ năng đọc hiểu thông qua sử dụng phiếu bài tập trong giờ tập đọc là phương pháp dạy theo hướng đổi mới, Sử dụng phiếu bài tập trong giờ tập đọc là cách thức tích cực nhất giúp học sinh tự giác học tập, giáo viên chỉ là người gợi ý và theo dõi uốn nắn, sửa chữa Phương pháp này, ta lấy học sinh làm trung tâm một phương pháp dạy mới đang được ngành giáo dục quan tâm

Sử dụng phiếu bài tập trong giờ tập đọc, giáo viên đã chú trọng rèn kỹ năng đọc hiểu cho học sinh Trước khi trả lời câu hỏi trong phiếu bài tập,

học sinh phải đọc thầm lại văn bản hoặc một đoạn trong văn bản để tìm ra lời giải đáp Qua đó rèn kỹ năng đọc thầm và đọc hiểu cho học sinh Đọc thầm chính là phương tiện tốt nhất để tìm hiểu văn bản một cách sâu sắc Khi đã hiểu nội dung văn bản thì các em sẽ đọc đúng, đọc nhanh và đọc