đổi mới sáng tạo trong phương pháp dạy học môn tập đọc lớp 3

đổi mới sáng tạo trong phương pháp dạy học môn tập đọc lớp 3Phần mở đầu 1 Lý do chọn đề tài: Đổi mới phương phsp dạy hcọ trong nàh trường hiện nay dang trở thàn cuộc cách mạng về phương

đổi mới sáng tạo trong phương pháp dạy học môn tập đọc lớp 3

Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài:

Đổi mới phương phsp dạy hcọ trong nàh trường hiện nay dang trở thàn cuộc cách mạng về phương pháp trên mặt trận giáo dục, là yêu cầu tát yếu của

sự nghiệp CNH - HĐH đất nước Cải tiến các hình thức tổ chức dạy học là giải pháp trọng tâm, là xu thế tát yếu của xã hội, là yếu tố quyết định nâng cao chất lượng dạy hcọ trong xã hội phát triển

Tự hào là người giáo viên tiểu học, người trực tiếp đưa chương trình thay sách mới tiểu học vào thực tiễn, đem nhữgn đổi mới, hiện đại đến với học sinh tiêu học nhằm đưa chất lượnggiáo dục tiểu học nâng lên một tầm cao mới Chúng tôi những người đang giảng dạy chương trình sách mới thấy rõ những ưu điểm nõi trội của sách mới và cũng thấy được những đòi hỏi cao fđối với người dạy để phát huy triệt để ưu thế của sách mới, phát triển khả năng của học sinh ở mức độ cao hơn

Để tránh những khó khăn, lúng túng khi tiếp cận với toàn bọ chương trình tiểu học mới tôi đã chọn nghiên cứu môn Tập đọc - môn học tạo đà cho mọi môn học khác ở tiểu học với chủ đề: " Đổi mới sáng tạo trong phương pháp dạy học môn tập đọc lớp 3"

2 - Mục đích nghiên cứu:

Đề tài đi sâu nghiên cứu lĩnh vực phát triển tư duy, tìm tòi sngs tạo trogn đổi mới dạy học nhămg hai mục đích lớn

- Thầy dayh tốt - trò học giỏi môn Tập đọc, nâng cao chất lượng môn tập đọc nói riêng và chất lượng toàn diện học sinh tiểu học nói chung

- Cá thể hoá học sinh, khơi nguồn và phát triển nhân tố hcọ sinh giỏi Tiếng Việt một cách tự nhiên, hiệu quả ngay từ đầu bậc học

3 - Đối tượng - phạm vi nghiên cứu:

1 - Đối tượng nghiên cứu:

- Phương pháp dạy học chương trình tiểu học mới

- Hoạt động dạy và học trên lớp và các giờ dạy tập đọc lớp 3

- Đặc điểm tâm lý, đặc điểm phát triển trí tuệ học sinh

2 - Phạm vi nghiên cứu:

- Học sinh lớp 3 trường tiểu học Đồng Phú - Đồng Hới - Quảng Bình va một số trường trong khu vực

- Nội dung chương trình, phương pháp dạy môn Tập đọc klớp 3 trong hệ thống Tiếng Việt chương trình tiểu học mới

- Sách giáo khoa Tiếng VIệt 3, sách hướng dẫn giảng dạy Tiếng Việt lớp

3, các loại sách tham khảo khác về Tiếng VIệt

- Các tài liệu tâm lý hcọ, đổi mới phương pháp dạy học ở tiểu học, đổi mới phương pháp dạy học môn tập đọc lớp 3

4 - Nhiệm vụ nghiên cứu:

1 Nghiên cứu thực tế hoạt động dạy học đổi mới phươngpháp môn Tập đọc lớp 3 trong việc phát huy ưu thế của chương trình sách giáo khoa mới đói với khả năng chiếm lĩnh tri thức và sự phát triển năng lực học tập, ứng dụng của học sinh

2 Đề xuất một số giải pháp linh hoạt, sáng tạo trong dạy hcọ tập đọc lớp

3 vượt qua khuôn khổ, phạm vi cảu những cái khuôn mẫu cáo sẵn, đưa chngs

vò thực tế dạy học nhằm nâng cao chất lượng học

Phương pháp nghiên cứu:

- Nghiên cứu tài liêu

- Điều tra, quan sát, đàm thoại

- Phân tích tổng hợp

- Thực nghiệm kiểm chứng

Phần nội dung

A Cơ sở nghiên cứu

I - Cơ sở lý luận:

1 - Cơ sỏ tâm lý, đặc điểm tâm lý học sinh tiểu học:

Học sinh tiểu học, con người với cấu tạođầy đủ các bộ phận của cơ thể dấng phát triển trong đó các cơ quan phát âm, ngôn ngữ phát triển mạnh, phù hợp với sự tiếp cận và thực hiện dễ dàng các hoạt động mới theo chức năng của chúng Đó là việc làm quen với Tập đọc

Khả năng tư duy, nhận thức, tình cảm, tưởng tượng,trí nhớ và nhân cách học sinh dang dược hình thành, tiềm tang khả năng phát triển va đang phát triển

Học sinh tiểu học hồn nhiên, ngây thơ, trong sáng, hiếu động, tò mò, thích hoạt động, khám phá, thường độc lập, tự làm việc theo hứng thú của mình Với học sinh tiểu học, tát cả mới chỉ bắt đầu, tâm hồn các em như tờ giấy trắng mà người làm nghệ thuật vẽ lên đó là người thầy tiểu học

Chính vì thế, thầy cô là hình tượng mẫu mực nhất, được trẻ tôn sùng nhất, mọi điều trẻ đều nhất nhất nghe theo Sự phát triển nhân cách học sinh tiểu hcọ phụ thuộc phần lớn vào qúa trình dạy học và giáo dục của thầy cô trong nhà trường tiểu học

Dạy Tập đọc cho học sinh tiểu học bước đầu đem đến sự vận động khoa học cho não bộ và các cơ quan phát âm, ngôn ngữ, đem đến những tinh hoa văn hoá, văn hcọ nghệ thuật cho tâm hồn trẻ, rèn luyện kỹ năng đọc, hiểu , cảm thụ văn hcọ, rèn luyện tình cảm đạo đức, ý chí, ý thức hành động đúng

cho trẻ, định hướng con đường phát triển, hình thành nhân cách trẻ, phát triển khả năng đọc và học tập các mmôn học khác, là điều kiện phát triển toàn diện học sinh tiểu học

Nhân cách học sinhtiểu học đang phát triển đúgn đắn hay lệch lạc phụ thuộc vào qú trình giáo dục cảu người thầy tiểu học mà trong đó phương tiện

là nghe, nói, đọc, viết có được nhờ tập đọc Dạy học Tập đọc đòi hỏi người thầy phải có phương pháp dạy học phù hợp với đặc điểm tâm lý học sinh tiểu học phù hợp với sự phát triển tiến bộ của khoa học, xã hội, đáp ứng nhu cầu ham hiểu biết của học sinh tiểu học và tăng cường giá trị giáo dục đạo đức, nhân cách trẻ

2 - Cơ sở ngôn ngữ và văn học của việc dạy Tập đọc

Ngôn ngữ học đã chỉ rõ những nội dung cụ thể về các vấn đề của ngôn ngữ như: Chữ viết, chính âm, chính tả, nghĩa của từ - câu - đoạn - văn bản, ngữ điệu, nhịp điệu, tình cảm ngôn ngữ Đó chính là những vấn đề gắn bó vưới việc dạy và học Tập đọc của thầy trò trường tiểu học

Văn học là nghệ thuật, là tinh hoa của ngôn ngữ, là tình cảm đạo đức, lý tưởn, tình yêu Nó có được nhờ cảm xúc của tâm hồn, nó làm cho tam hồn con người thêm phong phú, sâu sắc

Dạy Tập đọc cho học sinh tiểu học là dạy học sinh biết đọc đúng: Tiếng,

từ, câu, chữ, hiểu nội dung rồi đọc đúng ngữ điệu, nhịp điệu, diễn cảm, cảm nhận được ý nghĩa tình cảm, có cảm xúc, biết tư duy, tưởng tượng, hình thành

ý thức tốt đẹp trong tam hồn và có hành động đẹp nghĩa là học sinh biết đọc đúng chuẩn ngôn ngữ và biết cảm thụ văn học

Nghiên cứu về ngôn ngữ ta thấy vấn đề về ngữ nghĩa đặc biệt quan trọng,

nó là yếu tố then chốt trong quá trình dạy học Tập đọc Nghĩa của từ, nghĩa của từ trong văn cảnh, nghĩa của câu, đoạn, bài văn Khái quát lên nó là ý nghĩa giáo dục đối với học sinh Làm sao để học sinh tiếp nhận ý nghĩa ấy một cách tự nhiên, có cảm xúc, có sự cảm thụ cảm nhận đúng - sai, tốt - xấu,

để các em cảm thụ được cái hay cái đẹp của văn học phát triển tâm hồn phong phú Đó là cả một nghệ thuật, nghệ thuật trong lao động dạy học sáng tạo của người thầy tiểu học Dạy tập đọc sẽ càng tinh tế, càng sáng tạo càng hiệu quả khi ta nghiên cứu vận dụng tốt những thành tựu của ngôn ngữ và văn học

3 - Cơ sở giáo dưỡng, giáo dục và phát triển:

Tập đọc là một phân môn thực hành Nhiệm vụ quan trọng nhất của nó là hình thành năng lực đọc cho học sinh Năng lực đọc thể hiện ở 4 yêu cầu về chất lượng của" đọc", đó là : đọc đúng, đọc nhanh, độc có ý thức( đọc hiểu)

và đọc hay( đọc diễn cảm) Cần phải hiểu kỹ năng đọc có nhiều mức độ,

nhiều tầng bạc khác nhau Đầu tiên là trong giải mã chữ - âm một cách sơ bộ tiếp theo đọc là phải hiểu được nghĩa của từ, tìm được các từ, câu " chìa khoá" ( chốt, trọngyếu) trong bài, biết tóm tắt nội dung của đoạn Với những bài văn: biết phát hiện ra những yếu tố "văn" và đánh giá được giá trị của chúng trong việc biểu đạt nội dung Như vậy, biết đọc đồng nghĩa với việc có

kỹ năng làm việc với văn bản

Nhiệm vụ thứ hai của dạy học là giáo dục lòng ham đọc sách, hình thành phương pháp và thói quen làm việc với sách cho học sinh Dạy Tập dọc phải làm cho học sinh thích đọc và thấy được rằng khả năng đọc có ích lợi cho các

em trong cả cuộc đời Đọc là một trong những con đường đặc biệt để tạo cho mình một cuộc sống đầy đủ và phát triển

Nhiệm vụ thứ ba của Tập đọc là làm giàu kiến thức về ngôn ngữ, đời sống và kiến thức văn học cho học sinh Đọc giúp học sinh hiểu biết hơn, bồi dưỡng ở các em lòng yêu cái thiện và cái đẹp, dạy các em biết suy nghĩ một cách logic cũng như biết tư duy có hình ảnh… Dạy học không chỉ giáo dục tư tưởng dạo đứec mà còn giáo dục tính cách, thị hiếu thẩm mĩ cho học sinh Dạy Tập đọc có ý nghĩa to lớn vì nó thực hiện cả 3 nhiệm vụ : giáo dục, giáo dưỡng và phát triển

Như vậy, ta thấy phương pháp dạy Tập đọc nói chung và Tập đọc lớp 2 nói riêng phoả dựa trên cơ sở thực hiện các nhiệm vụ của môn tập đọc trong nhà trường tiểu học: Giáo dưỡng - giáo dục và phát triển

II - Cơ sở thực tiễn:

1 - Khảo sát tài liệu dạy - học môn tập đọc lớp2:

1.1- Tài liệu học tập của học sinh:

Tài liệu học tập của học sinh đối với môn học Tiếng Việt lớp 3 gồm SGK

và vở bài tập, song do vở bài tập Tiếng Việt kông biên soạn bài tập cho phân môn Tập đọc nên ta chỉ xem xét Tập đọc trên SGK Tiếng Việt lớp 3

Với tổng số 93 văn bản tập đọc được dạy - học trong 124 tiết/ 31 tuần thực học ( khôngkể 4 tuần ôn tập ) phân môn Tập đọc lớp 3 được chia ra các mảng với 15 chủ điểm cụ thể

- Tiếng Việt lớp 3 - tập 1 với các bài tập đọc tập trung vào các mảng: Học sinh - nhà trường - gia đình, với 8 chủ điểm : Em là học sinh, Bạn bè, Trường học, Thầy cô, ông bà, cha mẹ, anh em , bạn trong nhà

- Tiếng việt lớp 2 - tập 2 với các bài tập đọc tập trung vào các mảng: Thiên nhiên- Đất nước , với 7 chủ điểm: Bốn mùa, Chim chóc, Muông thú, Sông biển, Cây cối, Bác Hồ, Nhân dân

( Mỗi chủ điểm được học trong 2 tuần được gọi là một đơn vị học)

* Sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 2 có nhiều ưu điểm:

- Trình bày khoa học: kênh chữ rõ ràng, ngắn gọn ; kênh hình chiếm khối lượng lớn, rõ nét, hình ảh phong phú, màu sắc đẹp, hấp dẫn

- Nội dung các bài đọc mang tính thiết thực, gần gũi, tính hướng dẫn giao tiếp rõ rệt, chứa đựng tình cảm cảm động hay vui nhộn, cuốn hút

- Hình thức diễn đạt trong sáng, ý nghĩa tư tưởng sâu sắc Học sinh dễ hiểu, dễ cảm nhận và xúcđộng ý nghĩa giáo dục dễ dàng đi sâu vào tâm hồn trẻ thơ một cách nhẹ nhàng, sâu sắc

- Câu hỏi hướng dẫn tìm hiểu bài là các yêu cầu tái hiện hay dạng gợi

mở, bộc lộ ý kiến cá nhân giúp học sinh tiếp cận và thâm nhập bài đọc từ dễ đến khó ; từ nhắc lại,nhớ lại đến tư duy độc lập sáng tạo để có ý thức, có hành động đúng

2.1.2 - Sách giáo viên:

Sách giáo viên Tiếng Việt lớp 2 hướng dẫn quy trình thông thường dạy một bài tập đọc như sau:

A Kiểm tra bài cũ

B Dạy bài mới

- Giới thiệu bài

- Luyện đọc đúng

+ Đọc từng câu kết hợp luyện phát âm

+ Đọctừng đoạn kết hợp tìm hiểu nghĩ từ

+ Đọc nhóm

+ Thi đọc giữa các nhóm

+ Đọc đồng thanh

- Hướng dẫn tìm hiểu bài ( đọc hiểu, trả lời các câu hỏi theo SGK )

- Luyện đọc lại và học thuộc lòng( nếu có)

- Củng cố, dặn dò

2.2 - Thực trạng dạy học môn Tập đọc lớp 2:

Hầu hết các giáo viên đều dạy học phụ thuộc vào sách giáo viên, khô gmạnh dạn thauy đổi , điều chỉnh, nghiên cứu, tìm tòi, đổi mới sáng tạo bởi sợ sai, sợ lệch hướng,… Vì thế, các giáo viên cho rằng:" Dạy theo sách hướng dẫn là tốt nhất" Cứ theo cách đó thì các giờ tập đọc đều được dạy theo một khuôn mẫu, rập khuôn máy móc, cứng nhắc Nó có ưu điểm là thực hiện đúng phương pháp song lại có nhiều nhược điểm là xa rời thực tế, tách rời học sinh , giờ học khô khan, rời rạc Bởi vậy, thực tế chất lượng học sinh chưa cao, khả năng đọc , hiểu, cảm thụ hình thành ý thức và hành động ở học sinh chưa đáp ứng thoả đáng nhu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của nhà trường và gia đình

Kh o sát ch t lảo sát chất lượng học sinh lớp 2 tháng 12/2005 ất lượng học sinh lớp 2 tháng 12/2005 ượng học sinh lớp 2 tháng 12/2005ng h c sinh l p 2 tháng 12/2005ọc sinh lớp 2 tháng 12/2005 ớp 2 tháng 12/2005

Lớp TSHS Đọc đúng

Hiểu văn bản

Cảm thụ

Hành động

thẩm mĩ